C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

REFĐK KARAKOÇ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 53919/00)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

10 Ocak 2006

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek

olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (53919/00) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke

vatandaꢀı Refik Karakoç’un (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 20 Aralık 1999

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu

baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu

avukatlarından S. Güzel tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

1953 doğumlu baꢀvuran Ankara’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran, Anayasa Mahkemesi tarafından 1993 yılında feshedilen Demokrasi Partisi’nin

(DEP) eski Merkez Yürütme Komitesi üyesiydi.

Baꢀvuran DEP’in 26 Haziran 1993 tarihli yıllık kongresinde bir konuꢀma yapmıꢀtır.

Bu konuꢀmanın ardından belirtilmeyen bir tarihte Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi

(DGM) Cumhuriyet Savcısı 3713 sayılı Kanun’un 8 § 1. maddesine dayalı olarak baꢀvuran

hakkında ceza davası açmıꢀ, adı geçeni bölücülük yapmakla suçlamıꢀtır. DGM, sözkonusu

davayı, baꢀvuran hakkında DEP’in 1993 yılında dağıttığı broꢀürler nedeniyle açılan baꢀka bir

davayla birleꢀtirmiꢀtir.

Ankara DGM, 17 Kasım 1998 tarihinde baꢀvuranı hakkında yapılan ithamlardan suçlu bulmuꢀ

ve iki yıl hapis ve 200.000.000 TL. para cezasına çarptırmıꢀtır. DGM, sözkonusu konuꢀmanın

Devlet’in bölünmez bütünlüğünü yıkma amacını taꢀıdığını belirterek bu konuꢀmadan bazı

alıntılar yapmıꢀtır.

Yargıtay 28 Haziran 1999 tarihli bir kararla ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

4616 sayılı ve 22 Aralık 2000 tarihli af yasası’nın yürürlüğe girmesinin ardından, DGM, 8

Ocak 2001 tarihinde baꢀvuran hakkındaki hapis ve para cezasını ertelemiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, mahkumiyetinin ifade, düꢀünce ve dernek kurma özgürlüklerine yönelik bir ihlali

oluꢀturduğundan ꢀikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 10. ve 11. maddelerinin ihlal edildiğini ileri

sürmektedir. AĐHM, bu ꢀikayetlerin 10. madde çerçevesinde incelenmesi gerektiğini

değerlendirmektedir.

AĐHM, sözkonusu mahkumiyet kararının AĐHS’nin 10 § 1. maddesi ile güvence altına alınan

ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahaleyi oluꢀturduğu hususunda taraflar arasında bir ihtilafa

yer verilmediğini not etmektedir. Yapılan müdahalenin AĐHS’nin 10 § 2. maddesi uyarınca

kanun tarafından öngörüldüğüne, toprak bütünlüğünün korunması gibi meꢀru bir amacı

izlediğine itiraz edilmemektedir (Bkz. Yağmurdereli-Türkiye kararı, no: 29590/96, 40, 4

Haziran 2002). Bu husus dikkate alınmaktadır, bununla birlikte müdahalenin «demokratik bir

toplum için zorunluluk» oluꢀturup oluꢀturmadığının incelenmesi gerekmektedir.

AĐHM, daha önceki kararlarda da benzer pek çok ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve bunların

AĐHS’nin 10. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını belirtmektedir (Bkz. özellikle, Ceylan-

Türkiye kararı, no: 23556/94, § 38, AĐHM 1999-IV, Öztürk-Türkiye kararı, no: 22479/93, §

74, AĐHM 1999-VI, sözü edilen Đbrahim Aksoy kararı, Karkın-Türkiye kararı, no: 27528/95,

§ 43, 2 Ekim 2003).

AĐHM, mahkemenin yerleꢀik içtihadı ıꢀığında yapılan baꢀvuruda Hükümetin davanın seyrini

farklı ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir tespiti ve delili sunmadığını kaydetmektedir. AĐHM

ayrıca, yapılan siyasi konuꢀmada yer alan terimlerin kullanıldığı bağlama özellikle dikkat

etmektedir. Bu çerçevede AĐHM, terörle mücadele kapsamında karꢀılaꢀılan özel güçlükleri

göz önünde bulundurmaktadır (Bkz. sözü edilen Đbrahim Aksoy-Türkiye kararı, § 60, ve

Incal-Türkiye kararı, s. 1568, 58).

Sözkonusu konuꢀmada Hükümetin sürdürdüğü politikanın bir analizi yapılmaktadır.

Baꢀvurana göre Hükümet demokrasinin çoğulcu gereklerini yerine getirememektedir ve Kürt

sorunu için sürdürdüğü siyaset Kürtlerin varlığını ve kültürel haklarını yadsımaya yöneliktir.

AĐHM, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin sözü edilen konuꢀmada yer alan terimlerin Türk

Devleti’nin toprak bütünlüğünü yıkma amacını içerdiğini değerlendirdiğini hatırlatmaktadır.

AĐHM, iç hukuk mercilerinin vermiꢀ oldukları kararlarda baꢀvuranların ifade özgürlüğüne

yönelik müdahalenin meꢀruiyeti için yeterli sayılamayan gerekçeleri incelemiꢀtir (Bkz.

mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4) kararı, no: 24762/94, § 58, 8 Temmuz 1999). AĐHM,

baꢀvuranın ne ꢀiddet kullanımını, ne silahlı direniꢀi teꢀvik eden bir konuꢀma yaptığını, Türk

siyasi hayatının bir aktörü olarak görevi doğrultusunda görüꢀlerini ifade ettiğini

gözlemlemektedir. AĐHM nezdinde dikkate alınması gereken temel unsur budur (Bkz. a

contrario, Sürek-Türkiye kararı (no:1), no: 26682/95, § 62, AĐHM 1999-IV, ve Gerger-

Türkiye kararı, no: 24919/94, § 50, 8 Temmuz 1999).

AĐHM, yapılan müdahalenin orantılılığı bakımından verilen cezanın niteliğinin ve ağırlığının

da dikkate alınması gerektiğini hatırlatmaktadır.

Bu bakımdan, baꢀvuranın mahkumiyeti öngörülen amaçlar doğrultusunda orantısızdır ve

«demokratik bir toplum için zaruret» oluꢀturmamaktadır.

Bu nedenle, AĐHS’nin 10. maddesi bu açıdan ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

A. Tazminat

Baꢀvuran maruz kaldığı manevi zararın tazmini için 25.000 Euro, ayrıca rakam belirtmeksizin

maddi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu miktarları aꢀırı olarak nitelendirmektedir.

AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca hakkaniyete uygun olarak AĐHM, manevi tazminat olarak

baꢀvurana 2.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

B. Masraf ve harcamalar

Baꢀvuran, AĐHM yetkili organları nezdinde yapmıꢀ olduğu masraf ve harcamalara iliꢀkin

4.690 YTL (2931) Euro talep etmektedir. Baꢀvuran herhangi bir kanıtlayıcı belge

sunmamıꢀtır.

Hükümet bu miktara karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM, AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca masraf ve harcamalar için gerçekliği ve gerekliliği

ispat edilmiꢀ makul miktarların ödendiğini hatırlatmaktadır (Bkz. Nikolova-Bulgaristan

kararı, no: 31195/96, § 79, AĐHM 1999-II). AĐHM, hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 500

Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

C. Gecikme Faizi

Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranının 3 puan fazlası uygulanacaktır.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

2. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek suretiyle Savunmacı Hükümetin

baꢀvurana;

i. manevi tazminat için 2.000 (iki bin) Euro;

ii. masraf ve harcamalar için 500 (beꢀ yüz) Euro ödemesine;

iii. ödenecek miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin

uygulanmasına;

3. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 10 Ocak 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.