CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

PERĐꢀAN VE DĐĞERLERĐ -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 12336/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Mayıs 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (12336/03) no’lu davanın nedeni 46 T.C.

vatandaꢀının (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 21 Mart 2003, 21 Mayıs

2004 ve 24 Mart 2005 tarihlerinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin

Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ

olduğu baꢀvurudur.

Adları ek I’de yer alan 34 baꢀvuran kendileri için olduğu kadar, 24 Eylül 1996 tarihinde

Diyarbakır Cezaevine yapılan operasyon sırasında hayatını kaybeden Erkan Hakan Periꢀan,

Cemal Çam, hakkı Tekin, Ahmet Çelik, Mehmet Nimet Çakmak, Rıdvan Bulut, Mehmet

Kadri Gümüꢀ ve Mehmet Aslan adına da mevcut baꢀvuruyu yapmaktadır. Ek II’de isimleri

yer alan 12 baꢀvuran sözü edilen operasyonda yaralanan ve kendi adlarına baꢀvuruda bulunan

kiꢀilerdir.

Baꢀvuranlar, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu

avukatlarından M. S. Tanrıkulu tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

A. Davanın geliꢁimi

1. Baꢀvuranlar tarafından sunulduğu ꢀekliyle olaylar

24 Eylül 1996 günü saat 11 sıralarında, ikinci bir grup oluꢀturan otuz kadar hükümlü ana

koridorda kendi sıralarının gelmesini beklerken, 18 ve 29 numaralı koğuꢀlarda kalan 30

hükümlü yakınlarıyla konuꢀmak üzere ziyaret odasına çağırılmıꢀtır. Bay Rıdvan Bulut ve

Cemal Çam (ek I) ile – ikinci grupta bulunan – Đ.U. koridora bakan 35 ve 36 numaralı

koğuꢀların gözetleme penceresini açmıꢀlar ve ziyaretçilerin vereceği yiyecekleri koymak için

hapishane arkadaꢀlarından plastik kutu vermelerini istemiꢀlerdir. Olay yerine çağırılan

baꢀgardiyan F.A.O. aꢀağılayıcı bir tonla bu üç kiꢀinin susmasını emretmiꢀ ve gözetleme

pencerelerini kapatmaya çalıꢀmıꢀtır. Đki hükümlü ile baꢀgardiyan arasında bir arbede

yaꢀanmıꢀtır. Koğuꢀ sorumlularının araya girmesi üzerine F.A.O. hükümlülerin bulunduğu

gruba tehditler yağdırarak oradan uzaklaꢀmıꢀtır. Beklemeye tahammül edemeyen hükümlüler

ya ziyaret odasına götürülmelerini ya da koğuꢀlarına geri dönmelerini istemiꢀ, ancak infaz

koruma memurları onların bu talebine hiçbir tepki göstermemiꢀtir.

Hapishane müdürleri, baꢀgardiyan ve emrindeki infaz koruma memurları olaydan bir

müddet sonra koridora geri dönmüꢀler ve hükümlülere hakaret ederek beklemeye devam

etmelerini emretmiꢀlerdir.

Saat 15 sıralarında, ellerinde çelik cop ve sopa bulunan çevik kuvvet polisleri ve

jandarmalar koridorun iki tarafından baskın yapmıꢀlardır. Subaylardan biri huzur bozanların

ortaya çıkmasını emretmiꢀ, yetkililerle iꢀbirliği yapmadıkları takdirde kötü ꢀeylerin olacağını

söyleyerek onları tehdit etmiꢀtir. A.Đ. ile birlikte kendini ihbar eden diğer bir hükümlü gruptan

dıꢀarı çıkarılmıꢀtır.

2

Daha sonra, koğuꢀ sorumluları ortalığı sakinleꢀtirmeye çalıꢀırken, – bazılarının elinde çivili

sopalar bulunan – polis, asker ve infaz koruma memurları aniden ve ikaz etmeden

hükümlülerin üzerine atılmıꢀlardır. Bu ilk saldırıdan sonra, subaylar infaz koruma memurları

ile piꢀmanlık duyan iki hükümlünün önlerine gelmesini emretmiꢀtir. Bu iki hükümlü,

parmaklarıyla kalabalık içerisinde cop ve sopalarla öldüresiye dövülen ve yerde savunmasız

bir ꢀekilde yattıkları halde dayak yemeye devam eden bazı arkadaꢀlarını göstermiꢀlerdir.

2. Yetkililer tarafından sunulduğu ꢀekliyle olaylar

FA.O. ile iki hükümlü arasında yaꢀanan bu arbededen önce, 35 numaralı koğuꢀun

gözetleme penceresini açmak isteyen bir hükümlü T.E. isimli infaz koruma memurunu

tokatlamıꢀ ve F.A.O. bu nedenle olay yerine çağırılmıꢀtır. Adı geçen infaz koruma memuru

ayrıca, koğuꢀtaki arkadaꢀlarını ayaklanmaya çağıran diğer bir hükümlünün gözetleme

penceresinin arkasından salladığı bir yumruğu daha yemiꢀtir. Hükümlüler, orada bulunan beꢀ

infaz koruma memuruyla birlikte ꢀeflerine saldırmıꢀtır. Olaya müdahale etmek isteyen

hapishanenin müdür yardımcısı H.U. da dövülmüꢀtür. Hapishanenin diğer görevlileri

arkadaꢀlarının imdadına koꢀmuꢀ ve direniꢀçileri 4 ve 5 no’lu odaların parmaklıkları arasına

kapatmayı baꢀarmıꢀlardır. Bu direniꢀçiler, diğer hükümlülerin alkıꢀları arasında PKK yanlısı

sloganlar atmaya baꢀlamıꢀlar, demir kapıların asma kilitlerini kırmıꢀlar ve 35 numaralı

koğuꢀta kalan hükümlülerin gözetleme penceresinden kendilerine uzattığı tahta ve demir

parçalarını alarak, yürüyüꢀ alanlarında kendilerini savunmaya baꢀlamıꢀlardır.

Bu bağlamda Hükümet, AĐHM’ne bildirilmeyen ve direniꢀçilerin ellerinde « demir bloklar,

çelik musluklar, sac parçaları, ꢀiꢀler, radyatör boruları ve kurꢀun tüpler » bulunduğunu

belirten 29 Eylül 1996 tarihli bir tutanağa dayanmaktadır.

Cezaevi personelinin isyanı bastırmak için yetersiz kaldığını tespit eden ve 17 ile 23

numaralı koğuꢀların bulunduğu sektörde yangınların çıkarıldığını gören cezaevi savcısı,

Adalet Bakanlığı’nı arayarak güvenlik güçlerinin müdahale etmesini istemiꢀtir.

Bu olay için görevlendirilen güvenlik güçleri, jandarmalar ( üç subay, dokuz astsubay ve

136 asker) ile çevik kuvvet polislerinden (dört komiser ve 36 polis) oluꢀmuꢀtur. Diğerleri olay

yerini güvenlik altına alırken, cop, miğfer ve kalkanla donanmıꢀ 55 görevli sıcak temas

kurmak üzere hükümlülerin bulunduğu bölgeye gönderilmiꢀtir.

3. Operasyonun sonu

Operasyon sonrasında, hükümlüler arasından 33, jandarma saflarından ise 27 kiꢀi

yaralanmıꢀtır. Polisler hiçbir zayiat vermemiꢀtir. Baꢀvuranlar Batuge, Đzra, Nazlıer, Alevcan,

Sever, Yelboğa, Eflatun, Bozkuꢀ ve Eken (ek II), ve yine Bay Periꢀan, Çam, Tekin, Çelik,

Çakmak, Bulut, Aslan ve Gümüꢀ’ün (ek I) de aralarında bulunduğu 19 yaralı hükümlü cezaevi

minibüsüyle Diyarbakır Devlet Hastanesi’ne götürülmüꢀtür. Ağır yaralı olan Bay Periꢀan,

Çelik, Çam, Tekin, Çakmak ve Bulut yolda hayatlarını kaybetmiꢀtir. Yaralıların (Bay Bozkuꢀ

hariç) ölme tehlikesi olduğunu gören hastane yetkilileri, sözkonusu kiꢀileri yoğun bakım

ünitesinde tedavi altına almıꢀtır. Bununla birlikte, Bay Gümüꢀ aynı gün akꢀam saatlerinde ve

Bay Aslan ise ertesi gün hayatını kaybetmiꢀtir (ek I).

Aralarında baꢀvuranlar Sever ve Altun (ek II) ve ayrıca K.D.’nin bulunduğu diğer on dört

yaralı hükümlü, ilk muayenelerini gerçekleꢀtiren cezaevi doktoru S.G.’nin izniyle Gaziantep

cezaevine sevk edilmiꢀtir. K.D. yolda beyin kanaması geçirerek hayatını kaybetmiꢀtir. Bay

Sever ve Altun ise Gaziantep Devlet Hastanesi’nin yoğun bakım ünitesinde tedavi altına

alınmıꢀtır.

3

B. Olayla ilgili tıbbi unsurlar

Yaralı baꢀvuranların (ek II) geçirmiꢀ olduğu çeꢀitli doktor muayenelerinin tarih ve

sonuçları ile herbiri için öngörülen iyileꢀme süresi aꢀağıda sunulan listede belirtilmiꢀtir.

24 Eylül 1996 tarihinde Adli Tıp Kurumu tarafından gerçekleꢀtirilen muayeneler:

– Hakkı Bozkuꢀ : hayati tehlike yoktur (iyileꢀme süresi 15 gün) ;

– Mehmet Batuge : hayati tehlike ihtimali saklı tutulur (iyileꢀme süresi 15 gün ) ;

– Abdullah Eflatun : hayati tehlike ihtimali saklı tutulur (iyileꢀme süresi 45 gün);

– Ramazan Nazlıer : hayati tehlike ihtimali saklı tutulur;

– Yasin Alevcan : hayati tehlike ihtimali saklı tutulur (iyileꢀme süresi 45 gün).

24 Eylül 1996 tarihinde cezaevi doktoru S.G. tarafından gerçekleꢀtirilen muayeneler

(yukarıdaki ilgili paragraf) :

– Muhlis Altun : hayati tehlike yoktur;

– Ahmet Sever : hayati tehlike yoktur;

– Abdulhavap Uyanık : hayati tehlike yoktur;

– Nusrettin Yelboğa : hayati tehlike yoktur;

– Muharrem Doğan : hayati tehlike yoktur;

– Yavuz Eken : hayati tehlike yoktur.

5 Aralık 1996 tarihinde gerçekleꢀtirilen ek muayeneler:

– Abdulhavap Uyanık : iyileꢀme süresi 10 gün ;

– Nusrettin Yelboğa : iyileꢀme süresi 15 gün ;

– Yavuz Eken : iyileꢀme süresi 10 gün .

20 Ekim1997 tarihinde gerçekleꢀtirilen ek muayeneler:

– Ahmet Sever : hayati tehlike ihtimali saklı tutulur (iyileꢀme süresi 45 gün).

Belirtilmeyen bir tarihte gerçekleꢀtirilen ek muayene :

– Muharrem Doğan : hayati tehlike yoktur (iyileꢀme süresi 10 gün ).

18 Eylül 2000 tarihinde gerçekleꢀtirilen ek muayene :

– Mehmet Emin Đzra : hayati tehlike ihtimali saklı tutulur (iyileꢀme süresi 25 gün).

24 Eylül 1996 tarihinde, iki adli tabip, iki savcının da hazır bulunduğu bir ortamda Bay

Periꢀan, Çam, Tekin, Çelik, Çakmak, Bulut ve Gümüꢀ’ün cesetlerini muayene etmiꢀtir. Ertesi

gün Mehmet Aslan’ın naaꢀı üzerinde otopsi yapılmıꢀtır.

Öldürücü olmayan çeꢀitli ekimoz ve yaralar haricinde bu muayenelerde elde edilen diğer

klinik bulgular aꢀağıdaki gibi özetlenebilir:

– Bay Periꢀan : sol kulağın beꢀ santimetre üstü ile kalvaryal kemik arasında yer alan bir

noktada açık bir kafatası kırığı ; çenede bir kırık ;

– Bay Çam: sol kulağın arka kısmında beynin görüleceği ꢀekilde 2x5 santimetre

boyutunda bir açık yara ; kafada beꢀ derin yarık ; alt çeneden baꢀlayan ve sol kulak memesine

kadar uzanan bir kemik lezyonu ;

– Bay Tekin : sol kaꢀ yayının beꢀ santimetre üstü ile kafanın arka kısmı arasında yer alan

bir noktada kemik dokusunun görüleceği ꢀekilde birçok açık yara ; sol kulak arkasında

kesintisiz dört santimetre boyunda bir yarık; oksipital kemik bölgesinde beꢀ santimetrelik açık

bir yara ;

– Bay Çelik : sol kulak altında bir kemik çöküntüsü ; dört açık yara ; oksipital kemik

bölgesinde içeri çökük bir kırık ; alın ve sağ kaꢀ üzerinde birçok açık yara; burunda bir kırık ;

– Bay Çakmak : oksipital kemik bölgesinde kırıkla birlikte 8x10 santimetre boyutunda

açık bir yara ; suratta üç açık yara ; alın bölgesinde kesintisiz beꢀ santimetre boyunda iki

yırtık ;

4

– Bay Bulut : alnın solundan arka tarafına doğru uzanan 4x8 santimetre boyutunda « L »

ꢀeklinde bir açık yara ; bu yaranın altında içeri çökük bir kırık ; kalvaryal kemik bölgesinde

4x7 santimetre boyutunda kesintili bir yırtık ; sol kulak arkasında bir açık yara ; üst diꢀlerde

çeꢀitli kırıklar ; ensede üç açık yara ; sağ kaꢀ yayı üzerinde bir yara ;

– Bay Gümüꢀ : üç noktada kafatası kırığıyla birlikte sol paryetalde üç yırtık ; sağ

paryetalde 3x7 santimetre boyutunda bir açık yara ve oksipital kemikte çökük kırıklar

eꢀliğinde 3x7 santimetre boyutunda bir yara ; sol kaꢀ yayı üzerinde bir yarık ;

– Bay Aslan : kafada ve vücudun üst bölümünde yirmi kadar lezyon ; 9, 10 ve 11 nolu sol

alt kaburgalarda kırıklar ; 4, 5, 6 ve 7 nolu sol üst kaburgalarda kırıklar ; 4 nolu kaburgadan

itibaren akciğer lezyonları eꢀliğinde tüm sol üst kaburgalarda kırıklar.

Doktorların gözlemlerine göre, ilk yedi mağdurun ölümü beyin dokusunun imha olması

sonucu gerçekleꢀmiꢀtir. Bu tespit kesin olduğundan, ilgili ꢀahısların ölü bedenleri üzerinde

ayrıca klasik otopsi yapılmasına gerek duyulmamıꢀtır.

Buna karꢀın, Bay Aslan’ın cesedi üzerinde otopsi yapılmıꢀ ve bu sayede kesin ölüm

sebebinin hemato-pnömotoraks olduğu anlaꢀılmıꢀtır.

Yaralı 27 jandarmadan ikisi 15 gün, yine bunların içerisinden 10 jandarma 10 gün, diğer

yedisi yedi gün, diğer altı jandarma beꢀ gün ve son ikisi de üç gün iꢀ göremez raporu almıꢀtır.

Dosyadan anlaꢀıldığına göre, bu jandarmaların yaraları sıyrıklardan ve el, ayak parmakları ile

dirseklerin yumuꢀak dokusu üzerindeki lezyonlardan oluꢀmaktadır.

Cezaevi personeliyle ilgili olarak ise, müdür yardımcısı H.U. 25 gün, yedi infaz koruma

memuru da bir ila yedi gün arasında değiꢀen iꢀ göremez raporu almıꢀlardır.

C. Soruꢁturmanın ilk adımları

26 Eylül 1996 tarihinde, savcılığın inisiyatifiyle baꢀlatılan soruꢀturma çerçevesinde,

Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı (« savcı ») ihtilaflı olaylara katılan altı infaz koruma

memurunun ifadelerini almıꢀtır. Đçlerinden üçü – P.Y., A.G. ve M.Ö. – ifadelerinde 4. ve 5.

koridorlar arasındaki ziyaret odası için sırasını bekleyen hükümlülerin 34 ve 35 nolu

hücrelerdeki hükümlülerinden kendilerine keskin cisim ve demir çubuklar temin ettiklerini ve

bunlarla 5. koridorun kapısını açarak, orada bulunan hücrelerin kapılarını zorladıklarını ileri

sürmüꢀtür.

29 ve 30 Eylül 1996 tarihlerinde, savcı olaylara karıꢀan hükümlülerden 11’ini dinlemiꢀtir.

Bunların içerisinden üçü ifadelerinde, infaz koruma memurlarıyla çıkan tartıꢀma sırasında

hiçbir hükümlünün elinde böyle cisimlerin bulunmadığını ileri sürmüꢀtür.

Piꢀmanlık duyarak güvenlik güçlerinin müdahalesinden önce infaz koruma memurlarına

teslim olan tutuklu A.Đ., aꢀağıdaki ifadeyi vermiꢀtir :

D. TBMM Đnsan Hakları Alt Komisyonu soruꢁturması

8 Ekim 1996 tarihinde, TBMM Đnsan Hakları Komisyonu Diyarbakır cezaevinde meydana

gelen olayları incelemesi için parlamenterlerden oluꢀan bir alt komisyonu görevlendirmiꢀtir.

Bunu takip eden 24 Ekim günü Diyarbakır’a giden alt komisyon üyeleri, bilhassa – bu

arada görevlerinden alınmıꢀ olan – Cumhuriyet savcısını, cezaevi savcısını, cezaevi

müdürünü, müdür yardımcılarını ve baꢀgardiyanı, ayrıca birçok doktor ve hükümlüyü

dinlemiꢀtir.

5

E. Hükümlüler hakkında açılan ceza davası

14 Kasım 1996 tarihinde, savcı 24 hükümlüyü ayaklanma baꢀlattıkları ve kamu otoritesi

temsilcilerine saldırdıkları gerekçesiyle ceza mahkemesine sevk etmiꢀtir.

Bununla birlikte, 22 Aralık 2000 tarihinde yürürlüğe giren 4616 sayılı yasa, 23 Nisan 1999

tarihinden önce iꢀlenen bazı suçlarla ilgili kovuꢀturmanın askıya alınmasını ve bu suçlar için

verilen cezaların infazının ertelenmesini öngörmektedir.

23 ꢁubat 2001 tarihinde, sanıklara isnad edilen suçların bahsi geçen kanun kapsamına

girdiğine kanaat getiren ceza mahkemesi, davanın beꢀ yıl süreyle ertelenmesine karar

vermiꢀtir.

F. Cezaevi personeli ve güvenlik güçleri mensupları hakkında açılan ceza davası

23 Ekim 1996 tarihinde, savcı Diyarbakır Đl Yönetim Kurulu’na (« il yönetim kurulu »)

baꢀvurmuꢀ ve devlet görevlileri hakkında yürütülen kovuꢀturmalarla ilgili yasaya uygun

olarak, suçlanan görevlilerin kovuꢀturulmasına gerek olup olmadığı hususunda karar

vermesini istemiꢀtir.

4 Aralık 1996 tarihinde, yukarıda bahsi geçen kurul kararı beklenirken, baꢀvuranların

avukatları savcılığa giderek 24 Eylül operasyonuna katılan cezaevi personeli, jandarma ve

polis memurları hakkında resmi suç duyurusunda bulunmuꢀlardır.

Savcı, 10 Aralık 1996 tarihinde Diyarbakır cezaevi müdürünü, iki müdür yardımcısını,

baꢀgardiyanı ve iki infaz koruma memurunu eski Türk Ceza Kanunu’nun 456. maddesinde

öngörülen bir kimseyi bedensel ve/veya psikolojik hasara yol açacak ꢀekilde dövmekle

suçlamıꢀtır (dosya n^o1996/3442).

16 Aralık 1996 tarihinde, hükümlülerin Gaziantep cezaevine naklinde görevli olan beꢀ

jandarmanın ifadesi alınmıꢀtır. Bu jandarmalar nakil iꢀleminin kelepçe takılmıꢀ hükümlülerin

üçer dörder kiꢀilik gruplar halinde yerleꢀtirildiği bölmelere ayrılmıꢀ bir araçla

gerçekleꢀtirildiğini, bu bölmelerin kilitli olduğunu ve kilitlerin ancak Gaziantep cezaevine

varıldığı zaman açıldığını bildirmiꢀtir. Aynı jandarmalar hiçbir imdat çağrısı duymadıklarını

savunmuꢀtur.

19 Aralık 1996 tarihinde, il yönetim kurulu suçlanan devlet memurları hakkında

kovuꢀturma açılmasına izin vermiꢀtir.

23 Aralık 1996 tarihinde, savcı dokuz cezaevi personelini eski Türk Ceza Kanunu’nun 230.

maddesinde öngörülen görevi kötüye kullanmak (dosya n^o1996/3635), 65 jandarma ve polisi

ise haksız yere aꢀırı güç kullanımı sonucu ölüme sebebiyet vermekle (eski Türk Ceza

Kanunu’nun 452. maddesinin 1. fıkrası) suçlamıꢀtır.

Đddianamede adı geçen devlet görevlileri ꢀunlardır: Vedat Çolak, Erol Demir, Burhan

Altaꢀ, Hazma Görgülü, Mehmet Oğraꢀ, Solmaz Karaoğlan, Muammer Kaya, Harun Dırama,

Adem Çadır, Muhammet Özdil, Erdinç Bostan, Mehmet Evingentürk, Bayram Ali Koca,

Mahir Öztürk, Refik Günan, Đrfan Çalo, Tuğrul Lak, Muharrem Yeni, Mehmet Çakmak,

Mehmet Hanca, Erdal Güneꢀ, Üzeyir Bozan, Zafer Kardeꢀ, Kartal Filikal, Abdullah Altın,

Yaꢀar Can, Bahir Keser, Halil Kılavuz, Muhittin ꢁahin, Hasan Aral, Ali Kütük, Sami

6

Bozdemir, Sedat Orakçı, Cavit Er, Mehmet Karpuz, Oktay Acun, Bülent Özcan, Murat Ateꢀ,

Đbrahim Ergün, Seyfullah Türkmen, Metin Kutlu, Mesut Dağlı, Seydi Ünlü, Mehmet

Güngörmez, Coꢀkun Ekinci, Ayhan Gül, Ünver Avcı, Ahmet Yılmaz, Cemil Ünsal, Ömer

Sömer, A. Duran Çoban, Đsa Özdemir, Alper Özdemir, A. Osman Yitmez, Ahmet Özavcı,

Yunus Demir, Murat Tutal, Nail Yılmaz, Salim ꢁahin, Nurettin Avcı, Çetin ꢁahin ve Namık

Bozalan.

Bu iki dava (dosya n^o1996/3635 ve 1996/3442) Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi (« ağır

ceza mahkemesi ») önüne götürülmüꢀ ve 1997/125 dosya numarası altında birleꢀtirilmiꢀtir.

1. Karar aꢀaması

13 Ocak 1997 tarihinde, ağır ceza mahkemesi, isyan bastırma eyleminin bir « idari eylem »

olarak incelenmesi gerektiğine kanaat getirmiꢀ ve bu bakımdan devlet görevlilerinin

sözkonusu eylemdeki sorumluluğu hususunun il yönetim kurulu kararına rağmen idare

mahkemeleri tarafından görülmesinin daha doğru olacağı düꢀüncesiyle kendisini konu

bakımından yetkisiz ilan etmiꢀtir.

18 Mart 1997 tarihinde, Yargıtay, ceza mahkemelerinin davaya bakmaya yetkili olduğuna

hükmetmiꢀtir.

29 Nisan 1997 tarihinde, dava ağır ceza mahkemesi önünde görülmeye baꢀlamıꢀtır.

Duruꢀmalarda öne çıkan temel olgular aꢀağıdaki gibi özetlenebilir.

20 Haziran 1997 tarihli duruꢀmada, ağır ceza mahkemesi merhumların yakınlarının – Bay

Talhat Periꢀan, Bekir Çam, Necmettin Tekin, Siriye Tekin, Raziye Çelik, Mehmet Ali Çelik,

Güli Gümüꢀ ve Hülya Gümüꢀ (ek I) – ve tüm yaralı baꢀvuranların (ek II) davaya müdahil

olma taleplerini kabul etmiꢀtir.

Öte yandan, mahkeme 12 sanığın ifadelerini almıꢀ ve bu sorgulamada içlerinden dokuzu

sadece hiyerarꢀik üslerinin talimatlarına uygun bir ꢀekilde davrandıklarını ve hükümlülerin

kafasına vuran bir kimse görmediklerini ileri sürerek, haklarındaki suçlamaları inkâr

etmiꢀlerdir.

Yüzbaꢀı Çolak, ellerinde demir çubuk ve kırık cam parçacıkları bulunan isyancıların

direndiğini eklemiꢀtir. Yüzbaꢀıya göre, isyancılar bu ayaklanmayı planlamıꢀlardı.

17 Eylül 1997 tarihli duruꢀmada, ağır ceza mahkemesi diğer sanıkları ve davacı sıfatıyla

hakim önüne çıkan baꢀvuran Sever’i dinlemiꢀtir. Olayları ailelerinin getirdiği yiyecekleri

koğuꢀlarına götürebilmek için plastik kutu almak isteyen bazı hükümlülere haksız yere engel

olan bir infaz koruma memurunun baꢀlattığını ifade eden Sever ayrıca, bu infaz koruma

memurunun hükümlülere hakaretler yağdırdığını, ziyaret odasındaki görüꢀmeleri iptal ettiğini,

bunun üzerine aniden binaya giren polis ve jandarmaların kalabalığı dağıtmak için

hükümlülere vurduğunu belirtmiꢀtir.

23 Ekim 1997 tarihinde, ağır ceza mahkemesi tarafından dinlenen çevik kuvvet mensubu

polisler olaya müdahale ettikleri sırada sadece miğfer, kalkan ve copla donanmıꢀ olduklarını

ve polis eğitiminde aldıkları talimatlara uygun olarak davrandıklarını ifade etmiꢀlerdir.

Mahkeme onların sorumlusunu – komiser Kaya – polislere cop ve kalkanlarını nasıl

kullanacakları konusunda verilen talimatların amaç ve içeriği hakkında sorgulamıꢀtır.

7

Komiser ayrıca operasyon seyrinin Cumhuriyet savcısı, cezaevi savcısı ve cezaevi

yöneticileri ile iꢀbirliği içerisinde planlandığını belirtmiꢀtir.

Müdahil tarafların avukatları, ihtilaflı operasyon koꢀullarını soruꢀturmakla

görevlendirilmiꢀ olan TBMM Đnsan Hakları Alt Komisyonu tarafından hazırlanan bir raporu

dosyaya eklemiꢀtir.

14 Kasım 1997 tarihinde, savcı cezaevi doktoru S.G.’yi hükümlü K.D.’nin naklini

geciktirmek ve bu kararı alırken ilgili ꢀahsın bu ameliyatı kaldırabilme kapasitesi üzerinde

ciddi bir teꢀhis koymamakla suçlamıꢀ ve yetki ve görevini kötüye kullandığı gerekçesiyle ağır

ceza mahkemesine sevk etmiꢀtir (eski Türk Ceza Kanunu’nun 240. maddesi). Bu dava (n^o

1997/4288) soruꢀturma aꢀamasındaki davayla (n^o1997/125) birleꢀtirilmiꢀtir.

5 Aralık’ta görülen bir sonraki oturumda, müdahil tarafların avukatlarından biri, cezaevi

binasında gerçekleꢀtirilen aramalar sırasında düzenlenen tutanakların hükümlülerin sopa ve

demir çubuklarla donanımlı olup olmadıklarını ve gerçekten bir ayaklanmanın baꢀlayıp

baꢀlamadığını belirlemek için adalete sunulması gereken yegâne kanıt belgeleri olduğunu

belirterek, bu tutanakların ortaya çıkarılmasını talep etmiꢀtir.

6 ꢁubat 1998 tarihli duruꢀma sırasında, 26 Ağustos ve 21 Eylül 1996 tarihlerinde

gerçekleꢀtirilen aramaların tutanakları dava dosyasına eklenmiꢀtir. Bu tutanaklara

bakıldığında, koğuꢀlarda hiçbir yasaklanmıꢀ cismin bulunamadığı anlaꢀılmıꢀtır.

Öte yandan, ağır ceza mahkemesi tarafından dinlenen baꢀvuran Yelboğa, polis, jandarma

ve infaz koruma memurlarından oluꢀan bir grup tarafından copla dövüldüğünü ifade etmiꢀtir.

Yelboğa ayrıca, diğer birçok hükümlüyle birlikte ziyaret odasına götürüldüğünü ve yüzüstü

yere yatırılmaya zorlandığını ve daha sonra kafasına copla vurulduğunu belirtmiꢀtir.

13 Mart 1998 tarihinde, ağır ceza mahkemesi tarafından dinlenen cezaevi müdürü yaralı

hükümlülerin olduğunu gördüğünü kabul etmiꢀ, ancak bu yaralanmaların nasıl meydana

geldiğini bilmediğini savunmuꢀtur. Daha sonra mahkeme, ölen 10 kiꢀiye ait cesetlerin

fotoğrafları ile çekilen iki video kaydını not almıꢀtır.

24 Nisan günü, ağır ceza mahkemesi sözkonusu belgelerin bilirkiꢀi tarafından

incelenmesini istemiꢀtir.

5 Haziran günü, mahkeme istediği bilirkiꢀi raporunu teslim almıꢀtır. Müdahil tarafların

avukatlarından biri, bu bilirkiꢀi raporu sonuçları ile otopsi raporlarına dayanarak darbelerin

kasıtlı olarak ölümcül bir noktaya, yani kafanın arkasına vurulduğunu savunmuꢀ ve güvenlik

güçlerinin bir ayaklanmayı bastırmaya çalıꢀtıkları ꢀeklindeki tezlerin inandırıcı olmadığı

sonucunu çıkarmıꢀtır.

16 Ekim 1998 tarihinde, ziyaret odasında meydana gelen arbedeye karıꢀan beꢀ infaz

koruma memuru ağır ceza mahkemesi önünde ifade vermiꢀ ve hükümlülerin kendilerine

saldırdığını iddia etmiꢀtir. Đnfaz koruma memuru B. iꢀ arkadaꢀlarının yumrukla dayak

yediklerini, ancak hiçbir hükümlünün elinde sopa ya da demir çubuk bulunmadığını ifade

etmiꢀtir. Đnfaz koruma memuru Ç. de aynı yönde ifade vermiꢀtir.

29 Ocak ve 12 Mart 1999 tarihlerinde, mahkeme diğer infaz koruma memurlarını

dinlemiꢀtir. B.O. ziyaret odasında meydana gelen arbede sırasında hükümlülerin elinde hiçbir

8

cisim görmediğini ifade etmiꢀtir. B.O. ayrıca, müdahale sonrasında, yaralı ya da cansız yatan

hükümlülerin olduğunu gördüğünü ve içlerinden bazılarının hastaneye sevk edildiğini

eklemiꢀ, koğuꢀların her on beꢀ günde bir arandığını, ancak hiçbir yasak cisim ve silah

bulunmadığını belirtmiꢀtir.

E.Ç. ve A.E., yaꢀanan arbede sırasında hükümlülerin ellerinde hiçbir ꢀey olmadığını

doğrulamıꢀtır. ꢁ., baꢀından yaralanan hatta kafatası kırılmıꢀ olan hükümlülerin hastaneye

nakline katıldığını belirtmiꢀtir.

12 Temmuz 1999 tarihinde, müdahil tarafların avukatlarından biri bu zamana kadar

yürütülen yargılamanın AĐHS tarafından istenen adil ve çabuk yargılama gereksinimini

karꢀılamadığını savunmuꢀtur.

Yukarıdaki ilgili paragrafta daha önce de belirtildiği gibi, 4616 sayılı af yasası 21 Aralık

2000 tarihinde yürürlüğe girmiꢀtir. Savcılık makamının baꢀlattığı kovuꢀturmaların dayanağı

olan olaylar a priori bu yasanın uygulama alanına girmektedir.

AĐHM’nin elinde daha sonraki altı yılda görülen duruꢀmalarla ilgili herhangi bir belge

bulunmamaktadır.

2. Ağır ceza mahkemesi kararı

27 ꢁubat 2006 tarihinde, ağır ceza mahkemesi kararını açıklamıꢀtır. Mahkeme, ihtilaflı

operasyona katılmadıkları gerekçesiyle sanık Hamza Altıntaꢀ, Mahmut Kızıꢀar ve A. Nesim

Özbaꢀ’ın beraatına karar vermiꢀtir.

Mahkeme, darp ve yaralamayla (eski Türk Ceza Kanunu’nun 456. maddesinin 1. fıkrası)

suçlanan baꢀgardiyan F.A.O. ve infaz koruma memurları R.A., A.G., H.U., M.Ç. ve ꢁ.T.

hakkında yürütülen tahkikatların ve yine görevi kötüye kullanmakla (eski Türk Ceza

Kanunu’nun 240. maddesi) suçlanan cezaevi doktoru S.G. hakkında yürütülen tahkikatın

zamanaꢀımına uğradığını ilan etmiꢀtir.

1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren yeni Türk Ceza Kanunu’nu dikkate alan ve adam

öldürme suçuyla (eski Türk Ceza Kanunu’nun 452. maddesinin 1. fıkrası) ilgili kararını

vermeden önce, hangi yasanın sanıklar için daha merhametli olacağını belirlemek durumunda

kalan mahkeme, eski yasa hükümlerinin sanıklar için daha elveriꢀli olduğu kanaatine

varmıꢀtır.

Bu seçimden sonra mahkeme, 62 jandarma ve polisi kendilerine yöneltilen gereksiz yere

aꢀırı güç kullanmak suretiyle ölüme sebebiyet verme yönündeki ithamlar bakımından suçlu

bulmuꢀtur. Özellikle Strazburg’taki adli organların içtihatlarına atıfta bulunan mahkeme,

hükümlülerin sayı olarak azlığını, toplandıkları yerin küçüklüğünü ve güvenlik güçlerine

kıyasla saldırı imkânlarının zayıflığını dikkate alarak, sanıkların ayaklanan hükümlüleri

bastırmak için – gerekirse teker teker uğraꢀmak suretiyle – sadece uygun imkânları

kullanmaları gerektiğinin kaydetmiꢀtir. Mahkeme, sanıkların aksine orantısız bir güç

kullanarak 10 kiꢀinin ölümüne sebebiyet verdiklerini tespit etmiꢀ ve sanıkların üslerinin

emirleriyle hareket ettikleri hususunu dikkate almamıꢀtır.

Mahkeme, her bir sanığı 18 yıl hapis cezasına mahkûm etmiꢀ, ancak hafifletici nedenleri

ve ilgili ꢀahısların iyi hallerini dikkate alarak, cezalarını beꢀ yıl hapis cezasına indirmiꢀtir.

Mahkeme ayrıca sanıkları üç yıl süreyle kamu görevinden men etmiꢀtir.

9

Mahkeme heyetinin kararla kısmen uyuꢀan görüꢀ bildiren bir üyesi, yaralı jandarmalarla

ilgili tıbbi raporlara dayanarak, el ve ayak parmakları ile dirseklerinde tespit edilen sıyrık ve

lezyonların attıkları yumruk, tekme ve kullandıkları yaralayıcı cisimler yüzünden meydana

geldiği kanaatine varmıꢀtır.

Temyize götürülen karar, Yargıtay tarafından 15 Mayıs 2007 tarihinde iptal edilmiꢀtir.

Yüksek mahkeme, sanık Vedat Çolak, Erol Demir, Burhan Altaꢀ, Hazma Görgülü,

Mehmet Oğraꢀ, Solmaz Karaoğlan, Muammer Kaya ve Harun Dırama hakkında eski Türk

Ceza Kanunu’nun 452. maddesinin 1. fıkrasına dayalı olarak verilen cezaların savcılığın eski

Türk Ceza Kanunu’nun 230. maddesine dayalı talepleriyle uyuꢀmadığı kanaatine varmıꢀtır.

Yüksek mahkeme öte yandan, ağır ceza mahkemesinin doktor S.G.’nin suçluluğu hakkında

karar vermeden önce, hükümlü K.D.’nin öldürülmesiyle ilgili dava dosyasını istemesi ve

incelemesi gerektiğini belirtmiꢀtir.

Son olarak yüksek mahkeme, önce o dönemde görevde olan Cumhuriyet savcısı ile cezaevi

savcısını dinlemeden karar vermek suretiyle ağır ceza mahkemesinin yasa ihlali yaptığına

hükmetmiꢀtir.

Davanın geri gönderildiği ağır ceza mahkemesi, 29 Eylül ve 22 Aralık 2009 tarihlerinde

birer duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀtir.

G. Merhum Cemal Çam’ın mirasçılarının idari itiraz baꢁvurusu

10 Nisan 2008 tarihinde Hükümet, Bay Cemal Çam’ın mirasçılarının operasyon

sorumluları hakkında tam yargı davası açtığını ve Diyarbakır Đdare Mahkemesi’nin

kendilerine tazminat olarak 49 925,23 Türk Lirası (TRL) ödenmesine hükmettiği bilgisini

AĐHM’ye iletmiꢀtir.

AĐHM’nin elinde bu yargılamayla ilgili herhangi bir belge bulunmamaktadır.

HUKUK

I. ĐHTĐLAF KONUSU

AĐHS’nin 2. ve 3. maddelerine atıfta bulunan baꢀvuranlar, 24 Eylül 1996 tarihinde

gerçekleꢀtirilen operasyonda yaralanmıꢀ olmalarını ꢀikâyet etmekte ve bu operasyonun yol

açtığı ölüm vakaları için üzüntü duyduklarını belirtmektedir. Baꢀvuranlar, abartılı bir ꢀekilde

isyan diye adlandırılan bir olay karꢀısında infaz koruma memurları ile polis ve jandarmanın

gereksiz yere aꢀırı güç kullandıklarını ileri sürmektedir.

Ölen hükümlülerin yakınları, kiꢀisel olarak söz konusu ölüm koꢀulları dolayısıyla

duydukları acının, kendileri açısından 3. maddenin ayrı bir ihlali olarak kabul edilmesi

gerektiğini savunmaktadır.

Ayrıca 2. ve 3. maddelerden doğan yükümlülüklere uyulmadığını iddia eden ilgili ꢀahıslar,

gereği gibi yürütülmeyen ön soruꢀturma ile Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’nin geciktirici

10

tutumunun, suçlanan Devlet görevlileri hakkında yürütülen yargılamanın etkinliğini

zayıflattığını ve onların bir nevi cezasız kalmalarını sağladığını ileri sürmekte ve AĐHS’nin 6.

ve 13. maddelerinin ihlal edildiğini savunmaktadır. Bu ꢀartlarda, baꢀvuranlar ꢀikâyetlerini dile

getirebilecekleri etkili bir itiraz yolundan mahrum oldukları kanaatindedir.

Ölen sekiz hükümlünün (ek I) yakını olan baꢀvuranlar, ayrıca AĐHS’nin 8. maddesinde

teminat altına alınan özel hayat ve aile yaꢀamlarına saygı gösterilmesi haklarının ihlal

edildiğini savunmaktadır.

AĐHS’nin 6. maddesi kapsamında ise ilgili ꢀahıslar, sorumlular hakkında açılan ve halen

devam etmekte olan – kendilerinin de aꢀırı buldukları – ceza yargılamasının süresinden

ꢀikâyetçi olmaktadır. Bu yargılama ayrıca, birçok tanık ve sanığın istinabe yoluyla dinlenmesi

ve mahkeme heyetinde yapılan değiꢀiklikler nedeniyle dosyanın tamamının defalarca

okunmak zorunda kalınması dolayısıyla adil olmayan bir niteliğe bürünmüꢀtür.

Son olarak, AĐHS’nin 14. maddesi bağlamında ilgili ꢀahıslar, etnik kökenleri ve siyasi

görüꢀleri nedeniyle Devlet görevlilerinin kendilerine ayrımcılık uyguladıklarını ileri

sürmektedir.

AĐHM, öncelikle AĐHS’nin 6. maddesine dayalı ve 2. ve/veya 3. maddenin usule iliꢀkin

hükümleri bakımından değerlendirilmesi istenen ꢀikâyetlerin ayrıca incelenmesine gerek

olmadığına hükmetmektedir. AĐHM, ayrıca baꢀvuranların 2. veya 3. maddeyle bağlantılı

olarak 13. madde hükümlerine uygun bir maddi tazminat yolunun yokluğundan

yakınmamaları dolayısıyla, söz konusu ꢀikâyetlerin AĐHS’nin 13. maddesi bakımından da

incelenmesine gerek olmadığı kanaatine varmaktadır (bakınız, özellikle, Türkiye aleyhine

Fahriye Çalıꢀkan davası, n^o40516/98, prg. 45, 2 Ekim 2007, ve Türkiye aleyhine Ölmez

davası, n^o39464/98, prg. 67, 20 ꢁubat 2007; ve Türkiye aleyhine Öneryıldız davası [GC], n^o

48939/99, prg. 147, CEDH 2004-XII).

II. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK HAKKINDA

A. Tarafların argümanları

1. Hükümetin argümanı

Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmediğini ileri sürmekte ve AĐHM’nin yerleꢀik

içtihadına gönderme yapmaktadır (Belçika aleyhine De Wilde, Ooms ve Versyp davası, 18

Haziran 1971, prg. 50, seri A n^o12 ; ve Đsviçre aleyhine Ankerl davası, 23 Ekim 1996, prg.

34, Karar ve hükümlerin derlemesi 1996-V). Hükümet, baꢀvuranların suçlanan Devlet

görevlileri hakkında yürütülen ceza davasının sonucunu beklemeden 23 Eylül 2000 tarihinde

AĐHM’ye baꢀvurduklarını hatırlatmaktadır. Bu yargılama henüz sonuçlanmadığı için, mevcut

baꢀvuru erken yapılmıꢀtır ve dolayısıyla kabuledilemez ilan edilmesi gerekir.

Öte yandan Hükümet, baꢀvuranları ilgili idari davaları açmamakla suçlamaktadır.

2. Baꢀvuranların argümanı

Ceza hukukunun üstünlüğü konusunda AĐHM’nin içtihadına atıfta bulunan ilgili ꢀahıslar,

ne diğer idari ve/veya hukuki itiraz yollarını kullanmak ve ne de zaten 13 yıldır devam eden

ve bu sürede somut herhangi bir sonuca ulaꢀamayan ceza davasının karara bağlanmasını

beklemek zorunda olmadıklarını savunmaktadır.

11

B. AĐHM’nin takdiri

Baꢀvuranların ꢀikâyet ettikleri olgulara baktığında AĐHM, ceza davasının etkili ve yeterli

bir itiraz yolu oluꢀturduğu kanaatine varmaktadır. Bu yolu usulüne uygun olarak kullandıkları

takdirde, ilgili ꢀahısların Hükümetin «idari» olarak nitelendirdiği ve baꢀka bir açıklama

getirmediği diğer hukuki iꢀlemlere baꢀvurmak zorunluluğu bulunmamaktaydı (bakınız diğer

birçoğu arasından, Türkiye aleyhine Sevgi Erdoğan davası (karar), n^o28492/95, 21 Eylül

1999 ; ve Türkiye aleyhine Halit Dinç davası (karar), n^o32597/96, 7 Haziran 2005).

Ön itirazın, suçlanan Devlet memurları hakkında yürütülen davanın hâlâ devam etmesi

dolayısıyla baꢀvurunun erken sunulduğu yönündeki ikinci bölümüyle ilgili olarak AĐHM,

buradaki sorunun doğrudan sözkonusu davanın etkinliğine bağlı olduğunu (bakınız Türkiye

aleyhine Keser ve Kömürcü davası, n^o5981/03, prg. 55, 23 Haziran 2009 ; Türkiye aleyhine

Rohe Harman davası (karar), n^o30950/96, 1 Mart 2005 ; ve Türkiye aleyhine Ceyhan Demir

ve diğerleri davası (karar), n^o34491/97, 22 Kasım 2001), bu nedenle AĐHS’nin 2. ve 3.

maddelerinin yetkililere zorunlu kıldığı usule iliꢀkin yükümlülüklerde ortaya çıkan

zafiyetlerle ilgili ꢀikâyetlerin temelini teꢀkil ettiğini kaydetmektedir (bakınız, örneğin, Birleꢀik

Krallık aleyhine McKerr davası, n^o28883/95, prg. 111, CEDH 2001-III ; Türkiye aleyhine

Đlhan davası [GC], n^o22277/93, prg. 91-93, CEDH 2000-VII ; ve Fransa aleyhine Selmouni

davası [GC], n^o25803/94, prg. 79, 28 Temmuz 1999, CEDH 1999-V).

Bu itibarla AĐHM, Hükümetin ön itirazının ikinci bölümünü esasla birleꢀtirmektedir.

ꢁikâyetin AĐHS’nin 35. maddesinde öngörülen baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi

bulunmadığını tespit eden AĐHM, mevcut baꢀvuruyu kabuledilebilir ilan etmektedir.

III. ESASA ĐLĐꢀKĐN

A. AĐHS’nin 29. maddesinin 3. paragrafının uygulanmasıyla ilgili baꢁlangıç sorusu

Yazılı görüꢀlerinde Hükümet, iç hukukta henüz kesin bir karar olmadığı durumlarda,

AĐHM’nin davanın esası hakkında kendisine sorduğu sorulara cevap veremeyeceğini, zira

kendisinin ulusal mahkemelerin yerine geçemeyeceğini kaydetmektedir. Hükümete göre,

AĐHS tarafından oluꢀturulan koruma mekanizmasının ikame ya da ikincil niteliği nedeniyle

AĐHM de aynı yaklaꢀımı benimsemelidir (bakınız Birleꢀik Krallık aleyhine Handyside davası,

7 Aralık 1976, prg. 48, seri A n^o24; Yunanistan aleyhine Ahmet Sadık davası, 15 Kasım

1996, prg. 30, Derleme 1996-V ; ve Đspanya aleyhine Brualla Gómez de la Torre davası, 19

Aralık 1997, prg. 31, Derleme 1997-VIII).

Bu nedenle Hükümet «AĐHM’den baꢀvurunun esasa iliꢀkin bölümünün incelenmesinin

askıya alınmasını rica etmekte » ve buna rağmen AĐHM incelemesini devam ettirme kararı

alırsa «daha ileriki tarihlerde ek belge ve layihalarını sunma hakkını» saklı tuttuğunu

bildirmektedir.

AĐHM, 18 Mayıs 2007 tarihinde ikinci daire baꢀkanının AĐHS’nin 29. maddesinin 3.

paragrafında öngörüldüğü gibi mevcut baꢀvurunun hem kabuledilebilirliği ve hem de esası

hakkında aynı zamanda karar vereceğine hükmettiğini hatırlatmaktadır. Dolayısıyla,

Hükümetin verilen süre içerisinde bu iki husus hakkındaki layihalarını sunması gerekirdi.

Aslında AĐHM, örneğin olaya karıꢀan davacı ve sanıkların sayısını, büyük bir

karmaꢀıklığın mevcudiyetini, iç hukukta devam eden davaların sayısını ve görüꢀlerini

12

bildirmesi istenen Savunmacı Devlet’e iletilen dosyanın kabarıklığını göz önüne alarak, bazı

durumlarda usule iliꢀkin bu kuralların uygulanmasında taraflardan birine biraz daha esnek

davrandığını kabul etmektedir (bakınız, en son olarak, Türkiye aleyhine Kavaklıoğlu ve diğer

73 davası (karar), n^o15397/02, prg. 45-47, 5 Ocak 2010). Bununla birlikte, AĐHM mevcut

davada buna benzer bir durum görememektedir.

Buna rağmen, Hükümetin yukarıdaki ilgili paragrafta savunduğu argümana cevap olarak

AĐHM, iç hukukta görülen ceza davasının sonuçlanmaması durumunun, bu davayla ilgili

olarak Türkiye’ye yöneltilen ꢀikâyetler hakkında karar verilmesini engelleyecek nitelikte

olmadığını kaydetmektedir (bakınız Gürcistan ve Rusya aleyhine Chamaïev ve diğerleri

davası, n^o36378/02, prg. 277, CEDH 2005-III). Baꢀvurunun iletilmesi sırasında Hükümete

yöneltilen soruların ilgili bölümleri olgu ve hakların AĐHS’nin 2. ve/veya 3. maddeleri

bakımından oluꢀturulması temeline dayanmaktadır. Oysa, iç hukuktaki davanın sonucu

Hükümetten beklenen cevap için belirleyici değildir, zira dava nasıl sonuçlanırsa sonuçlansın

–Devlet görevlileri ister mahkûm ister beraat etsin – Devlet, AĐHS’nin 2. ve/veya 3.

maddelerinde kendisine zorunlu kılınan yükümlülüklere uymak durumundadır. Her iki

durumda da, Hükümetin bir yandan mevcut davada yaralanma ve ölümlerin neden ve nasıl

meydana geldiğine dair makul bir açıklama getirmesi (Türkiye aleyhine Berktay davası, n^o

22493/93, prg. 168, 1 Mart 2001 ; mutatis mutandis, Selmouni, ilgili bölüm, prg. 87 ; ve

Avusturya aleyhine Ribitsch davası, 4 Aralık 1995, prg. 34, seri A n^o336) ve diğer yandan da

ulusal makamların sorumluların tespit edilmesi, kovuꢀturulması ve gerektiğinde

cezalandırılması için yeterli çabayı gösterdiklerini kanıtlaması gerekmektedir (Türkiye

aleyhine Aksoy davası, 18 Aralık 1996, prg. 98, Derleme 1996-VI ; Selmouni, ilgili bölüm,

prg. 79 ; ve Öneryıldız, ilgili bölüm, prg. 94-96).

Hükümetten özellikle bu amaç için görüꢀlerini sunması istendiğinden, yargılamanın bu

aꢀamasında, adaletin doğru tecelli etmesi adına savunmasını hazırlama kapasitesinin kendi

zararına olacak ꢀekilde etkilendiğini ya da bu hakkının ihlal edildiğini iddia etmesinin hiç bir

dayanağı bulunmamaktadır.

AĐHM, Hükümetin ikame ya da ikincil ilke olmasına dayalı itirazını da kabul edemez.

Mevcut davada, AĐHM’nin görevi, atıfta bulunulan hükümlerden doğan zorunluluklara

uyulup uyulmadığını ya da hangi ölçülerde uyulduğunu araꢀtırmaktan ibarettir. Bunu

yaparken AĐHM, dördüncü derece yargı makamının yerine geçme ya da görevinin sınırlarını

aꢀma gibi bir niyeti olmadığını (bakınız, mutatis mutandis, Fransa aleyhine Kemmache davası

(nº 3), 24 Kasım 1994, prg. 44, seri A nº 296-C; ve Yunanistan aleyhine Tsasnik ve Kaounis

davası, n^o3142/08, prg. 36, 14 Ocak 2010), değerlendirmesinin sadece ikame ya da ikincil

olma ilkesi uyarınca ulusal düzeyde sağlanan korumayı, hiç bir ꢀekilde sınırlandırmaksızın,

güçlendirme amacını taꢀıdığını hatırlatmaktadır (Türkiye aleyhine Türkiye Birleꢀik Komünist

Partisi ve diğerleri davası, 30 Ocak 1998, prg. 28, Derleme 1998-I).

Sonuç olarak, Hükümetin baꢀvurunun esas üzerinden incelenmesinin ertelenmesi talebinin

meꢀru bir dayanağı bulunmamaktadır. Aynı ꢀekilde, Hükümetin 18 Mayıs 2007 tarihli

baꢀkanlık kararını farklı yorumlayarak layihalarını daha sonraki tarihlerde sunmasının tek

taraflı bir hak olduğunu iddia etmesi mümkün değildir.

Yukarıdaki unsurları göz önüne alan AĐHM, 29. maddenin 3. paragrafında öngörülen usul

gereğince incelemesine devam edecektir.

13

B. AĐHS’nin 2. ve/veya 3. maddesinin esas yönünden ihlali hakkında

1. Tarafların argümanları

Ön soruꢀturma sırasında ve sürmekte olan yargılamada alınan ana önlemleri özetleyen

Hükümet, resmi belgelerden ortaya çıkan olaylara dayalı unsurların AĐHS’nin 2. ve 3.

maddeleri bakımından bir sorun yaratmadığını savunmaktadır. Halen sürmekte olan davanın

sonucu hakkında ön yargılı davranmaksızın Hükümet, ulusal makamların yasalarda ve

AĐHS’nin 2. maddesinin 2 a) ve c) paragraflarında öngörülen ꢀartlara uygun bir ꢀekilde güç

kullandıklarını ve 3. maddede dile getirilen yasakları çiğnemediklerini ileri sürmektedir.

Baꢀvuranlar ise buna cevap olarak, saldırıya uğradıklarını ve dayak yediklerini ve yakınları

olan sekiz hükümlünün sadece arkadaꢀlarını ihbar etmedikleri için cop ve demir çubuklarla

öldüresiye dövüldüğünü belirtmektedir. Baꢀvuranlar, aslında kelime anlamında asla isyan

olarak nitelenemeyecek bir arbedeyi bastırmak için güvenlik güçlerinin karꢀısındaki silahsız

insanlara karꢀı sadece göz yaꢀartıcı gaz ve orantılı güç kullanmalarının yeterli olacağını

savunmaktadır.

Bu ꢀartlar altında, ilgili ꢀahıslar isyan bastırma olduğu iddia edilen ve daha sonra katliama

dönüꢀen bir operasyon sırasında yaralandıklarını ve yakınlarının da kasten öldürüldüğünü

ifade etmektedir.

2. AĐHM’nin takdiri

a) AĐHS’nin 2. maddesi

i. Merhum Bay Erkan Hakan Periꢀan, Cemal Çam, Hakkı Tekin, Ahmet Çelik, Mehmet Nimet

Çakmak, Rıdvan Bulut, Mehmet Kadri Gümüꢀ ve Mehmet Aslan ile ilgili olarak

AĐHM, öncelikle 2. madde açısından ortaya çıkan sorunları içtihadındaki genel ilkeler

ıꢀığında (bakınız, örneğin, Keser ve Kömürcü, ilgili bölüm, prg. 59 ve 60 ; Ceyhan Demir ve

diğerleri, ilgili bölüm, prg. 97 ; Türkiye aleyhine Gömi ve diğerleri davası, n^o35962/97, prg.

51’den 55’e kadar, 21 Aralık 2006 ; ve Türkiye aleyhine Mansuroğlu davası, n^o43443/98,

prg. 77-78, 26 ꢁubat 2008, ve atıfta bulunulan referanslar) ve özellikle mevcut dava hakkında

yürütülen adli soruꢀturmalar ile meclis soruꢀturmasına iliꢀkin belgeleri ve ayrıca elindeki tıbbi

delilleri dikkate alarak incelemenin daha uygun olacağına hükmetmektedir.

Diyarbakır cezaevindeki otuz kadar hükümlünün 24 Eylül 1996 tarihinde meydana gelen

bir arbede sırasında güvenlik güçleri ile karꢀı karꢀıya geldiklerine kimse itiraz etmemektedir.

Güvenlik güçleri tarafından yürütülen ve « isyan bastırma » diye adlandırılan operasyonda

Bay Erkan Hakan Periꢀan, Cemal Çam, Hakkı Tekin, Ahmet Çelik, Mehmet Nimet Çakmak,

Rıdvan Bulut, Mehmet Kadri Gümüꢀ ve Mehmet Aslan’ın ölümcül yaralar aldığına ve

içlerinden bazılarının hastaneye kaldırılırken ya da hastanede öldüğüne de yine kimse itiraz

etmemektedir.

Davadaki olguları göz önüne alan AĐHM, dosyada AĐHS’nin 2. maddesinin 2 a) paragrafı

alanına giren hiçbir unsur bulamamaktadır. Bu bağlamda, AĐHM yetkililerin sadece ziyaret

odasına bakan ana koridorda çıkan kavgada birkaç hükümlü tarafından tartaklanan müdür

yardımcısı H.U. ve yedi infaz koruma memurunun « korunmasını sağlamak » amacıyla

yaklaꢀık iki yüz polis ve jandarmayı olay yerine çağırdığını düꢀünmenin mantıksız olacağı

kanısındadır. AĐHM, hükümlülerin saat 10:45 sıralarında 4 ve 5 no’lu odaların parmaklıkları

14

arasına kapatılmasıyla son bulan bu ilk olay ile saat 15:30 sıralarında baꢀlatılan ihtilaflı

operasyon arasında birkaç saatlik bir sürenin geçtiğini gözlemlemektedir.

AĐHM’ne göre, hükümlülerin bu ilk olaya neden olan tutumu bir itaatsizlik olarak kabul

edilmelidir. Bununla birlikte, AĐHM cezaevi ortamında ꢀiddetin potansiyel olarak ortaya

çıkabilme olasılığını ve basit bir itaatsizliğin hızla güvelik güçlerinin müdahalesini

gerektirecek bir baꢀkaldırıya dönüꢀebileceğini inkâr etmemektedir (Gömi ve diğerleri, ilgili

bölüm, prg. 57). AĐHM, öte yandan güvenlik güçlerinin muhbirlerin iꢀaret ettiği bazı

hükümlülerin üzerine saldırmasından önce huzur bozanların ortaya çıkmasını istediği

yönündeki iddiaların doğruluğunun, 2. maddenin 2. paragrafında öngörülen istisnaları ortadan

kaldırmaya yetecek kadar kesin olmadığını gözlemlemektedir.

Yukarıdaki olgular doğrultusunda AĐHM, hükümlülerin saat 13.20’den itibaren takındıkları

tavırların giderek ayaklanma giriꢀimine dönüꢀtüğünün kabul edilmesi gerektiği kanaatindedir.

AĐHM ayrıca, güvenlik güçlerinin müdahalesinin AĐHS’nin 2. maddesinin 2 c) paragrafı

anlamında «bir isyan ya da baꢀkaldırı»’yı bastırmak amacını taꢀıdığının kabul edilmesi

gerektiği sonucuna varmaktadır (ibidem, prg. 50; mutatis mutandis, Ceyhan Demir ve

diğerleri, ilgili bölüm, prg. 97).

Bu hüküm bakımından sorulacak ilk soru ihtilaflı operasyonun «yasaya uygun olarak»

yapılıp yapılmadığıdır.

Mevcut davada, güvenlik güçleri isyancı oldukları düꢀünülen hükümlüleri bastırmak için

hiçbir zaman göz yaꢀartıcı gaz ya da onları etkisiz hale getirecek baꢀka bir yöntem kullanma

giriꢀiminde bulunmamıꢀtır. Güvenlik güçleri onlara cop ve sopalarla vurmuꢀlardır (bu konuda

uygulanabilen ilkeler için, bakınız, örneğin, Kıbrıs aleyhine Andronicou ve Constantinou

davası, 9 Ekim 1997, prg. 192, Derleme 1997-VI; karꢀılaꢀtırınız, örneğin, Gömi ve diğerleri,

ilgili bölüm, prg. 55 ve 57).

TBMM Alt Komisyonu bu ꢀekilde davranmanın yönetmeliğe « aykırı » olduğu yönünde

görüꢀ bildirmiꢀtir. Bununla birlikte, ulusal mevzuatta yeralan cezaevi ortamında güvenliğin

sağlanmasıyla ilgili bazı hükümlerin (ibidem, prg. 45, 54 ; Ceyhan Demir, ilgili bölüm, prg.

80) Diyarbakır cezaevine müdahale için çağırılan polis ve askerlere mutlaka bu sırayla olmasa

da « göz yaꢀartıcı gaz, sopa ve cop » kullanmaları için tam yetki verdiği anlaꢀılmaktadır

(karꢀılaꢀtırınız, ibidem, prg. 98). A priori, güvenlik güçlerinin Türkiye Cumhuriyeti

yasalarınca yasaklanan yöntemler kullandıklarını kesin olarak ortaya koyan herhangi bir unsur

bulunmamaktadır.

Ancak, bu tespit, ikinci soru yani, mevcut davada kullanılan gücün Devlet’in pozitif

yükümlülüklerinden « kanunla » yaꢀam hakkını koruma yükümlülüğü ile bağdaꢀıp

bağdaꢀmadığı ve « mutlak gerekli » olup olmadığı sorusu üzerinde hiçbir etkiye sahip değildir

(bakınız, örneğin, Yunanistan aleyhine Makaratzis davası [GC], n^o50385/99, prg. 56-60,

CEDH 2004-XI)

Bu bağlamda AĐHM, operasyona katılan polis ekipleri ve infaz koruma memurlarının bu

tip olaylara karꢀı durabilecek ꢀekilde eğitildiklerini varsaymaktadır. Buna karꢀın AĐHM, olaya

karıꢀan ve sadece zorunlu askerlik hizmetini yapan erlerden oluꢀan 136 jandarmanın da aynı

eğitimi aldığını düꢀünmemektedir. Bununla birlikte polislerin mi, infaz koruma memurlarının

mı, yoksa askerlerin mi ölümcül darbeleri vurduğunun belirlenmesi mümkün olmadığından bu

15

nokta üzerinde daha fazla vakit kaybetmenin de bir gereği kalmamıꢀtır. Ayrıca, dosya

içeriğinde bu konuyla ilgili hiçbir açıklama yer almamaktadır.

Buna karꢀın, birilerinin kendilerini, istenmeyen inisiyatifleri almalarını mümkün kılan ve

sıkı bir denetimin yapılamayacağı bir ortamın içerisinde bulup bulmadıklarının araꢀtırılması

önem arz etmektedir.

Bu konuda, Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi önüne çıkarılan bazı sanıkların ifadelerini

hatırlamak yeterli olacaktır.

Polis ekiplerinden sorumlu Bay Kaya’ya göre, polisler cop ve kalkan kullanma hususunda

« kesin bir emir » almamıꢀlardır, zira « aldıkları eğitimde bu tip olaylar karꢀısında nasıl

davranmaları gerektiği » kendilerine öğretilmiꢀtir.

Jandarmalardan

sorumlu

subaylar

Altaꢀ

ve

Oğraꢀ,

direniꢀçileri

« silahsızlandırmak » için adamlarına sadece « ayakları » ve « kolları » niꢀan almalarının

emredildiğini belirtmiꢀtir. Bir jandarma ve bir baꢀçavuꢀ sınırlı müdahale etmeleri ve ne

pahasına olursa olsun hükümlülerin kafalarına vurmamaları yönünde kesin emir aldıklarını

doğrulamıꢀtır. Bununla birlikte, cezaevi jandarma karakolu görevli subayı Oğraꢀ kullanılan

gücün etkisini tahmin etmenin mümkün olmadığını, zira bunun tamamen karꢀıdaki insanın

« sağlamlığına » ya da « zayıflığına » bağlı olduğunu belirtmiꢀtir.

Đhtilaflı operasyonun ağır bilançosu, müdahalenin hükümlülerin ölümcül darbe alma riskini

asgari düzeye indirmek amacıyla organize edildiği yönündeki bu açıklamalarla çeliꢀmektedir.

Oysa tamamen Devlet otoritesi ve sorumluluğu altında bulunan sekiz kiꢀi özellikle kafatası ve

kaburgaları üzerine cop ve diğer yaralayıcı cisimlerle vurulması sonucu aldığı çok sayıda yara

ve kırıklar nedeniyle ölmüꢀtür.

Böylesi bir bilançoyu, eğitim, bilgi ya da uygun talimat yetersizliğinin güvenlik güçlerini

« muallâkta » bıraktığına bağlayarak geçiꢀtiremeyiz (bakınız, örneğin, Türkiye aleyhine Perk

ve diğerleri davası, n^o50739/99, prg. 60, 28 Mart 2006). Bu bilanço ancak, özellikle mevcut

davada olduğu gibi, potansiyel olarak ölümcül güç kullanıldığı durumlarda vatandaꢀlara

gerekli korumayı sağlamak amacıyla bazı katı kuralların konulmamıꢀ olmasıyla izah edilebilir

(bakınız, örneğin, Makaratzis, ilgili bölüm, prg. 60 ve 71).

Hükümet, operasyon sırasında isyancı oldukları iddia edilen hükümlülerin polis ve

askerlere « demir bloklar, çelik musluklar, sac parçaları, ꢀiꢀler, radyatör boruları ve kurꢀun

tüpler » ile saldırdığını savunmaktadır. Halbuki daha önce düzenli olarak yapılan koğuꢀ

aramalarında bu vasıfları taꢀıyan hiçbir cisim bulunamamıꢀtır. Buna rağmen, duruꢀmalarda

sekiz sanık ve bir aleyhte tanığın ifade ettiği gibi bu cisimlerin 35 ve 36 numaralı koğuꢀlarda

kalan hükümlüler tarafından verildiği varsayılmaktadır. Ancak, hükümlülerin güvenlik

güçlerine bu tip silahlarla saldırdığı kesin olarak belirlenememiꢀtir. Sadece jandarmaların

üzerinde görülen (ilgili paragraf in supra ve yukarıdaki paragraf) bu yaralanmaların tür ve

sayısı da bu savı desteklememektedir. Ağır ceza mahkemesinin muhalif yargıcına rağmen,

AĐHM çok bölgesel ve hafif olan bu yaralanmaların hükümlülerin « demir bloklar, çelik

musluklar, sac parçaları, ꢀiꢀler, radyatör boruları ve kurꢀun tüpler» kullanarak saldırmaları

sonucu oluꢀmasının mümkün olmadığı kanaatindedir.

Her halükarda, dosyada merhumların ve hayatta kalan baꢀvuranların ya da aralarından

sadece bazılarının bu «isyana» aktif olarak katıldıklarını veya polis ve askerlere saldırdıklarını

gösteren kanıtlanabilir herhangi bir unsur bulunmamaktadır.

16

Önce AĐHS’nin 2. maddesinin 1. paragrafından kaynaklanan ve Savunmacı Devlet’e uygun

bir idari ve hukuki çerçeve hazırlama zorunluluğu getiren pozitif yükümlülükle ilgili olarak

AĐHM, mevcut davada güç kullanımında keyfi davranıꢀ ve istismarlara karꢀı uygun ve etkili

bir garanti sisteminin olmadığı sonucuna varmaktadır (yukarıdaki ilgili paragraf – Makaratzis,

ilgili bölüm, prg. 58).

Yukarıda dile getirilen olayların bütününü göz önüne alan AĐHM, hükümlülere karꢀı

kullanılan ve baꢀvuranların sekiz arkadaꢀının ölümüne neden olan gücün AĐHS’nin 2.

maddesinin 2 c) paragrafı anlamında « mutlak gerekli » olmadığına hükmetmektedir (Ceyhan

Demir ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 101).

Bu iki gerekçe AĐHM’nin mevcut davada merhum Erkan Hakan Periꢀan, Cemal Çam,

Hakkı Tekin, Ahmet Çelik, Mehmet Nimet Çakmak, Rıdvan Bulut, Mehmet Kadri Gümüꢀ ve

Mehmet Aslan için AĐHS’nin 2. maddesinin esasa iliꢀkin bölümünün ihlal edildiği sonucuna

varmasına neden olmaktadır.

ii. Baꢀvuranlar Yasin Alevcan, Abdullah Eflatun, Mehmet Emin Đzra, Mehmet Batuge ve Ramazan

Nazlıer ile ilgili olarak

Varılan bu sonuç, Diyarbakır Devlet Hastanesi yoğun bakım ünitesinde tedavi altına alınan

baꢀvuranlar Yasin Alevcan, Abdullah Eflatun, Mehmet Emin Đzra, Mehmet Batuge ve

Ramazan Nazlıer (ek II) için ve yine hayati tehlikesi olduğu tespit edildiği halde Gaziantep

Devlet Hastanesi’ne sevk edilen Ahmet Sever için de geçerlidir.

Gerçekten de, bu kiꢀilerle ilgili kesin tıbbi raporlar yetersiz kaldığı halde, dosyadan

anlaꢀıldığına göre ilgili ꢀahıslar uzun süren bir nekahet döneminden sonra hayatta

kalabilmiꢀlerdir.

Bu tahminleri ve kullanılan gücün ꢀiddeti ve türü, kasıtlı olup olmadığı veya güç

kullanımının altında yatan esas niyetin ne olduğu konusunda yukarıda belirtilen

değerlendirmeleri dikkate alan AĐHM (mutatis mutandis, Makaratzis, ilgili bölüm, prg. 51),

bu altı baꢀvuranın sonunda hayatta kalmıꢀ olsalar bile yaꢀamlarını tehlikeye atan bir ꢀiddete

maruz kaldıklarına inanmaktadır.

Bunun sonucunda AĐHM, 2. maddenin mevcut davada uygulanabileceğine (bakınız,

Türkiye aleyhine Yaꢀa davası, 2 Eylül 1998, prg. 92-108, Derleme 1998-VI ; Makaratzis,

ilgili bölüm, prg. 55 – karꢀılaꢀtırınız Đlhan, ilgili bölüm, prg. 77, 78) ve daha önce dile

getirdiği gerekçelerle, Bay Ahmet Sever, Yasin Alevcan, Abdullah Eflatun, Mehmet Emin

Đzra, Mehmet Batuge ve Ramazan Nazlıer için bu hükmün de ihlal edildiğine karar

vermektedir.

b) AĐHS’nin 3. maddesi

i. Baꢀvuranlar Muharrem Doğan, Abdulhavap Uyanık, Yavuz Eken, Hakkı Bozkuꢀ, Nusrettin Yelboğa

ve Muhlis Altun ile ilgili olarak

AĐHM, Bay Muharrem Doğan, Abdulhavap Uyanık, Yavuz Eken, Hakkı Bozkuꢀ, Nusrettin

Yelboğa ve Muhlis Altun’un (ek II) durumlarının AĐHS’nin 3. maddesinin alanına girdiği

kanaatindedir, zira yukarıda belirtilen istisnai durumlar hariç, Devlet görevlilerinin eylemleri

sonucu meydana gelen yaralanmalar ölüme sebebiyet vermese de normal olarak bu hüküm

açısından incelenmelidir (Đlhan, ilgili bölüm, prg. 76).

17

Bu bağlamda AĐHM, özgürlüğünden mahrum edilen bir kimseye karꢀı, fiziki güç kullanımı

gerektirmeyen bir davranıꢀı sonucunda fiziki güç kullanılmasının insanlık onuruna karꢀı

yapılmıꢀ bir saldırı olduğunu ve ilke olarak terörizmle ya da organize suçla mücadele gibi en

zor koꢀullarda ve hatta toplum hayatını tehdit eden kamusal tehlike oluꢀtuğu durumlarda dahi

AĐHS’nin 3. maddesiyle mutlak bir ꢀekilde güvence altına alınmıꢀ hakkın ihlalini teꢀkil

ettiğini hatırlatmaktadır.

Özellikle Devletin yetkililerinin ve görevlilerin ki bunlar a fortiori olayların tam olarak

nasıl meydana geldiğini bilen ve gerekli tüm bilgilere eriꢀebilen yegâne kiꢀilerdir, tamamıyla

kontrolü altındaki kiꢀilerin – örneğin polis veya askeri operasyonlar sırasında - yaralanması

halinde baꢀvuran tarafın öne sürdüğü iddiaları uygun ve ikna edici araçlarla doğrulamak veya

çürütmek savunmacı Hükümetin görevidir (bakınız Keser ve Kömürcü, ilgili bölüm, prg 59 ve

60, ayrıca metinde yer alan referanslar ve daha genel nitelikli ilkeler için, Đtalya aleyhine

Labita davası [GC], n^o26772/95, prg. 120, CEDH 2000-IV; Romanya aleyhine Pantea

davası, n^o33343/96, prg. 180, 3 Haziran 2003, CEDH 2003; ve Berktay, ilgili bölüm, prg. 62-

65).

Mevcut davada, yukarıda adı geçen baꢀvuranların Devlet otoritesi ve sorumluluğu

altındayken ihtilaflı operasyon sırasında ya da hemen sonrasında yaralandıklarına kimse itiraz

etmemektedir. Đlgili ꢀahıslar, doktorların yazdığı iyileꢀme sürelerinden anlaꢀılacağı üzere

ciddi yaralanmalara maruz kalmıꢀlardır; örneğin Bay Doğan, Uyanık ve Eken için bu nekahet

süresi 10 gün, Bay Bozkuꢀ ve Yelboğa için ise 15 gündür. Bay Altun, ölüm tehlikesi

göstermese bile, Gaziantep Devlet Hastanesi’nin yoğun bakım ünitesinde tedavi altına alınan

hükümlüler arasında olmuꢀtur; bu itibarla, kendisi için iyileꢀme süresinin bilinmemesi fazla

bir önem taꢀımamaktadır.

Bu baꢀvuranların fiziki acı çektikleri ve hangi türden olursa olsun maruz kaldıkları

uygulamanın 3. maddede dile getirilen ciddiyet düzeyine eriꢀtiği inkâr edilemez (bakınız,

örneğin, Gömi ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 76). Ayrıca, yine bu baꢀvuranlar olaylar

sırasında kullanılan geliꢀigüzel ꢀiddet karꢀısında ve böylesi bir kargaꢀadan sağ çıkıp

çıkamayacaklarını bilememeleri dolayısıyla yoğun bir kaygı içerisine girebilecekleri de

tartıꢀma götürmez. AĐHM, böyle bir tehdidin mağdurlar üzerinde korku, endiꢀe ve aꢀağılık

duyguları uyandıracak ꢀekilde aꢀağılamaya ve küçük düꢀürmeye yönelik bir muamele olduğu

(bakınız, örneğin, Polonya aleyhine Kudła davası [GC], n^o30210/96, prg. 92), ayrıca yeteri

kadar gerçek ve yakın olması nedeniyle « insanlık dıꢀı bir muamele » olarak nitelenmesi

gerektiği kanaatindedir (bakınız, mutatis mutandis, Birleꢀik Krallık aleyhine Campbell ve

Cosans davası, 25 ꢁubat 1982, prg. 26, seri A n^o48, CEDH 2000-XI).

Bu ꢀartlar altında, mağdurların fiziki ve manevi acılarının kaynağı hakkında makul bir

açıklama getirmek ve mağdurların iddialarını çürütecek kanıt belgelerini sunmak – sadece ve

sadece – Savunmacı Hükümete düꢀmektedir (bakınız, diğer birçoğu arasından, Selmouni, ilgili

bölüm, prg. 87; Türkiye aleyhine Altay davası, n^o22279/93, prg. 50, 22 Mayıs 2001; ve

Türkiye aleyhine Esen davası, n^o29484/95, prg. 25, 22 Temmuz 2003) ; bunu yaparken

Hükümet olaylar sırasında mağdurların ortaya koyduğu « davranıꢀları » (bakınız, diğer

birçoğu arasından, Birleꢀik Krallık aleyhine V. davası [GC], n^o24888/94, prg. 69, CEDH

1999-IX ; Labita, ilgili bölüm, prg. 119; ve Kudła, ilgili bölüm, prg. 90) ya da tutumlarını

meꢀru bir argüman olarak kullanmamalıdır (yukarıdaki ilgili paragraf in fine) zira, AĐHM’nin

daha önce belirttiği gibi, dosyada ilgili ꢀahısların yada aralarından bazılarının sözkonusu

olaylarda aktif olarak katıldıklarını ya da güvenlik güçlerine saldırdıklarını gösteren herhangi

bir unsur bulunmamaktadır (bakınız, örneğin, Keser ve Kömürcü, ilgili bölüm, prg. 61).

18

Hükümet, istenen kanıt ve belgeleri sunmadığı için AĐHM, çok ciddi insanlık dıꢀı muamele

görmeleri nedeniyle Bay Muharrem Doğan, Abdulhavap Uyanık, Yavuz Eken, Hakkı Bozkuꢀ,

Nusrettin Yelboğa ve Muhlis Altun’la ilgili olarak AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği

sonucuna varmaktadır.

ii. Ölen hükümlülerin yakınları olan 34 baꢀvuranla ilgili olarak

Ölen hükümlülerin (ek I) yakınları olan 34 baꢀvuran, adı geçen hükümlülerin ölüm

koꢀulları dolayısıyla kendilerinin de doğrudan doğruya 3. madde ihlalinin mağduru oldukları

kanaatini taꢀımaktadır (yukarıdaki ilgili paragraf in fine).

Hükümet bu sava karꢀı çıkmaktadır.

Yerleꢀik içtihadında ortaya çıkan kıstasları (Türkiye aleyhine Kurt davası, 25 Mayıs 1998,

prg. 130-134, Derleme 1998-III; Türkiye aleyhine Çakıcı davası [GC], n^o23657/94, prg. 98-

99, CEDH 1999-IV; ve Berktay, ilgili bölüm, prg. 171-176) göz önüne alan AĐHM, mevcut

davada ailelerin insan hakları ciddi bir ꢀekilde ihlal edilen bir mağdurun yakınları için

kaçınılmaz kabul edilebilecek boyut ve nitelikte duygusal sıkıntı çektiklerine dair inandırıcı

ve yeterli özel faktörlerin bulunmadığı kanaatine varmaktadır.

Bunun sonucu olarak, ilgili ꢀahıslar hakkında AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği

kanaatine varmak için yeterli kanıt bulunmamaktadır.

C. AĐHS’nin 2. ve/veya 3. maddelerinin usul yönünden ihlali hakkında

Özellikle ağır ceza mahkemesi önünde görülen ve – kendilerinin aꢀırı buldukları –

yargılama süresinden ꢀikâyetçi olan baꢀvuranlar, ön soruꢀturmanın etkin olmaması ve

zamanaꢀımına doğru giden yargılamanın yavaꢀ seyri nedeniyle uygulanan ꢀiddetin sorumlusu

olan Devlet görevlilerinin cezasız kaldığını iddia etmektedir.

Resmi soruꢀturmanın açılmasından itibaren alınan tedbirleri sıralayan Hükümet, ulusal

mahkemelerin herhangi bir özensizlik ya da isteksizliğinin söz konusu olmadığını

savunmaktadır.

Bu bağlamda AĐHM, 3. madde kapsamında savunulabilir olan kötü muamele iddiaları

karꢀısında (bakınız, diğer birçoğu arasından, Keser ve Kömürcü, ilgili bölüm, prg. 69 ; Fransa

aleyhine Slimani davası, n^o57671/00, prg. 30 ve 31, CEDH 2004-IX, Bulgaristan aleyhine

Assenov ve diğerleri davası, 28 Ekim 1998, prg. 102, Derleme 1998-VIII ; ve Aksoy, ilgili

bölüm, prg. 95-98) ya da ꢀiddet kullanımı sonucunda 2. madde çiğnenerek ölüme sebebiyet

verildiği durumlarda (bakınız, diğerleri arasından, Gömi ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 62,

63 ; Ceyhan Demir ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 106, 107 ; Birleꢀik Krallık aleyhine

McCann ve diğerleri davası, 27 Eylül 1995, prg. 161, seri A n^o324 ; Türkiye aleyhine Oğur

davası [GC], n^o21594/93, prg. 88, CEDH 1999-III; ve Yaꢀa, ilgili bölüm, prg. 98),

sorumluların tespiti ve cezalandırılması amacıyla Devlet yetkililerinin « resmi ve etkili bir

soruꢀturma» yürütmeleri gerektiğini vurgulayan pozitif yükümlülüklerle ilgili yerleꢀik

içtihadına gönderme yapmaktadır.

Mevcut davada ihtilaflı operasyon sonrasında baꢀlatılan ön soruꢀturmadan sorumlu

yetkililerin ve yargılama sırasında da esas hakimlerinin attığı olumlu adımlar, tartıꢀma

götürmez. Bununla birlikte, sözkonusu pozitif yükümlülükler bağlamında öngörülen makul

19

çabukluk ve özen zorunluluğu göz önüne alındığında (bakınız, diğerleri arasından, McKerr,

ilgili bölüm, prg. 113-114 ; ve, mutatis mutandis, Yaꢀa, ilgili bölüm, prg. 101-103), bugün –

yani olaylardan 13 yıl yedi aydan fazla bir süre sonra - itham edilen Devlet görevlileri

hakkında yürütülen ceza davasının ilk derece mahkemesi önünde hâlâ devam ettiğini ve

sorumluların belirlenmesinde elle tutulur ve güvenilir herhangi bir ilerleme görülmediğini

gözlemlemek yerinde olacaktır (benzer bir durum için, bakınız Ceyhan Demir ve diğerleri,

ilgili bölüm, prg. 10 ve 111).

Bu gözlem, her ne kadar ağır ceza mahkemesinin cezaevi personeli hakkında yürütülen

kovuꢀturmanın zamanaꢀımına uğradığını ilan etmesi dolayısıyla AĐHM’nin daha fazla

incelemesini gereksiz kılsa da, böyle bir sonucun kabuledilemez olduğunu ve bunun ancak

yukarıda dile getirilen çabukluk ve özen zorunluluğu ile bağdaꢀmayan bazı adli gecikmelerle

açıklanabileceğini vurgulamak gerekir (bu sorunla ilgili olarak, bakınız Türkiye aleyhine

Okkalı davası, n^o52067/99, prg. 76, CEDH 2006-XII (alıntılar) ; Türkiye aleyhine Türkmen

davası, n^o43124/98, prg. 53, 19 Aralık 2006; ve Türkiye aleyhine Hüseyin ꢁimꢀek davası,

n^o68881/01, prg. 67 ve 68, 20 Mayıs 2008).

Yukarıda ifade edilenler dikkate alındığında, eleꢀtirilen yargılamanın AĐHS’nin 2. ve 3.

maddelerindeki gereksinimleri karꢀıladığı söylenemez. Bu nedenle, AĐHM Hükümetin ön

itirazının ikinci bölümünü reddetmekte ve sözkonusu iki hükmün usul yönünden ihlal edildiği

sonucuna varmaktadır.

D. Đddia edilen diğer ihlaller hakkında

Đlgili ꢀahıslar, ayrıca AĐHS’nin 14. maddesine atıfta bulunmaktadır. Bunlar arasından ölen

sekiz hükümlünün (ek I) yakınları olan baꢀvuranlar aynı zamanda 8. maddenin ihlal edildiğini

savunmaktadır.

Dava koꢀullarının tamamını göz önüne alan AĐHM, mevcut baꢀvuruda AĐHS’nin 2. ve 3.

maddelerine dayalı temel hukuki sorunları karara bağladığı kanaatini taꢀımakta ve diğer

ꢀikâyetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığı sonucuna varmaktadır (bakınız, diğer

birçoğu arasından, Türkiye aleyhine Kamil Uzun davası, n^o37410/97, prg. 64, 10 Mayıs

2007).

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

1. Baꢀvuranların talepleri

a) Ölen hükümlülerin yakınları olan baꢁvuranlar

Ölen sekiz hükümlünün (ek I) yakınları olan baꢀvuranlar, yakınlarının ölümünden dolayı

ortaya çıkan gelir kaybı nedeniyle uğradıkları maddi zarar karꢀılığında her bir merhumun –

Erkan Hakan Periꢀan, Cemal Çam, Hakkı Tekin, Ahmet Çelik, Mehmet Nimet Çakmak,

Rıdvan Bulut, Mehmet Kadri Gümüꢀ ve Mehmet Aslan – ailesine 90 000 Euro ödenmesini

talep etmektedir. Bununla birlikte, ilgili ꢀahıslar bu taleplerini destekleyen doğrulanabilir

herhangi bir hesap dökümü sunmamaktadır.

20

Đlgili ꢀahıslar, 40 000 Euro’luk kısmı AĐHS’nin 2. maddesinin ihlalini oluꢀturan olayların

telafisi karꢀılığında olmak üzere, manevi tazminat baꢀlığı altında her bir merhum ailesi için

90 000 Euro talep etmektedir.

b) Diğer baꢁvuranlar

Operasyon sırasında yaralanan diğer baꢀvuranlar (ek II) ise, 40 000 Euro’luk kısmı Devlet

görevlileri tarafından uygulanan kötü muamelelerin telafisi karꢀılığında olmak üzere, manevi

tazminat baꢀlığı altında her biri için 70 000 Euro talep etmektedir.

2. Hükümetin pozisyonu

Baꢀvurunun erken sunulduğunu iddia eden Hükümet, baꢀvuranların hiçbir tazminatı hak

etmedikleri kanaatindedir. Hükümet, bu taleplerin önce Türk idare mahkemeleri önüne

götürülmesi gerektiğini ve bu mahkemelerin gerektiğinde uygun telafiyi yapabileceklerini

hatırlatmakta ve dolayısıyla AĐHM’nin bu konuda hüküm vermemesi gerektiğini

savunmaktadır.

Öte yandan adil tatminin sebepsiz zenginleꢀme yolu olmadığını hatırlatan Hükümet, ilgili

ꢀahısların ölen hükümlülerin sağ iken getirdikleri gelir desteğinin ortadan kalkmasıyla

uğradıkları maddi kayıplarla ilgili herhangi bir kanıt belgesi sunmamaları dolayısıyla, iddia

edilen maddi zarar ile dava koꢀulları arasında bir nedensellik bağının belirlenemediğini

savunmaktadır. Her halükarda, AĐHM bu bağın mevcudiyetini doğrulama imkânına sahip

değildir.

Devlet görevlilerinin sorumluluğu hakkında henüz kesin bir ulusal mahkeme kararı

olmaması dolayısıyla, Hükümete göre, AĐHM’nin manevi tazminat baꢀlığı altında yapılan ve

bugün itibariyle dayanaktan yoksun olan talepleri kabul etmemesi gerekmektedir.

3. AĐHM’nin takdiri

Hükümetin maddi destek kaybı iddiaları konusunda savunduğu tezle ilgili olarak AĐHM,

adil tatmin hakkının doğması için mümkün olduğunca ihlalden önceki duruma geri getirecek

telafi yollarının iç hukukta bulunmaması gerektiğini hatırlatmaktadır (bakınız Hollanda

aleyhine Camp ve Bourimi davası, n^o28369/95, prg. 44, CEDH 2000-X; ve Yunanistan

aleyhine Eski Yunan Kralı ve diğerleri davası [GC] (adil tatmin), n^o25701/94, prg. 72, 28

Kasım 2002) ; tabii ki ulusal platformda elde edilen ya da edilecek olan telafi önemli bir unsur

teꢀkil edebildiği gibi, AĐHM’nin bu telafinin AĐHS’nin 41. maddesi anlamında adil olup

olmadığını değerlendirmesi gerektiğinde belirleyici bir unsur olarak dikkate alınabilir

(bakınız, mutatis mutandis, Austurya aleyhine Neumeister davası (madde 50), 7 Mayıs 1974,

prg. 33, seri A n^o17).

Bununla birlikte, yukarıda bahsi geçen değerlendirmeler sadece operasyondan sorumlu

yetkililer hakkında baꢀarılı bir tam yargı davası açan ve Diyarbakır Đdare Mahkemesi

tarafından kendilerine 49.925,23 TRL (yaklaꢀık 24.000 Euro) tazminat ödenmesine karar

verilen merhum Cemal Çam’ın mirasçılarıyla ilgili olarak – o da sadece bir ölçüde – dikkate

alınabilmiꢀtir. AĐHM, ilgili ꢀahıslar tarafından itiraz edilmeyen bu hususa tekrar geri

dönecektir.

Buna karꢀın, diğer baꢀvuranlarla ilgili olarak AĐHM, iç hukuk yollarını sonuç alamadan

tüketmelerinin ardından AĐHM’ne baꢀvurmadan önce, ilgili ꢀahısların AĐHM’nden adil tatmin

elde edebilmek için Hükümetin atıfta bulunduğu idari telafi yollarını da tüketmek zorunda

21

olmadığı ilkesine uymamak için herhangi bir neden görememektedir (Türkiye aleyhine Oğur

davası [GC], n^o21594/93, prg. 98, CEDH 1999-III; Đspanya aleyhine Barberà, Messegué ve

Jabardo davası (madde 50), 13 Haziran 1994, prg. 17, seri A n^o285-C ; Belçika aleyhine De

Wilde, Ooms ve Versyp davası (madde 50), 10 Mart 1972, prg. 16, seri A n^o14 ; ve Đtalya

aleyhine Guzzardi davası, 6 Kasım 1980, prg. 113, seri A n^o39).

AĐHM, vardığı sonuçların 2. maddeye uygun olduğunu ve olayların üzerinden 10 yıldan

daha fazla bir süre geçtiğini de göz önünde tutarak (Oğur, ilgili bölüm, ibidem), sözkonusu

sonuçlar ile merhumların sağ iken sağlayabilecekleri mali destek arasında nedensellik bağının

kurulduğu kanaatine varmakta ve baꢀvuranların maddi tazminat talebi hakkında karar

verilmesi gerektiğine hükmetmektedir (bakınız, diğerleri arasından, Türkiye aleyhine

Abdurrahman Orak davası, n^o31889/96, prg. 105, 14 ꢁubat 2002; ve Ceyhan Demir ve

diğerleri, ilgili bölüm, prg. 126).

Bununla birlikte, ilgili ꢀahıslar taleplerini destekleyen ve özellikle merhumların cezaevine

konulmadan önce kazandıkları meblağ ile ilgili objektif delil belgelerini AĐHM’ye

sunamamıꢀlardır. Öte yandan, cezalarını tamamen çekmeden önce ailelerine herhangi bir mali

yardımda bulunamayacakları da gözden kaçırılmamalıdır.

Dolayısıyla AĐHM, mali destek kaybı baꢀlığı altında dile getirilen talepleri kabul edemez

(bakınız, diğer birçoğu arasından, Rusya aleyhine Elmourzaïev ve diğerleri davası, n^o

3019/04, prg. 156, 12 Haziran 2008).

Manevi tazminatla ilgili olarak AĐHM, mevcut davada tespit ettiği 2. ve 3. madde

ihlallerinin ya bir yakınını kaybeden ya da – bazı durumlarda potansiyel olarak ölümcül

olabilecek ölçüde – ciddi bir ꢀiddete maruz kalan ve üstelik bugün itibariyle bu üzüntü verici

olayların sorumlularını belirleyemeyen yargı sürecine çaresizce seyirci kalan baꢀvuranların

her birine büyük bir acı çektirdiği kanaatine varmaktadır.

Hakkaniyete uygun bir karar vermek arzusunda olan AĐHM, manevi tazminat baꢀlığı

altında,

– Ölen sekiz hükümlünün ailelerine ayrı ayrı 60.000 Euro, baꢀka bir deyiꢀle sırasıyla

merhumların hak sahiplerine ortaklaꢀa toplam 480.000 Euro (dört yüz seksen bin euro) ;

– Baꢀvuranlar Sever, Alevcan, Eflatun, Đzra, Batuge ve Nazlıer’in her biri için 36 000

Euro;

– Baꢀvuranlar Bozkuꢀ ve Yelboğa’nın herbiri için 21.000 Euro;

– Baꢀvuranlar Doğan, Uyanık, Eken ve Altun’un her biri için 12.000 Euro ödenmesine

hükmetmektedir.

*Bay Cemal Çam’ın mirasçılarının özel durumuyla ilgili olarak AĐHM, kendilerine

ödenmesini uygun gördüğü 60.000 Euro tutarının hak sahiplerinin iç hukukta manevi tazminat

baꢀlığı altında daha önce elde etmiꢀ olabilecekleri olası bir tutara bağlı olarak verildiğini

hatırlatmaktadır. Böylece, mevcut davada uygun görülen adil tatmin, ancak ulusal

mahkemelerin ödenmesine karar verdiği 49 925,23 Türk Lirası ödenmediği ya da manevi

tazminata dahil edilmediği durumlarda tamamen ödenecektir. Aksi takdirde, iꢀbu karar

gereğince Hükümet, 60.000 Euro’luk tutardan mirasçılara manevi tazminat baꢀlığı altında

gerçekten ödenen meblağı düꢀtükten sonra geriye kalan miktarı ödeyecektir.

22

B. Yargılama gider ve masrafları

Baꢀvuranlar, ulusal mahkemeler önünde görülen yargılamalar için 174 saatlik ve AĐHM

önünde görülen yargılama için 45 saatlik çalıꢀma karꢀılığında avukatlara verilen ücret baꢀlığı

altında 34 397 Euro talep etmektedir. Bu taleplerine destek olarak, baꢀvuranlar avukatlarının

çalıꢀma saatlerini gösteren bir dekontu – burada saat ücreti 300 TL den hesaplanmıꢀtır – ve

Diyarbakır barosunun ücret baremini sunmuꢀlardır. Ayrıca Tekin, Çam, Periꢀan ve Gümüꢀ (ek

I) aileleri ve yine baꢀvuran Đzra (ek II), avukat Tanrıkulu’na hiçbir peꢀin borçları olmadığını

belirten, buna karꢀın AĐHM’nin adil tatmin baꢀlığı altında takdir edeceği tutarın % 10’unun

avukata tahsis edilmesini öngören ücret sözleꢀmeleri sunmuꢀlardır. Avukat Tanrıkulu tüm

baꢀvuranlarla buna benzer sözleꢀmeler yapıldığını ve bu baꢀlık altındaki toplam tutarın

228.000 Euro’ya ulaꢀtığını belirtmektedir.

Baꢀvuranlar, yargı gider ve masrafları için toplam 262 397 Euro talep etmektedir.

Hükümet, ilgili ꢀahısların hem fahiꢀ ve hem de dayanaktan yoksun bulduğu böylesi bir

rakamı gerçekten ödediklerini iddia ederken ciddi olamayacakları kanaatindedir.

AĐHM, AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca yalnızca gerçekliği, gerekliliği ispat edilen makul

miktarlardaki yargı gider ve masrafların ödenmesine hükmettiğini hatırlatmaktadır (bakınız,

diğerleri arasından, Bulgaristan aleyhine Nikolova davası [GC], n^o31195/96, prg. 79, CEDH

1999-II). Üstelik, içtüzüğün 60. maddesinin 2. paragrafı AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca

sunulan her iddianın, hesap dökümü yapılarak ve gerekli açıklamalarla beraber rakamla

belirtilmesi gerektiğini öngörmektedir. Aksi takdirde AĐHM, talebi kısmen veya tamamen

reddedebilir (Đtalya aleyhine Zubani davası (adil tatmin), n^o14025/88, prg. 23, 16 Haziran

1999).

Sözkonusu ilkeler, yukarıda belirtilen ve baꢀvuranlardan hiçbirinin bugüne kadar peꢀin ya

da sonradan herhangi bir ödeme yapmadıklarını gösteren ücret sözleꢀmelerinin dikkate

alınmasını öngörmemektedir. Bununla birlikte, ilgili ꢀahsıların sunduğu çalıꢀma saatleri

dekontunu ve mevcut yargılamada taraf olan baꢀvuranların sayısını dikkate alan AĐHM, ilgili

ꢀahsılara ortaklaꢀa olarak 12 000 Euro ödenmesinin hakkaniyete uygun olacağı kanaatine

varmaktadır.

C. Gecikme faizi

AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini kaydetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 2. maddesinin müteveffa Erkan Hakan Periꢀan, Cemal Çam, Hakkı Tekin, Ahmet

Çelik, Mehmet Nimet Çakmak, Rıdvan Bulut, Mehmet Kadri Gümüꢀ ve Mehmet Aslan (Ek-

I),Yasin Alevcan, Abdullah Eflatun, Mehmet Emin Đzra, Mehmet Batuge ve Ramazan Nazlıer

(Ek-II) açısından esas bakımından ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 3. maddesinin baꢀvuranlar Muharrem Doğan, Abdulhavap Uyanık, Yavuz Eken,

Hakkı Bozkuꢀ, Nusrettin Yelboğa ve Muhlis Altun (Ek II) açısından esas bakımından ihlal

edildiğine;

23

4. AĐHS’nin 2. ve 3. maddesinin bütün baꢀvuranlar (Ek I ve II) açısından usul bakımından

ihlal edildiğine;

5. AĐHS’nin 3. maddesinin vefat eden sekiz tutuklunun yakını otuz dört baꢀvuran (Ek

I) açısından ihlal edilmediğine;

6. AĐHS’nin 8. ve 14. maddesine iliꢀkin kalan diğer ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek

olmadığına;

7. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranlara:

i. Manevi tazminat olarak:

– müteveffa Erkan Hakan Periꢀan, Hakkı Tekin, Ahmet Çelik, Mehmet Nimet

Çakmak, Rıdvan Bulut, Mehmet Kadri Gümüꢀ ve Mehmet Aslan’ın her birinin hak

sahiplerine 60.000 (altmıꢀ bin) Euro olmak üzere toplam 420.000 (dört yüz yirmi bin)

Euro ödenmesine;

– müteveffa Cemal Çam’ın hak sahiplerine (*mevcut kararda AĐHS’nin 41.

maddesinin uygulanması baꢀlığı altında belirtilen koꢀullar çerçevesinde) 60.000 (altmıꢀ

bin) Euro’nun ödenmesine;

– baꢀvuranlar Ahmet Sever, Yasin Alevcan, Abdullah Eflatun, Mehmet Emin Đzra,

Mehmet Batuge ve Ramazan Nazlıer’in her birine 36.000 (otuz altı bin) Euro olmak üzere

toplam 216.000 (iki yüz on altı bin) Euro’nun ödenmesine;

– baꢀvuranlar Hakkı Bozkuꢀ ve Nusrettin Yelboğa’nın her birine 21.000 (yirmi bin)

Euro olmak üzere toplam 42.000 (kırk iki bin) Euro’nun ödenmesine;

– baꢀvuranlar Muharrem Doğan, Abdulvahap Uyanık, Yavuz Eken ve Muhlis

Altun’un her birine 12.000 (on iki bin) Euro olmak üzere toplamda 48.000 (kırk sekiz bin)

Euro’nun ödenmesine;

ii. Yargılama masraf ve giderleri için :

– baꢀvuranlara ortaklaꢀa 12.000 (on iki bin) Euro’nun ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

8. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 20 Mayıs 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

24

Ek I

Diyarbakır Cezaevinde 24 Eylül 1996 tarihinde Müteveffaların yakınlarının adları

meydana gelen olaylarda yaꢁamını yitirenler

Erkan Hakan PERĐꢁAN, 1974 doğumlu.

Cemal ÇAM, 1961 doğumlu.

1. Talhat PERĐꢁAN, 1940 doğumlu.

1. Bekir ÇAM, 1933 doğumlu;

2. Piruze ÇAM, 1933 doğumlu;

3. Aydın ÇAM;

4. Mehmet ÇAM;

5. Erdal ÇAM, 1984 doğumlu;

6. Sidar ÇAM, 1987 doğumlu;

7. Serdar ÇAM, 1982 doğumlu;

8. Ayten ÇAM, 1966 doğumlu;

9. Jiyan ÇAM,1993 doğumlu.

1. Necmettin TEKĐN, 1941 doğumlu;

2. Siriye TEKĐN, 1939 doğumlu.

1. Cihan ÇELĐK;

Hakkı TEKĐN, 1970 doğumlu.

Ahmet ÇELĐK, 1959 doğumlu.

2. Mehmet Ali ÇELĐK, 1930 doğumlu;

3. Raziye ÇELĐK, 1933 doğumlu.

1. Arif ÇAKMAK, 1933 doğumlu;

2. Nizamettin ÇAKMAK, 1988 doğumlu;

3. Emrah ÇAKMAK, 1990 doğumlu;

4. Ferhat ÇAKMAK, 1992 doğumlu;

5. Hanım ꢁah ÇAKMAK, 1989 doğumlu;

6. Azize ÇAKMAK.

Mehmet Nimet ÇAKMAK, 1955 doğumlu.

M. Rıdvan BULUT, 1966 doğumlu.

1. Baran BULUT, 1988 doğumlu;

2. Rozerin BULUT, 1994 doğumlu;

3. Sevim BULUT, 1962 doğumlu.

1. Ömer GÜMÜꢁ, 1989 doğumlu;

2. Güli GÜMÜꢁ, 1927 doğumlu;

3. Hülya GÜMÜꢁ, 1969 doğumlu;

4. Gülꢀirin GÜMÜꢁ, 1992 doğumlu;

5. Hatice GÜMÜꢁ, 1986 doğumlu;

6. Hacer GÜMÜꢁ, 1987 doğumlu.

1. Emine ASLAN, 1964 doğumlu;

2. Fırat ASLAN, 1990 doğumlu;

3. Vasfi ASLAN, 1992 doğumlu;

4. Sevda ASLAN, en 1994 doğumlu.

M. Mehmet Kadri GÜMÜꢁ, 1960 doğumlu.

M. Mehmet ASLAN, 1961 doğumlu.

Ek II

Olayların meydana geldiği dönemde Diyarbakır Cezaevi’nde bulunan hükümlülerin adları:

1. Mehmet BATUGE, 1954 doğumlu;

2. Mehmet Emin ĐZRA, 1977 doğumlu;

3. Ramazan NAZLIER;

4. Hakkı BOZKUꢁ, 1964 doğumlu;

25

5. Abdulhavap UYANIK, 1958 doğumlu;

6. Muharrem DOĞAN, 1975 doğumlu;

7. Muhlis ALTUN;

8. Yasin ALEVCAN, 1973 doğumlu;

9. Ahmet SEVER, 1971 doğumlu;

10. Nusrettin YELBOĞA, 1978 doğumlu;

11. Abdullah EFLATUN, 1966 doğumlu;

12. Yavuz EKEN, 1970 doğumlu.

26