CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ÖZGÜR VE TURHAN - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:28512/03)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

28 HAZİRAN 2005

İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde

kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 28512/03 başvuru no’lu davanın nedeni,

Türk vatandaşı Emine Gülşen Özgür ve Yaşar Turhan’ın (Başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi’ne (AİHM), 8 Ağustos 2003 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları ve Temel

Özgürlükleri Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.

Başvuranlar, Kocaeli Barosu avukatları E. Kirmani, K. Ulaş, H. Bayrem, U. Ekinci ve

R. Tat tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

Sırasıyla 1943 ve 1952 doğumlu başvuranlar Kocaeli’nde ikamet etmektedirler.

Dilova Belediyesi, 27 Ekim 1999 tarihinde, liman inşaatı için başvuranlara ait araziyi

istimlak etmiştir.

Belediye Bilirkişi Heyeti tarafından 1.098.825.000 Türk Lirası (TL) olarak belirlenen

istimlak bedeli başvuranlara, mülkiyetin devredildiği tarihte ödenmiştir.

Başvuranlar, 15 Eylül 2000 tarihinde, ödenen istimlak bedelinin yetersiz olduğu

gerekçesiyle Gebze Asliye Hukuk Mahkemesi’ne başvurmuştur.

Asliye Hukuk Mahkemesi, 30 Ocak 2001 tarihli kararla, başvuranları kısmen haklı

bulmuş ve Belediye’yi, 15 Eylül 2000 tarihinden itibaren yasal gecikme faizi ile beraber

8.719.725.000 TL ek istimlak bedelini ödemeye mahkum etmiştir.

Başvuranların talebi üzerine 10 Nisan 2001 tarihinde, “İcra Dairesi” , sonuçsuz kalan

ödeme ihtarını Belediye’ye tebliğ etmiştir.

Yargıtay, 5 Şubat 2002 tarihli kararla ilk derece mahkemesi kararını onamıştır.

Hâlâ borçlu olan Belediye tarafından hiçbir ödeme yapılmamıştır.

HUKUKA DAİR

1. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE DAİR

Başvuranlar, adli kararla verilmesi kararlaştırılan ek istimlak bedelinin Devlet

tarafından ödenmediğinden dolayı, mallara saygı haklarının ihlal edilmesinden şikayetçi

olmaktadırlar. Bu konuda, AİHS’nin Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini

ileri sürmektedirler.

A. Kabul edilebilirliğe ilişkin

AİHM, içtihat kararlarından çıkan kriterler ışığında (Bkz. özellikle Akkuş-Türkiye

kararı, 9 Temmuz 1997, 1997-IV, s. 1305-1306, § 13-16) ve elinde bulunan unsurları

gözönünde bulundurarak bu şikayetin esasının da incelenmesi gerektiğine kanaat

getirmektedir. AİHM sonuç olarak, başvurunun hiçbir kabul edilemezlik gerekçesiyle ters

düşmediğine kanaat getirmektedir.

B. Esas Hakkında

AİHM, geçmişte mevcut davada olduğu gibi bir çok davada ortaya çıkan buna benzer

sorunları irdelemiş ve Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır

(Bkz. sözügeçen Akkuş, s. 1317, § 31 ve sözüedilen Aka, s. 2682, §§50-51).

AİHM, mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in, sözkonusu durumu farklı bir sonuca

ulaştırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat getirmiştir. Arsaları istimlak

edilen başvuranların, istimlak bedellerinin artırılması davası açtığını ve Asliye Hukuk

Mahkemesi’nde davayı kazandıklarını gözlemlemektedir. Bu karar, Yargıtay kararıyla nihai

karar oluştursa da, istimlak eden Belediye hala ödemeyi yapmamıştır. Bu durum, Ek 1 No’lu

Protokol’ün 1. maddesinin 1. fıkrası gereğince başvuranların mallarına saygı haklarına

müdahale olarak değerlendirilir.

AİHM, bu bakımdan, toplumun genel menfaat gereklilikleri ile kişinin temel

haklarının korunması zorunluluğu arasındaki adil dengenin korunup korunmadığını araştırma

gerekliliğinin, ancak dava konusu müdahalenin kanuna uygunluk prensibine riayet edildiğinin

ve keyfi olmadığının ortaya çıktığı durumda ( Iatridis-Yunanistan, no: 31107/96, § 58, 1999-

II) kendini hissettirebileceği yönündeki içtihadını hatırlatmaktadır ( 23 Eylül 1982 tarihli

Sporrong ve Lönnroth-İsveç kararı, seri A no: 52, s. 26, § 69).

AİHM, bu davada, nihai bir kararın uygulanmamasıyla sonuçlanan müdahalenin, keyfi

olduğunu ve eşitlik ilkesini ihlal ettiğini belirtmektedir. Dolayısıyla benzeri bir sonuç,

AİHM’ye, toplumun genel menfaat gereklilikleri ile kişisel hakların korunması zorunluluğu

arasındaki adil dengenin korunup korunmadığını araştırma yükümlülüğü getirmemektedir

(sözüedilen İatridis, § 62 ve Karahalios-Yunanistan kararı, no: 62503/00, § 35, 11 Aralık

2003)

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Maddi ve Manevi Tazminat

Başvuranlar, uğradıkları maddi zarar için 35.000 Euro ve ayrıca manevi zarar için

17.500 Euro talep etmektedirler.

Hükümet, istenilen rakamların aşırı olduğunu ve gerçekten uğranılan zararı

göstermediğini ileri sürmektedir. Akkuş kararında (sözüedilen karar, s. 1311, § 35-36 ve 39)

uygulanan hesap şeklini ele alarak ve uygun ekonomik veriler ışığında, AİHM, başvuranlara

ortaklaşa maddi tazminat adı altında 13.000 Euro ödenmesine karar vermiştir.

Ayrıca AİHM, mahkemelerin belirlediği ek tazminat bedelini ödemedeki İdare’nin

gösterdiği ihmalkarlığın neden olduğu belirsizlikten dolayı başvuranların manevi zarara

uğrayabileceklerine kanaat getirmektedir. AİHM, hakkaniyete uygun olarak bu açıdan

başvuranlara ortaklaşa 2.000 Euro’nun ödenmesine karar vermiştir.

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuranlar, AİHM’deki yaptıkları masraf ve harcamalar için 16.000 Euro talep

etmektedirler.

Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.

AİHM, konu hakkında elinde bulunan unsurları ve içtihatları gözönünde bulundurarak,

bütün masraflar için başvuranlara ortaklaşa 1.000 Euro ödenmesinin uygun olacağı

kanaatindedir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı basit faiz

oranına 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE

1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;

2. Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı

Hükümet’in başvuranlara ortaklaşa;

i. maddi tazminat için 13.000 Euro (on üç bin Euro);

ii. manevi zarar için 2.000 Euro (iki bin Euro);

iii. masraf ve harcamalar için 1.000 Euro (bin Euro);

iv. miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar,

Hükümet’in, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit

oranda basit faizi uygulamasına;

4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin İçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3.

maddelerine uygun olarak 28 Haziran 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.