C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

REMZĐ AYDIN- TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no:30911/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Şubat 2007

Đşbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 30911/04 başvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke

vatandaşı olan Remzi Aydın’ın (başvuran) 20 Ağustos 2004 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Sözleşmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM)

yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından E.E. Ak tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVA KOŞULLARI

Başvuran 1973 doğumludur. 29 Temmuz 1998 tarihinde askerlik hizmeti yerine

getirdiği sırada yakalanmıştır.

Başvuran, 2 Ağustos 1998 tarihinde yasadışı bir terör örgütü adına çeşitli şehirlerde,

özellikle bombalı saldırı, silahlı saldırı olmak üzere kırk üç terör ayrı eylemi gerçekleştirdiği

gerekçesiyle Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) tarafından tutuklanmıştır.

A. Açlık grevi

Başvuran, 2003 ve 2004 yılında 538 gün süreyle açlık grevi yapmıştır. Cezaevi

doktoru tarafından 26 Haziran 2003 ve 19 Mart 2004 tarihleri arasında düzenli olarak

muayene edilmiştir. 19 Mart 2004 tarihinde Tekirdağ Devlet Hastanesi’ne sevk edilmiş ve 15

Nisan 2004 tarihine kadar hastanede kalmıştır. Başvuran tıbbi müdahalelerin neredeyse

tamamını reddetmiştir.

Talebi üzerine başvuran, 15 Nisan 2004 tarihinde Bayrampaşa Devlet Hastanesi’ne

sevk edilmiş ve 6 Mayıs 2004 tarihine kadar hastanede kalmıştır. Bu tarihte başvuran her türlü

tıbbi müdahaleyi reddettiği gerekçesiyle Đstanbul Cezaevi’ne gönderilmiştir. Başvuran 14

Eylül 2004 tarihine kadar altı kez hastaneye sevkedilmiş ve her defasında tıbbi müdahaleyi ya

da sağlık muayenesini reddettiğini belirten raporlar düzenlenerek cezaevine geri

gönderilmiştir. Cezaevi doktoru düzenli olarak başvuranın muayenelerine devam etmiştir.

Đstanbul Cezaevi doktoru tarafından düzenlenen 1 Kasım 2004 tarihli raporda,

başvuranın sağlık durumunun ortalama seviyede olduğu ve sağlık bakımından bir aciliyet

göstermediği ifade edilmiştir. Raporda başvurana tekerlekli sandalye de verildiği

belirtilmiştir.

Bu zaman zarfında başvuran bir takım ilaçlar ve vitaminler kullanmıştır. 14 Aralık

2004 tarihinde Bayrampaşa Devlet Hastanesi’ne sevkedilmiştir.

Başvuran, 15 Aralık 2004 tarihinde açlık grevine son verdiğini açıklamıştır. 27 Ocak

2005 tarihine kadar “kötü beslenme” nedeniyle tedavi edilmiştir. Nöroloji ve kineziterapi

servislerinde de muayeneler ve tedaviler gerçekleştirilmiştir.

Kocaeli Üniversitesi Nöroloji servisi tarafından düzenlenen 1 Mayıs 2006 tarihli sağlık

raporunda başvuranın bacaklarında tepki vermede eksiklik olduğu ya da geç tepki verdiği

belirtilmiştir.

2

B. Başvuran aleyhinde başlatılan ceza davası

Alınan bir dizi yetkisizlik kararı, muhakemenin men’i kararı ve davanın diğer üç

sanıkla ilgili olan başka davalarla birleştirilmesi kararı sonrasında, 22 Haziran 2001 tarihinde

DGM başvuranın belirtilen on iki eyleme aktif olarak katıldığına karar vermiş ve anayasal

düzene karşı eylemlerde bulunmak suçundan başvuranı ağır hapis cezasına mahkum etmiştir.

DGM kararını vermeden önce on dört duruşma gerçekleştirmiş ve çok sayıda balistik

inceleme ve parmak izi incelemesi yaptırmış, tanık ifadelerine başvurmuş ve polis

soruşturması yapılmasını talep etmiştir.

Başvuranın avukatı, 3 Ekim ve 5 Aralık 2000 tarihli duruşmalar sırasında görüşlerini

sunmak için ek süre talep etmiş ve 27 Şubat ve 15 Mayıs 2001 tarihli duruşmalara

katılmamıştır.

Yargıtay, 7 Mart 2002 tarihinde, davaya müdahil olarak katılınması konusundaki usul

hatası nedeniyle bu kararı bozmuştur.

17 Temmuz 2003 tarihinde, düzenlenen altı duruşma sonrasında DGM başvuranı yine

aynı cezaya mahkum etmiştir.

28 Ocak 2004 tarihinde bu karar, sanıklar aleyhindeki belgelerin orijinalleri dosyaya

eklenmediği ve bulunan nüshaların onaylanmadığı gerekçesiyle bir kez daha bozulmuştur.

16 Haziran 2004 tarihinde 5190 sayılı Kanun yürürlüğe girmiş ve Devlet Güvenlik

Mahkemeleri kaldırılmıştır. Böylece dava, 21 Ekim 2004 tarihinde Ağır Ceza Mahkemesi’nde

yeniden görülmeye başlanmıştır.

Başvuranın avukatı 19 Nisan 2005 tarihli duruşma sırasında görüşlerini sunmak için

ek süre talep etmiştir.

Dava halen Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülmektedir.

Mahkeme yargılama süresinde her otuz günde bir, Ceza Muhakemeleri Usulü

Kanunu’nun 112. maddesi uyarınca başvuranın tutuklu yargılanmasını res’en incelemiştir.

Mahkeme, delillerin durumu, isnat edilen suçun cinsini dikkate alarak başvuranın tutuklu

yargılanmasının devamına karar vermiştir. Mahkeme, 2004 yılında iki defa, delillerin

toplanması işleminin tamamlanmadığını belirtmiştir.

Başvuran, 2004 tarihinden itibaren de sağlık durumuna atıfta bulunarak çok sayıda

tahliye talebinde bulunmuştur. Bu talepler aynı gerekçelerle reddedilmiştir.

Ağır Ceza Mahkemesi, 15 Temmuz 2004, 27 Ocak 2005 ve 19 Nisan 2005 tarihli

duruşmalarda başvuranın tutuklu olarak yargılanmasının devamına karar vermiş ve dosya

içeriği ve karar bozma gerekçeleri dikkate alındığında başvuranın duruşmalarda hazır

bulunacağı konusunda ikna olmadığı hususunu dile getirmiştir.

Başvuran sağlık sorunlarını öne sürmüş ve Tekirdağ F Tipi Cezaevi’ne oradan da

Kocaeli Cezaevi’ne nakledilmesine itiraz etmiştir. Başvuranın başvurusu 9 Aralık 2005

tarihinde reddedilmiştir.

3

HUKUK AÇISINDAN

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK HAKKINDA

A. Kötü muamelenin yasaklanması hakkında

1. Tarafların argümanları

AĐHS’nin 3. maddesine atıfta bulunan başvuran, yakalandığını iddia ettiği WK-S

sebebiyle sağlık durumunun tutukluluk şartlarıyla bağdaşmadığını iddia etmektedir. Başvuran

günlük ihtiyaçlarını karşılamak için yardıma ihtiyacı olduğundan dolayı serbest bırakılması

gerektiğini iddia etmektedir.

Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmediğini ileri sürmekte, cezaevlerindeki

koşulların uygun olduğunu ve gerekli tıbbi bakımın bütün tutuklulara sağlandığını ifade

etmektedir. Hükümet, gerekli olması durumunda ilgililerin hastaneye sevkedildiğini ya da

geçici süreyle serbest bırakıldığını belirtmektedir. Hükümet, AĐHM’den dayanaktan yoksun

olması sebebiyle sözkonusu başvuruyu kabuledilemez ilan etmesini talep etmektedir.

2. AĐHM’nin takdiri

Aşağıda belirtilen sebeplerden dolayı, AĐHM iç hukuk yollarının tüketilmediği

hususunda Hükümet tarafından dile getirilen ön itirazı üzerinde durmayacaktır.

AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca cezaevindeki sağlık koşulları, 1996 ve 2000 yıllarında

Türkiye’deki cezaevlerindeki açlık grevleri ve bu davalar çerçevesinde 2004 yılında

Mahkeme tarafından gerçekleştirilen soruşturma konusundaki içtihatla ilgili olarak AĐHM,

Tekin Yıldız kararına, Mutlu-Türkiye (no: 37652/04) ve Paksoy-Türkiye (no: 33901/04)

kararlarına atıfta bulunmaktadır.

AĐHM, bir tutuklunun sağlık gerekçesiyle serbest bırakılmasına ilişkin herhangi bir

zorunluluk bulunmadığına ilişkin içtihadını (Bkz. diğerleri arasında, Matencio-Fransa, no:

58749/00, 15 Ocak 2004) ve daha sonra ise tutukluluk sırasında sağlanan sağlık bakımı ile

ilgili olarak şikayet ileri sürülmemesine rağmen, kişinin hapsedilmesinin Türkiye aleyhinde

yapılan diğer benzer başvurular bağlamında AĐHS’nin 3. maddesine uygun olup olmadığı

sorusunun, ilgili kişilerin cezaevi dışında tedavi edilebilmeleri için, yetkililer tarafından

sağlanan geçici serbest bırakma kararı dikkate alınarak değerlendirildiği hususunu

hatırlatmanın uygun olacağı kanaatindedir (Bkz., örneğin, Kuruçay-Türkiye, no: 24040/04, 10

Kasım 2005).

Oysa ki hiçbir raporda başvuranın serbest bırakılması gerektiği belirtilmemiş ve

hiçbirisinde Wernicke-Korsakoff Sendromu (WK-S) teşhisi konulmamıştır.

Ayrıca, bir kimsenin tutuklu yargılanmak üzere tutulmasının uygun olup olmadığı

konusunda ve mevcut davada da olduğu gibi, ulusal makamlar başvuranın fiziksel

bütünlüğünün korunması zorunluluğunu gerekli tedavileri sağlayarak yerine getirdiklerinde,

AĐHM’nin kendi bakış açısını yerel mahkemelerin bakış açısının yerine koyması mümkün

değildir (Sakkopoulos-Yunanistan, no: 61828/00, 16 Ocak 2004, ve Reggiani Martinelli-Đtalya

(karar), no: 22682/02). Zaten başvuran, sözkonusu tıbbi bakımın şeklinden ya da yetersiz

4

oluşundan dolayı

şikayetçi olmamakta, sadece iddialarını desteklemeksizin, serbest

bırakılması gerektiğini iddia etmekle yetinmektedir (Ahmet Arslan-Türkiye (karar), no:

5114/04, 1 Aralık 2005).

Sonuç olarak başvuranla ilgili sağlık raporlarında başvuranın hapsedilmemesi

gerektiği hususunda herhangi bir ifade yer almamaktadır.

Böylece, başvurana uygulanan tıbbi bakımı dikkate alarak, ilgili olayların

değerlendirilmesinden ve Hükümetin uygulamada sağladığı güvence ve AĐHM bilirkişi

kurulunun ilk grup davalar için cezaevi kurumlarına yönelik gerçekleştirdiği inceleme

ziyaretleri neticesinde AĐHM, başvuranın hükümlülük şartlarının AĐHS’nin 3. maddesi

uyarınca insanlık dışı ve aşağılayıcı bir muamele teşkil ettiğini gösterir ciddi gerekçelerin yer

almadığına itibar etmektedir (Balyemez-Türkiye, no: 32495/03, 22 Aralık 2005, Sinan Eren-

Türkiye, no: 8062/04, 10 Kasım 2005).

Sonuç olarak AĐHM, dayanaktan yoksun bulunması nedeniyle AĐHS’nin 35 §§ 3. ve 4.

maddeleri uyarınca bu şikayeti reddetmektedir.

B. Masumiyet Karinesi

Başvuran, AĐHS’nin 6 § 2. maddesinde güvence altına alınan masumiyet karinesi

ilkesine rağmen makul sebepler olmaksızın bu kadar uzun süren bir tutuklu yargılamanın,

yargısız infaz olduğunu iddia etmektedir.

AĐHM’nin içtihadı uyarınca, bir kimsenin tutuklu olarak yargılanması masumiyet

karinesi ilkesinin sınırlandırılması anlamına gelmektedir. Oysa ki AĐHS’nin 5 § 3. maddesi,

masumiyet karinesi uyarınca, yalnızca kişi özgürlüğüne saygı ilkesine istisna getirilmesini

haklı gösterecek somut bir delil olması durumunda tutukluluğun devam etmesini

onaylamaktadır. Bu nedenle bu hüküm aynı zamanda dolaylı olarak masumiyet karinesi

ilkesini de güvence altına almaktadır. Sonuç olarak tutuklu yargılamanın süresi ile ilgili olarak

AĐHS’nin 6 § 2. maddesi bakımından ayrıca bir soru ortaya çıkmamaktadır zira bu alanda bu

ilkeye riayet edilmesinin sağlanması esastır.

AĐHM bu şikayeti 5/3. madde kapsamında inceleyecektir.

C. Tarafsızlık ve Bağımsızlık

Başvuran, AĐHS’nin 6 § 1. maddesine atıfta bulunarak Đstanbul Ağır Ceza

Mahkemesi’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olduğundan şikayetçi olmakta ve bu

mahkemenin, genel hukuk mahkemesi görünümünde olan bir Devlet Güvenlik Mahkemesi

olduğunu ileri sürmektedir. Başvuran, bununla ilgili olarak yaptığı açlık grevinin süresinin

538 gün olmasına rağmen Cumhuriyet Savcısı tarafından 485 gün olarak ifade etmiş olmasına

atıfta bulunmaktadır. Başvuran ayrıca Ağır Ceza Mahkemesi’nin yargılama süresince

kendisini serbest bırakmadığını belirtmektedir.

AĐHM her şeyden önce başvuranın iddialarını ikna edici bir şekilde dile getirmediğini

tespit etmektedir. Başvuran tarafından iddia edilen olaylar AĐHS’nin 6. maddesi bakımından

incelenebilirse de sözkonusu yargılamanın, bu maddenin gerekliliklerini yerine getirip

getirmediği sorusunun ancak yargılamanın bir bütün olarak incelenmesi sonucunda, başka bir

ifade ile yargılama sona erdiğinde tespit edilebileceğini hatırlatmak gerekmektedir. Belirli bir

5

unsurun, erken sayılabilecek bir aşamada yargılamanın adil olup olmadığı hususunun

belirlenmesini sağlayacak kadar belirleyici olması durumunun gözardı edilmesi mümkün

değilse de AĐHM, başvuranın ceza davasının henüz sonuçlanmadığını ve başvuranın

argümanlarının bu türden koşulları ortaya koymadığını tespit etmektedir (Francesco Aggiato

kararı).

Sonuç olarak AĐHS’nin 35 §§ 3 ve 4. maddeleri uyarınca dayanaktan yoksun olması

sebebiyle bu şikayetin kabuledilemez olduğuna kanaat getirilmiştir.

D. Tutuklu yargılama ve dava süresi

Başvuran, 30 Temmuz 1998 tarihinde yakalandığını ve 2 Ağustos 1998 tarihinden beri

tutuklu bulunduğunu belirterek halen sürmekte olan tutuklu yargılama süresinin aşırı uzun

olduğunu ileri sürmektedir. Başvuran bununla ilgili olarak AĐHS’nin 5 §§ 1 (c) ve 3.

maddelerine atıfta bulunmaktadır.

Başvuran, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi bakımından halen görülmekte olan davasının aşırı

uzun sürdüğünden şikayetçi olmaktadır.

AĐHM bu şikayetlerin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını tespit etmektedir. Başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığından

dolayı bu şikayetlerin kabuledilebilir olduğuna karar vermiştir.

Bununla birlikte dava koşullarının hukuki nitelendirilmesini yapan AĐHM, başvuranlar

ya da Hükümetler tarafından sunulan nitelendirmelere bağlı olmadığından, tutuklu

yargılamanın süresi ile ilgili olarak dile getirilen şikayetin, AĐHS’nin 5 § 3. maddesi

kapsamında incelenmesinin uygun olacağına kanaat getirmektedir (Büyükdağ-Türkiye, no:

2834095, 21 Aralık 2000).

II. AĐHS’NĐN 5 § 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Başvuran tutuklu yargılama süresinin uzun sürmesinden dolayı şikayetçi olmakta ve

AĐHS’nin 5 § 3. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Değerlendirmeye alınacak dönemle ilgili olarak başlangıç tarihinin, başvuranın

yakalandığı 29 Temmuz 1998 tarihi kabul edilmesi hususuna kimse itiraz etmemektedir (Batı

ve diğerleri-Türkiye, no: 33097/96 ve 57834/00).

AĐHM mahkumiyet kararının kendisinin, atıfta bulunulan madde kapsamında

değerlendirmeye alınacak dönemin sona ermesi anlamına geldiğini hatırlatmaktadır. Bu

tarihten itibaren, ilgili kişinin tutuklanması, AĐHS’nin 5 § 1 a) maddesi kapsamına

girmektedir (Bkz., örneğin, I.A.-Fransa kararı, 23 Eylül 1998, Derleme Kararlar ve

Hükümler). Başvuran, mahkum edildiği 22 Temmuz 2001 tarihinden, mahkumiyet kararının

Yargıtay tarafından onandığı 7 Mart 2002 tarihine kadar ve aynı şekilde ikinci mahkumiyet

karar tarihi olan 17 Temmuz 2003 tarihinden, kararın ikinci kez onandığı 28 Ocak 2004

tarihine kadar “yetkili bir mahkeme tarafından mahkum edildikten sonra yasalara uygun

olarak tutuklu bulunmaktaydı”.

6

Sonuç olarak başvuranın tutuklu yargılanma süresi üç dönemden oluşmaktadır.

Birincisi, 29 Temmuz 1998 tarihinden 22 Haziran 2001 tarihine kadar, ve ikincisi 7 Mart

2002 tarihinden 17 Temmuz tarihine kadar.

Üçüncüsü ise 28 Ocak 2004 tarihinde başlamıştır. Başvuranın halen tutuklu olarak

yargılandığı dikkate alınırsa, değerlendirilecek toplam süre şu an itibariyle yaklaşık yedi yıl

üç aydır (Solmaz-Türkiye, 16 Ocak 2007 tarihli karar).

Hükümet, sanıkların sayısı, davanın karmaşıklığı, başvurana verilecek ceza ve firar

tehlikesi dikkate alındığında tutuklu yargılama süresinin makul olduğunu belirtmektedir.

Başvuran, sağlık durumu nedeniyle firar etmesinin mümkün olmadığını ve kişisel

ihtiyaçlarını zorlukla karşılayabildiğini belirtmektedir. Her ne olursa olsun, bu kadar uzun bir

tutuklu yargılama süresinin haklı gösterilemeyeceğini ileri sürmektedir.

AĐHM’nin yerleşik içtihadı uyarınca, tutuklu yargılama süresinin makul olup olmadığı

her davada davanın özel koşulları dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Öncelikli olarak ulusal mahkemelerin, belirli bir davada bir sanığın tutuklu yargılama

süresinin makul süreyi aşmaması konusuna özen göstermeleri gerekmektedir. Bu amaçla,

ulusal mahkemelerin, masumiyet karinesi uyarınca kişi özgürlüğüne saygı ilkesine istisna

getirilmesini haklı gösterecek bir kamu yararının bulunup bulunmadığının tespit edilmesini

sağlayacak bütün dava koşullarını incelemeleri ve tahliye taleplerini reddeden kararlarında

bunları dikkate almaları gerekmektedir. Esasında AĐHM’nin, sözkonusu kararlarda yer alan

gerekçelerden ve başvuran tarafından yapılan başvurularda tartışma götürmeyen olaylardan

yola çıkarak, AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edilip edilmediğine karar vermesi

gerekmektedir (Bkz. Assenov ve diğerleri-Bulgaristan, 28 Ekim 1998 tarihli karar).

Bu bağlamda, bir suç işlediği gerekçesiyle tutuklanan kişiye yönelik makul

şüphelerin devamlılığı, tutukluluğun sine qua non olmazsa olmaz koşuludur, fakat kimi kez

bu yeterli olmamaktadır; Mahkeme, hukuki mercilerin hürriyet hakkından yoksun bırakmaya

dair diğer gerekçelerin meşruluğunu belirlemek durumundadır. Bu gerekçeler gerekli ve

yeterli olduğu takdirde, ulusal makamların yargı süreci boyunca yeterli ihtimamı gösterip

göstermediklerinin ayrıca bilinmesi gerekmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Mansur-Türkiye

kararı, 8 Haziran 1995 tarihli karar). Soruşturmanın karmaşıklığı ve özellikleri bununla ilgili

olarak dikkate alınması gereken unsurlardır (Van der Tang-Đspanya, 13 Temmuz 1995 tarihli

karar).

Mevcut davada, dosyada yer alan unsurlardan DGM’nin, kanıtların durumu, isnat

edilen suçun türü ve cezanın süresi gibi neredeyse tamamen aynı ifadelerle her duruşma

sonunda düzenli olarak başvuranın tutukluluğunun devamına karar verdiği ortaya

çıkmaktadır.

2004 ve 2005 yıllarında, Yargıtay’ın ikinci kararından sonra DGM iki kez delillerin

toplanması işleminin sona ermediğini ifade etmiştir. Mahkeme üç defa firar riskine atıfta

bulunmuştur.

AĐHM, ulusal mahkemelerin başvuranın adaletten kaçma riski bulunduğunu düşünmüş

olabileceklerini anlamaktadır. Bununla birlikte, firar etme riskinin kaçınılmaz olarak zamanla

azalması (Bkz. Neumeister-Avusturya, 27 Haziran 1968 tarihli karar) ve bu riskin yalnızca

7

kişinin giyebileceği hükmün ağırlığıyla izah edilemeyeceğinin açık olmasına rağmen (Bkz.

Muller-Fransa, 17 Mart 1997 tarihli karar), Ağır Ceza Mahkemesi’nin bu riski başvuranın

özel durumu bakımından neye dayandırdığını kararlarında açıklamamış olması hususunu

üzücü bulmaktadır. Böylelikle tutukluluğun devamına ilişkin kararlardan, ulusal

mahkemelerin bu riskin neden yedi yıl boyunca sürdüğünü gerekçelendirmeyi ihmal ettikleri

tespit edilmektedir (Bkz., diğerleri arasında, Letellier-Fransa, 26 Haziran 1991, ve Zannouti-

Fransa, no: 42211/98, 31 Temmuz 2001).

“Kanıtların durumu” suçluluğa ilişkin ciddi belirtilerin var olduğunun ve sürdüğünün

göstergesi olarak değerlendirilse ve genel olarak bu koşullar yeterli etkeni oluştursa da,

tutukluluğun bu denli uzun bir süre devam etmesini başlı başına doğrulamak için yeterli

değildir (Mansur kararı).

AĐHM, davada sanıkların ve terörist faaliyetlerin çokluğunun davayı karmaşık hale

getirdiğini kabul etmektedir. Bununla birlikte, davanın seyrindeki hiçbir gecikmenin

başvurana bağlanamayacağı düşünülmektedir.

Kişinin, mevcut davada olduğu gibi mahkum edildiği cezaya gelince, AĐHM,

tutukluluğun sürdürülmesinin, kişinin özgürlüğünden yoksun bırakacak bir cezanın önceden

çekilmiş olması için kullanılamayacağını hatırlatır. (Bkz., özellikle, Letellier, ve I.A-Fransa,

23 Eylül 1998). Tutuklu yargılanmanın daha sonraki bir cezaya sayılması 5. maddenin 3.

paragrafının ihlal edilmesini ortadan kaldıramamaktadır. Yalnızca 41. madde kapsamında

tazminin takdir edilmesinde etkisi olacaktır (Engel ve diğerleri-Hollanda, 8 Haziran 1976, ve

Kimran-Türkiye, no: 61440/00, 5 Nisan 2005).

Sonuç olarak, başvuranın, genel bir değerlendirme gerektiren tutukluluk süresi makul

süreyi aşmıştır. O halde AĐHS’nin 5 § 3 maddesi ihlal edilmiştir.

III. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Başvuran, aleyhinde açılan davanın süresini dile getirmekte ve AĐHS’nin 6 § 1.

maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet bu iddiaya karşı çıkmaktadır. Hükümet, 27 Şubat 2001 tarihli duruşmada

avukatının bulunmayışı ve 3 Ekim, 5 Aralık 2000, 15 Mayıs 2001 ve 19 Nisan 2005 tarihli

duruşmalar sırasında görüş sunmak için ek süre talep etmesi gibi başvurandan kaynaklanan

süreleri dile getirmektedir.

AĐHM, mevcut davada değerlendirmeye alınacak sürenin başvuranın yakalandığı tarih

olan 28 Temmuz 1998 tarihi olduğu kanaatindedir (Wemhoff-Almanya, 27 Temmuz 1968

tarihli karar).

Sözkonusu sürenin sona ermesi ile ilgili olarak AĐHM,

verilecek cezanın

kesinleşmesinin bu kadar uzun sürdüğünde, mahkumiyet kararı, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi

uyarınca “ceza alanındaki bir suçlamanın esası” hakkında alınan bir karar olmadığını

hatırlatmaktadır (Eckle-Almanya, 15 Temmuz 1982 tarihli karar).

Davanın halen Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülmekte olduğu dikkate alındığında,

değerlendirmeye alınacak olan dava süresi yaklaşık sekiz yıl altı aydır.

8

Bir davanın makul sürede görülüp görülmediği, dava koşulları ve AĐHM içtihadından

doğan kriterler, özellikle davanın karmaşıklığı, başvuranın ve yetkili makamların tutumları

dikkate alınarak tespit edilmektedir (Bkz., diğer birçokları arasında, Pélissier ve Sassi-Fransa,

no: 25444/94).

AĐHM öncelikli olarak, Hükümet’in de belirttiği gibi, özellikle de soruşturmaların

genişliği ve çeşitli şehirlerde gerçekleştirilen kırk üç terör eylemi için gerekli olan

incelemelerin yapılması nedeniyle dava konusu yargılamanın karmaşıklık arz ettiğini tespit

etmektedir.

AĐHM, başvuranın avukatının bir duruşmaya katılmaması durumunun ve süre talep

etmelerinin davanın toplam süresi üzerinde önemli bir farklılık yaratmadığını tespit

etmektedir. AĐHM, başvurandan ya da avukatından kaynaklanabilecek ve yargılama süresinin

uzamasına neden olabilecek aşırı hiçbir tutum gözlemlememektedir.

AĐHM, takdirine sunulan bütün unsurları inceledikten sonra mevcut davada esasa

bakan hakimlerin çabasını da takdir etmektedir.

Bununla birlikte, mahkemelerde yaşanan sıkıntılarla ilgili olarak ortaya çıkan sorulara

ilişkin yerleşik içtihadı uyarınca (Bkz., diğerleri arasında, Union Alimentaria Sanders S.A.-

Đspanya, 7 Temmuz 1989 tarihli karar) AĐHM, cezai sürecin tamamlanması işleminin makul

bir süre içerisinde gerçekleştirilmediği kanaatindedir. Yine de tespit edilen bu sürenin hangi

makamdan kaynaklandığını araştırma görevi AĐHM’ye düşmemektedir zira her durumda da

burada sözkonusu olan sorumluluk Devlet’in sorumluluğudur (Foti ve diğerleri-Đtalya, 10

Aralık 1982 tarihli karar). AĐHS’nin 6 § 1. maddesi, mahkemelerin yükümlülüklerinin her

birini, özellikle de makul süre ile ilgili yükümlülüğü yerine getirebilmeleri amacıyla

Sözleşmeci Devletlere adalet sistemlerini düzenleme zorunluluğunu getirmektedir (Bkz.,

Portington-Yunanistan, 23 Eylül 1998).

Bu nedenle mevcut davada AĐHS2nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiştir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran hem maddi zarar hem de manevi zararın tazmin edilmesi için ödenmesi

gereken miktarı AĐHM’nin takdirine bırakmaktadır. Bununla ilgili olarak başvuran,

üniversiteden atılmasını ve muhtemel gelir kaybını, serbest bırakıldığında askerliğini yapacak

olmasını, kendisini ziyarete gelmek için ailesi tarafından yapılan masrafları ve sağlık

sorunlarını dile getirmektedir. Başvuran maruz kaldığı manevi zararla ilgili olarak, tutuklu

olarak yargılandığından beri çevresinde suçlu olarak görüldüğünü ileri sürmektedir.

Hükümet bu talebin reddedilmesini talep etmektedir.

AĐHM, tespit edilen ihlalle talep edilen maddi tazminat arasında bir nedensellik bağı

tespit edememekte ve bu nedenle bu talebi reddetmektedir.

Buna karşın AĐHM, yukarıda yer alan ihlal tespitleri ışığında ve Mahkeme’nin bu

konudaki içtihadı uyarınca manevi tazminat olarak başvurana 6.000 Euro ödenmesinin makul

olduğu kanaatindedir.

9

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuran aynı zamanda AĐHM önünde yaptığı masraf ve harcamaların karşılanmasını

talep etmektedir. Başvuran bununla ilgili olarak 426 Yeni Türk Lirası tutarındaki tercüme

faturalarını sunmaktadır.

Hükümet belgelerle desteklenmediği gerekçesiyle bu ad altında ileri sürülecek

iddiaların reddedilmesini talep etmektedir.

AĐHM’nin yerleşik içtihadı uyarınca, ancak gerçekten yapılan ve makul miktardaki

masraf ve harcamalar geri ödenebilmektedir.

Kanıtlayıcı belge olmadan AĐHM’nin başvuranın iddialarına itibar etmesi mümkün

değildir. Bununla birlikte mevcut başvurunun yapılabilmesi amacıyla bir takım masraf ve

harcamaların yapılması gerektiği de aşikardır.

AĐHM elindeki mevcut unsurlar ve yukarıda yer alan kriterler doğrultusunda tüm

masraflarla birlikte başvurana 1.000 Euro ödenmesinin makul olacağı kanaatindedir.

C. Gecikme Faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Tutuklu yargılanma süresi ve yargılama süresi ile ilgili olarak dile getirilen

şikayetlerin kabuledilebilir olduğuna;

2. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

3. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

5. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere, Savunmacı Hükümet

tarafından başvurana:

i. manevi tazminat olarak 6.000 Euro (altı bin) ödenmesine;

ii.masraf ve harcamalar için 1.000 Euro (altı bin) ödenmesine;

iii.yukarıda yer alan miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar

Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz

oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

6. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine;

10

Karar vermiştir.

Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3.

maddesine uygun olarak 20 Şubat 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

11