C O N S E I L D E  
L ' E U R O P E  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
ÖMER BERBER - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 45084/04)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
26 Ocak 2010  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup  
ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2010. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (45084/04) baꢀvuru no’lu davanın nedeni  
T.C. vatandaꢀı Ömer Berber’in (baꢀvuran) 5 Ekim 2004 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları  
Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ  
olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu avukatlarından  
G. Tuncer tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
DAVANIN KOꢁULLARI  
Baꢀvuran 1975 doğumlu olup Adana’da ikamet etmektedir.  
Baꢀvuran 31 Ağustos 1997 tarihinde tevkif müzekkeresi ile Adana’da yakalanmıꢀ, yasadıꢀı  
örgüt MLKP (Marksist Leninist Komünist Partisi) üyesi olmakla ve iki polis memurunun  
hayatını kaybettiği silahlı bir çatıꢀmaya katılmakla suçlanmıꢀtır. Gözaltına alınmadan önce  
yapılan muayenede baꢀvuranda herhangi bir darp ya da yara izine rastlanmamıꢀtır.  
2 Eylül 1997 tarihinde baꢀvuran Đstanbul Emniyet Müdürlüğü polislerine teslim edilmiꢀ,  
yapılan adli tıp kontrolünde herhangi bir darp ya da yara izi görülmemiꢀtir.  
Baꢀvuran sorgulaması sırasında hakkında yapılan suçlamaları kabul etmiꢀtir.  
5 Eylül 1997 tarihinde düzenlenen ve herhangi bir aykırı durum tespit edilemeyen üçüncü adli  
tıp incelemesinin ardından baꢀvuran önce Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)  
Cumhuriyet Savcısı ardından DGM yetkili hakimi karꢀısına çıkarılmıꢀ, hakim adı geçeninin  
tutuklanmasına karar vermiꢀtir. Savcı ve hakim önünde, baꢀvuran polislere verdiği ifadeyi  
doğrulamıꢀtır.  
Baꢀvuran ön soruꢀturma kapsamında avukat bulundurma hakkından yararlanmamıꢀtır.  
12 Eylül 1997 tarihinde Cumhuriyet Savcısı eski TCK’nın 146/1 maddesine dayalı olarak  
baꢀvuranı anayasal düzeni zor kullanarak yıkma teꢀebbüsünde bulunmakla itham etmiꢀtir.  
19 Kasım 1997 ve 8 Aralık 1997 tarihinde aynı mahkemede görülen baꢀka bir dava ile  
baꢀvuranın davasının birleꢀtirilmesi için üç duruꢀma gerçekleꢀtirilmiꢀtir. 9 Mart 1998 tarihli  
duruꢀma esnasında DGM baꢀvuranın davasının diğer iki davaya birleꢀtirilmesine karar  
vermiꢀtir. Bu duruꢀma sırasında baꢀvuran ifadesinin iꢀkence altında alındığını iddia etmiꢀtir.  
18 Mart 1998 tarihli duruꢀmadan itibaren (esas davanın altıncı duruꢀması) baꢀvuranın davası  
diğer dört sanıklı davaya birleꢀtirilmiꢀtir.  
Sözü edilen sanıklardan ikisi baꢀvuranın bu suçu iꢀlediğine dair herhangi bir beyanda  
bulunmamıꢀ, görgü tanıkları ise ifadelerinde yalnızca suç ortağı sanıklardan bahsetmiꢀ,  
baꢀvuran ile olan bağlantılarına değinmemiꢀtir.  
22 Mayıs 1998 tarihli duruꢀmada, DGM dava birleꢀtirilmeden evvel baꢀvuranın savunmasını  
ve vermiꢀ olduğu bilgileri dinlemiꢀtir. Baꢀvuranın avukatı dava dosyasına eklenen birtakım  
2
belgelere itiraz ederek yeni belgelerin eklenmesini talep etmiꢀtir. Bu duruꢀma sonunda  
Mahkeme baꢀvuranın diğer sanıklardan biri ile birlikte serbest bırakılmasını kararlaꢀtırmıꢀtır.  
24 Temmuz 1998 ve 28 Nisan 1998 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi beꢀ duruꢀma  
yapmıꢀ, dava dosyasının ve diğer sanıkların ifadelerinin tamamlanmasını istemiꢀtir. Baꢀvuran  
bu üç duruꢀmaya katılmıꢀ, diğer ikisine ise gerekçe göstermeksizin gelmemiꢀtir.  
1999 yılı Haziran ayında askeri hakimlerin Devlet Güvenlik Mahkemeleri bünyesindeki  
varlıklarına son veren Kanun ve Anayasa değiꢀikliği yapılmıꢀtır.  
7 Temmuz 1999 tarihinden baꢀlayarak ve 2 Ekim 2002 tarihine dek DGM yalnızca sivil  
hakimlerden oluꢀan yeni yapısı ile toplanmıꢀ ve toplamda on yedi duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀ,  
sanıkların beyanları ile dosyanın durumunu incelemiꢀtir.  
Baꢀvuran ve avukatı 7 Temmuz 1999 ve 19 Nisan 2002 tarihileri arasında yapılan beꢀ  
duruꢀmaya katılmıꢀ, dava dosyasında farklı belgelerin bulunması nedeniyle adli muamele  
yapılmasını talep etmiꢀ ve Adalet Bakanlığı’nın ceza ve infaz kurumlarındaki savunma  
haklarını kısıtlayan yeni bir protokolün yürürlüğe girdiğini iddia etmiꢀtir. DGM bahse konu  
bu protokolü incelemiꢀ ve bunun savunma haklarına yönelik herhangi bir kısıtlamayı  
getirmediğini kaydetmiꢀtir.  
19 Haziran ve 25 Ağustos 2000 tarihlerindeki altıncı ve yedi duruꢀmaya baꢀvuran ve  
temsilcisi mazeret bildirerek katılmamıꢀtır. Cumhuriyet Savcısı iddianameyi sunmuꢀtur.  
Baꢀvuran saha sonraki çeꢀitli duruꢀmalara ve 22 Haziran 2001 tarihli duruꢀmaya katılmamıꢀ  
ve açlık grevine baꢀladığını bildirmiꢀtir.  
Baꢀvuranın avukatı 14 Eylül 2001 tarihinde müvekkilinin tedavisinin sürdüğünü ve kendisi ile  
görüꢀemediğini ifade ederek Mahkemeden savunmasını hazırlamak üzere ek süre talep  
etmiꢀtir.  
28 Kasım 2001 tarihinde baꢀvuranın avukatı müvekkilinin tedavisinin halen sürdüğünü ve  
sağlık durumunun savunmasını hazırlamaya elveriꢀli olmadığını dile getirmiꢀ ve yeni bir ek  
süre talebinde bulunmuꢀtur. Mahkeme cevaben esas hakkındaki mütalaaların yaklaꢀık bir  
buçuk yıldan bu yana sürdüğü; savunma araçlarının sunulmamasının yargılama sürecini  
uzatacağı gerekçesiyle ek süre talebini reddetmiꢀtir.  
Baꢀvuranın avukatı 13 Mart 2002 tarihinde davanın esası hakkındaki savunma araçlarını ve  
on sekiz sayfalık savunmayı iletmiꢀ ve baꢀvuranın sağlık durumu nedeniyle cezaevini ziyaret  
için getirilen kimi kısıtlamalar nedeniyle müvekkilinin savunmasını hazırlaması için gerekli  
kolaylıkların sağlanmadığını öne sürmüꢀtür.  
Devlet Güvenlik Mahkemesi 22 Mayıs 2002 tarihli duruꢀmada, Anayasa Mahkemesi’nin eski  
TCK’nın 169. maddesini (sanıklar bu hükmün esasına dayalı olarak itham ediliyordu) iptal  
ettiğini ve suç ortağı sanıkların davasına iliꢀkin yeni yasanın kabul edilmesini bekleme  
zorunluluğu olduğunu bildirmiꢀtir. 24 Temmuz 2002 tarihli duruꢀma suç ortağı sanıklardan  
birinin sağlık durumu gerekçeleriyle katılmaması nedeniyle ertelenmiꢀtir.  
DGM 2 Ekim 2002 tarihinde baꢀvuranı hakkında yapılan ithamlardan suçlu bulmuꢀ ve adı  
geçeni eski TCK’nın 146. maddesine dayalı olarak müebbet hapis cezasına çarptırmıꢀtır.  
3
Mahkeme dava dosyasında yer alan delil unsurlarının tamamına dayanarak özellikle  
baꢀvuranın sözü edilen yasadıꢀı örgüt adına silahlı ölümcül eylemlere katıldığına  
hükmetmiꢀtir.  
Yargıtay 11 ꢁubat 2004 tarihinde aldığı ve baꢀvuranın avukatına 23 Ağustos 2004 tarihinde  
tebliğ edilen kararı ile ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.  
HUKUK  
AĐHS’nin 13. ve 14. maddeleriyle birlikte 6/1, 2, 3 b) ve c) maddelerine atıfta bulunan  
baꢀvuran öncelikli olarak gözaltı sırasında avukat bulundurma hakkından yararlanmadığından,  
savunmasını hazırlaması için gerekli sürenin ve kolaylıkların tanınmadığından ꢀikayetçidir.  
AĐHM bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak 6/3 b) ve c) fıkraları  
çerçevesinde incelenmesini kararlaꢀtırmaktadır.  
Hükümet, baꢀvuranı gözaltı süresinin bitiminde altı ay içinde mevcut baꢀvuruyu yapmamakla  
suçlamakta ve AĐHM’yi altı ay kuralına riayet edilmediği gerekçesiyle gözaltında avukat  
bulundurma hakkına yönelik bu ꢀikayeti reddetmeye davet etmektedir. Hükümet esasa iliꢀkin  
olarak ise baꢀvuranın iddiasına karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM, AĐHS’nin 35/1 maddesi uyarınca iç hukuktaki nihai kararın 11 ꢁubat 2004 tarihinde  
alınan ve baꢀvurana 23 Ağustos 2004 tarihinde tebliğ edilen karar olduğuna itibar etmektedir  
(Bkz. aynı anlamda, Elçiçek vd.-Türkiye kararı, no: 6094/03, 16 Temmuz 2009). Mevcut  
baꢀvuru 5 Ekim 2004 tarihinde yapılmıꢀtır, AĐHM bu durumda Hükümetin itirazını  
reddetmektedir.  
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını  
kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru  
bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.  
AĐHM esas ile ilgili olarak Salduz-Türkiye (no: 36391/02, 27 Kasım 2008) atıfta bulunarak  
baꢀvuranın gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanmamasının AĐHS’nin 6/1  
maddesiyle bağlantılı olarak 6/3 c) maddesinin ihlaline yol açtığı sonucuna varmaktadır.  
Yapılan bu saptama ıꢀığında AĐHM, 6/3 b) maddesinin ihlal edilip edilmediğini ayrıca  
incelemeyi gerekli görmemektedir.  
AĐHS’nin 6/1 maddesini ileri süren baꢀvuran hakkında sürdürülen yargılama sürecinin  
uzunluğunun aꢀırı olduğundan yakınmaktadır.  
Hükümet davanın karmaꢀık bir yapıda olduğu savını öne sürmektedir. Hükümete göre  
yargılamanın uzaması esasen açlık grevi baꢀlatan baꢀvuranın tutumundan, aynı talepleri  
ayrıntılı olarak yineleyen ve duruꢀmalara katılmayan yasal temsilcisinden ileri gelmektedir.  
Yargılama sürecinin makul olmadığının söylenemeyeceğini savunan Hükümet, yargılamanın  
gidiꢀatında yetkili mercilere yüklenebilecek herhangi bir ihmalkârlığın bulunmadığının altını  
çizmektedir.  
4
Baꢀvuran Hükümetin savlarına itiraz etmektedir.  
AĐHM öncelikli olarak dikkate alınması gereken dönemin baꢀvuranın yakalandığı 31 Ağustos  
1997 tarihinde baꢀlayıp, Yargıtay’ın 11 ꢁubat 2004 tarihli kararı ile sona erdiğini not  
etmektedir. Đki dereceli mahkemede görülen bu süreç yaklaꢀık altı buçuk yıldır.  
AĐHM yargılama süresinin makul olup olmadığının davanın ꢀartları ıꢀığında ve özellikle de  
davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve ilgili mercilerin tutumu, davanın baꢀvuran için arz ettiği  
önem gibi, içtihadında yerleꢀmiꢀ ölçütlere bakılarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır  
(Bkz. diğer birçokları arasında, Pelissier ve Sassi-Fransa kararı, no: 25444/94).  
AĐHM kendisine sunulan bütün unsurları incelemiꢀ ve Hükümetin bu davada farklı bir sonuca  
ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiꢀtir. AĐHM  
yargılama sürecinin uzunluğunun yalnızca baꢀvuranın tutumu ile açıklanamayacağına itibar  
etmektedir.  
AĐHM baꢀvuranın yargılamanın büyük bir bölümünde tutuklu olduğunu gözlemleyerek, bu  
durumda yetkili mahkemelerin adaletin mümkün olan en kısa sürede tecelli etmesi ve iyi  
idaresi bakımından gerekli ihtimamı göstermelerinin önem arz ettiğini ifade etmektedir (Bkz.  
Kalachnikov-Rusya no: 47095/99 ve son olarak Gezici ve Đpek-Türkiye kararı, no: 71517/01, 10  
Kasım 2005).  
Mahkemenin bu konudaki yerleꢀik içtihadı ıꢀığında AĐHM, sözkonusu yargılama sürecinin  
uzunluğunun aꢀırı olduğuna ve «makul süre» koꢀulunu karꢀılamadığına itibar etmektedir. Bu  
nedenle AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
Baꢀvuran aynı hüküm çerçevesinde, yargılamanın bir bölümüne askeri bir hakimin katılımı  
nedeniyle Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini  
taꢀımadığını ileri sürmektedir.  
Baꢀvuran ayrıca, gözaltı esnasında AĐHS’nin 3. maddesine aykırı muamelelere maruz kaldığını  
iddia etmektedir.  
AĐHM baꢀvuran tarafından öne sürülen bu ꢀikayetleri incelemiꢀ, mahkemeye sunulan deliller  
ıꢀığında, AĐHM ile güvence altına alınan hak ve özgürlüklere yönelik herhangi bir ihlalin  
bulunmadığını kaydetmektedir; dayanaktan yoksun bulunan bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35/3  
maddesinin uygulanmasına istinaden reddedilmesi gerekmektedir.  
Baꢀvuran AĐHS’nin 13. ve 14. maddesiyle birlikte 5/1, 2, 3 ve 4. maddelerini öne süren  
baꢀvuran gözaltı ve tutukluluk kararına iliꢀkin birçok ꢀikayette bulunmaktadır.  
AĐHM, baꢀvuranın gözaltı süresinin 5 Eylül 1997 ve gözaltı süresinin ise 25 Haziran 2001  
tarihinde yani mevcut baꢀvurunun yapıldığı 5 Ekim 2004’ten yani altı aydan fazla bir süre önce  
olduğunu gözlemlemektedir (Bkz. Erol-Türkiye kararı, no: 15323/03, 26 ꢁubat 2008 ve Labita-  
Đtalya no: 26772/95). Gecikmeli olarak yapılan bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35/1 ve 4.  
maddelerine uygun olarak reddedilmesi gerekir.  
Geriye AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması kalmaktadır. Baꢀvuran30.000 Euro manevi  
tazminat ve iç hukukta ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu yargılama giderleri için 20.030 TL  
5
(yaklaꢀık 9.500 Euro) talep etmektedir. Baꢀvuran kanıtlayıcı belge niteliğinde avukatlık ücreti  
ve harcamalara iliꢀkin dekontu sunmaktadır.  
Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM mevcut koꢀullarda en uygun telafi yönteminin baꢀvuranın, talep etmesi halinde,  
AĐHS’nin 6/1 maddesindeki gereklilikleri karꢀılayacak ꢀekilde yeniden yargılanması olacağı  
kanısındadır (sözü edilen Salduz).  
AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına  
uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini hatırlatarak, baꢀvurana 3.900 Euro manevi  
tazminat ve yargılama masraf ve giderleri için 1.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. AĐHS’nin 6/1 ve 3 c) maddesine iliꢀkin ꢀikayetlerin kabuledilebilir, bunun dıꢀında  
kalanların kabuledilemez olduğuna;  
2. Baꢀvuranın gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanamaması dolayısıyla  
AĐHS’nin 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak 6/3 c) maddesinin ihlal edildiğine;  
3. Yargılama sürecinin uzunluğu nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;  
4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru  
üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvurana 3.900 (üç bin  
dokuz yüz) Euro manevi tazminat ve yargılama giderleri için 1.000 (bin) Euro ödenmesine;  
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet  
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan  
fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;  
5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢁTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragraflarına uygun olarak 26 Ocak 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
6