COUNCIL

AVRUPA

OF E U R O P E

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

RESUL SADAK VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE

(B a ꢀvuru no. 74318/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

5 Aralık 2006

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’nde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek

olup, ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

1

USUL

Davanın nedeni, Resul Sadak, Nihat Osal, Mehmet Çakar, Rüstem Bayar, Tahir Kutlu,

Cengiz Balık, Đzzet Belge, Abdurrezak Đnan, Mehmet Temelkuran, Mehmet Nezir Ayan,

Yakup Uyar ve Erdal Güler (“baꢀvuranlar”) adında on iki Türk vatandaꢀının, Đnsan Haklarının

ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. Maddesi uyarınca,

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 1 Nisan 2001 tarihinde

yapmıꢀ oldukları/01 no’lu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Diyarbakır Barosu’na bağlı avukat T. Elçi tarafından temsil edilmiꢀlerdir.

AĐHM, 3 Kasım 2005 tarihinde, baꢀvurunun kısmen kabuledilmez olduğunu beyan etmiꢀ

ve baꢀvuranların hemen yargıç önüne çıkarılma haklarıyla ilgili ꢀikayeti Hükümet’e bildirme

kararı almıꢀtır. AĐHS’nin 29 § 3. Maddesi’nin hükümleri uyarınca, baꢀvurunun esasları ile

kabuledilebilirliğini beraber incelemeye karar vermiꢀtir.

OLAYLAR

1. DAVANIN OLAYLARI

Baꢀvuru yapılmasına neden olan olayların meydana geldiği zaman, Resul Sadak, Halkın

Demokrasi Partisi’nin (bundan böyle “HADEP” olarak anılacaktır) olağanüstü hal bölgesinde

bulunan ꢁırnak’taki il baꢀkanı, diğer baꢀvuranlar ise üyesiydiler.

Resul Sadak, Nihat Osal, Mehmet Çakar, Rüstem Bayar, Tahir Kutlu, Cengiz Balık, Đzzet

Belge, Abdurrezak Đnan, Mehmet Temelkuran, Mehmet Nezir Ayan ve Yakup Uyar, 23 Eylül

2000 tarihinde, HADEP’in Batman Đl Kongresi’ne katılmak üzere, Yakup Uyar ve Erdal

Güler’e ait iki arabayla Batman’a gitmiꢀlerdir. Batman’dan ꢁırnak’a dönerken, jandarma

tarafından Cizre’nin Düzova köyünde durdurulmuꢀ ve gözaltına alınmıꢀlardır. Baꢀvuranlar

ꢁırnak Đl Jandarma Komutanlığı’na götürülmüꢀlerdir.

Erdal Güler ise 27 Eylül 2000 tarihinde saat 14’te gözaltına alınmıꢀ ve 1 Ekim 2000 sabah

saat 11’e kadar gözaltında tutulmuꢀtur.

Baꢀvuranlar, 1 Ekim 2000 tarihinde, ꢁırnak Sulh Ceza Mahkemesi ile ꢁırnak Cumhuriyet

Savcısı huzuruna çıkarılmıꢀlardır. ꢁırnak Sulh Ceza Mahkemesi aynı gün, Resul Sadak, Nihat

Osal, Mehmet Çakar, Rüstem Bayar, Tahir Kutlu, Cengiz Balık, Đzzet Belge, Abdurrezak

Đnan, Mehmet Temelkuran, Mehmet Nezir Ayan ve Erdal Güler’in tutuklu yargılanmasına,

Yakup Uyar’ın ise serbest bırakılmasına karar vermiꢀtir.

Müteakiben, baꢀvuranlar hakkında, Türk Ceza Kanunu’nun 169. Maddesi ile 3713 Sayılı

Kanun’un 5. Maddesi’ne karꢀı gelerek PKK’ye yardım ve yataklık etmekten ve Türk Ceza

Kanunu’nun 264 § 5. Maddesi ile 6136 Sayılı Kanun’un 13 § 2. Maddesi’ne karꢀı gelerek

yasadıꢀı olarak ateꢀli silah ve patlayıcı bulundurmaktan ceza davası açılmıꢀtır.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, 12 Aralık 2000 tarihinde, baꢀvuranların tutuksuz

yargılanmak üzere serbest bırakılmalarını emretmiꢀtir.

2

Baꢀvuranlar, 2002 ve 2003 yıllarında, haklarında getirilen suçlamalardan beraat

etmiꢀlerdir.

HUKUKA ĐLĐꢁKĐN

I. AĐHS’NĐN 5 § 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐALARI

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 5 § 3. Maddesi uyarınca, gözaltında tutulma sürelerinin haddinden

uzun olduğundan ꢀikayetçi olmuꢀlardır.

A. Kabuledilebilirlik

1. Tarafların savları

Hükümet, AĐHS’nin 35 § 1. Maddesi çerçevesinde iç hukuk yollarının tüketilmediği

gerekçesiyle baꢀvurunun reddedilmesi gerektiğini savunmuꢀtur. Hükümet, Ceza

Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 128. Maddesi’yle uyumlu olarak, baꢀvuranların gözaltında

tutulma sürelerine itiraz edebileceklerini öne sürmüꢀtür. Ayrıca, 466 Sayılı Kanun Dıꢀı

Yakalanan veya Tutuklanan Kiꢀilere Tazminat Verilmesi Hakkında Kanun uyarınca da

tazminat isteyebileceklerini de belirtmiꢀtir.

Baꢀvuranlar, Hükümet’in öne sürdüğü yolların etkili olmadığını iddia etmiꢀtir.

Baꢀvuranlar, gözaltında tutuldukları sürenin, gözaltına alındıkları zaman ulusal hukukla

uyumlu olmasından ötürü, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 128. Maddesi ya da 466

Sayılı Kanun’un hükümleri uyarınca yapacakları bir baꢀvurunun yararsız olacağını iddia

etmiꢀlerdir.

2. AĐHS’nin Değerlendirmesi

a. Baꢀvuran Erdal Güler ile ilgili olarak

AĐHM, izleyen nedenden ötürü ꢀikayetinin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle,

Erdal Güler’in iç hukuk yollarını tüketip tüketmediğini belirlemenin gerekli olmadığı

kanısındadır.

AĐHM, sunulan belgelere göre, Erdal Güler’in 27 Eylül 2000 günü saat 14’te ꢁırnak Đl

Jandarma Komutanlığı’na bağlı ekipler tarafından gözaltına alındığını ve Jandarma

Komutanlığı’ndan 1 Ekim 2000 sabah saat 11’de ayrıldığını kaydeder. AĐHM, sözkonusu

sürenin doksan altı saatten az olduğunu gözlemler.

Benzer davalardaki yargı içtihadını göz önünde bulundurarak ve gözaltında tutma

ꢀartlarını ve çevreyi dikkate alarak, AĐHM, Erdal Güler’in, gözaltına alınmasından sonra dört

günden az zaman içinde hakim önüne çıkartılması nedeniyle, gözaltında tutulma süresinin

AĐHS’nin 5 § 3. Maddesi’nin koꢀullarına aykırı olmadığı kanısına varmıꢀtır (bkz. Çelik ve

Đmret – Türkiye, 44093/98).

Baꢀvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve AĐHS’nin 35. Maddesi’nin

3. ve 4. fıkrasıyla uyumlu olarak reddedilmesi gerektiği anlaꢀılmaktadır.

3

b. Baꢀvuranlar Resul Sadak, Nihat Osal, Mehmet Çakar, Rüstem Bayar, Tahir Kutlu, Cengiz

Balık, Đzzet Belge, Abdurrezak Đnan, Mehmet Temelkuran, Mehmet Nezir Ayan ve Yakup

Uyar ile ilgili olarak

AĐHM, daha önce benzer davalarda Hükümet’in ön itirazlarını inceleyip, reddettiğini

yineler (bkz. örn. Öcalan – Türkiye, 46221/99 ve Bulduꢀ – Türkiye, 64741/01). AĐHM, bu

davada da diğer davalarda vardığı kararlardan sapmasını gerektirecek özel koꢀullar tespit

etmemiꢀtir.

Sonuç olarak, AĐHM, Hükümet’in ön itirazını reddeder. Ayrıca baꢀvurunun bu kısmının

baꢀka bakımlardan da kabuledilebilir olduğunu ve bu nedenle böyle ilan edilmesi gerektiğini

kaydeder.

B. Esaslar

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 5 § 3. Maddesi uyarınca, hakim veya yargılama yetkisi kullanacak

kanunun yetkili kıldığı bir memur önüne çıkartılmaksızın haddinden uzun süre gözaltında

tutulduklarından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Đlgili maddenin ilgili kısmına göre:

“Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢀullar uyarınca yakalanan veya tutulu durumda bulunan

herkesin … makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli kovuꢀturma sırasında serbest bırakılmaya hakkı

vardır. Salıverilme, ilgilinin duruꢀmada hazır bulunmasını sağlayacak bir teminata bağlanabilir.”

Hükümet, baꢀvuranların gözaltında tutulma sürelerinin, o zaman yürürlükte olan mevzuata

uygun olduğunu savunmuꢀtur. Đlgili yasanın, AĐHM’nin yargı içtihadına uygun olarak

değiꢀtirildiği göz önüne alındığında, baꢀvuranların iddiaları asılsızdır.

AĐHM, baꢀvuranların ꢁırnak Đl Jandarma Komutanlığı’nda sekiz gün tutulduklarını

kaydeder. AĐHM, Brogan ve Diğerleri – Đngiltere davasında, hakimin denetlemesi olmaksızın

dört gün altı saat boyunca gözaltında tutmanın, amacı toplumu terörizme karꢀı korumak olsa

da, AĐHS’nin 5 § 3. Maddesi’nde öngörülen katı süre sınırlamasının dıꢀında kaldığını yineler.

Terör suçlarının soruꢀturulması, Hükümet’in bu davada dayanak aldığı üzere yetkili

makamlara özel sorunlar getirse de, AĐHM, adli müdahale olmaksızın sekiz gün boyunca

gözaltında tutmanın gerekli olmasını kabul edemez.

Buna göre, AĐHS’nin 5 § 3. Maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. Maddesi’ne göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuranlar, maddi ve manevi zarara karꢀılık olarak, sırasıyla 5.000 ve 10.000 Euro talep

etmiꢀlerdir.

4

Hükümet, baꢀvuranların talep ettiği meblağlara itiraz etmiꢀ ve ihlalin tespit edilmesinin

baꢀlı baꢀına yeterli tazminat teꢀkil etmesini önermiꢀtir.

AĐHM, meydana geldiği iddia edilen maddi zararla ilgili olarak baꢀvuranların iddialarını

destekleyecek hiçbir belge sunmadıklarını gözlemlemiꢀ ve bu talebi reddetmiꢀtir.

Manevi zararla ilgili olarak, AĐHM, baꢀvuranların uğradıkları manevi zararın, AĐHS’nin

ihlal edildiğinin tespit edilmesiyle yeterli derecede telafi edilmediği kanısındadır. Tarafsızlık

esasıyla değerlendirerek, AĐHM, Resul Sadak, Nihat Osal, Mehmet Çakar, Rüstem Bayar,

Tahir Kutlu, Cengiz Balık, Đzzet Belge, Abdurrezak Đnan, Mehmet Temelkuran, Mehmet

Nezir Ayan ve Yakup Uyar’a 1.800’er Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Mahkeme masrafları

Baꢀvuranlar, ulusal mahkemelerde ve AĐHM’de meydana gelen mahkeme masrafları için

5.300 Euro talep etmiꢀlerdir.

Hükümet bu talebe itiraz etmiꢀtir. Yalnız gerçekten meydana gelen masrafların geri

ödenebileceğini belirtmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, mahkeme masrafları, ancak gerçekliği ve gerekliliği

kanıtlandığı ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM,

sahip olduğu bilgiler ve yukarıda belirtilen ölçütler ıꢀığında, AĐHM’de açılan takibatlardan

doğan mahkeme masrafları için Resul Sadak, Nihat Osal, Mehmet Çakar, Rüstem Bayar,

Tahir Kutlu, Cengiz Balık, Đzzet Belge, Abdurrezak Đnan, Mehmet Temelkuran, Mehmet

Nezir Ayan ve Yakup Uyar’a ortaklaꢀa 1.000 Euro tazminat ödenmesinin makul olduğu

sonucuna varmıꢀtır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı

marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU NEDENLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun Erdal Güler ile ilgili kısmının kabuledilmez olduğuna,

2. Baꢀvurunun, baꢀvuranlar Resul Sadak, Nihat Osal, Mehmet Çakar, Rüstem Bayar, Tahir

Kutlu, Cengiz Balık, Đzzet Belge, Abdurrezak Đnan, Mehmet Temelkuran, Mehmet Nezir

Ayan ve Yakup Uyar ile ilgili geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna,

3. AĐHS’nin 5 § 3. Maddesi’nin ihlal edildiğine,

4. (a) Sorumlu Devlet’in, aꢀağıdaki miktarları, AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’ne göre nihai

kararın verildiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde uygulanan kur üzerinden Yeni

Türk Lirası’na çevirerek, Resul Sadak, Nihat Osal, Mehmet Çakar, Rüstem Bayar, Tahir

Kutlu, Cengiz Balık, Đzzet Belge, Abdurrezak Đnan, Mehmet Temelkuran, Mehmet Nezir

Ayan ve Yakup Uyar’a ödemesine:

5

(i)

1.800’er Euro (bin sekiz yüz Euro) manevi tazminat;

(ii)

mahkeme masrafları için ortaklaꢀa 1.000 Euro (bin Euro);

(iii) yukarıdaki meblağlara uygulanabilecek tüm vergiler;

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden, ödeme gününe kadar geçen süre

için, yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına karar vermiꢀtir.

5. Baꢀvuranın adil tazmin taleplerinin geri kalanını reddetmiꢀtir.

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 5 Aralık 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

T.L. EARLY

Zabıt Katibi

Nicolas BRATZA

Baꢀkan