CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

PAMAK - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:39708/98)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRASBOURG

7 Haziran 2005

İşbu karar AİHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

bazı şekli düzeltmelere tabi olabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (39708/98) başvuru no’lu davanın

nedeni, bu ülke vatandaşı Mehmet Pamak’ın (başvuran) 5 Eylül 1997 tarihinde Avrupa İnsan

Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) eski 25. maddesi uyarınca Avrupa İnsan Hakları

Komisyonu’na (Komisyon) yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, İstanbul Barosu avukatlarından I.S. Çarsancaklı

edilmektedir.

tarafından temsil

AİHM 20 Haziran 2002 tarihinde başvuruyu kabuledilebilir bulmuştur.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

OLAYLAR

Başvuran 1950 doğumlu olup Ankara’da ikamet etmekte ve gazetecilik yapmaktadır.

Haftalık Selam dergisinin 31 Ekim ve 6 Kasım 1994 tarihli sayılarında “Yetmiş birinci

yılında rejim ayakta kalmak için ek destek arayışında” başlıklı, başvuran tarafından kaleme

alınan bir makale yayımlanmıştır.

A. Suçlama Gerekçesi

İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı 20 Haziran 1995

tarihli iddianame ile başvuranı Türk Ceza Kanunu’nun 312§2. maddesi uyarınca suçlamıştır.

Bu hüküm din farklılığı gözeterek halkı kin ve düşmanlığa tahrik etmeyi cezalandırmaktadır.

Cumhuriyet Savcısı iddianamesinde dava konusu yayında başvuranın halkı Devlet’e karşı

kışkırttığını ileri sürmüştür.

B. Devlet Güvenlik Mahkemesi’ndeki Yargılama

Başvuran İstanbul DGM’de hakkındaki suçlamaları reddetmiş ve dava konusu

makalenin yalnızca Hükümet’in insan hakları konusundaki uygulamalarını eleştirdiğini öne

sürmüştür.

İstanbul DGM başvuranı suçlu bulmuş ve TCK’nın 312§2. maddesi uyarınca bir yıl

sekiz ay hapis cezası ile 433.333 TL para cezası ödemeye mahkum etmiştir. Ardından

Mahkeme cezanın infazını ertelemeye karar vermiştir. Mahkeme kararını verirken, dava

konusu makalenin toplumun farklı kesimlerini kin ve düşmanlığa tahrik ettiğine kanaat

getirmiş ve makalenin özellikle 20 Haziran 1995 tarihli iddianamede belirtilen bölümlerini

dikkate almıştır.

C. Başvuran tarafından yapılan temyiz

25 Ekim 1996 tarihinde başvuran kararı temyize götürmüştür. Başvuran temyiz

gerekçesi olarak AİHS’yi ve ifade özgürlüğünü göstermiştir.

6 Mart 1997 tarihinde Yargıtay ilk derece mahkemesinin görüşlerini kabul ederek

başvuranın temyizini reddetmiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran mahkumiyetinin düşünce özgürlüğünü kısıtladığından şikayetçi olmakta ve

bu itibarla AİHS’nin 10. maddesine gönderme yapmaktadır.

AİHM sözkonusu mahkumiyet kararının, Sözleşme’nin 10§1. maddesi ile güvence

altına alınan ifade özgürlüğü hakkına yönelik bir müdahale teşkil ettiği hususunun taraflar

arasında bir ihtilafa yol açmadığını belirtir.

Başvuran Cumhuriyet Savcılığı’nın kendisine yönelttiği, Devlete karşı düşmanlığa

tahrik etme suçunun TCK’nın 312. maddesinde öngörülmediğini iddia etse de, AİHM davaya

bakan mahkemelerin Savcılığın muhakeme biçimini takip etmediğini not eder. Başvuranın

mahkumiyeti, TCK’nın 312. maddesinde açıkça öngörülen, toplumun farklı kesimlerini kin ve

düşmanlığa tahrik etmek suçuna dayandırılmıştır, dolayısıyla yasa ile öngörülmüştür.

AİHS’nin 10§2. maddesi uyarınca müdahalenin toprak bütünlüğünün korunması gibi

meşru bir amaç güttüğüne yönelik bir itirazda da bulunulmamıştır (Bkz. Yağmurdereli-

Türkiye, no: 29590/96, § 40, 4 Haziran 2002). AİHM bu değerlendirmeyi kabul etmektedir.

Bu durumda anlaşmazlık, müdahalenin “demokratik bir toplumda gerekli” olup olmadığı

sorusuna dayanmaktadır.

AİHM daha önce bu davanınkine benzer soruları gündeme getiren başka davalar da

incelemiş ve AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz. özellikle

Ceylan-Türkiye, no: 23556/94, § 38, Öztürk-Türkiye, no: 22479/93, § 74, İbrahim Aksoy-

Türkiye no: 28635/95, 30171/96 ve 34535/97, § 80, Karkın-Türkiye, no:43928/98, § 39,

Kızılyaprak-Türkiye, no: 27528/95, § 43, 2 Ekim 2003).

AİHM mevcut davayı içtihatları ışığı altında incelemiş ve Hükümetin davayı farklı

şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiştir. AİHM metinlerde

kullanılan kelimeler ile bunların kullanıldığı bağlamı özel olarak dikkate almış ve

incelemesine sunulan davayı çevreleyen koşulları, özellikle de terörle mücadeleye bağlı

zorlukları gözönünde bulundurmuştur (Bkz. İbrahim Aksoy, adıgeçen karar, § 60, ve İncal-

Türkiye, 9 Haziran 1998, s. 1568, § 58).

Dava konusu makale terörle ve ayrılıkçı akımlarla mücadele Hükümet tarafından

yürütülen politikaların katılığını eleştirmektedir.

AİHM İstanbul DGM’nin dava konusu makaleleri halkı kin ve düşmanlığa tahrik eden

ifadeler içerdiği kanaatine vardığını ortaya koymaktadır.

AİHM ulusal mahkemelerin kararlarında yer alan gerekçeleri inceleyerek bunların

başvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahaleyi haklı göstermeye yeterli görülemeyeceği

sonucuna varmıştır (Bkz., mutadis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4), no: 24762/94, § 58, 8

Temmuz 1999). Mahkeme söz konusu makalelerin bazı bölümlerinin özellikle sert olduğunu

ve Türk Devleti hakkında son derece olumsuz bir tablo çizerek anlatıma düşmanlığı

çağrıştıran bir anlam yüklemiş olsa da, yazının ne şiddet kullanmaya ne silahlı direnişe ne de

başkaldırmaya teşvik ettiğini tespit etmiş ve bunun kin yüklü bir söylem olmayışının, göz

önünde bulundurulması gereken esas unsur olduğu kanaatine varmıştır (Bkz. a contrario,

Sürek-Türkiye (no:1), no: 26682/95, § 62, CEDH 1999-IV ve Gerger-Türkiye, no: 24919/94,

§ 50, 8 Temmuz 1999).

AİHM, müdahalenin orantılılığı sözkonusu olduğunda, verilen cezaların niteliği ile

ağırlığının da gözönünde bulundurulacak unsurlar olduğunu hatırlatır. Mevcut davada

başvuranın hapis cezasına mahkum edilmesi, bu ceza ertelenmiş dahi olsa, güdülen amaçlarla

orantısız olup, “demokratik bir toplumda gerekli” değildir.

Dolayısıyla AİHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 6§1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin, bir

yandan bünyesinde bir askeri hakim bulunmasından dolayı, diğer yandan ise Yargıtay

Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin kendisine iletilmemesinden ötürü, sözkonusu

mahkemenin kendisine adil bir yargılama sağlayabilecek “bağımsız ve tarafsız bir mahkeme”

olmadığı iddiasında bulunmakta ve AİHS’nin 6. maddesinin 1. fıkrası ile 3. fıkrasının c)

bendine gönderme yapmaktadır.

A. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı Hakkında

AİHM daha önce buna benzer şikayetlerin dile getirildiği birçok dava incelediğini ve

bunların AİHS’nin 6§1. maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını ortaya koymaktadır (Bkz.

adıgeçen Özel, § § 33-34, ve Özdemir-Türkiye no:59659,§§ 35-36, 6 Şubat 2003).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak

hiçbir olgu ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. AİHM, “ulusal güvenliğe” ilişkin

suçlardan ötürü Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılanan başvuranın, aralarında asker

kökenli bir hakimin yer aldığı mahkeme önüne çıkma konusunda endişe duymasının

anlaşılabilir olduğu kanısındadır. Dolayısıyla başvuran, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

davanın gerekçesine yabancı mülahazalar ışığında sebepsiz bir yargı kararı almasından haklı

olarak kaygı duymaktadır. Bu nedenle başvuranın, bu yargı merciinin tarafsız ve bağımsız

olmadığı yönündeki şüphelerinin, nesnel bir biçimde haklı gerekçelere dayandığı kabul

edilebilir (Incal –Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar, Derleme 1998-IV, s. 1573, § 72).

AİHM, başvuranları yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesinin

AİHS’nin 6§1. maddesinde öngörülen bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığı

sonucuna varmıştır.

Sonuç olarak AİHS’nin 6§1. maddesi ihlal edilmiştir.

B. Ceza Yargılamasının Adilliği Hakkında

Hükümet bir ihlalin varolduğunu kabul etmemektedir.

AİHM, daha önceki benzer davalarda da dile getirildiği üzere, tarafsızlıktan ve

bağımsızlıktan yoksun bir mahkemenin, hiçbir surette, yargı yetkisi altındaki kişilere adil ve

hakkaniyete uygun bir yargılama süreci temin edebileceğinin varsayılamayacağını hatırlatır.

Başvuranın, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme önünde görülmesi hakkının

ihlal edildiği tespiti ışığında, AİHM, mevcut şikayeti incelemeye gerek olmadığı kanaatine

varmıştır (bkz. diğerleri arasında, Çıraklar-Türkiye , 28 Ekim 1998, Derleme 1998-VII, s.

3074, §§ 44-45).

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Başvuran ulusal mahkemeler önünde yaptığı masrafların karşılığı olarak 4.500

(dörtbin beşyüz) Euro değerinde maddi zarara uğradığını iddia etmektedir.

Başvuran ayrıca 40.000 (kırkbin) Euro değerinde manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.

İddia edilen maddi zararla ilgili olarak AİHM, herhangi bir belge ile

desteklenmediğinden bu iddiaların tamamen reddedilmesine karar vermiştir.

Manevi tazminat konusunda ise AİHM, başvuranın mevcut davanın koşulları

nedeniyle bir tür karmaşa yaşamış olabileceği kanaatindedir. AİHS’nin 41. maddesinde

öngörüldüğü üzere AİHM hakkaniyete uygun olarak başvurana manevi zararın tazmini için

5.000 (beşbin) Euro ödenmesine karar vermiştir.

AİHM mahkumiyet kararının Sözleşme’nin 6§1. maddesine göre tarafsız ve bağımsız

olmayan bir mahkeme tarafından verildiği sonucuna vardığında, prensip olarak en uygun

tazminin, başvuranın gecikmeksizin tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından yeniden

yargılanması olacağı kanaatine varmıştır (Gençel kararı, § 27).

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuran aynı zamanda Komisyon ve AİHM nezdinde yaptığı masraf ve harcamalar

için 4.480 Euro talep etmektedir. Başvuran bu harcama miktarını kanıtlayıcı hiçbir belge

sunmamıştır.

Hükümet bu iddiaya karşı çıkmaktadır.

Mahkemenin bu konudaki içtihadı ve mevcut unsurlar doğrultusunda, AİHM

başvurana, tüm masraf ve harcamalar için 1.000 (bin) Euro ödenmesinin makul olduğuna

karar vermiştir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine,

2. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğinden

yoksun bulunması nedeniyle AİHS’nin 6§1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 6. maddesine dayanan diğer şikayetlerin incelenmesine gerek

görülmediğine;

4. a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet

tarafından başvurana,

i. manevi tazminat için 5.000 (beş bin) Euro ödenmesine,

ii. masraf ve harcamalar için 1.000 (bin) Euro ödenmesine;

iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;