CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

PAK -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 21516/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

26 Ocak 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (21516/04) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı

Halil Pak’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 4 Mayıs 2004 tarihinde Temel

Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin

(AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1945 doğumlu olup Ordu’da ikamet etmektedir. 20 ꢁubat 1942 tarihinde 6.108,21

m²yüzölçümündeki arazi baꢀvuran adına tescil edilmiꢀtir (referans numarası 48, ada 127,

parsel 11).

Baꢀvuran Ulubey (Ordu) Yenisayaca köyünde yerleꢀik toplam yüzölçümü 39.000 m², yetmiꢀ

iki hisseden oluꢀan bu taꢀınmazın 3.250 m^2’lik altı hissesini hibe yoluyla edinmiꢀtir. 9 Ocak

1964 ve 19 Haziran 1970 tarihlerinde baꢀvuranın arazisi tarım arazisi olarak

vasıflandırılmıꢀtır.

Kadastro komisyonu belirtilmeyen bir tarihte bu taꢀınmazı 127 ada ve 11 parsel numaraları ile

tapu sicilinde baꢀvuran adına kaydetmiꢀtir.

24 Ocak 2002 tarihinde Orman Genel Müdürlüğü, sözü edilen taꢀınmazın orman arazisi

alanına girdiği gerekçesiyle kadastro komisyonu tarafından baꢀvuran adına yapılan tescilin

iptal edilerek Orman Genel Müdürlüğü adına kaydedilmesi talebiyle Ulubey Asliye Hukuk

Mahkemesinde dava açmıꢀtır.

Asliye hukuk mahkemesi 5 Kasım 2002 tarihinde arazi üzerinde bilirkiꢀi incelemeleri

gerçekleꢀtirmiꢀtir.

14 Kasım 2002 tarihli raporda, topografya uzmanı orijinal mülkiyet kaydı iꢀleminin 164

numara kaydıyla Nisan 1909 yılında yapıldığını, bundan sonraki 20 ꢁubat 1942, 9 Ocak 1964,

19 Haziran 1970 ve 8 Eylül 1970 tarihli kayıtların ise ihtilaf konusu taꢀınmaza karꢀılık

geldiğini ifade etmiꢀtir. Orman uzmanı ise bu arazinin orman alanının bir bölümünü

oluꢀturduğunu belirtmiꢀtir.

22 Kasım 2002 tarihinde Asliye hukuk mahkemesi bilirkiꢀi raporlarına dayanarak Orman

Genel Müdürlüğü’nün talebini yerinde bulmuꢀtur. Mahkeme, arazinin evveliyatında orman

alanı olduğunu, ormanlık alanların özel bir mülkiyet konusunu teꢀkil edemeyeceğini belirtir

6831 sayılı Kanun’un hükümlerine karꢀın arazinin sonradan fındık tarım arazisi haline

geldiğini kaydetmiꢀtir.

Baꢀvuran 28 ꢁubat 2003 tarihinde temyize gitmiꢀtir. Baꢀvuran sözkonusu taꢀınmazın diğer

komꢀu araziler gibi fındık arazisi niteliğini taꢀıdığını, tapu kaydına kaydettirdiği ve maliki

olduğu 1964 yılından bu yana da bu ꢀekilde devam ettiğini savunmuꢀtur.

Yargıtay 25 Eylül 2003 tarihli bir karar ile temyizine gidilen kararı onamıꢀtır. Bu karar

baꢀvurana 5 Kasım 2003’te tebliğ edilmiꢀtir.

22 Mart 2004 tarihine Yargıtay ihtilaf konusu taꢀınmazın beyan edilen değerinin 600.000.000

TL olması gerekirken mevcut haliyle 386.527.528 TL (24 Ocak 2002 tarihinde yaklaꢀık 329

Euro) olduğu gerekçesiyle baꢀvuran tarafından yapılan karar düzeltme baꢀvurusunu

reddetmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, kamu yararı olmadan ve kendisine herhangi bir tazminat ödenmeksizin

taꢀınmazının tapu senedinin iptal edilmesinin mülkiyet hakkına yönelik orantısız bir

müdahaleyi teꢀkil ettiğini savunmaktadır.

Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediğini savunmaktadır. Hükümet benzer koꢀulları içeren

ve Orman Genel Müdürlüğü’nün talebi üzerine tapusu yargı kararı ile iptal edilerek Hazine

adına tescili konu edilen bir davada, davayı açan kimsenin tazminat elde edebildiği bir hükme

atıfta bulunmaktadır. Hükümet ayrıca baꢀvuranın idare mahkemelerinde tam yargı davası

veyahut Medeni Kanun’un 1007. maddesine dayalı olarak tazminat davası açabileceğini

savunmaktadır.

AĐHM öncelikle Köktepe-Türkiye (no: 35785/03, 2 Temmuz 2008), Turgut vd.-Türkiye (sözü

edilen) ve Rimer vd.-Türkiye (no: 18257/04, 10 Mart 2009) kararlarında da buna benzer

itirazların yapıldığını ve bunların reddedildiğini hatırlatır. Mevcut baꢀvuruda daha önce

benimsediği bu kararların dıꢀına çıkılmasını gerektirecek herhangi bir istisnai durumun yer

almadığını belirtmektedir. AĐHM bu nedenle Hükümetin itirazını reddetmektedir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

AĐHM’nin bu konudaki yerleꢀik içtihadına (Bkz. diğerleri arasında, Dağalaꢀ-Türkiye no:

51326/99, 29 Eylül 2005 ve Özden-Türkiye (no1) kararı no: 11841/02, 3 Mayıs 2007)

göndermede bulunan Hükümet baꢀvuranın Ek 1 no’lu Protokol’ün 1 maddesi uyarınca ne

«mevcut bir mülke» sahip olduğunu ne de «meꢀru bir beklentiyi» öne sürebileceğini

savunmaktadır. Kaldı ki, Hükümete göre tapu sicilindeki kaydın kadastro komisyonu tarafından

iptal edilmesi davasının baꢀvuranın tapusunun iptal edilmesine yönelik değildir.

Hükümet AĐHM’nin bu konudaki yerleꢀik içtihadına atıfta bulunmakta (Bkz. diğerleri

arasında, Ansay-Türkiye kararı, no: 49908/99, 2 Mart 2006) mülkiyet hakkına getirilen

sınırlamanın ormanların korunması gibi meꢀru meꢀru bir amacı güttüğünü ifade etmekte ve

kamusal ormanlık alanların özel bir mülkiyetin konusunu teꢀkil edemeyeceğini belirten

Anayasa’nın 169. maddesini hatırlatmaktadır.

AĐHM bu konudaki genel prensipler için Turgut vd. (sözü edilen) kararını dikkate almaktadır.

AĐHM tapu sicilindeki kaydın kadastro komisyonu tarafından iptal edilmesi davasının

baꢀvuranın tapusunun iptaline iliꢀkin olmadığı yönündeki Hükümetin savına katılmamaktadır.

Dosyada yer alan unsurlardan baꢀvuranın bir tapu senedinin olduğu hususunda taraflar

arasında bir ihtilaf bulunmamaktadır. AĐHM, baꢀvuranın dosyaya eklediği 9 Ocak 1964 ve 19

Haziran 1970 tarihli iki tapu senedinin adı geçenin toplam 39.000 m²yüzölçümündeki yetmiꢀ

iki hisseden oluꢀan bu taꢀınmazın 3.250 m^2’lik altı hissesini hibe yoluyla edindiği

anlaꢀılmaktadır. AĐHM ayrıca ihtilaf konusu taꢀınmazın baꢀvurana ait olduğu doğrultusunda

görüꢀ bildiren bir bilirkiꢀinin de olduğunu kaydetmektedir. AĐHM, kadastro komisyonu

tarafından gerçekleꢀtirilen tapu kaydının mahkeme tarafından iptal edildiğini, iptal iꢀleminde

yine aynı tapu tescilinin ve senedinin esas alındığını ve netice itibarıyla baꢀvuranın tapusunun

iptal edildiğini hatırlatarak, ihtilaf konusu taꢀınmaz 6831 sayılı Orman Kanunu’nun hükümleri

çerçevesinde orman alanı olarak vasıflandırılmamıꢀ olsaydı mülkiyetinin halen geçerliliğini

koruyacağını vurgulamaktadır.

AĐHM, tescilin mahkeme tarafından iptaline ve netice itibarıyla baꢀvuranın tapu senedinin

geçersiz olduğuna kanaat getirilene dek baꢀvuranın iç hukuktaki ilgili hükümler göre

sözkonusu taꢀınmazın maliki konumunda olduğunu not eder. AĐHM ihtilaf konusu taꢀınmazın

kamu orman arazisi olarak vasıflandırılması ile birlikte, baꢀvuranın mülkiyet hakkına riayet

edilmesine yönelik bir müdahalenin bulunduğunu ve bu müdahalenin Ek 1 no’lu Protokol’ün

1. maddesinin birinci bendinin ikinci paragrafında yer alan mülkiyetten «yoksun» bırakma

olarak değerlendirildiğini kaydetmektedir.

AĐHM, baꢀvuranın dile getirdiği ꢀikayete benzer bir ꢀikayeti daha önce de incelediğini ve Ek

1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatır. Bunun yanı sıra

AĐHM, taꢀınmazın değeri ile uyuꢀmayan makul bir meblağ ödemeksizin mülkiyetten yoksun

bırakmanın aꢀırı bir müdahaleyi oluꢀturduğunu ve istisnai koꢀullarda toplam bir tazminatın

yokluğunun Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ile bağdaꢀmadığını dile getirmektedir (Bkz.

sözü edilen Turgut vd.). Mevcut baꢀvuruda, baꢀvuran taꢀınmazının Hazineye devredilmesini

müteakip herhangi bir tazminat elde edememiꢀtir ve Hükümet bu davanın farklı bir sonuca

ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delili sunmamıꢀtır (Bkz. sözü edilen Turgut

vd.-Türkiye).

Bu nedenle Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Baꢀvuran maddi tazminat olarak 60.000 TL. (yaklaꢀık 28.570 Euro) talep etmekte, fakat bu

amaçla herhangi bir kanıtlayıcı belge sunmamaktadır.

Hükümet AĐHM’yi dayanaktan yoksun olarak nitelendirdiği bu talebi reddetmeye

çağırmaktadır.

AĐHM bu konudaki yerleꢀik içtihadı ıꢀığında, baꢀvuranın belirli bir maddi zarara uğradığına

ve götürü bir meblağa hükmetmek gerektiğine itibar etmektedir. Mahkemeye sunulan bilgiler

ve hakkaniyete uygun olarak AĐHM, her türlü vergiden muaf tutulmak ve Avrupa Merkez

Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀ

eklenmek suretiyle baꢀvurana maddi tazminat için 10.000 Euro ödenmesini

kararlaꢀtırmaktadır.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf tutulmak

üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana 10.000 (on bin) Euro maddi tazminat

ödenmesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, bu meblağlara

Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit

faizin uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 26 Ocak 2009 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.