CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

REYHAN - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 38422/97)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRASBOURG

21 Temmuz 2005

İşbu karar AİHS’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (38422/97) başvuru no’lu davanın nedeni bu

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

ülke vatandaşı Hasan Hüseyin Reyhan’ın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine 12

Ağustos 1997 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Temel İnsan Haklarını güvence

altına alan eski 25. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran Avrupa İnsan

Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde savunmasını kendisinin üstleneceğini ifade etmiştir.

OLAYLAR

Başvuran 1953 doğumlu olup Antakya’da ikamet etmektedir.

8 Aralık 1994 tarihinde yapılan bir ihbarı takiben PKK üyesi olmakla itham edilen başvuran

İstanbul Emniyet Müdürlüğü’nde görevli polisler tarafından tutuklanarak gözaltına alınmıştır.

9 Aralık 1994’te İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı (Cumhuriyet

Savcısı) başvuranın gözaltı süresini yedi gün uzatmıştır.

13 Aralık 1994’te polis tarafından sorgulanan başvuran, hakkında yapılan suçlamaları inkar

etmiştir.

15 Aralık 1994’te Cumhuriyet Savcısı karşısına çıkarılan başvuran PKK ile olan bağlantısı

olduğunu reddetmiştir. Başvuran aynı gün Konya Tutukevine nakledilmiştir.

29 Aralık 1994 tarihinde Konya Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı

başvuranı PKK terör örgütüne bağlı olmakla itham etmiş ve TCK’nın 168 § 2. ve Terörle

Mücadele Kanunu’nun 5. maddeleri uyarınca mahkumiyetini talep etmiştir.

Başvuran 16 Mayıs 1995 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesine (DGM) yazmış olduğu

yazıda özellikle cezaevi koşullarından ve Jandarmaları tutuklulara uyguladığı kötü

muamelelerden ve Jandarmaların kendisine ait kitaplara ve diğer belgelere el koyduğundan

şikayetçi olmuştur.

Başvuran 15 Haziran 1995 tarihinde yazmış olduğu başka bir yazı ile şikayetlerini

tekrarlamış, daha sonra 13 Temmuz 1995 ve 18 Ocak 1996 tarihli mektupları ile DGM’den

kendisine kötü muamelede bulunan gözaltından sorumlu polislerin mahkum etmesini talep

etmiştir.

DGM, 1 Şubat 1996 tarihli kararı ile TCK’nın 168 § 2. ve 3713 sayılı Terörle Mücadele

Kanunu’nun 5. maddelerine dayalı olarak silahlı bir çeteyle bağlantısı olma suçundan

başvuranı on iki yıl altı ay hapis ve kamu hizmetinden men cezasına çarptırmıştır.

Başvuran temyiz başvurusunda bulunmuştur. Yargıtay 20 Şubat 1997 tarihli kararı ile ilk

derece mahkemesinin kararını onamıştır.

1999 tarihinde yürürlüğe giren 4390 sayılı Kanun ile Devlet Güvenlik Mahkemesine dair

2845 sayılı Kanun’da değişiklik yapılmış, bunun neticesinde Devlet Güvenlik

Mahkemelerindeki askeri hakimin varlığına son verilmiştir.

2

Bu yasal değişikliği gözönünde bulunduran başvuran, 29 Temmuz 1999 tarihinde Malatya

Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne iade-i muhakeme başvurusunda bulunmuş, fakat bu talebi 23

Ağustos 1999’da reddedilmiştir.

Başvuranın Yargıtay’daki temyiz başvurusu 22 Ekim 1999’da bertaraf edilmiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE İLİŞKİN

Başvuran kendisini yargılayan ve mahkum eden Konya Devlet Güvenlik Mahkemesinin

bünyesinde askeri hakimi bulundurması nedeniyle «tarafsız ve bağımsız» bir mahkeme olarak

kabul edilemeyeceğini ileri sürmekte ve AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğini iddia

etmektedir.

Başvuran ayrıca AİHS’nin 6 §§ 1 ve 3 b), d) maddesiyle birlikte ve ayrı olarak 14. maddenin

ihlal edildiğini öne sürmekte, maruz kaldığı kötü muameleden sorumlu kişiler hakkında

yapmış olduğu şikayetlerini ve tanıkların karşılaştırılması taleplerini dikkate almayan yargı

makamı karşısında hakkaniyete uygun bir yargılamanın gerçekleşmediğini ileri sürmektedir.

1. Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkında

AİHM, daha önceki kararlarda buna benzer pek çok şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların

AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiği yönünde sonuçlandığını belirtmektedir. (Bkz. sözü

edilen Özel kararı, §§ 33-34, ve Özdemir-Türkiye kararı no: 59659 / 00, § 35-36, 6 Şubat

2003).

AİHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı şekilde sonuçlandıracak bir tespitte

bulunmadığını ve hiçbir delili sunmadığını incelemektedir. Başvuranın aralarında askeri bir

hakimin de yer aldığı Devlet Güvenlik Mahkemesi heyeti tarafından TCK’ya dayalı olarak

yapmış olduğu yargılama hususunda endişe duymasının anlaşılabilir olduğu kanısındadır.

Başvuranın Devlet Güvenlik Mahkemesinin davanın gerekçesine yabancı mülahazalardan

etkilenebileceği yönünde haklı endişeleri duyması mümkündür. Bu nedenle başvuranın bu

yargı makamının tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki şüphelerinin dikkate alınması

gerekmektedir. (Bkz. Incal-Türkiye kararı, 9 Haziran 1998, 1998-IV s. 1573, § 72 ).

AİHM, başvuranı yargılayıp mahkum eden Konya Devlet Güvenlik Mahkemesinin AİHS’nin

6 § 1 maddesinde yer alan bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığı neticesine

varmaktadır.

2. Cezai yargılama sürecinin adilliği ve savunma haklarına yönelik bir ayrımcılık yapıldığı

iddiası hakkında

AİHM, benzer kararlarda verdiği hükümleri hatırlatarak bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan

yoksun bir mahkemenin her halükarda kendi yargısına tabi kişilere adil bir yargılama

sunamayacağı kanısına varmaktadır.

Başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının ihlal edildiği tespitinde

3

AİHM, AİHS’nin 6 §§ 1 ve 3 b) ve d) maddesiyle birlikte ve ayrı olarak 14. maddesine

yönelik şikayetlerin incelenmesini gerekli görmemektedir (Bkz. diğerleri arasında, Çıraklar-

Türkiye kararı 28 Ekim 1998, 1998-VII, §§ 44-45, ve Özyol-Türkiye kararı, no: 48617/99, §§

21-22, 23 Ekim 2003).

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

A. Tazminat

Başvuran maruz kaldığı maddi zarar için 289.000 Euro, manevi zarar için 58.000 Euro talep

etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

İddia edilen maddi tazminata ilişkin olarak AİHM, Devlet Güvenlik Mahkemesi önündeki

sürecin Sözleşmenin ihlali meydana gelmeseydi nasıl sonuçlanmış olacağına ilişkin bir

yargıda bulunamayacağından başvurana bu yönde bir tazminat ödenmesine gerek olmadığını

ifade etmektedir. (Findlay-İngiltere kararı, 25 Şubat 1997, s.284, § 85).

Manevi tazminatla ilgili olarak Mahkeme, olayların mevcut koşulları dikkate alındığında ihlal

kararının tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olduğuna karar vermiştir. (Sözü edilen

Çıraklar kararı, s. 3074, § 49).

AİHM, bir başvuran hakkında verilen mahkumiyetin, 6 § 1 maddeye göre tarafsız ve bağımsız

olmayan bir mahkeme tarafından verildiği görüşüne vardığında, prensip olarak en uygun

tazminin, zamanında, tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından başvuranın yeniden

yargılanması olacağı yönündeki kanaatini vurgulamaktadır (Bkz. sözü edilen Gençel kararı, §

27).

B. Masraf ve harcamalar

Başvuran, Mahkeme organları nezdinde yaptığı masraf ve harcamalara ilişkin hiçbir tazminat

talebinde bulunmamıştır. Dolayısıyla bu doğrultuda bir ödemenin yapılması sözkonusu

değildir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,

1. Konya Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan yoksun olması

nedeniyle AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

2. AİHS’nin 6 §§ 1 ve 3 b) ve d) maddeleriyle birlikte ve ayrı olarak 14. maddeye yönelik

şikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;

3. Mevcut kararın tek başına manevi tazmin için yeterli olduğuna;

4

4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddelerine

uygun olarak 21 Temmuz 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

5