CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
PEKDAꢀ/Türkiye Kararı*  
(31960/96)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
30 Ekim 2001  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli  
düzeltmelere tabi olabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2001. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USULĐ ĐꢀLEMLER  
1. Davanın nedeni, Türk vatandaꢀı Ali Đhsan Pekdaꢀ’ın ("baꢀvuran"), 7 Haziran 1996  
tarihinde, Đnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleꢀme'nin ("Sözleꢀme") eski  
25.maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu'na ("Komisyon")  
yaptığı baꢀvurudur (baꢀvuru no. 31960/96).  
2. Baꢀvuranı Ankara’da faaliyet gösteren avukat Mehdi Bektaꢀ temsil etmiꢀtir. Bu davaya  
yönelik olarak Türk Hükümeti bir Ajan tayin etmemiꢀtir.  
3. Baꢀvuran, kendisine karꢀı yürütülen ceza yargılamasının uzunluğu hakkında  
Sözleꢀme’nin 6. maddesinin 1. bendini gündeme getirmiꢀtir.  
4. Baꢀvuru, 1 Kasım 1998 tarihinde, Sözleꢀme'nin 11 No'lu Protokolü yürürlüğe  
girdiğinde, anılan Protokol'ün 5. maddesinin 2. fıkrası uyarınca Mahkeme’ye gönderilmiꢀtir.  
5. Baꢀvuru, Mahkeme'nin Birinci Kısmına verilmiꢀtir (Đçtüzük, 52. madde, 1.fıkra). Bu  
bölüm içinde davayı inceleyecek olan daire (Sözleꢀme'nin 27§1 Maddesi), Đçtüzüğün 26§1  
maddesine uygun olarak teꢀekkül etmiꢀtir. Mahkeme'de Türkiye'yi temsil eden Sn. Yargıç Rıza  
Türmen davadan çekilmiꢀtir (Đçtüzük 28.madde). Bunun üzerine Hükümet Sn. Feyyaz  
Gölcüklü'yü Sn. Rıza Türmen'in yerine ad hoc yargıç olarak atamıꢀtır (Sözleꢀme'nin 27§2 ve  
Đçtüzüğün 29§1 maddeleri).  
6. Adaletin düzgün bir ꢀekilde yerine gelmesi için Heyet Baꢀkanı, bu baꢀvuruyu Davalı  
Devlete karꢀı aynı ꢀikayetlerle yapılan baꢀvurulara (baꢀvuru no 26480/95, 28291/95, 29280/95,  
26699/96, 29700/96, 29701/96, 29702/96, 29703/96, 29911/96, 29912/96, 29913/96, 31831/96,  
31834/96, 31853/96, 31880/96, 31891/96, 32987/96, 32900/96, 32964/96, 33362//96, 33369/96,  
33645/96, 34591/96, 34687/96 39428/96 ve 43362/96 ( Đçtüzük 43 prg. 2) eklemeye karar  
vermiꢀtir.  
7. Mahkeme, tarafların görüꢀlerini inceledikten sonra 31 Ağustos 1999 tarihli bir kararla  
baꢀvuruyu kabul edilebilir bulmuꢀtur.  
* Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Çok Taraflı Siyasî Đꢀler Genel Müdürlüğü tarafından Türkçe’ye çevrilmiꢀ olup, gayrıresmî tercümedir.  
8. Gerek baꢀvuran gerekse de Hükümet esaslara iliꢀkin olarak görüꢀ bildirmiꢀlerdir  
(Đçtüzük 59/1).  
OLAYLAR  
I. DAVAYA ESAS TEꢀKĐL EDEN OLAYLAR  
2
A. Baꢁvuranın yakalanması ve tutuklanması  
9. 25 Kasım 1980 tarihinde Ankara Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı polis memurları  
baꢀvuranı yasadıꢀı silahlı örgüt Dev- Yol üyesi olduğu ꢀüphesiyle tutuklamıꢀlardır.  
10. 6 ꢁubat 1981 tarihinde Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi baꢀvuranın tutuklu  
yargılanmasına karar vermiꢀtir.  
B. Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi'ndeki Yargılama  
11. 26 ꢁubat 1982 tarihinde, Askeri Savcı, baꢀvuran ve diğer 722 davalı hakkındaki  
iddianamesini Sıkıyönetim Mahkemesi'ne sunmuꢀtur. Savcı, baꢀvuranı, amacı Türk anayasal  
düzenini yıkarak yerine Marksist-Leninist bir rejim kurmak olan yasadıꢀı silahlı örgüt Dev-Yol'a  
üye olmakla suçlamıꢀtır. Savcılık, Türk Ceza Kanunu'nun 146/1 hükmü uyarınca ölüm cezası  
talep etmiꢀtir.  
12. 21 Mart 1984 tarihinde Ankara Sıkıyönetim Mahkemisi baꢀvuranın ꢀartlı  
salıverilmesine karar vermiꢀtir.  
13. 19 Temmuz 1989 tarihinde, Sıkıyönetim Mahkemesi, baꢀvuranı Dev-Yol üyesi  
olduğu için yargılamıꢀtır. Baꢀvuranı TCK'nun 168/2 maddesi uyarınca 8 yıl hapse mahkum  
etmiꢀtir.  
C. Temyiz Đꢁlemleri  
14. Baꢀvuran Askeri Yargıtay’a baꢀvuruda bulunmuꢀtur.  
15. Sıkıyönetim mahkemelerini ilga eden 27 Aralık 1993 tarihli Kanunun yürürlüğe  
girmesinin ardından, davaya bakma yetkisi Yargıtay'a geçmiꢀ ve dosya da 26 Aralık 1994’te  
Yargıtay'a gönderilmiꢀtir.  
16. Yargıtay, 27 Aralık 1995 tarihinde, baꢀvuran hakkındaki kararı bozmuꢀtur. Türk Ceza  
Kanunu’nun 102. maddesi gereğince yargılama zaman aꢀımına uğradığı için baꢀvuran hakkındaki  
yargılamanın sona erdirilmesine karar vermiꢀtir.  
II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMA  
17. Türk Ceza Kanunu’nun 146. maddesinin 1. fıkrası aꢀağıdaki gibidir:  
"Türkiye Cumhuriyeti Teꢀkilatı Esasiye Kanununun tamamını veya bir kısmını tağyir  
ve tebdil veya ilgaya ve bu kanun ile teꢀekkül etmiꢀ olan Büyük Millet Meclisini iskata veya  
vazifesini yapmaktan men'e cebren teꢀebbüs edenler, idam cezasına mahküm olur.  
18. Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesi aꢀağıdaki gibidir:  
3
“Her kim, …. maddelerde yazılı cürümleri iꢀlemek için silahlı cemiyet ve çete teꢀkil eder  
yahut böyle bir cemiyet ve çetede amirliği ve kumandayı ve hususi bir vazifeyi haiz olursa onbeꢀ  
seneden aꢀağı olmamak üzere ağır hapis cezasına mahküm olur.  
Cemiyet ve çetenin sair efradı on yıldan onbeꢀ yıla kadar ağır hapisle cezalandırılır”.  
HUKUK  
I. SÖZLEꢀMENĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
19. Baꢀvuran, kendisine karꢀı baꢀlatılan ceza davasının uzun sürmesi konusunda  
ꢀikayetçi olmuꢀtur. Sözleꢀme'nin 6/1 hükmünün ihlal edildiğini öne sürmektedir. Anılan  
hüküm aꢀağıdaki gibidir:  
"Herkes, ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek  
olan, ...bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde...görülmesini istemek  
hakkına sahiptir."  
20. Hükümet, baꢀvuranın iddialarını çürütmüꢀtür. Baꢀvurana karꢀı yöneltilen suçlamaların  
niteliğine ve her birinin de Dev- Yol ile bağlantılarının tespit edilmesi gereken baꢀvuran da dahil  
723 davalının sözkonusu olduğu geniꢀ kapsamlı bir davayı inceleme ihtiyacına bağlı olarak  
davanın karmaꢀık olduğunu öne sürmüꢀtür. Bu faktörlerin yargılamanın uzunluğuna açıklık  
kazandırdığını ve herhangibir ihmal ya da gecikmenin adli otoritelere bağlanamayacağını  
savunmuꢀlardır.  
(a) Sürenin Dikkate Alınması Gerekliliği  
21. Mahkeme, yargılamanın, baꢀvuranın tutuklandığı 25 Kasım 1980 tarihinde baꢀlamıꢀ  
ve Yargıtay’ın baꢀvuran hakkında yürütülen yargılamanın sona ermesi gerektiğine karar verdiği  
27 Aralık 1995 tarihinde bitmiꢀtir. Dolayısıyla, baꢀvuranın yargılaması 15 yıldan fazla sürmüꢀtür.  
22. Bununla birlikte Mahkeme, Türkiye'nin bireysel baꢀvuru hakkını tanıdığına iliꢀkin  
bildirimde bulunduğu 28 Ocak 1987 tarihinden beri geçen ondört yıl sekiz aylık dönemi  
inceleyebilmektedir (bkz. 20 ꢁubat 2001 tarihli Cankoçak/ Türkiye Kararı, no. 25182/94, ve  
26956/95, prg. 26). Yine de Mahkeme, üstte anılan bildirimin yapıldığı sırada yargılamanın ne  
durumda olduğunu dikkate almak zorundadır. (ibid, prg. 25). Söz konusu tarihte, yargılama altı  
yıl iki ay sürmüꢀtü.  
(b) Yargılama süresinin uygunluğu  
23. Bu bağlamda Mahkeme, Sıkıyönetim Mahkemesi'nin yaklaꢀık 8 yıl 8 aylık bir sürede  
karar verebildiğini gözlemlemektedir. Askeri Yargıtay'ın temyiz incelemesi de dört yıldan uzun  
sürmüꢀtür. Ayrıca, Yargıtay davanın kendisine geçmesinden yaklaꢀık bir yıl sonra, 27 Aralık  
1995 tarihinde karar vermiꢀtir. Mahkeme hem ilk derece mahkemesinde hem de temyiz sırasında  
yaꢀanan gecikmelerin davanın karmaꢀıklığına bağlanamayacağı ve ulusal makamların sorumlu  
olduğu görüꢀündedir.  
4
24. Mahkeme, kendisine sunulan kanıtlara ve konu ile ilgili içtihatlarına bağlı olarak (bkz.  
AĐHM 2001’de yayınlanması planlanan 4 Eylül 2001 tarihli 29279/95 no’lu ꢁahiner/ Türkiye  
Kararı), yargılamanın uzunluğunun “makul süre” kuralına uymadığına karar vermiꢀtir.  
25. Dolayısıyla, Sözleꢀme'nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. SÖZLEꢀMENĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
26. Sözleꢀme'nin 41. Maddesi aꢀağıdaki gibidir:  
"Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek  
Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği  
takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder."  
A. Zarar  
27. Baꢀvuran, maddi ve manevi tazminat için 250,000 Fransız Frangı talep etmiꢀtir. Bu  
bağlamda baꢀvuran, ceza yargılamasının haksız bir biçimde uzamasından olumsuz ꢀekilde  
etkilendiğini belirtmiꢀtir.  
28. Hükümet, baꢀvuranın iddiasıyla ilgili herhangi bir yorum yapmamıꢀtır.  
29. Baꢀvuranın yargılamasının toplam süresinin uzunluğunu dikkate alan Mahkeme,  
kendisinin belli bir sıkıntıya düꢀtüğünü düꢀünmektedir. Hakkaniyet ilkesi temelinde kendisine  
100,000 Fransız Frangı ödenmesine karar vermiꢀtir.  
B. Masraflar  
30. Baꢀvuran, yasal masraf ve harcamaları için bir meblağ belirlememiꢀtir. Baꢀvuran  
meblağın belirlenmesini Mahkemeye bırakmıꢀtır.  
31. Hükümet, bu baꢀlık altında da herhangi bir görüꢀ belirtmemiꢀtir.  
32. Baꢀvuranın Mahkeme önündeki davada birtakım masraflara girdiği açık seçik  
ortadadır. Mahkeme, baꢀvuranın masrafları için 10,000 Fransız Frangı ödenmesini uygun  
bulmuꢀtur.  
C. Temürrüt Faizi  
33. Mahkemenin önündeki mevcut bilgilere göre, iꢀbu kararın benimsendiği tarihte  
Fransa'daki yasal faiz oranı yıllık % 4,26'dır.  
5
BU SEBEPLERDEN DOLAYI MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Đç Tüzüğün 43. maddesinin 1. paragrafı gereğince, bu baꢀvurunun diğerlerinden  
ayrılmasına;  
2. Ceza yargılamasının uzunluğu nedeniyle Sözleꢀme'nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;  
3.  
(a) Sözleꢀme’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren 3 ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’sına çevrilmek üzere aꢀağıdaki miktarların davalı  
Devlet tarafından baꢀvurana ödenmesine;  
(i) Manevi tazminat tutarı olarak 100,000 (yüzbin) Fransız Frangı;  
(ii) Masraflar için miktara yansıtılabilecek her türlü vergiyle birlikte, 10.000 (onbin )  
Fransız Frangı;  
(b) Üç aylık süreden sonra yapılan ödemeler için, ödeme tarihine kadar yıllık % 4,26 faiz  
uygulanmasına;  
4. Baꢀvuranın adil tazmin taleplerinin geri kalanının reddedilmesine,  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Đngilizce olarak verilmiꢀ ve 30 Ekim 2001 tarihinde, Đçtüzüğün 77.maddesinin  
2.ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir,  
Michael O'BOYLE  
Sekreter  
Elisabeth PALM  
Baꢀkan  
6