CONSEIL  
AVRUPA  
DE L’EUROPE  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
ÖZTOK -TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no:42082/02)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
8 Aralık 2009  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli  
düzeltmelere tabi olabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (42082/02) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı  
Mustafa Öztok’un (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 8 Kasım 2002 tarihinde  
Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları  
Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
OLAYLAR  
I. DAVANIN KOꢁULLARI  
Baꢀvuran 1966 doğumlu olup Çanakkale’de ikamet etmektedir.  
A. Baꢀvurana ait arazinin ‘devlete ait orman arazisi’ olarak tasnif edilmesine iliꢀkin  
dava  
15 Haziran 1952 tarihli Toprak Komisyonu kararı üzerine Hazine, 30 Ocak 1953 tarihinde,  
Çanakkale Saricali’de bulunan 23.000 m2 yüzölçümüne sahip bir araziyi M.S.S.’ye satmıꢀtır.  
Satıꢀ iꢀlemi köylülerin toprak edinmesine yönelik bir program çerçevesinde  
gerçekleꢀtirilmiꢀtir. 4 Mart 1953 tarihinde tarla olarak vasıflandırılan bu arazi tapuda M.S.S.  
adına tescil edilmiꢀtir (parsel no: 743).  
19 Ağustos 1922 tarihinde M.S.S.’nin oğlu ve mirasçısı araziyi baꢀvurana satmıꢀ, taꢀınmazın  
tapu senedi Orman Genel Müdürlüğü’ne devredilmiꢀtir.  
Bu arada, 1990 yılında kadastro komisyonu devlete ait orman arazilerinin tahdit iꢀlemlerine  
baꢀlamıꢀ, bu çalıꢀma sonucunda sözkonusu arazi devlete ait orman arazisi içinde kalmıꢀtır.  
Dosya unsurlarına göre komisyon kararları 29 Kasım 1990 tarihinde kamuoyuna açıklanmıꢀ  
ancak tapu sicil kayıtlarına ꢀerh konulmamıꢀtır.  
Baꢀvuran Orman Genel Müdürlüğü’nün orman arazisi tahdidine iliꢀkin kararına karꢀı 9  
Haziran 1995 tarihinde Çanakkale Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava açmıꢀtır. Baꢀvuran  
kadastro komisyonu tarafından gerçekleꢀtirilen iꢀlemin hatalı olduğunu iddia etmiꢀtir.  
Asliye hukuk mahkemesi 17 Aralık 1998 tarihinde baꢀvuranın bu talebini yerinde bulmuꢀtur.  
Mahkeme bilirkiꢀilerin (tarım uzmanı, orman uzmanı ve teknik uzman) arazinin ormanlık  
arazinin bir bölümünü oluꢀturmadığını ve orman arazi sınırları içinde tasnif edilemeyeceği  
yönündeki raporlarını dayanak kabul etmiꢀtir. Mahkeme bu arazinin 1953 tarihli toprak  
komisyonunun köylülerin toprak edinmesine yönelik kararı kapsamında verilen birçok  
araziden biri olduğunu ve Yargıtay Đçtihatları Birleꢀtirme Kurulu’nun hükmüne göre (1993/5  
E. ve 1996/01 K) maki olarak tasnif edilen bu arazilerin ormanlık alanın bir bölümünü  
oluꢀturamayacağını kaydetmiꢀtir. Mahkeme baꢀvuranın tapu senedinin geçerli olduğuna itibar  
etmiꢀtir.  
20 Kasım 2000 tarihinde Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀ, elde edilen delil  
unsurları ve dosyanın içeriği ıꢀığında davanın 6831 sayılı Kanun çerçevesinde arazinin  
tahdidine dayandığını saptamıꢀ ve 5653 sayılı Orman Kanunu gereğince arazinin maki olarak  
vasıflandırılmasını gerektirecek herhangi bir unsurun yer almadığına kanaat getirmiꢀtir. Zira  
Yargıtay Đçtihatları Birleꢀtirme Kurulu’nun kararı gereğince (1993/5 E. ve 1996/01 K)  
yalnızca maki olarak vasıflandırılan arazilerin bir değeri bulunmaktadır. Kurul ayrıca yükselti  
farkının % 10-20 düzeyinde olduğunu, bu durumda % 12’yi geçen bir yükseltinin orman  
arazisi olarak sayılması gerektiğini saptamıꢀtır. Kurul, Yargıtay Genel Kurulu’nun benzer  
karakteristik özellikleri bulunan bitiꢀik arazi hakkındaki 15 Kasım 2000 tarihli kararına atıfta  
bulunmaktadır. Bu kararda arazinin orman alanı içerisinde olduğu sonucuna varılmıꢀtır.  
16 Mayıs 2002 tarihinde Asliye hukuk mahkemesi, Yargıtay’ın görüꢀünü müteakip  
baꢀvuranın talebini reddetmiꢀtir. Bu gerekçelerde, Yargıtay Genel Kurulu’nun 15 Kasım 2000  
tarihli kararına göndermede bulunarak özellikle % 12 yükselti düzeyini aꢀan makilerin  
ormanlık arazi olarak sayılması gerektiğini tespit etmiꢀtir.  
29 Ocak 2004 tarihinde Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.  
13 Temmuz 2004 tarihinde Yargıtay baꢀvuran tarafından yapılan karar düzeltme baꢀvurusunu  
reddetmiꢀtir.  
B. Baꢀvuranın hakkında açılan ceza davası  
Yargıtay 5 Temmuz 2006 tarihinde Çanakkale Asliye Hukuk Mahkemesi’nin baꢀvuranı bir yıl  
hapis cezasına çarptıran 11 Kasım 2004 tarihli kararını bozmuꢀtur. Yargıtay 24 Haziran 1973  
tarihindeki kadastro çalıꢀmaları esnasında 743 numaralı parselin tarım arazisi olarak kabul  
edildiğini ve baꢀvuranın bu araziyi 19 Ağustos 1992 tarihinde satın aldığını, sözkonusu parsel  
orman alanı sınırları içerisinde yer alsa dahi tapu siciline herhangi bir ꢀerh düꢀülmediğini  
dikkate almıꢀtır. Yargıtay baꢀvuranın orman arazisini iꢀgal etme niyetiyle hareket etmediğine  
kanaat getirmiꢀtir.  
C. Baꢀvuranın tapu senedinin iptal edilmesine ve Hazine adına tapuya tescil edilmesine  
iliꢀkin süreç  
Orman Bakanlığı, 12 Nisan 2007 tarihinde dava konusu arazi ile ilgili baꢀvuranın tapu  
senedinin iptal edilmesi ve arazinin Hazine adına tapuya tescil edilmesi amacıyla Çanakkale  
Kadastro Mahkemesi’ne baꢀvurmuꢀtur. Orman Bakanlığı aynı zamanda arazinin üçüncü  
ꢀahıslara transfer edilmesini önlemek amacıyla bir takım tedbirlerin alınmasını talep etmiꢀtir.  
Aynı gün Mahkeme tedbirlerin alınmasına iliꢀkin talebi kabul etmiꢀ ve Tapu Sicil  
Müdürlüğü’nden kayıtlara ꢀerh düꢀülmesini istemiꢀtir.  
Yargı süreci iç hukuktaki mahkemeler önünde halen derdesttir.  
HUKUK  
I. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
HAKKINDA  
Baꢀvuran kendisine herhangi bir tazminat ödenmeksizin taꢀınmazının kamu orman arazisi  
olarak sınıflandırılmasının Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca mülkiyet hakkına  
yönelik orantısız bir müdahaleyi teꢀkil ettiğini savunmaktadır.  
A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin  
Hükümet baꢀvuranın satıꢀı gerçekleꢀtiren kiꢀi adına tazminat davası açmaması doğrultusunda  
iç hukuk yollarının tüketilmediğini savunmaktadır. Hükümet iç hukuktaki son nihai karar  
tarihi 13 Temmuz 2004 olduğu halde baꢀvuranın baꢀvurusunu 8 Kasım 2002 tarihinde  
yapması ölçüsünde altı ay kuralına riayet etmediğini ifade etmektedir. Hükümet son olarak  
baꢀvuranın taꢀınmazı iktisab etmesinden evvel 1990 yılında arazinin orman alanı olarak  
vasıflandırılması nedeniyle AĐHS’nin 34. maddesi uyarınca baꢀvuranın mağdur sıfatının  
bulunmadığını savunmaktadır.  
Baꢀvuran Hükümetin savına karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM öncelikle Köktepe ve Turgut vd.-Türkiye (1411/03, 8 Temmuz 2008) kararlarında da  
buna benzer itirazların yapıldığını ve bunların reddedildiğini hatırlatır. Mevcut baꢀvuruda  
daha önce benimsediği bu kararların dıꢀına çıkılmasını gerektirecek herhangi bir istisnai  
durumun yer almadığını belirtmektedir.  
Taꢀınmazın eski maliki adına dava açma olanağının bulunduğu konusunda AĐHM Hükümetin  
savına katılmamakta, baꢀvurunun nedeninin eski malikle gerçekleꢀtirilen satıꢀ sözleꢀmesinin  
meꢀru olup olmadığı hususuna dayanmadığını kaydetmektedir (Bkz. mutatis mutandis,  
Günaydın Turizm ve Đnꢀaat Ticaret Anonim ꢁirketi-Türkiye kararı, no: 71831/01, 2 Haziran  
2009). AĐHM ayrıca Yargıtay’ın sözü edilen orman alanı sınırlarının vasıflandırılmasında  
mezkur taꢀınmaza iliꢀkin herhangi bir ꢀerh düꢀülmemesi nedeniyle taꢀınmazın tapu siciline  
tescilinde baꢀvuranın iyi niyetli bir tutum sergilediği sonucuna vardığını gözlemlemektedir.  
Bu durumda AĐHM’nin nezdinde baꢀvuran AĐHM önünde mağdur olarak nitelendirilebilir.  
AĐHM bu nedenle Hükümetin ön itirazlarını reddetmektedir.  
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun  
olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru  
bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.  
B. Esasa dair  
Hükümet davanın esası ile ilgili olarak AĐHM’nin bu konudaki yerleꢀik içtihadına atıfta  
bulunmakta (Bkz. diğerleri arasında, Ansay-Türkiye kararı, no: 49908/99, 2 Mart 2006) ve  
baꢀvuranın mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin 2.  
fıkrası uyarınca meꢀru bir amacı güttüğünü ve bu amaçla orantılı olduğunu savunmaktadır.  
AĐHM bu konudaki genel ilkeler için Köktepe kararına atıfta bulunmaktadır.  
Bu baꢀvuruda AĐHM öncelikle baꢀvuranın iyi niyete dayalı olarak edindiği bir tapu senedinin  
bulunduğunu, sözü edilen taꢀınmazın kamu orman arazisi olarak vasıflandırılması nedeniyle  
baꢀvuranın mülkiyet hakkına yönelik bir müdahalenin olduğunu tespit etmektedir.  
AĐHM son olarak bu vasıflandırmanın sözkonusu taꢀınmazın tasarruf nisabını önemli ölçüde  
azaltan bir etki ettiğini kaydetmektedir. Bu bağlamda AĐHM, maliki olmasına rağmen ihtilaf  
konusu taꢀınmazın tapu senedine getirilen bu vasıflandırmayla birlikte tarım arazisine sahip  
baꢀvuranın arazisini ekip biçemediğini ve ürün yetiꢀtiremediğini gözlemlemektedir. Üstelik  
12 Nisan 2007 tarihinden bu yana baꢀvuranın bu taꢀınmazı satması da artık mümkün değildir.  
Baꢀka bir ifadeyle, adı geçen taꢀınmazından gerçek anlamıyla hiçbir ꢀekilde istifade  
edememiꢀtir.  
Bu koꢀullar çerçevesinde ihtilaf konusu taꢀınmaza getirilen nitelendirmenin baꢀvuranın  
mülkiyet hakkının içeriğini her anlamda boꢀaltan bir etki yarattığı aꢀikârdır.  
Bundan sonra artık ihtilaflı tedbirin istenilen adil dengeye riayet edip etmediğinin özellikle de  
baꢀvuranı orantısız bir yüke katlanmak zorunda bırakıp bırakmadığının belirlenmesi  
gerekmektedir. Bu bağlamda, ulusal hukuk tarafından belirlenen tazminat usullerinin göz  
önüne alınması gerekmektedir. AĐHM bu amaçla, iç hukukta bu yönde etkili bir baꢀvuru  
yolunun mevcut olmadığını tespit etmekte ve Hükümetin mutlak bir tazminatın yokluğunu  
meꢀru kılacak herhangi bir istisnai durumu dile getirmediğine itibar etmektedir. Üstelik  
AĐHM’nin Köktepe (sözü edilen) kararında benimsediği sonucun dıꢀına çıkılmasını  
gerektirecek ikna edici hiçbir argüman yer almamaktadır. Davanın koꢀulları, özellikle de  
tahdidin nihai oluꢀu, dava konusu durumu telafi edebilecek nitelikte etkili iç hukuk yolunun  
bulunmayıꢀı, baꢀvuranın mülkiyet hakkından yararlanması karꢀısındaki engel ve tazminat  
ödenmemiꢀ olması, AĐHM’yi, baꢀvuranın, kamu yararının gerekleri ile mülkiyet hakkı  
arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alıꢀılmıꢀın dıꢀında ve ölçüsüz bir yüke  
katlanmak zorunda kaldığı yönünde düꢀünmeye sevk etmektedir (Bkz, sözü edilen Köktepe  
ve mutatis, mutandis, Terazzi S.r.l, no: 27265/95, 17 Ekim 2002 ).  
Bu durumda, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
Baꢀvuran maddi tazminat olarak, m2 değeri yaklaꢀık 83 Euro’dan toplam 23.000 m2’lik  
yüzölçümündeki arazi için 1.910.769 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran ayrıca on boyunca  
uğradığı gelir kaybı için 382.215 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran 10.000 Euro manevi  
tazminat ve yargılama giderleri için herhangi bir kanıtlayıcı belge sunmaksızın 3.000 Euro  
talep etmektedir.  
Hükümet dava olayları ile talep edilen tazminat arasında hiçbir illiyet bağının olmadığını  
belirterek AĐHM’yi bu talepleri reddetmeye davet etmektedir.  
Bu konudaki yerleꢀik içtihadı ıꢀığında AĐHM baꢀvuranın maddi ve manevi bakımdan zarara  
uğradığını ve götürü bir meblağa hükmetmek gerektiğine itibar etmektedir. Mahkemeye  
sunulan deliller ve hakkaniyete uygun olarak AĐHM, her türlü vergiden muaf tutulmak ve  
Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puanlık  
bir artıꢀ eklenmek suretiyle baꢀvurana uğradığı her türlü zarar için 175.000 Euro ödenmesini  
kararlaꢀtırmaktadır.  
Yargılama giderlerine iliꢀkin AĐHM bu konudaki yerleꢀik içtihadını dikkate almaktadır.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM,  
1. Oybirliğiyle, baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;  
2. Bire karꢀı altı oyla, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;  
3. Bire karꢀı altı oyla,  
a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf tutulmak  
üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana uğradığı her türlü zararın karꢀılığında  
175.000 (yüz yetmiꢀ beꢀ bin) Euro ödenmesine;  
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, bu meblağlara  
Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit  
faizin uygulanmasına;  
4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢁTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragraflarına uygun olarak 8 Aralık 2009 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.  
Mevcut karar ekinde AĐHS’nin 45/2 maddesi ve Đçtüzüğün 74/2 maddesine uygun olarak  
Yargıç Cabrol Barreto’nun ayrı oy görüꢀü yer almaktadır.