C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

ÖZ VE YÜREKLĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:44662/98)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

19 Temmuz 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 44662/98 no’lu davanın nedeni T.C vatandaꢀları

Ali Ekber Öz, Mahmut Umit Yürekli ve Nuran Öz’ün (“baꢀvuranlar”) Avrupa Đnsan Hakları

Komisyonu’na (“Komisyon”) 20 Nisan 1998 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel

Özgürlüklerin Korunması Sözleꢀmesinin (“AĐHS”) eski 25. maddesi uyarınca yapmıꢀ

oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Barosu avukatlarından Aydın Barosu avukatlarından S.S. Atmaca tarafından

temsil edilmektedirler.

1 Temmuz 2003 tarihinde Mahkeme baꢀvuran Ali Ekber Öz açısından baꢀvuruyu

kabuledilemez bulmuꢀtur.

OLAYLAR

A. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar Ali Ekber ve Nuran Öz, 2 Ekim 1994 tarihinde Antalya Đl Emniyet Müdürlüğü

Terörle Mücadele ꢁubesi’ne bağlı ekiplerce yakalanmıꢀlardır. Baꢀvuranlar on gün süreyle

gözaltında tutulmuꢀlardır. Baꢀvuranların evlerinde yapılan arama sonucunda patlayıcı madde

yapımında kullanılan malzeme ve aꢀırı sol bir örgüte ait dokümanlar ele geçirilmiꢀtir.

Baꢀvuran Mahmut Ümit Yürekli ise Antalya Đl Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele

ꢁubesi’ne bağlı ekiplerce Kasım 1994 tarihinde yakalanmıꢀtır. Yürekli, sekiz gün süreyle

gözaltında tutulmuꢀtur.

Antalya Sulh Ceza Mahkemesi 11 Ekim 1994 tarihinde aldığı kararla üç baꢀvuranın tutuklu

yargılanmasına hükmetmiꢀtir.

Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı 27 Ekim 1994 tarihli iddianamesinde Türk Ceza

Kanunu’nun 168. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yasadıꢀı bir örgüte üye olmak suçundan

üç baꢀvuranın mahkumiyetini talep etmiꢀtir.

DGM, 27 Mart 1996 tarihli kararında baꢀvuranların suçlarını sabit görerek on iki yıl altı ay

hapis ve ömür boyu kamu hizmetinden men cezasına çarptırılmalarına hükmetmiꢀtir.

Yargıtay, itiraz edilen kararı baꢀvuranlar Nuran Öz ve Mahmut Ümit Yürekli’ye iliꢀkin

olarak, suçlarının TCK’nın 169. maddesi (yasadıꢀı bir örgüte yardım ve yataklık etme suçunu

düzenleyen kanun hükmü) kapsamında değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle 3 Temmuz

1997 tarihinde bozmuꢀtur.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar Nuran Öz ve Mahmut Umit Yürekli kendilerini yargılayan ve mahkum eden

Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bünyesinde askeri hakim bulunması dolayısıyla adil dava

güvencesi sunabilecek nitelikte ‘bağımsız ve tarafsız’ bir mahkeme olmadığını iddia

etmektedirler. Yine yargılamanın hakkaniyete uygun yapılmaması bağlamında baꢀvuranlar,

gözaltında tutuldukları sırada yasal olmayan yollardan toplanan kanıt unsurları temelinde

mahkum edildiklerini savunmaktadırlar.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

Hükümet, AĐHS’nin 35. maddesinde öngörülen altı ay süresi kuralına uyulmadığı

gerekçesiyle AĐHM’yi bu ꢀikayeti reddetmeye davet etmektedir. Hükümet, bu ꢀikayetle ilgili

kesinleꢀmiꢀ yargı kararının DGM tarafından verilen karar olduğunu savunmaktadır. Bu

hususta Hükümet, olayların meydana geldiği dönemde Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin

oluꢀumunun ulusal mevzuatla düzenlenmiꢀ olması sebebiyle Yargıtay’ın konuyla ilgili olarak

hüküm verme yetkisinin olmadığını savunmaktadır. Hükümet, baꢀvuranların iç hukuk

yollarının etkisiz kaldığını farkettikleri anda, yani DGM’nin karar verdiği 27 Mart 1996

tarihinden itibaren baꢀvuruda bulunmaları gerektiği sonucuna varmaktadır. Hükümet, buna

karꢀın baꢀvuranların 20 Nisan 1998 tarihinde baꢀvuru yaptıklarına dikkat çekmektedir.

AĐHM, Özdemir – Türkiye (no: 59659/00, prg. 26, 6 ꢁubat 2003) davasında benzer bir itirazı

reddettiğini anımsatır. Daha evvel vardığı sonuçtan ayrılması için herhangi bir gerekçe

görmeyen AĐHM, Hükümet’in bu itirazını reddeder.

Ayrıca AĐHM, iç hukuk yollarının tüketilmesi meselesini, Hükümet’in bu hususu gündeme

getirmekten vazgeçmiꢀ olması sebebiyle, ex officio incelemeye gerek olmadığı kanaatindedir.

Elindeki unsurların tamamını dikkate alan AĐHM, içtihadından doğan ölçütler ıꢀığında (Đncal

- Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar, ve Çıraklar – Türkiye, 28 Ekim 1998) baꢀvuranların

ꢀikayetlerinin esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmaktadır. AĐHM ayrıca, sözkonusu

ꢀikayetlerle ilgili olarak herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit

etmektedir.

B. Esasa iliꢁkin

1. Devlet güvenlik mahkemesi’nin bağımsızlık ve tarafsızlığı hakkında

AĐHM, mevcut davada farklı bir sonuca varmasını sağlayabilecek nitelikte herhangi bir olgu

ya da kanıtın Hükümet tarafından sunulmadığını değerlendirmektedir. AĐHM, bir Devlet

Güvenlik Mahkemesi önünde ‘ulusal güvenlik’ konusuyla alakalı suçlamalara cevap veren

baꢀvuranların, askeri yargıya mensup bir subayın da aralarında bulunduğu hâkimlerin

karꢀısına çıkmaktan endiꢀe duymasının anlaꢀılır bir durum olduğu tespitini yapmaktadır. Bu

nedenle baꢀvuranın meꢀru bir ꢀekilde, mahkemenin amacına aykırı birtakım mülahazaların

etkisinde kalmasından kaygı duyması mümkündü. Bu itibarla baꢀvuranın adıgeçen

mahkemenin bağımsızlık ve tarafsızlığı konusunda beslediği ꢀüphelerin objektif gerekçelere

dayandığı mütalaa edilebilir (Incal – Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar, § 72, in fine).

AĐHM, baꢀvuranı yargılayarak mahkûm ettiği dönemde DGM’nin bağımsız ve tarafsız bir

mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.

2. Yargılamanın hakkaniyete uygunluğu hakkında

AĐHM benzer davalarda, bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksun olduğu kanıtlanmıꢀ bir

mahkemenin, yargısına tabi kimselere hiçbir biçimde adil dava güvencesi sunamayacağına

hükmettiğini hatırlatmaktadır.

Baꢀvuranların davalarının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından görülme hakkı

yönünden yapılan ihlal tespitini göz önünde bulunduran AĐHM, mevcut ꢀikayeti incelemeye

gerek olmadığı kanaatine varmaktadır (bkz., diğerleri arasında, Çıraklar – Türkiye, 28 Ekim

1998 tarihli karar, prg. 44 ve prg. 45).

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuranlar Mahmut Ümit Yürekli ve Nuran Öz’ün her biri uğradıkları maddi ve manevi

zararların tazmini için 15.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, mevcut dava koꢀullarında ihlal tespitinin baꢀvuranın uğradığı manevi zarar için baꢀlı

baꢀına adil tatmin teꢀkil edeceği kanaatindedir (Çıraklar, adıgeçen, prg. 49).

AĐHM’ye göre, mevcut davada olduğu gibi, bir kimsenin AĐHS’nin bağımsızlık ve tarafsızlık

koꢀullarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından mahkum edilmesi durumunda, ilgilinin

talep etmesi halinde, yeniden yargılanma yapılması veya davanın yeniden açılması, ilke

olarak, tespit edilen ihlalin giderilmesi bakımından uygun bir yol teꢀkil etmektedir (Öcalan –

Türkiye, no: 46221/99, prg. 210, ve Gençel – Türkiye, no: 53431799, prg. 27, 23 Ekim 2003).

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar ayrıca, ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yaptıkları yargılama masraf ve

giderleri için 6.000 Euro talep etmektedirler.

Hükümet bu meblağı aꢀırı bulmaktadır.

AĐHM içtihadına göre bir baꢀvurana, yaptığı masraf ve harcamaların geri ödemesi ancak

sözkonusu masraf ve harcamaların gerçekliği, gerekliliği ve oranlarının makul yönü ortaya

konulduğu sürece yapılmaktadır. Mevcut davada AĐHM, baꢀvuranların bir avukatlık ücret

sözleꢀmesi ya da yaptıklarını iddia ettikleri harcamalara iliꢀkin herhangi bir belge

sunmadıklarını tespit etmektedir. Bununla birlikte AĐHM, baꢀvurularını sunmak için birtakım

masraf ve harcamalar yapmıꢀ olmaları gerektiği hususunun inkar edilemeyeceği kanaatinden

hareketle, adli yardım baꢀlığı altında baꢀvuranlara 1.000 Euro ödenmesinin makul olacağına

hükmetmektedir. AĐHM bu meblağın baꢀvuranlara ortaklaꢀa ödenmesine hükmeder.

C. Gecikme faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun geriye kalanının kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesi yönünden yapılan diğer ꢀikayeti incelemeye gerek olmadığına;

4. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği tespitinin baꢀvuranların uğradığı manevi zarar için

baꢀlı baꢀına adil bir tatmin teꢀkil ettiğine;

5. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet

tarafından yargılama masraf ve giderleri için miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve

kesintiden muaf tutularak baꢀvuranlar Mahmut Ümit Yürekli ve Nuran Öz’e ortaklaꢀa

1.000 Euro (bin Euro) ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

Karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 19 Temmuz 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.