C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

PAꢀA VE ERKAN EROL - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no:51358/99)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

12 Aralık 2006

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (51358/99) baꢀvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke

vatandaꢀları Paꢀa Erol ve Erkan Erol’un (baꢀvuran) 7 Eylül 1999 tarihinde Avrupa Đnsan

Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

(Mahkeme) yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Tunceli Barosu avukatlarından S. Abdil tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

DAVA KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar, 1943 doğumlu Paꢀa Erol ve 1986 doğumlu oğlu Erkan Erol Türk vatandaꢀı olup

her ikisi de Tunceli’de ikamet etmektedirler.

11 Mart 1995 tarihinde Paꢀa Erol köy muhtarı sıfatıyla, Tunceli Đl’ine bağlı Pertek Đlçesi

Akdemir Jandarma Karakol Komutanlığı çevresine 11 ila 15 saatlerinde mayın döꢀeneceği

konusunda bilgilendirilmiꢀtir. Aynı gün hazırlanan tutanakta, sözkonusu mahallin “dikenli

tellerle” çevrildiği ve her yirmi metrede bir tane olmak üzere uyarı levhaları yerleꢀtirildiği

belirtilmiꢀtir.

Ertesi gün, köylülerin mera olarak kullandığı karakol komutanlığı etrafındaki bölgeye mayın

yerleꢀtirildiği konusunda tebligat yapılarak köylüler bilgilendirilmiꢀtir. Uyarılar, takip eden

günlerde de sözlü olarak yinelenmiꢀtir.

O tarihte dokuz yaꢀında olan Erkan Erol 11 Mayıs 1995 günü arkadaꢀlarıyla hayvan otlatmaya

çıkmıꢀtı. Hayvanların mayınlı bölgeye girmesi üzerine baꢀvuran ve yaꢀları yedi ila on üç

arasında değiꢀen diğer çocuklar hayvanları takip ederek dikenli telleri aꢀmıꢀlardır. Sonrasında,

Erkan Erol yerde gördüğü metal parçasını topraktan çıkarmak isterken bir patlama olmuꢀtur.

Daha sonra patlamaya bir mayının sebep olduğu anlaꢀılmıꢀtır. Askeri bir helikopterle Elazığ

Devlet Hastanesi’ne nakledilen ilgilinin sol bacağı dizinden kesilerek yerine protez

takılmıꢀtır. Diğer çocukları bölgeden çıkarmak üzere helikopterle kurtarma harekatı

düzenlenmiꢀtir. Çocuklardan bazıları patlama sırasında hafif ꢀekilde yaralanmıꢀlardır.

11, 13, 14 ve 15 Mayıs tarihlerinde dokuz köylü ve köy muhtarının ifadeleri jandarmalarca

alınmıꢀtır. Hepsi de tehlike konusunda uyarıldıklarını ve kendilerine bu hususta tebligat

yapıldığını teyit etmiꢀlerdir. Aileler çocuklarının mayınlı bölgeye girmelerini yasaklamıꢀtı.

Buna karꢀın tanıklıklardan, köy muhtarının hayvanlarıyla birlikte mayınlı alana korkusuzca

girdiği anlaꢀılmaktadır.

Paꢀa Erol 15 Mayıs 1995 tarihinde verdiği ifadesinde mayınlı bölgeye girerek ihmalkarlık

gösterdiğini kabul etmiꢀtir.

Paꢀa Erol 10 Nisan 1996 tarihinde Đçiꢀleri Bakanlığı’ndan askeri bölge etrafında yeterli

güvenlik önlemi olmadığı gerekçesiyle tazminat talep etmiꢀtir.

Paꢀa Erol, 9 Temmuz 1996 tarihinde adıgeçen Bakanlığa karꢀı Malatya Đdare Mahkemesi’nde

Anayasa’nın 125. maddesi uyarınca Devlet’in objektif sorumluluğuna iliꢀkin tazminat davası

açmıꢀtır.

Đdare Mahkemesi 2 Nisan 1997 tarihinde, dava dosyasındaki unsurlardan, mayınlı bölge

etrafında önlem alınmıꢀ olduğunun ve sözkonusu mayınlı bölgenin uyarıcı iꢀaret ve levhalarla

çevrili olduğunun anlaꢀıldığı gerekçesiyle bu talebi geri çevirmiꢀtir. Üstelik, köylülere ve

özellikle de köy muhtarı olan Paꢀa Erol’a hem yazılı hem de sözlü tebligatta bulunulmuꢀtu.

Mahkeme, idarenin herhangi bir kusurdan sorumlu tutulamayacağını ve ikinci baꢀvuranın

yasak bölgeye girmek suretiyle kazadan sorumlu olduğu kanaatine varmıꢀtır. Babası da kendi

ihmali nedeniyle bu kazadan sorumludur.

Danıꢀtay, baꢀvuranın temyiz baꢀvurusu üzerine 24 Kasım 1998 tarihinde verdiği kararla Đdare

Mahkemesi’nin kararını onamıꢀtır. Danıꢀtay, “idarenin hizmet kusuru olmasa da Anayasa’nın

125. maddesi uyarınca tazminle sorumlu tutulacağını, ancak, zararın doğumuna zarara

uğrayanın eylemi neden olmuꢀsa zararla idari eylem arasında nedensellik bağından söz

edilemeyeceğini ve idarenin kusursuz sorumluluk esaslarına göre de tazminle sorumlu

tutulamayacağı”nın altını çizmiꢀtir.

Danıꢀtay’ın nihai kararı 19 Mart 1999 tarihinde baꢀvuranlara tebliğ edilmiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLALĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHS’nin 2. maddesine atıfta bulunan baꢀvuranlar, Devlet’in gerekli güvenlik önlemleri

almadan antipersonel mayın yerleꢀtirilmesine müsade etmek suretiyle vatandaꢀlarının yaꢀam

hakkını koruma pozitif sorumluluğunu yerine getirmediği ve bu nedenle yaꢀama haklarının

ihlal edildiğinden ꢀikayetçi olmaktadırlar.

A. Hükümet’in ön itirazları

1. Paꢀa Erol’un mağdur niteliği

Hükümet, birinci baꢀvuranın olaylar esnasında köyün muhtarı olduğunu ve bu sıfatla idaresi

altındaki kiꢀilerin bilgilenmesini temin yükümlülüğü de bulunduğunu ileri sürmektedir.

Üstelik, bir baba olarak, dokuz yaꢀındaki oğlunu gözetimsiz bırakarak ebeveynlik

sorumluluğunu yerine getirmemiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın olaylar sırasında gerçekten de köyün muhtarı olduğunu ve mayın

yerleꢀtirilmesi iꢀleminin tamamlanmasından önce kendisinin bilgilendirilmiꢀ olduğunu

gözlemlemektedir. AĐHM, baꢀvuranın iꢀgal ettiği sorumluluk mevkiine önem atfetmektedir.

Muhtar sıfatıyla, köyde yönetici olarak seçilmiꢀ en yüksek idari görevli konumunda

bulunuyordu. Bu nedenle, idaresi altındakilerin korunması için gerekli önlemlerin alınması ve

köylülere yönelik tehlike arzeden herhangi bir durumda yetkili mercilerin uyarılması katkıda

bulunması gerekmekteydi.

AĐHM’ye göre mevcut davada, görev ve sorumlulukları gözönüne alındığında, muhtarlık

görevi, baꢀvuranın, jandarmayı alınan önlemlerin yetersizliği hususunda uyarmasını ve ek

önlemler talep etmesini de kapsamaktaydı. Đdari makamların sorumluluğu ve özellikle de

muhtarlıkların yetki sınırları içinde kalan tehlikeli bölgelerden sorumlu oldukları AĐHM’nin

daha önceki içtihatlarınca kabul edilmiꢀtir (mutatis mutandis, Öneryıldız – Türkiye, no:

48939/99, § 101). Bununla birlikte AĐHM, baꢀvuranın AĐHM önünde ileri sürdüğü ꢀikayetleri

askeri makamların dikkatine sunduğunu gösteren hiç bir unsura rastlayamamıꢀtır. Üstelik,

birinci baꢀvuran olaydan önce kendisi mayınlı bölgeye girerek sorumsuz bir biçimde hareket

etmiꢀti.

Bu nedenle AĐHM, birinci baꢀvuranın, oğlunun yaꢀadığı kazada ebeveynlik sorumluluğunun

ve idari sorumluluğunun bulunduğunu ve bu yüzden AĐHS’nin 34. maddesine göre AĐHS’nin

2. maddesi yönünden mağduriyet iddiasında bulunamayacağını takdir etmektedir. Bu nedenle

AĐHM, Hükümet’in kabuledilemezlik itirazını kabul etmektedir. AĐHM, bir baꢀvuruyu

yargılamanın herhangi bir evresinde, hatta kabuledilebilirliğine karar verdikten sonra dahi

kabuledilemez olarak ilan edebileceğini hatırlatmaktadır. Bu nedenle ꢀikayetin bu kısmı

AĐHS’nin 35 §§ 3 ve 4. maddeleri uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olduğundan

reddedilmesi uygundur.

2. AĐHS’nin 2. maddesinin uygulanabilirliği hakkında

Hükümet, baꢀvuran tarafın askeri makamların sorumluluğunu tartıꢀmaya açan herhangi bir

cezai yargılama usulüne baꢀvurmayarak yalnızca tazminat talebinde bulunduğu gerekçesiyle

AĐHS’nin 2. maddesinin uygulanabilirliğine itiraz etmektedir.

AĐHM, AĐHS’nin 2 § 1. maddesinin birinci cümlesinin, devleti keyfi ve kanundıꢀı bir ꢀekilde

ölüme sebebiyet vermekten imtina etmeye icbar etmekle kalmadığını; aynı zamanda genel

terimlerle yaꢀam hakkını güvence altına alarak, belli bazı ꢀartlarda kendi hukukuna tabi

kiꢀilerin yaꢀamlarını korumak için gerekli önlemleri alma yükümlülüğünü de devlete

yüklediğini hatırlatmaktadır (bkz. özellikle, L.C.B. – Birleꢀik Krallık, 9 Haziran 1998 tarihli

karar, § 36, Calvelli ve Ciglio – Đtalya, no: 32967/96, § 48, Erikkson – Đtalya, no:37900, 26

Ekim 1999, ve Leray ve diğerleri – Fransa, no:44617/98, 16 Ocak 2001).

AĐHM’ye göre, 2. maddeden doğan pozitif yükümlülük mevcut davada sözkonusu olan kamu

güvenliği konusunda da geçerlidir; sözüedilen yükümlülüğe ulusal mercilerce uyulup

uyulmadığını incelemek için ulusal merciler tarfından yapılan eylemleri, eksiklikleri ve

“ihmalleri” birbirinden ayırmaya gerek yoktur. AĐHS’nin gereklerini somut ve etkin kılacak

bir biçimde anlamaya ve uygulamaya çağıran, insanların korunmasına yönelik bir araç olan

bilhassa 2. madde gibi düzenlemelerin dıꢀında baꢀka bir yaklaꢀım tarzının benimsenmesi

AĐHS’nin konusu ve amacıyla ters düꢀer (Öneryıldız, adıgeçen, § 65).

Aynı ꢀekilde, yaꢀam hakkına yada bedensel bütünlüğe yönelmiꢀ saldırı keyfi değilse, 2.

maddeden doğan pozitif yükümlülük ilkesi herhalükarda cezai türden bir yaptırımı gerekli

kılmaz (Öneryıldız, adıgeçen, § 92).

Bu nedenle AĐHM, Hükümet’in itirazını reddederek mevcut davada 2. maddenin

uygulanabilirliğine hükmetmiꢀtir.

B. Erkan Erol baꢀvurusunun esası hakkında

Đkinci baꢀvuran, antipersonel mayının patlaması sonucu bir bacağını yitirmesi ve patlama

sonucunda hayatını kaybetme ihtimali bulunmuꢀ olması nedeniyle yaꢀam hakkının ihlal

edildiğinden yakınmaktadır. Ayrıca, vatandaꢀların güvenliğini temin etmek için hiçbir önlemi

almamaları nedeniyle yetkili makamlara ithamda bulunarak AĐHS’nin 5. maddesinin ihlal

edildiğinden yakınmaktadır. Baꢀvuran, mayınlı bölgenin dikenli telle çevrili olmadığını ve

sözkonusu alanın mera olarak kullanıldığını ifade etmektedir. ꢁikayetlerin aynı olaylara

iliꢀkin olduğunu gözlemleyen AĐHM, tetkikin yalnızca 2 § 1. madde yönünden yapılmasına

karar vermiꢀtir.

Hükümet, antipersonel mayınların gündüz vaktinde ve tüm köylülerin gözü önünde, hiçbir

gizlilik olmadan yerleꢀtirildiğini ifade etmektedir. Mayınlı bölgenin etrafına dikenli tel

çekilerek, her yirmi metreye bir tane olmak üzere uyarı levhaları yerleꢀtirilmiꢀti. Bu

çalıꢀmaların yapıldığının ertesi günü muhtar ve tüm köylülere, mayınlı bölgede ölüm riski ve

tehlikesi bulunduğu hususunda yazılı ve sözlü uyarılarda bulunulmuꢀtu. Hükümet ayrıca,

anne-babaların çocuklarını gözetmek gibi bir görevleri olduğu hususunda ısrar etmektedir

AĐHM, baꢀkasının hayatının tehlikeye atılmasını engellemek için devletlerin gerekli tüm

önlemleri alma pozitif sorumluluğuyla iliꢀkili olarak yaꢀam hakkının ihlali iddiasının

değerlendirmeye alınabileceğini yinelemektedir.

AĐHS, yaꢀama karꢀı yönelmiꢀ her türden tehditin gerçekleꢀmesini engellemek amacıyla somut

önlemler almakla devletleri yükümlü kılmıyorsa da, gerçek ve doğrudan bir biçimde bir yada

birden çok kiꢀinin yaꢀamlarının tehdit altında olduğunun, sözüedilen makamlarca bilindiği

veya bilinmesi gerektiği ortaya konduğu ve bu riski bertaraf etmek için gücü dahilinde gerekli

ve yeterli önlemleri alınmadığı tespit edildiği takdirde durum değiꢀir (bkz. mutatis mutandis,

§ 116).

Savunmacı Devlet’in bilinçli olarak ikinci baꢀvuranın yaꢀam hakkını ihlal etmek amacıyla

askeri güvenlik bölgesine antipersonel mayın yerleꢀtirdiği hususunda hiçbir imada

bulunulmamıꢀtır. Ancak AĐHM, mevcut dava ꢀartlarında Devlet’in, baꢀvuranın ve diğer

köylülerin yaꢀamlarının gereksiz bir biçimde tehlikeye atılmasını engellemek için gerekli

önlemleri alıp almadığına karar verecektir.

AĐHM, antipersonel mayınların, köyün yakınında bulunan jandarma karakolunu koruma

amacıyla yerleꢀtirldiğini müꢀahade etmektedir. Buna karꢀın, bu mayınlar özellikle küçük

yaꢀtaki çocuklar için tehlike arzetmektedir. Antipersonel mayınların kullanımı uluslararası

kamuoyu tarafından yoğun bir biçimde eleꢀtirilmiꢀ ve bu nedenle antipersonel mayın

kullanımını yasaklayan Türkiye’nin de 2003 yılından itibaren taraf olduğu uluslararası bir

sözleꢀmeye ihtiyaç duyulmuꢀtur.

AĐHM, mayın yerleꢀtirilen alanın köyün merası olduğunu ve köylülerin hayvanlarını otlatmak

amacıyla düzenli olarak sözkonusu alana gittiklerini tespit etmektedir. Sonuç olarak,

sözkonusu alanın özel konumu dikkate alındığında, güvenlik önlemlerinin önemi daha da

artmaktaydı. Jandarma karakolunun korunması için baꢀka türlü bir imkan bulunmadığından,

bölgeye masum sivillerin girmesini önlemek amacıyla gerekli tüm tedbirleri almak görevi

yetkili makamlara düꢀüyordu.

AĐHM, Hükümet tarafından sunulmuꢀ belgeleri incelemiꢀtir. Mayınlı bölgenin iki sıra dikenli

telle çevrildiği ve ölüm tehlikesi olduğunu belirtmek için mayınlı bölgenin etrafına uyarı

levhaları yerleꢀtirildiği anlaꢀılmaktadır. Ancak, belge olarak sunulmuꢀ fotoğraflardan, iki sıra

dikenli teller arasında büyük mesafe olduğu görülmektedir. Bu nedenle yetersiz bir koruma

sağlandığı görülmektedir.

Aynı ꢀekilde, aileler toprağa mayın gömülmesi hususunda kendilerine tebligat yapıldığını ve

çocuklarına sözkonusu bölgeye girmeyi yasakladıklarını belirtmiꢀlerdir.

Buna karꢀın, AĐHM’ye göre, çocukların hayvan otlatmak gibi gündelik iꢀlere aktif bir biçimde

katıldığı kırsal yaꢀam koꢀullarının hüküm sürdüğü bir köyde böylesi tehlikeler karꢀısında

sorumlu yetiꢀkinler gibi davranması beklenemez. Zaten bizzat yetiꢀkinler dahi güvenlik

uyarılarına riayet etmiyorlardı.

Üstelik, mera olarak kullanılan bir alana mayın yerleꢀtirilerek yalnızca birbirinden görece

uzak iki sıra dikenli telle çevrilmiꢀ olmasının çocukların oraya girmesini engellemek

bakımından yetersiz kaldığı aꢀikardır.

Sonuç olarak AĐHM, mevcut davada her türlü yaralanma ve ölüm riskinin bertaraf edilmesi

için gerekli güvenlik önlemlerinin alınması hususunda ikna olmamıꢀtır (mutatis mutandis,

Demiray – Türkiye, no:27308/95, § 46). Bu nedenle AĐHM, AĐHS’nin ikinci maddesince

öngörülen pozitif yükümlülük ilkesinin Devlet tarafından yerine getirilmediğini tespit ederek;

ikinci baꢀvurana iliꢀkin olarak bu düzenlemenin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.

II. AĐHS’NĐN 6 § 1. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLALĐ ĐDDĐALARI HAKKINDA

AĐHS’nin 6 § 1. maddesine atıfta bulunan baꢀvuranlar, idare mahkemesinin olay yeri

incelemesi yapmadan tazminat taleplerini reddetmesi nedeniyle tazminat konusunda yapılan

yargılamanın adil olmadığından ꢀikayetçi olmaktadırlar.

AĐHS’nin 2. maddesi gözönüne alınarak sunulmuꢀ olgular temelinde uğradıkları zararın

tazminini temin için yaptıkları idari baꢀvurunun her türlü etkinlikten yoksun olmasından

ꢀikayetçi olan ilgililer AĐHS’nin 13. maddesinin gereklerinin yerine getirilmediğini iddia

etmektedirler.

Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, dosyayı incelemiꢀ ancak idari mahkeme önünde yapılan yargılamada eksiklik olduğu

sonucuna vardıracak herhangi bir unsura rastlamamıꢀtır. Neticede, AĐHM gibi idare

mahkemesinin de elinde, fotoğraflar, köylülerin tanıklıkları, diğer tutanaklar ve kararını

verirken atıfta bulunduğu belgeler mevcuttu. Bu nedenle AĐHM, idari baꢀvuru yolunun

AĐHS’nin 6 § 1. ve 13. maddeleri anlamında etkisiz bir baꢀvuru yolu olmadığını takdir

etmektedir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASINA DAĐR

A. Tazminat

Baꢀvuran taraf maddi ve manevi tazminat olarak 200 000 Fransız Frankı (FRF) [yaklaꢀık 30

505 Euro] talep etmektedir.

Hükümet, bu miktarı aꢀırı ve haksız olarak değerlendirmektedir.

Olayların gerçekleꢀtiği dönemde Erkan Erol’un yaꢀının küçük olmasını dikkate alan AĐHM,

talep edilen tutarın aꢀırı olmadığını takdir etmektedir. AĐHM, bu tutarın tamamının Erkan

Erol’a ödenmesine hükmetmiꢀtir.

B. Masraf ve harcamalar

Baꢀvuran taraf, AĐHM önünde önünde yapılan yargılama için ödenen avukatlık ücreti de dahil

olmak üzere, masraf ve harcamalar için 7 000 Fransız Frankı [yaklaꢀık 1 076 Euro] talep

etmektedir.

Hükümet bu miktara itiraz etmektedir.

AĐHM, talebin makul olduğuna ve tamamının ödenmesine hükmetmektedir. Bu nedenle talep

edilen tutarın ikinci baꢀvurana ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına üç puan eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Paꢀa Erol’un AĐHS’nin 2. maddesine dayanarak yaptığı ꢀikayete iliꢀkin Hükümet’in ön

itirazının kabul edilmesine ve ꢀikayetin sözkonusu bölümünün kabuledilemez olduğuna;

2. Erkan Erol’a iliꢀkin olarak AĐHS’nin 2. maddesinin esası bakımından ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6 § 1. ve 13. maddelerinin ihlal edilmediğine;

4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü

vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana maddi ve manevi

tazminat olarak 30 505 Euro (otuz bin beꢀ yüz beꢀ), masraf ve harcamalar için ise 1 076 Euro

(bin yetmiꢀ altı) ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

karar vermiꢀtir.