RANJBAR VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE KARARI
Hükümet AĐHM'nin, yetkili makamları baꢀvuranlar hakkında sınırdıꢀı kararı almaya
iten ulusal güvenlik gerekçeleri, baꢀvuranların özgürlüğünden mahrum bırakılma süresi ve
sınırdıꢀı etme ꢀekline iliꢀkin özel sorularına dair herhangi bir görüꢀ sunmamıꢀtır.
Baꢀvuranlar 22 Ağustos 2007 tarihinde sınırdıꢀı edilmeden önce 6 gün süreyle kanunsuz
olarak gözaltında tutulduklarını savunmuꢀtur. Gözaltına alındıkları tarih, zaman ve yer,
gözaltına alma gerekçesi ve yakalamayı yapan görevlinin adının kaydedildiği bir resmi kaydın
yetkililerce tutulmadığını öne sürmüꢀlerdir. Ek olarak bu süre zarfında avukatları ile
görüꢀmelerine izin verilmemiꢀ, ne kendileri ne avukatlarına gözaltına alınma nedenleri
hakkında resmi bir yazı tebliğ edilmiꢀtir.
B. AĐHM'nin değerlendirmesi
1. 5/1, 5/2 ve 5/4 maddelerinin kabuledilebilirliği
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde sözkonusu ꢀikâyetlerin dayanaktan
yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ꢀikâyetlerin baꢀka açılardan bakıldığında da
kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit eder. Dolayısıyla ꢀikâyetler kabuledilebilir
niteliktedir.
2. Esas
(a) 5/1. madde
AĐHM, Hükümetin baꢀvuranların Van Emniyet Müdürlüğü’nde tutulduğunu
reddetmediğini gözlemler. Hükümete göre, baꢀvuranlar sınırdıꢀı etme amacıyla, idari bir
tedbir olarak tutulmuꢀ ve dolayısıyla hakim önüne çıkarılmalarına gerek görülmemiꢀtir.
AĐHM, idari ya da her ne amaçla olursa olsun ve süresine bakılmaksızın, baꢀvuranların
sözkonusu ꢀartlar altında Van Emniyet Müdürlüğü’nde tutulmalarının sınırdıꢀı etme amacıyla
“özgürlükten mahrum bırakma” olduğu kanaatindedir.
AĐHM, AĐHS'nin 5/1 maddesinin ꢀahısların yasal olarak özgürlüklerinden mahrum
bırakılabileceği ꢀartları sınırlarken bu ꢀartlara iliꢀkin olarak, bunların bireysel özgürlüğün en
temel güvencelerine istisna teꢀkil etmesi göz önünde bulundurularak dar bir kapsamda
yorumlanması gerektiğini vurguladığına iꢀaret eder (bkz. Quinn – Fransa, A Serisi no. 311).
AĐHS'nin 5/1. maddesi, özgürlükten mahrum bırakmanın “yasayla öngörülen bir usule uygun”
olması gerektiğini belirterek ilk olarak herhangi bir yakalama ya da tutuklamanın iç hukukta
yasal bir dayanağı olmasını zorunlu kılar (bkz. Amuur – Fransa, Karar Raporları 1996-III).
AĐHS burada esasen iç hukuku kastetmekte ve kurallarının uygulanması gereğini tespit
etmekte, aynı zamanda bireyi özgürlüğünden mahrum bırakan tüm tedbirlerin 5. maddenin
bireyin keyfilikten korunması amacına uygun olmasını zorunlu tutmaktadır (bkz. Ashingdane
– Đngiltere, A Serisi no. 93). Burada tehlikede olan sadece “özgürlük hakkı” değil aynı
zamanda bireyin “güvenlik hakkı”dır.
“Yasaya uygunluk” ve “keyfiliğin olmaması” 5/1 (f) maddesi dahil olmak üzere
AĐHS'nin 5. maddesinin tamamının ortak gerekleridir. Bu bağlamda gözaltına
alınan/tutuklanan ꢀahısların tarih, saat, yer bilgileri, gözaltı/tutuklamanın gerekçesi ve
uygulanan ꢀahısların isimlerinin kayıt altına alınması gibi keyfiliğe karꢀı özel güvenceler,
bireyin gözaltına alınması/tutuklanmasının 5/1 maddesi ile uyumlu olması için zorunludur.
4