COUNCIL

AVRUPA

OF E U R O P E

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

ÖZTUNÇ – TÜRKĐYE

(B a şvuru no. 74039/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

27 Mart 2007

Đşbu karar AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’nde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek

olup, şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Davanın nedeni, Türk vatandaşı Hasan Öztunç’un (“başvuran”), Đnsan Haklarının ve

Temel Özgürlüklerinin Korunmasına Đlişkin Sözleşme’nin (“AĐHS”) 34. Maddesi uyarınca,

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 14.07.2001

tarihinde yapmış olduğu 74039/01 no’lu başvurudur.

Başvuran Van Barosuna bağlı avukat A. Kıran tarafından temsil edilmektedir.

AĐHM, 02.09.2005 tarihinde başvuruyu bildirmeye ve AĐHS’nin 29 § 3. Maddesi’ni

uygulayarak, başvurunun kabuledilebilirliğiyle esaslarını beraber hükme bağlamaya karar

vermiştir.

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

1936 doğumlu başvuran Van’da ikamet etmektedir.

Başvuran 1985 yılında, Başkale’deki on iki devlet okulunu kullanılmaya hazır hale

getirmek amacıyla, bu okullardaki onarım işlerini yapmak üzere Van Đl Đdaresi’yle sözleşme

yapmıştır.

Ancak daha sonra başvuran okulların bazılarının tamamen inşa edilmediğini görmüştür.

Van Valiliği’ne başvurup sözleşmenin iptal edilmesini talep etmiştir. Bu okulların inşasının

tamamlanması için gereken iş hacmi göz önünde bulundurulduğunda, onarım için üzerinde

anlaşmaya varılan ödemenin çok düşük olduğunu belirtmiştir.

Valilik yaptığı ek işin ücretinin karşılanacağı teminatını vererek başvurandan inşaat ve

onarım işlerini başlatmasını istemiştir.

Đnşanın tamamlanmasının ardından başvuran Van Đl Đdaresi’ne başvurarak 47.000.000 TL

ek ücret talep etmiştir. Ancak ödeme yapılmamış ve bu yöndeki ısrarlı çabaları sonuçsuz

kalmıştır.

Başvuran 17.07.1989 tarihinde Van Asliye Hukuk Mahkemesi’ne bir dilekçe sunmuş,

faizi ile beraber ödenmemiş borç olarak 47.273.00 TL talep etmiştir.

Mahkeme, belirlenemeyen bir tarihte, başvuranın hakkı olan tazminat niteliğindeki ek

ödeme miktarını belirlemesi için bir bilirkişi tayin etmiş, ancak bilirkişi raporunu

sunmamıştır.

Mahkeme bilirkişi raporu olmadığından, başvuranın yaptığı ek işin tespit edilmesi için

sözkonusu okulların inceleme yapılmak üzere ziyaret edilmesi emrini vermiş, mahkeme

üyeleri 30.09.1999 tarihinde yeni bilirkişiler eşliğinde okullarda inceleme yapmışlardır.

Bilirkişiler belirlenemeyen bir tarihte, başvuranın yaptığı ek işin karşılığı olan meblağ için

yaptıkları hesaplamayı sunmuşlardır.

Van Asliye Hukuk Mahkemesi 26.04.2000 tarihinde, başvurana, ilgili dönemlerde üç

değişik oranda hesaplanmış faiziyle beraber 47.273.000 TL ödenmesine karar vermiştir. Đlgili

dönemlerdeki bu üç değişik oran şöyledir: 17.07.1989 tarihinden 01.01.1998 tarihine kadar

işleyen yıllık % 30, 01.01.1998 tarihinden 01.01.2000 tarihine kadar işleyen yıllık % 50 ve

01.01.2000 tarihinden ödeme tarihine de işleyen iskonto oranı.

Başvuran temyiz başvurusunda bulunmuştur. Yargıtay’a verdiği dilekçede, mahkemede

süren işlemler sırasındaki yüksek enflasyon oranı sonucu oluşan kaybıyla ilgili şikayette

bulunmuştur.

Yargıtay 30.11.2000 tarihinde Asliye Hukuk Mahkemesinin kararını onamış, 09.04.2001

tarihinde başvuranın kararın düzeltilmesi talebini reddetmiştir.

23.07.2001 tarihinde başvurana anaparayla beraber ödeme tarihine dek biriken faizler için

toplam 282.795.000 TL olan meblağ ödenmiştir.

HUKUKA ĐLĐŞKĐN

I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Başvuran dava sürecinin uzunluğunun, AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nde şart koşulan “makul

süre” kuralıyla uyuşmadığı konusunda şikayetçi olmuştur. 6 § 1. Madde’nin ilgili kısmı

aşağıdaki gibidir:

“Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili… karar verecek olan… [bir] mahkeme

tarafından davasının makul bir süre içinde… görülmesini istemek hakkına sahiptir...”

Hükümet başvuranın iddialarına itiraz etmiştir.

A. Kabuledilebilirlik

AĐHM bu şikayetin AĐHS’nin 35 § 3. Maddesi çerçevesinde dayanaktan yoksun

olmadığını, ayrıca başka bakımlardan da kabuledilmez olmadığını kaydeder. Bu nedenle

kabuledilebilir olarak beyan edilmelidir.

B. Esaslara ilişkin

AĐHM göz önünde bulundurulacak sürenin, başvuranın ilk derece mahkemesinde dava

açtığı 17.07.1989 tarihinde başlayıp, Yargıtay’ın başvuranın kararın düzeltilmesi talebini

reddettiği 09.04.2001 tarihinde sona erdiğini kaydeder. Sözkonusu işlemler üç yargı

aşamasında yaklaşık on bir yıl dokuz ay sürmüştür.

Hükümet, davanın, ilk derece mahkemesinin sözkonusu okullarda inceleme yapması ve

iki bilirkişi raporu incelemesi gerektiği için karmaşık olduğunu savunmuştur. Ayrıca

mahkeme ücretini zamanında ödemediği için başvuranın işlemlerin makul olmayan bir

biçimde uzamasına katkıda bulunduğunu, yargı makamlarına atfedilebilecek bir gecikmenin

bulunmadığını öne sürmüştür.

Hükümet davanın makul olmayan bir biçimde uzun sürmesinin, davanın koşulları ışığında

ve davanın karmaşıklığı, başvuran ve ilgili makamların tutumu ile başvuranın ihtilaflı konuyla

ilgili olarak kaybedecekleri gibi ölçütlere göre değerlendirilmesi gerektiğini yineler (bkz.

Frydlender – Fransa [BD], no. 30979/96).

AĐHM, başvuranın tutumuyla ilgili olarak, dava dosyasına bakıldığında, işlemlerin

uzamasına katkıda bulunduğunun hiçbir biçimde anlaşılmadığını gözlemler. Mahkeme

ücretini ödemekte gecikmesinin ise işlemleri yalnız birkaç hafta durdurduğu anlaşılmaktadır.

Yetkili makamların tutumlarıyla ilgili olarak ise AĐHM, ilk derece mahkemesindeki

işlemlerde büyük gecikme yaşandığını gözlemler. Bu bağlamda, ilk derece mahkemesinin

davayla ilgili karar vermesinin on yıldan fazla sürdüğünü gözlemler. 1989 ile 1999 yılları

arasında mahkeme sözkonusu okullarda inceleme yapılmasını kötü hava koşulları ve

bölgedeki güvenlik durumu nedeniyle ertelemiştir. AĐHM bir mahkemenin bir davaya ilişkin

kararı on yılda vermesinin süre bakımından haddinden fazla olduğunu, bu aşırı gecikmenin

yukarıda belirtilen etmenler ya da davanın karmaşıklığı gibi gerekçelerle mazur

gösterilemeyeceğini kaydeder. Bu nedenle AĐHM, Sorumlu Hükümet’in, bu büyük

gecikmelerle ilgili olarak ikna edici bir gerekçe sunmadığını kaydeder.

AĐHM bu bağlamda AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin Sözleşmeye Taraf Devletler’e kendi

hukuk sistemlerini, mahkemelerinin davaları makul bir süre içinde karara bağlama

yükümlülüğü de dahil olmak üzere bu hükmün koşullarını yerine getirebilecekleri biçimde

düzenlemeleri görevi verdiğini yineler (diğerlerinin yanı sıra bkz., Pélissier ve Sashi – Fransa

[BD], no. 25444/94).

Konuyla ilgili içtihadını göz önünde tutarak, AĐHM, bu davada işlemlerin haddinden uzun

olduğu ve “makul süre” koşulunu yerine getirmediği kanısındadır.

Dolayısıyla 6 § 1. Madde ihlal edilmiştir.

II. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI

Ayrıca başvuran, esas olarak, yargı sürecinin uzunluğunun, AĐHS’ye Ek 1 No’lu

Protokol’ün 1. Maddesi’nin teminatını verdiği mülkiyetin çekişmesiz kullanımı hakkını ihlal

ettiğinden şikayetçi olmuştur.

Özellikle, gecikmenin, tazminatın değerinin düşmesine neden olduğunu ileri sürmüştür.

AĐHM bu şikayetin yukarıda incelenen şikayetle ilintili olduğunu, dolayısıyla

kabuledilebilir olarak beyan edilmesi gerektiğini kaydeder.

6 § 1. Madde uyarınca vardığı hükümleri göz önünde tutarak, AĐHM, bu davada AĐHS’ye

Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi’nin de ihlal edilip edilmediğinin incelenmesine gerek

bulunmadığı kanısındadır.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. Maddesi’ne göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Başvuran, manevi tazminat olarak 150.000 Euro talep etmiştir. Ayrıca maddi tazminat

olarak da 305.000 Euro talep etmiştir.

Hükümet bu taleplere itiraz etmiştir.

AĐHM tespit edilen ihlal ile meydana geldiği iddia edilen maddi zarar arasında hiçbir

nedensellik ilişkisi görmemekte, bu nedenle bu talebi reddetmektedir. Öte yandan yargılama

sürecinin makul olmayacak derecede uzunluğu göz önüne alındığında, AĐHM başvuranın

manevi zarara maruz kaldığı sonucuna varmaktadır. AĐHM davanın koşullarını ve kendi

içtihadını göz önünde bulundurarak başvurana manevi tazminat olarak 8.400 Euro

ödenmesine karar vermiştir.

B. Mahkeme masrafları

Başvuran ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde meydana gelen mahkeme masrafları için

20.670 Euro talep etmiştir.

Hükümet bu talebe itiraz etmiştir.

AĐHM’nin içtihadına göre, mahkeme masrafları, ancak gerçekliği ve gerekliliği

kanıtlandığı ve makul bir meblağ olduğu takdirde başvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM,

sahip olduğu bilgiler ve yukarıda belirtilen ölçütler ışığında, başvurana, AĐHM’de açılan dava

için 1000 Euro tazminat ödenmesinin makul olduğu sonucuna varmıştır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı

marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiştir.

BU NEDENLERLE AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi’nin ihlal edilip edilmediğinin incelenmesinin

gerekli olmadığına;

4. (a) Sorumlu Devlet’in, aşağıdaki miktarları, AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’ne göre nihai

kararın verildiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden

Yeni Türk Lirası’na çevirerek, başvurana ödemesine;

(i)

(ii)

8.400 Euro (sekiz bin dört yüz Euro) manevi tazminat;

mahkeme masrafları için 1000 Euro (bin Euro);

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden, ödeme gününe kadar geçen süre

için, yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç

puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına karar vermiştir.

5. Başvuranın adil tazmin taleplerinin geri kalanını reddetmiştir.

Đşbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 27.03.2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

Fatoş ARACI

Nicolas BRATZA

Zabıt Katibi Yardımcısı

Başkan