COUNCIL  
AVRUPA  
OF EUROPE  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
PĐROĞLU VE KARAKAYA/TÜRKĐYE  
(B a ꢀvuru no. 36370/02 ve 37581/02)  
KARAR  
STRAZBURG  
18 Mart 2008  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.  
ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 36370/02 ve 37581/02 no’lu davanın  
nedeni, T.C. vatandaꢀları Ecevit Piroğlu ve Mihriban Karakaya’nın (“baꢀvuranlar”), Avrupa  
Đnsan Hakları Mahkemesi’ne sırasıyla 17 Ağustos ve 18 Ağustos 2002 tarihlerinde Avrupa  
Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) Temel Đnsan Haklarını güvence altına alan 34.  
maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuranlar, Đzmir Barosu avukatlarından E. Yıldız ve Zeynel Kaya tarafından temsil  
edilmiꢀtir.  
OLAYLAR  
I. DAVANIN KOꢀULLARI  
Baꢀvuranlar sırasıyla 1974 ve 1962 doğumludur ve Đzmir’de yaꢀamaktadır. AĐHM’ye  
baꢀvuruda bulundukları sırada Đnsan Hakları Derneği (“Dernek”) Đzmir ꢁubesi’nin yönetim  
kurulu üyeleridir. Baꢀvuranlar aleyhinde yürütülen iki ayrı cezai takibat mevcuttur ancak ilk  
baꢀvuranın davasının, yalnızca önceden mahkumiyet durumu bulunan Dernek üyelerine  
iliꢀkin ilk grup takibata dahil olduğu belirtilmelidir.  
A. Önceden mahkumiyet durumu bulunan Dernek üyelerine iliꢁkin cezai takibat  
10 Temmuz 2001 tarihinde Đzmir Valisi, Derneğe ikinci baꢀvuranın da aralarında  
bulunduğu on üç kiꢀinin üyeliklerinin, yasadıꢀı eylemlere katıldıkları değerlendirildiğinden  
feshedilmesini isteyen bir yazı göndermiꢀtir. Yazıda, ikinci baꢀvuranın 30 Nisan 1999  
tarihinde polis tarafından gözaltına alındığı, ancak, yasadıꢀı TKP/ML – TIKKO ile bağlantısı  
olduğu tespit edilmediği için serbest bırakıldığı belirtilmektedir.  
6 Ağustos 2001 tarihinde Dernek, Vali’ye sözkonusu on üç kiꢀiden hiçbirinin, 2908  
sayılı Dernekler Kanunu’nun 4. maddesinin 2. ve 3. paragrafları ile 16. maddesinde  
öngörüldüğü gibi kendilerini dernek kurmaktan ya da derneğe üye olmaktan alıkoyacak bir  
mahkumiyet durumu bulunmaması nedeniyle talebe uymayacaklarını belirtmiꢀtir.  
Sırasıyla 17 ve 31 Ekim 2001 tarihlerinde Đzmir Cumhuriyet Savcısı baꢀvuranlara,  
2808 sayılı Kanun’un 4. maddesine uymamaları nedeniyle aleyhlerinde cezai takibat  
baꢀlatıldığını ancak on gün içerisinde her birinin 142,366,000 TRL para cezası ödemesi  
durumunda dava açılmayacağını bildirmiꢀtir. Baꢀvuranlar, ödeme emrinin gerektirdiği ꢀekilde  
para cezasını on gün içerisinde ödememiꢀtir.  
3 Aralık 2001 tarihinde Đzmir Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranlar ve diğer Kurul üyeleri  
aleyhinde bir iddianame hazırlamıꢀtır. Cumhuriyet Savcısı, Đzmir Valisi’nin isteğine  
uymadıkları için Dernekler Kanunu’nun 75. ve Ceza Kanunu’nun 119. maddesi uyarınca  
sanıkların para cezasına çarptırılmalarını talep etmiꢀtir. Đddianame, baꢀvuranlara tebliğ  
edilmemiꢀtir.  
26 Aralık 2001 tarihinde Đzmir Sulh Hukuk Mahkemesi, duruꢀma yapmaksızın,  
baꢀvuranları ve diğer sanıkları suçlu bulmuꢀ ve bir ceza kararnamesi ile her birini  
213,548,400 TRL para cezasına çarptırmıꢀtır. Mahkeme bu husustaki kararını, CMK’nın  
2
nispeten küçük suçlara iliꢀkin 386. maddesinde kaydedilen basitleꢀtirilmiꢀ prosedüre  
dayandırmıꢀtır.  
Baꢀvuranlar ve diğer sanıklar, 26 Aralık 2001 tarihli karar hakkında Đzmir Ceza  
Mahkemesi’ne baꢀvurarak itirazda bulunmuꢀtur.  
6 ꢁubat 2002’de Đzmir Ceza Mahkemesi, duruꢀma yapmaksızın itirazı reddetmiꢀtir.  
Baꢀvuranlar, ilgili meblağları ödemiꢀtir.  
16 Aralık 2002 tarihinde sanıklardan N.B., Adalet Bakanlığı’na baꢀvurarak Bakan’ın,  
yazılı emir yoluyla davayı Yargıtay’a havale etmesini istemiꢀtir.  
29 Ocak 2003 tarihinde Adalet Bakanı, yazılı bir emirle Yargıtay Cumhuriyet  
Baꢀsavcısı’ndan Yargıtay’ın, ilgili kararı iptal etmesini istemesi talimatını vermiꢀtir.  
14 Nisan 2003 tarihinde Yargıtay, Đzmir Ceza Mahkemesi’nin 6 Ocak 2002 tarihli  
kararını iptal etmiꢀ ve dava dosyası, Đzmir Sulh Hukuk Mahkemesi’ne iade edilmiꢀtir.  
Sırasıyla 14 Temmuz, 7 Ağustos ve 22 Ekim 2003 tarihlerinde mahkeme, üç duruꢀma  
gerçekleꢀtirmiꢀtir.  
22 Ekim 2003 tarihli son duruꢀmada Sulh Hukuk Mahkemesi, 4854 sayılı Kanun’un  
24 Nisan 2003 tarihinde resmen yürürlüğe konmasını müteakiben Đzmir Valiliği’nin emrine  
uymadıkları için baꢀvuranlara verilen cezanın idari para cezası niteliği taꢀıması nedeniyle  
davaya bakma yetkisine sahip olmadığı kararını vermiꢀtir. Dava sırasında davalılardan hiçbiri  
mahkeme önünde görüꢀ bildirmemiꢀtir.  
25 ꢁubat 2004 tarihinde Yargıtay, Đzmir Sulh Hukuk Mahkemesi’nin kararını  
onamıꢀtır. Dava dosyası, Đzmir Valiliği’ne gönderilmiꢀtir.  
2. Vicdani Ret Platformu’na iliꢁkin dava iꢁlemleri  
9 Ekim 2001 tarihinde Dernek, çeꢀitli yerel sivil toplum örgütleri ile birlikte, Vicdani  
Ret Platformu adlı bir sivil toplum hareketine katılmıꢀ ve Amerika Birleꢀik Devletleri’nin  
(ABD) Afganistan’da düzenlediği askeri operasyonları protesto eden bir toplu basın  
açıklaması yapmıꢀtır.  
Belirsiz bir tarihte Cumhuriyet Savcısı, ikinci baꢀvurana, yasal statüsü bulunmayan  
Vicdani Ret Platformu’na katıldığı için Dernekler Kanunu’nun 34. maddesi uyarınca  
aleyhinde cezai takibat baꢀlatıldığını bildirmiꢀtir. Cumhuriyet Savcısı aynı zamanda  
baꢀvurana, on gün içerisinde 142,366,000 TRL para cezası ödemesi halinde hakkında dava  
açılmayacağını bildirmiꢀtir.  
Cumhuriyet Savcısı, ödeme yapılmadığı için ikinci baꢀvuranı ve Derneğin diğer beꢀ  
yönetim kurulu üyesini Dernekler Kanunu’nun 34. maddesini ihlal etmekle suçlayarak bir  
iddianame hazırlamıꢀtır. Đddianamede, platformun Türk hukuku kapsamında yasal bir temeli  
olmadığını belirtmiꢀtir. Đddianame, ikinci baꢀvurana tebliğ edilmemiꢀtir.  
3
31 Aralık 2001 tarihinde Đzmir Sulh Hukuk Mahkemesi, basitleꢀtirilmiꢀ prosedürü  
müteakiben ve duruꢀma yapmaksızın, ikinci baꢀvuranı suçlu bulmuꢀtur (dava no. 2001/2160).  
Bir ceza kararnamesi yayımlayarak baꢀvuranı, 213,548,400 TRL artırılmıꢀ para cezasına  
mahkum etmiꢀtir. Ancak mahkeme, 647 sayılı Kanun’un kararların ifasına iliꢀkin 6. maddesi  
bağlamında hükmü askıya almıꢀtır.  
18 ꢁubat 2002 tarihinde ikinci baꢀvuran, Đzmir Ceza Mahkemesi’ne baꢀvurarak ceza  
emrine itiraz etmiꢀtir. Mahkumiyetinin, ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini ve “toplu bir basın  
açıklamasının”  
yasadıꢀı  
bir  
örgütün  
kuruluꢀuna  
katkı  
bulunmak  
olarak  
sınıflandırılamayacağını ileri sürmüꢀtür. Ayrıca, iddianamenin kendisine tebliğ edilmediği ve  
mahkemenin, ifadesini almadığı ya da karꢀı görüꢀlerini dinlemediği hususunda ꢀikayette  
bulunmuꢀtur.  
20 ꢁubat 2002 tarihinde ceza mahkemesi, yine bir duruꢀma düzenlemeksizin itirazını  
reddetmiꢀtir.  
HUKUK  
I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuranlar aleyhlerindeki cezai takibatın karara bağlanmasında adil ve açık ꢀekilde  
yargılanmadıkları, mahkemelerin, duruꢀma düzenlemeksizin davalarını karara bağladığı için  
AĐHS’nin 6/1 maddesinin, Cumhuriyet Savcısı’nın iddianamesi kendilerine tebliğ edilmediği  
için aleyhlerindeki suçlamalardan haberdar edilmediği için, AĐHS’nin 6/3. maddesinin (a)  
paragrafının, kendilerini bizzat veya bir temsilci aracılığı ile müdafaa etme, karꢀı görüꢀ sunma  
ve tanıkların sorgulanması da dahil olmak üzere delillerini sunma hakkı verilmediği için  
AĐHS’nin 6/3. maddesinin (b), (c) ve (d) bentlerinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.  
A. Kabuledilebilirlik  
Hükümet, ikinci baꢀvuranın ikinci ceza davasında iç hukuk yollarını tüketmediğini  
ileri sürmüꢀtür. Bu bağlamda cezai takibatın ilk aꢀamasında sanıklardan birinin talebi üzerine  
Adalet Bakanlığı’nın yazılı bir emir çıkardığını ve davayı Yargıtay’a gönderdiğini  
belirtmiꢀtir. Đkinci baꢀvuran, cezai takibatın ikinci aꢀamasında aynı yolu izlemediği için  
Hükümet, AĐHS’nin 35/1. maddesi bağlamında iç hukuk yollarını tükettiğinin kabul  
edilemeyeceği kanısındadır.  
AĐHM, Hükümet’in değindiği iç hukuk yolunun Türk hukuku bağlamında olağanüstü  
bir iç hukuk yolu olduğunu kaydetmektedir. CMK’nın 343. maddesi uyarınca Yargıtay  
Cumhuriyet Baꢀsavcısı, bir davayı Yargıtay’a gönderme yetkisine sahip olmakla birlikte,  
bunu ancak Adalet Bakanı’nın resmi talimatı üzerine yapabilmektedir. Bu nedenle sözkonusu  
iç hukuk yolu davalarına bakılmakta olan kiꢀiler için doğrudan eriꢀilebilir değildir. Sonuç  
olarak, uluslararası hukukun genel olarak kabul edilmiꢀ kuralları göz önüne alınırsa,  
AĐHS’nin 35/1. maddesinin gereklerine uymak, bu iç hukuk yoluna baꢀvurmayı  
gerektirmemektedir. Dolayısıyla AĐHM, Hükümet’in ilk itirazını reddetmektedir.  
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun  
olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru  
taꢀımadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.  
4
B. Esas  
1. Genel Đlkeler  
AĐHM, duruꢀmaların kamuya açık yapılmasının AĐHS’nin 6/1. maddesinde yer alan  
temel bir ilke olduğunu yinelemektedir. Bu kamuya açık nitelik, tarafları adaletin kamunun  
denetimine tabi tutulmadan ifasına karꢀı korumaktadır. Ayrıca bu yolla kiꢀilerin, yargıya  
duyduğu güven korunabilmektedir. Davaların kamuya açık olarak yapılması, adaletin  
iꢀleyiꢀini ꢀeffaf kılarak, teminatının her demokratik toplumun ilkelerinden biri olduğu 6/1.  
maddenin amacına, yani adil yargılanmaya ulaꢀılmasına katkı sağlar (diğerlerinin yanısıra  
bkz. Stefanelli – San Marino, 35396/97).  
Bütün olarak bakıldığında, 6. madde bir sanığın cezai davaya etkin biçimde katılması  
hakkının teminatını vermektedir. Genel olarak, bu, yalnız duruꢀmalarda bulunma hakkını  
değil, gerekli olduğu durumlarda adli yardım alma ve yargılama sürecini etkin biçimde izleme  
hakkını da kapsamaktadır. Bu haklar çekiꢀmeli yargılama kavramının kendisinde zımnen  
bulunduğu gibi 6/3 maddenin (c) ve (e) bentlerinde öngörülen teminatlardan da  
çıkarılabilmektedir (diğerlerinin yanısıra bkz. Stanford - Đngiltere).  
6/1 madde bir ilk derece mahkemesi kararına itiraz etme hakkının teminatını vermez.  
Öte yandan iç hukuk temyiz hakkını tanıdığı durumlarda, temyiz süreci yargılama sürecinin  
bir uzantısı olarak muamele görecek ve dolayısıyla 6. madde konusu olacaktır (bkz. Delcourt  
- Belçika).  
2. Mevcut davadaki baꢀvuru  
Meselelerin çakıꢀan niteliklerinden ötürü ve 6. maddenin 3. paragrafının, aynı  
maddenin birinci paragrafının  
genel adillik teminatının spesifik unsurları olarak  
değerlendirildiğinden, AĐHM, mevcut davada, baꢀvuranların ꢀikayetlerini 6/1 madde  
kapsamında genel olarak ele almanın daha uygun olacağı kanısındadır.  
Öncelikle, AĐHM, 30 Haziran 2004 tarihli bir kararda, Anayasa Mahkemesi’nin  
kiꢀileri kamuya açık olarak yargılanmaktan mahrum bırakmanın, adil yargılanma hakkını ihlal  
ettiği kararını vererek oybirliği ile eski Türk Ceza Kanunu’nun 390/3. maddesinin anayasaya  
aykırı ve hükümsüz olduğu sonucuna vardığını kaydetmiꢀtir. Ayrıca yeni Türk Ceza Kanunu  
ve 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren Ceza Muhakemeleri Kanunu ile ceza  
kararnameleri çıkarma uygulaması kaldırılmıꢀtır.  
Ancak AĐHM, olay tarihinde yürürlükte olan ilgili iç hukukla uyumlu olarak  
baꢀvuranların yargılanmaları sırasında açık duruꢀma yapılmadığını gözlemler. Hem ceza  
kararnamesi çıkarıp baꢀvuranı para cezasına çarptıran Đzmir Sulh Ceza Mahkemesi hem  
baꢀvuranların itirazlarını inceleyen Đzmir Ceza Mahkemesi dava dosyalarındaki evraklara  
dayanarak karar vermiꢀlerdir. Baꢀvuranlara davalarıyla ilgili karar verecek mahkemeler  
huzurunda kendilerini bizzat veya bir avukat vasıtasıyla savunma olanağı tanınmamıꢀtır. Bu  
nedenle AĐHM, baꢀvuranların cezai yargılama sürecine etkin biçimde katılamadıkları  
kanısındadır. Adalet Bakanlığı’nın 29 Ocak 2003 tarihinde çıkardığı yazılı emir üzerine  
baꢀlayan sonraki iꢀlemle ilgili olarak AĐHM, iyileꢀme veya önceki hataların telafisini  
sağlayacak bir sona ulaꢀmayan yargılama sırasında baꢀvuranlardan ve diğer sanıklardan  
savunma görüꢀü alınmadığını kaydeder (bkz. aksi kıyas, ꢁentuna – Türkiye, 71988/01).  
5
Yukarıda belirtilenler ıꢀığında AĐHM, hukuki mercilerin izlediği yolun, baꢀvuranların  
savunma haklarından uygun olarak yararlanmalarını önlediğini ve dolayısıyla cezai  
yargılamanın adaletli olmamasına yol açtığı sonucuna varır.  
Sonuç olarak AĐHS’nin 6/1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Mihriban Karakaya, AĐHS’nin 10. maddesine dayanarak, bir eyleme katılması ve  
ABD’nin Afganistan’daki askeri operasyonlarını eleꢀtiren toplu bir basın açıklamasında yer  
alması nedeniyle mahkum edilmesinden ötürü ifade özgürlüğü hakkının ihlal edildiğini iddia  
etmiꢀtir.  
AĐHS’nin 10. maddesinin ilgili kısmı aꢀağıdaki gibidir:  
“1. Herkes görüꢀlerini açıklama ve anlatım özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğü ile  
kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke sınırları söz konusu olmaksızın haber veya fikir almak ve  
vermek özgürlüğünü de içerir...  
2. Kullanılması görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler, demokratik bir toplumda,  
zorunlu tedbirler niteliğinde olarak ...kamu düzeninin sağlanması ve suç iꢀlenmesinin önlenmesi ... için  
yasayla öngörülen bazı biçim koꢀullarına, sınırlamalara ve yaptırımlara bağlanabilir.”  
A. Kabuledilebilirlik  
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun  
olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru  
bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.  
B. Esas  
1. Müdahale bulunup bulunmadığı  
Hükümet Mihriban Karakaya’nın basın açıklaması yaptığı için değil, o tarihte  
yürürlükte olan Dernekler Kanunu’na (2908 Sayılı Kanun) muhalefet ettiği için mahkum  
edildiğini savunarak, müdahale bulunduğunu kabul etmemiꢀtir. Hükümet, Kanun’un 34.  
maddesine göre, derneklerin yalnız federasyon veya konfederasyon biçiminde  
örgütlenebileceklerini belirtmiꢀtir.  
Mihriban Karakaya bu görüꢀe itiraz etmiꢀ, mahkumiyetinin, AĐHS’nin 10. maddesi  
çerçevesinde ifade özgürlüğü hakkına müdahale teꢀkil ettiğini iddia etmiꢀtir.  
AĐHM, bu davanın, Türkiye aleyhinde ifade özgürlüğüyle ilgili açılmıꢀ diğer pek çok  
davadan farklı olduğunu kaydeder. Mevcut davada Mihriban Karakaya, Dernekler  
Kanunu’nun 34. maddesi uyarınca, pek çok yerel sivil toplum kuruluꢀunun ABD’nin  
Afganistan’daki askeri operasyonlarını protesto etmek için baꢀlattığı bir sivil toplum hareketi  
olan “Savaꢀ Karꢀıtları Platformu”na katılması nedeniyle mahkum edilmiꢀtir. Cumhuriyet  
Savcısı’nın 3 Aralık 2001 tarihli iddianamesinde belirtildiği üzere bu platform, iç hukukta  
tüzel bir kiꢀilik olarak değerlendirilmemektedir.  
6
AĐHM, Đzmir Đnsan Hakları Derneği de dahil olmak üzere Platformu oluꢀturan yerel  
sivil toplum kuruluꢀlarının 9 Ekim 2001 tarihinde ortak bir basın açıklaması yaptıklarını,  
derneğin yönetim kurulu üyesi sıfatını bulunduran baꢀvuranın ise Dernekler Kanunu’nun 34.  
maddesi uyarınca 31 Aralık 2001 tarihinde mahkum edildiğini gözlemler. AĐHM, Mihriban  
Karakaya’nın mahkumiyeti ve o tarihte gündemde olan bir konuya dikkat çekmek amacıyla  
katıldığı eylem nedeniyle verilen cezanın, ifade özgürlüğüne müdahale teꢀkil ettiği  
kanısındadır. Dolayısıyla 10. maddeyle uyumlu olması için, müdahalenin, üç koꢀulu yerine  
getirmesi gerekmektedir: “yasayla öngörülmesi”, maddenin ikinci bendinde yer alan meꢀru  
amaçlardan bir ya da iki tanesini gütmesi ve bu amaçlara ulaꢀmak için “demokratik bir  
toplumda gerekli olması”.  
2. Müdahale “yasayla öngörülmüꢀ” müdür?  
Hükümet müdahalenin, derneklerin federasyon veya konfederasyon biçimi dıꢀında  
örgütlenmeleri veya tüzel bir kiꢀiliğin parçası olmalarını önleyen Dernekler Kanunu’nun 34.  
maddesince öngörülmüꢀ olduğu kanısındadır.  
AĐHM, “yasaya uygun olarak” ifadesinin, dava konusu önlemlerin, iç hukukta bir  
takım temelleri olmasını gerektirmekle kalmayıp, ilgili kiꢀi için eriꢀilebilir ve etkilerinin  
öngörülür olmasını gerektirerek sözkonusu yasanın niteliğine de atıfta bulunduğunu yineler  
(bkz. Rotaru – Romanya [BD], 28341/95). Öngörülür olma kavramının kapsamının, dava  
konusu metnin içeriği, kapsaması düꢀünüldüğü alan ve yöneltildiği kiꢀi sayısı ve statüsüne  
önemli ölçüde bağlı olduğunu kaydeder (bkz. Gorzelik ve Diğerleri – Polonya [BD],  
44158/98).  
Mevcut davada, AĐHM, davanın özel koꢀulları ıꢀığında, Hükümet’in dayanak  
gösterdiği Dernekler Kanunu’nun 34. maddesinin zaruri yasa niteliğine sahip olup olmadığını,  
yani yeterince eriꢀilebilir ve öngörülür olup olmadığını incelemeye davet edilmiꢀtir.  
Eriꢀilebilirliğe iliꢀkin olarak AĐHM, Dernekler Kanunu’nun 7 Ekim 1983 tarihli Resmi  
Gazete’de yayınlanmıꢀ olması nedeniyle hükmün bu koꢀulu karꢀıladığını kaydeder.  
Öngörülürlük meselesi ile ilgili olarak AĐHM, 34. maddenin içeriğinin derneklerin  
yalnızca federasyon veya konfederasyon biçiminde örgütlenebileceklerini belirttiğini  
gözlemler. Öte yandan, AĐHM’ye göre, bu içerik, baꢀvuranın Derneği’nin üyelerinin, bir  
hareket veyahut “platform” etrafında toplanmanın kendilerine uygulanan cezai müeyyidelere  
yol açacağının farkına varmalarını sağlayacak derecede açık değildir. AĐHM, böyle bir  
eylemin 34. madde çerçevesinde ne ölçüde bir örgüt kurulduğu biçiminde farz edilebileceğini  
anlamakta güçlük çekmektedir. Yerel mahkemelerin, 34. maddenin kapsamını, davanın  
koꢀullarında makul biçimde öngörülebileceğin ötesinde geniꢀlettikleri kanısındadır (bkz.  
Karademirci ve Diğerleri – Türkiye, 37096/97 ve 37101/97).  
Sonuç olarak yerel mahkemeler, Mihriban Karakaya’yı para cezasına çarptırarak, bu  
cezanın ertelenmesine rağmen, öngörülürlük koꢀuluna riayet etmemiꢀlerdir. Buna göre,  
baꢀvuranın ifade özgürlüğüne yapılan müdahale yasayla öngörülmemiꢀtir. Durum böyle iken,  
AĐHM’nin, bu müdahalenin meꢀru bir amaç güdüp gütmediğini veyahut güdülen amaçla  
orantılı olup olmadığını belirlemesine ihtiyaç duyulmamaktadır.  
Bu nedenle AĐHM, AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği kanısındadır.  
7
III. AĐHS’NĐN 11. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Mihriban Karakaya, AĐHS’nin 11. maddesine dayanarak, Dernekler Kanunu’nun 4. ve  
50. maddeleri uyarınca, kendisi de dahil on üç kiꢀinin Đnsan Hakları Derneği’ndeki  
üyeliklerine son vermediği gerekçesiyle mahkum edildiğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur.  
Hükümet iddiayı kabul etmemiꢀ, Mihriban Karakaya’nın, Kanun’un 4. maddesi  
uyarınca usuli yükümlülüklerini yerine getirmediği için para cezasına çarptırıldığını ifade  
etmiꢀtir. Baꢀvuran derneğin hedefleri, siyasi tutumu ya da eylemleri nedeniyle mahkum  
edilmemiꢀtir.  
AĐHS’nin 11. maddesinin ilgili kısmına göre:  
“1. Herkes asayiꢀi bozmayan toplantılar yapmak, demek kurmak ... haklarına sahiptir.  
2. Bu hakların kullanılması, demokratik bir toplumda, zorunlu tedbirler niteliğinde olarak ... kamu  
düzeninin sağlanması ve suç iꢀlenmesinin önlenmesi ... amaçlarıyla ve ancak yasayla sınırlanabilir...”  
A. Kabuledilebilirliğine iliꢁkin  
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun  
olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru  
bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.  
B. Esas  
1. Müdahale bulunup bulunmadığı  
Hükümet AĐHS’nin 11. maddesi uyarınca Mihriban Karakaya’nın haklarına  
müdahalede bulunulmadığını belirtmiꢀtir.  
AĐHM, Mihriban Karakaya’nın üyeliğiyle ilgili mahkumiyetinin 11. madde  
kapsamındaki haklarına baꢀlı baꢀına müdahale teꢀkil ettiği kanısındadır.  
2. Müdahale “yasayla öngörülmüꢀ” müdür?  
Hükümet Mihriban Karakaya’nın mahkumiyetinin yasayla, diğer bir deyiꢀle Dernekler  
Kanunu’nca öngörüldüğünü ve düzensizliği önleme gibi meꢀru bir amaç güttüğünü iddia  
etmiꢀtir.  
Mihriban Karakaya sözkonusu müdahalenin, olayın meydana geldiği tarihte yasanın  
yalnız belirli suçlardan hüküm giymiꢀ olanların dernek üyesi olma haklarının bulunmadığını  
ꢀart koꢀması nedeniyle, yasayla öngörülmediğini ileri sürmüꢀtür. Öte yandan Mihriban  
Karakaya’nın üyeliğinin iptal edilmesini gerektirecek daha önceden bir mahkumiyeti  
bulunmamaktaydı.  
Meꢀruluk koꢀuluna iliꢀkin olarak ise, AĐHM’nin içtihadına göre, yukarıda da  
belirtildiği üzere, “yasaya uygun olarak” ifadesi sözkonusu yasanın niteliğine iꢀaret  
etmektedir. Demokratik bir toplumun temel ilkelerinden biri olan ve yürütmeye ölçüsüz ve  
kontrolsüz güç bahꢀedilmemesini öngören hukukun üstünlüğü ilkesine göre iç hukuk  
kurallarının, resmi makamların Sözleꢀme ile korunan haklara keyfi müdahalesine karꢀı  
8
koruma sağlaması gerekmektedir. . Sonuç olarak yasalar, idarenin takdir yetkisi ve bunun  
uygulanıꢀ biçiminin kapsamını yeterince açık biçimde belirtmelidir (bkz. Hasan ve Chaush –  
Bulgaristan [BD], 30985/96). Ayrıca suistimale karꢀı, belirli durumlarda mahkemelerin etkili  
incelemesi için usulleri de kapsayabilecek uygun ve etkili teminat sağlamalıdırlar (bkz. Glas  
Nadezhda EOOD ve Elenkov – Bulgaristan, 14134/02).  
.
Mevcut davaya dönecek olursak, AĐHM öncelikle, Mihriban Karakaya’nın dernek  
özgürlüğüne yapılan müdahalenin, belirli suçlardan hüküm giyen kimselerin dernek üyesi  
olamayacaklarını belirten Dernekler Kanunu’nun 4. ve 16. maddelerinden ileri geldiğini  
kaydeder. AĐHM, Mihriban Karakaya’nın kendisi de dahil olmak üzere on üç kiꢀinin  
üyeliğine son verilmesi için neden bulunmadığını iddia ettiğini gözlemler. Mihriban  
Karakaya, 1999 yılında gözaltına alınıp serbest bırakıldığını ve o sırada hakkında cezai takibat  
açılmadığını belirtmiꢀtir. AĐHM için Mihriban Karakaya’nın iddiaları, Đzmir Valisi’nin 10  
Temmuz 2001 tarihli yazısı ıꢀığında ikna edicidir. Sonuç olarak Hükümet, resmi makamların  
baꢀvuranın üyeliğinin sona erdirilmesini kanunen istemeleri için baꢀka neden  
gösterememiꢀtir.  
Bu unsur AĐHM’nin, meꢀruluk koꢀulunun karꢀılanmaması nedeniyle Mihriban  
Karakaya’nın dernek özgürlüğüne keyfi müdahaleye karꢀı doğru bir kanuni korumadan  
yoksun bırakıldığı sonucuna varmasını sağlamıꢀtır. Durum böyle iken, AĐHM, bu  
müdahalenin meꢀru bir amaç güdüp gütmediğini veya güdülen amaçla orantılı olup  
olmadığını belirlemek durumunda değildir.  
Bu nedenle AĐHS’nin 11. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
AĐHS’nin 41. maddesine göre:  
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek  
Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,  
hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder. ”  
A. Tazminat  
Her iki baꢀvuran da para cezası ödemek durumunda kalmalarından ötürü doğan maddi  
zararın karꢀılanmasını talep etmiꢀlerdir. Ayrıca Ecevit Piroğlu 1000 EUR, Mihriban Karakaya  
ise 1750 EUR manevi tazminat talep etmiꢀtir.  
Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.  
Maddi tazminata iliꢀkin olarak, AĐHM, AĐHS’nin 6. madde ile uyumlu yargılamanın  
sonucunun ne olabileceği hususunda tahmin yürütemeyeceğini kaydeder. Buna göre bu baꢀlık  
altında tazminat ödenmemesine karar verir (bkz. Karahanoğlu – Türkiye, 74341/01).  
Ayrıca AĐHM ihlalin tespit edilmesinin Ecevit Piroğlu’nun maruz kaldığı her türlü  
manevi zarar için baꢀlı baꢀına yeterli tatmin teꢀkil edeceği kanısındadır.  
AĐHM Mihriban Karakaya ile ilgili olarak, AĐHS’nin 10. ve 11. maddeleri  
kapsamında tespit edilen ihlaller ıꢀığında ve hakkaniyete uygun surette, maruz kaldığı manevi  
zarar için 1000 EUR ödenmesine karar vermiꢀtir.  
9
B. Yargılama giderleri  
AĐHM önünde meydana gelen yargılama giderleri için Ecevit Piroğlu 2750 Yeni Türk  
Lirası (YTL), Mihriban Karakaya ise 5400 YTL talep etmiꢀlerdir. Taleplerine iliꢀkin olarak  
Đzmir Barosu’nun Ücret Çizelgesi’ne atıfta bulunmuꢀlardır.  
Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.  
AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği  
kanıtlandığı ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Mevcut davada,  
baꢀvuranlar talep ettikleri giderlerin gerçekten meydana geldiğini belgeleyememiꢀlerdir. Buna  
göre AĐHM bu baꢀlık altında tazminat ödenmemesine karar vermiꢀtir.  
BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE  
1. Baꢀvuruların geri kalanının kabuledilebilir olduğuna;  
2. Her iki baꢀvuranla ilgili olarak AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine;  
3. Mihriban Karakaya ile ilgili olarak AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;  
4. Mihriban Karakaya ile ilgili olarak AĐHS’nin 11. maddesinin ihlal edildiğine;  
5. Đhlalin tespit edilmesinin Ecevit Piroğlu’nun maruz kaldığı her türlü manevi zarar için baꢀlı  
baꢀına yeterli tatmin teꢀkil ettiğine;  
6. (a) AĐHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç  
ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na  
çevrilmek üzere ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet tarafından Mihriban  
Karakaya’ya manevi tazminat olarak 1000 EUR ödemesine;  
(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına  
kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı  
oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına karar vermiꢀtir.  
7. Baꢀvuranların adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerini reddetmiꢀtir.  
Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve  
3. fıkraları uyarınca 18.03.2008 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
Sally Dollé  
Zabıt Katibi  
Françoise Tulkens  
Baꢀkan  
10