COUNCIL  
OF EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ D A ĐRE  
ONAY – TÜRKĐYE DAVASI  
(B a ꢀvuru no. 31553/02)  
KARAR  
STRAZBURG  
20 Eylül 2007  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde  
kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
ONAY – TÜRKĐYE KARARI  
USUL  
Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi  
uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Sıddık Onay ve Zinnet Onay adlı Türk vatandaꢀları  
tarafından, 27 Haziran 2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılan  
baꢀvurudan (no. 31553/02) kaynaklanmaktadır.  
OLAYLAR  
DAVANIN KOꢁULLARI  
Baꢀvuranlar Sıddık Onay ve Zinnet Onay sırasıyla 1985 ve 1948 doğumludur ve  
Diyarbakır’da yaꢀamaktadır. Đkinci baꢀvuran birincinin annesidir. Birinci baꢀvuran  
(“baꢀvuran”) 17 yaꢀında iken Diyarbakır’da çeꢀitli kapkaç olaylarına karıꢀtığı ꢀüphesiyle  
Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı Asayiꢀ ꢁube Müdürlüğü polisleri tarafından 25  
Mayıs 2002 saat 14.00 sıralarında evinde yakalanmıꢀtır.  
Polis tutanağına göre yakalama 26 Mayıs 2002 günü saat 21.50’de baꢀvuranın evinin  
önündeki sokakta gerçekleꢀmiꢀtir. Tutanakta polisin Diyarbakır’daki kapkaç olaylarına iliꢀkin  
olarak yakalanan M.D. isimli ꢀahsın sorgusu sırasında baꢀvuranın ismini vermesi ile hareket  
ettiği belirtilmiꢀtir. Tutanak ayrıca yakalama ve gözaltı ile ilgili olarak baꢀvuranın annesinin  
bilgilendirildiğini belirtmiꢀtir.  
26 Mayıs 2002 tarihinde baꢀvuran Adli Tıp Kurumu’nda muayene edilmiꢀtir. Hazırlanan  
rapor baꢀvuranın sol kolunda üç-dört günlük bıçak kesikleri bulunduğunu belirtse de bunlar  
haricinde muhtemel kötü muamele izlerinden bahsedilmemiꢀtir. Sonrasında baꢀvuran Asayiꢀ  
ꢁube Müdürlüğünde gözaltına alınmıꢀtır.  
27 Mayıs 2002 günü saat 3.30, 4.15, 4.45, 5.10, 5.35 ve 6’da baꢀvuran ve M.D. yer  
göstermeye götürülmüꢀtür. Baꢀvuranın kendisi ve M.D.’nin suçları nasıl planladığı ve  
iꢀlediğine dair ayrıntılı bilgi verdiği bu tatbikatlarda Diyarbakır Barosu’nca tahsis edilen  
avukat da hazır bulunmuꢀtur.  
Aynı tarihte 6.15 sıralarında baꢀvuran tekrar muayeneye alınmıꢀ, hazırlanan tıbbi rapor  
baꢀvuranın vücudunda dayak ya da fiziksel güç izleri bulunmadığını belirtmiꢀtir. Aynı gün  
Savcı, polisin talebi üzerine baꢀvuranı görmeden eski CMUK’un 128/2. maddesi uyarınca  
baꢀvuranın gözaltı süresini iki gün daha uzatmıꢀtır. Baꢀvuran, Emniyet Müdürlüğü’nün  
Çocuklar ꢁubesi’ne teslim edilmiꢀtir.  
28 Mayıs 2002 günü saat 10.30’da baꢀvuran bir kez daha muayeneye alınmıꢀtır. Aynı  
tarihte hazırlanan rapor, her ikisinin de iki-üç günlük olduğu tahmin edilen; sağ kolun üst  
kısmında 10 x 2 cm’lik iki yara, sol kolun üst kısmında, omzun hemen altında ise 5 x 1 cm’lik  
bir yara tespit etmiꢀtir. Kol ve göğüsteki daha eski kesik yaraları da belirtilmiꢀtir. Aynı gün  
16.15’te ikinci bir muayene yapılmıꢀ, bu muayene de önceki bulguları doğrulamıꢀtır. Đki rapor  
da muayenelerin Asayiꢀ ꢁube Müdürlüğü’nün talebi üzerine gerçekleꢀtirildiğini belirtmiꢀtir.  
29 Mayıs 2002 tarihinde Çocuk Polisi baꢀvuranı muayeneye göndermiꢀtir. Adli tıp  
raporu baꢀvuranın vücudundaki eski yaraları tespit ederken, yeni fiziksel güç kullanımı izi  
bulunmadığını kaydetmiꢀtir.  
1
ONAY – TÜRKĐYE KARARI  
Aynı tarihte baꢀvuran Savcı önüne çıkarılmıꢀ, baꢀka bir görevli avukatın nezaretinde  
verdiği ifadesinde baꢀvuran hakkındaki suçlamaları reddetmiꢀtir. Avukat baꢀvuranın gözaltı  
sırasında kötü muameleye tâbi tutulduğunu ve halen bu muamelenin izlerini taꢀıdığını iddia  
etmiꢀtir. Tam bir tıbbi rapor için baꢀvuranın adli tıp kurumuna sevkedilmesini talep etmiꢀtir.  
Aynı tarihte baꢀvuran kötü muamele iddialarını Tetkik Hakimi huzurunda da  
tekrarlamıꢀtır. Polislerin onu yakaladıktan sonra gözlerini bağladığını, vücuduna elektrik  
verdiğini, copla dövüldüğünü ve suçu kabule zorlandığını iddia etmiꢀtir. Vücudundaki izleri  
Hakime göstermiꢀtir. Hakim, baꢀvuranın sağ kolunun üst kısmında 7 cm uzunluk ve bir küçük  
parmak geniꢀliğinde, sol omzunun hemen altında 3 cm uzunluk ve küçük parmak geniꢀliğinde  
yara, sol dizkapağının altında kabuk bağlamıꢀ lezyon, sol ayak bileğinde ꢀiꢀme ve eski bazı  
bıçak kesikleri tespit etmiꢀtir. Hakim, baꢀvuranın tutukluluğuna karar vermiꢀtir.  
30 Mayıs 2002 tarihinde baꢀvuranın avukatı Diyarbakır Savcılığı’na bir ꢀikâyet dilekçesi  
vererek baꢀvuran gözaltında tutulduğu sırada görevli olan polis memurları hakkında iꢀlem  
yapılmasını talep etmiꢀtir. Baꢀvuranın tam bir tıbbi muayeneye tâbi tutulmasını tekrar talep  
etmiꢀtir. Savcı, baꢀvuranın kötü muamele iddiaları üzerine soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır.  
Aynı tarihte Savcı baꢀvuranın ayrıntılı ifadesini almıꢀ, baꢀvuran Tetkik Hakimine  
verdiği ifadenin neredeyse aynısını beyan ederek görevli polislerden ꢀikâyetçi olmuꢀtur.  
Çocuk Polisine teslim edildikten sonra baꢀka kötü muamele görmediğini belirtmiꢀtir. Ayrıca  
kolları ve dizindeki yaralanmaları, kötü muameleye tahammül edemediği için hücre  
penceresinden kopardığı metal tel ile kendisinin yaptığını itiraf etmiꢀtir. Savcı, baꢀvuranın  
ifadesini aldıktan sonra Adli Tıp Kurumu’na bir yazı yazarak baꢀvuranın vücudundaki  
yaralanmaların sebep ve niteliğine dair bir açıklamanın yer aldığı ayrıntılı bir tıbbi rapor talep  
etmiꢀtir.  
Adli Tıp Kurumu’nun 30 Mayıs 2002 tarihinde gönderdiği raporda baꢀvuranın sağ kolun  
üst bölgesinde 5 x 0.5 cm’lik, 3-4 günlük yara ve dizkapağında 3 x 1 cm’lik eski bir yara  
bildirilmiꢀ, yaranın künt travma nedeniyle oluꢀtuğu kanaatine varılmıꢀtır. Baꢀvuranın  
yaralarının hayati tehlike arz etmediği ancak bir gün iꢀ yapamayacağı belirtilmiꢀtir.  
18 Kasım 2004 tarihinde Savcı sözkonusu polis memurları hakkında iꢀlem  
yapılmamasına karar vermiꢀtir. Tüm raporlara atıfta bulunan karar, lezyonların baꢀvuranın  
yakalanmasından önce oluꢀtuğunu ve kolları ve vücudundaki çiziklerin 30 Mayıs 2002 tarihli  
ifadesinde de belirtildiği gibi baꢀvuran tarafından yapıldığı kaydetmiꢀtir. Baꢀvuran sözkonusu  
karara Siverek Ağır Ceza Mahkemesi’nde itiraz etmiꢀtir.  
19 Ocak 2005 tarihinde Ağır Ceza Mahkemesi baꢀvuranın itirazını reddetmiꢀtir.  
HUKUK  
I. AĐHS’NĐN 3 VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Birinci baꢀvuran polis nezaretinde kötü muameleye maruz kalmaktan ꢀikâyetçi  
olmuꢀtur. Özellikle, dövüldüğünü, üzerine su döküldüğünü ve elektrik verildiğini ifade  
etmiꢀtir. Đkinci baꢀvuran, oğlunun yalnız baꢀına gözaltında tutulması ve kötü muamele  
gördüğünü duyması nedeniyle duygusal sıkıntı çektiğini iddia etmiꢀtir. Birinci baꢀvuran aynı  
2
ONAY – TÜRKĐYE KARARI  
zamanda kötü muamele ꢀikâyeti ile ilgili olarak ulusal mercilerde etkili yol bulamadığını öne  
sürmüꢀtür.  
AĐHS’nin 3 ve 13. maddelerine atıfta bulunmuꢀlardır:  
Madde 3  
“Hiç kimse iꢀkenceye, insanlık dıꢀı ya da onur kırıcı ceza veya iꢀlemlere tabi tutulamaz.”  
Madde 13  
“Bu Sözleꢀme’de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev yapan  
kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa, ulusal bir makama etkili bir baꢀvuru  
yapabilme hakkına sahiptir.”  
A. Kabuledilebilirlik  
Hükümet, birinci baꢀvuranın annesi olan ikinci baꢀvuran Zinnet Onay’ın AĐHS’nin 3.  
maddesi ihlalinden mağdur olmadığını savunmuꢀtur. Yakalanma olayı kendilerine ivedilikle  
bildirildiği halde yakalama ve gözaltı evrakına göre baꢀvuranın ebeveynlerinin kendisini  
ziyaret etmek veya tutukluluğuna itiraz etmek gibi bir giriꢀimde bulunmadıklarını  
savunmuꢀlardır.  
Mahkeme somut davada ikinci baꢀvuran tarafından yaꢀanan acının insan hakları  
ihlallerine uğrayanların yakınlarının kaçınılmaz olarak yaꢀadığı duygusal sıkıntıdan farklı bir  
boyut ya da nitelikte olduğunun değerlendirilemeyeceğini belirtir (bkz. Nesibe Haran –  
Türkiye, no. 28299/95 ve a contrario, Đpek – Türkiye, no. 25760/94).  
Bu ꢀartlar altında Mahkeme ikinci baꢀvuranın AĐHS’nin 34. maddesi bağlamında 3.  
maddenin ihlali mağduru olduğunu iddia edemeyeceği kanaatindedir. Baꢀvurunun bu  
kısmının AĐHS hükümleriyle kiꢀi bakımından uyumsuz olduğu ve 35. maddenin 3 ve 4.  
paragrafları uyarınca reddedilmesi gerektiğine hükmeder.  
Mahkeme ayrıca birinci baꢀvuranın ꢀikâyetinin AĐHS’nin 35/3. maddesi bağlamında  
açıkça dayanaktan yoksun olmadığını kaydeder. ꢁikâyet, baꢀka gerekçelerle de kabuledilmez  
değildir. Bu nedenle kabuledilebilir olarak ilan edilmelidir.  
B. Esas  
1. Birinci baꢀvuranın kötü muamele iddiası  
Birinci baꢀvuran gözaltındayken kötü muameleye uğradığını ifade etmiꢀtir. Đddiasını  
tıbbi raporlarla desteklemiꢀtir.  
Hükümet kötü muamele iddiasının dayanaksız olduğunu savunmuꢀtur. Baꢀvuran  
hakkındaki tıbbi rapor bulgularına atıfta bulunmuꢀlar ve kolların üst kısmındaki lezyonların  
en geç 26 Mayıs 2002 (yakalanma tarihi) veya daha erken tarihte meydana geldiğini  
savunmuꢀlardır. Ayrıca yaraların büyüklük ve niteliği, elektrik verme veya copla dövme gibi  
kötü muamele iddialarını desteklemek için yeterli değildir. Bununla birlikte, baꢀvuranın  
kollarındaki yaraların 26 Mayıs 2002 tarihinde yakalama anında meydana geldiği farz  
3
ONAY – TÜRKĐYE KARARI  
edildiğinde dahi, bunun polisin zanlının kaçmasını önlemek için kollarından tutması nedeniyle  
olmuꢀ olabileceğini belirtmiꢀlerdir.  
Aynı zamanda künt travma sonucu oluꢀtuğu kanaatine varılan bu yaraların baꢀvuranın  
kendisi tarafından da yapılmıꢀ olabileceğini öne sürmüꢀlerdir. Her hâlükârda, hiçbir tıbbi  
raporda baꢀvuranın yaralanmalarının hayati olduğu belirtilmemiꢀtir. Baꢀvuran copla dövülmüꢀ  
olsaydı lezyonlar daha büyük ve ciddi olurdu. Bu nedenle yaraların gözaltı sırasında oluꢀtuğu  
makul ꢀüphelerin ötesinde net değildir.  
Mahkeme, bir kiꢀinin sağlıklı olarak gözaltına alınıp tahliye olduğunda yaralanmıꢀ  
olduğu görüldüğünde sözkonusu yaralanmaların nasıl meydana geldiğine makul bir açıklama  
getirme ve baꢀvuranın iddialarına, özellikle de bunlar tıbbi raporlarla desteklenmiꢀse, ꢀüphe  
getirecek deliller ortaya koymanın devletin görevi olduğunu hatırlatır. Aksi halde AĐHS’nin 3.  
maddesine dayalı açık bir sorun ortaya çıkacaktır (bkz. Selmouni – Fransa [BD], no.  
25803/94; Aksoy – Türkiye, Karar Raporları 1996-VI; Tomasi – Fransa, A Serisi no. 241-A;  
Ribitsch – Avusturya, A Serisi no. 336).  
Mahkeme, delilleri değerlendirirken genel olarak “makul ꢀüphenin ötesinde” kanıt  
standardını uygulamıꢀtır (bkz. Avꢀar – Türkiye, no. 25657/94). Ancak böyle bir kanıt  
yeterince güçlü, açık ve anlamlı çıkarımların veya çürütülemeyen benzer karinelerin varlığı  
ile ortaya konabilir (Đrlanda – Đngiltere, Seri A no. 25). Eğer sözkonusu olaylar, ꢀahsın kendi  
kontrolleri altında olduğu durumdaki gibi, tamamıyla veya büyük oranda yetkililerin bilgisi  
dahilinde gerçekleꢀmiꢀse tutukluluk sırasında meydana gelen yaralanmalarla ilgili güçlü  
maddi karineler ortaya çıkacaktır. Aslında tatmin ve ikna edici bir açıklama getirme  
yükümlülüğünün yetkililer tarafında olduğu söylenebilir (bkz. Salman – Türkiye [BD], no.  
21986/93).  
Somut davada Mahkeme baꢀvuranın yakalandığında ve 26 Mayıs 2002 tarihinde  
gözaltına alınmasının hemen öncesinde muayene edildiğini gözlemler. Bu rapor baꢀvuranın  
vücudunda kötü muameleye değil, sadece birkaç eski bıçak kesiğine iꢀaret etmektedir.  
Hükümet baꢀvuranın 27 Mayıs 2002 tarihinde Çocuklar ꢁubesi’ne teslim edildiğini  
savunmuꢀtur. Mahkeme, baꢀvuranın 28 Mayıs 2002 tarihinde tekrar tıbbi muayeneye  
alındığını kaydeder. Aynı tarihte hazırlanan iki rapor da baꢀvuranın her iki kolunda bulunan  
10 x 2 ve 5 x 1cm’lik yararlara iꢀaret etmektedir. Ancak muayene taleplerinin Çocuklar  
ꢁubesi yerine Asayiꢀ ꢁube Müdürlüğü polislerinden geldiği belirtilmiꢀtir. Bu bağlamda  
Mahkeme makamlar tarafından sunulan belgelerdeki tutarsızlığı dikkate alır. 29 Mayıs 2002  
tarihinde baꢀvuran Çocuklar ꢁubesi tarafından baꢀka bir muayeneye gönderilmiꢀtir.  
Hazırlanan rapor eski kesik izlerini belirtirken yeni fiziksel güç kullanım izleri bulunmadığını  
bildirmiꢀtir. Ancak yaralar 30 Mayıs 2002 tarihli Adli Tıp Kurumu raporunda tekrar  
belirtilmiꢀtir.  
Mahkeme 28 Mayıs 2002 tarihli raporda belirtilen lezyonların 29 Mayıs 2002 tarihinde  
kaybolup 30 Mayıs 2002 tarihli raporda tekrar yer bulmasını ꢀaꢀırtıcı bulmaktadır. Bu nedenle  
baꢀvuranın vücudunda ꢀiddet izi belirtmeyen 29 Mayıs 2002 tarihli rapor bulgularını dikkate  
almaz.  
Mahkeme ayrıca baꢀvuranın Savcı ve Tetkik Hakimine ayrıntılı olarak kötü muamele  
ꢀikâyetinde bulunurken, kesik izlerinin kendisi tarafından yapıldığını sadece tutukluluğunun  
baꢀında kabul ettiğini gözlemler.  
4
ONAY – TÜRKĐYE KARARI  
Bu ꢀartlar altında Mahkeme Hükümetin, gözaltı sırasında ve gözaltından sonra tespit  
edilen yaralanmaların baꢀvuran tarafından yapıldığı yönündeki açıklamaları ile tatmin  
olmamıꢀtır.  
Buna göre AĐHS’nin 3. maddesi esastan ihlal edilmiꢀtir.  
2. Etkili soruꢀturma yapılmadığı iddiası  
Baꢀvuran yetkililerin kötü muamele iddiası ile ilgili yeterli bir soruꢀturma yapmadığını  
savunmuꢀtur.  
Hükümet, baꢀvuranın kötü muamele iddiası ile ilgili olarak bir dilekçe vermesiyle  
birlikte Savcının kendisinden ifade aldığı ve Adli Tıp Kurumu’ndan baꢀvuranın vücudundaki  
yaraların niteliği ve nedeninin yer aldığı tam bir tıbbi rapor hazırlanmasını talep ettiğini ifade  
etmiꢀtir. Sonuç olarak Savcı, 18 Kasım 2004 tarihinde ilgili polisler hakkında iꢀlem  
yapılmamasına karar vermiꢀtir. Tüm raporlara atıfta bulunulan sözkonusu kararda, baꢀvuranın  
vücudundaki lezyonların yakalanmadan önce gerçekleꢀtiği ve vücudu ve kollarındaki izlerin  
kendisi tarafından yapılmıꢀ olduğu sonucuna varılmıꢀtır.  
Mahkeme, bir kiꢀinin 3. maddeye aykırı olarak polis tarafından ciddi bir kötü  
muameleye tâbi tutulduğu yönünde savunulabilir bir iddia ortaya attığı durumlarda sözkonusu  
hükmün, AĐHS’nin 1. maddesinde yer alan devletin “kendi yetki alanı içinde bulunan herkese  
Sözleꢀme’de yer alan hak ve özgürlükleri tanıması” genel yükümlülüğüyle birlikte  
okunduğunda etkili bir resmi soruꢀturma yapılması gerekliliğini içerdiğini hatırlatır.  
Soruꢀturma, sorumluların belirlenmesi ve cezalandırılmasını sağlar nitelikte olmalıdır (bkz.  
Assenov vd., Raporlar 1998-VIII; Labita – Đtalya [BD], no. 26772/95).  
Somut davada Mahkeme, Savcının baꢀvuranın avukatının kötü muameleye iliꢀkin  
dilekçesini alır almaz bir soruꢀturma baꢀlatmıꢀ olduğunu dikkate alır. Ancak dava dosyasına  
göre Savcı sadece, polis memurları hakkında iꢀlem yapılmamasına karar verdiği zaman,  
baꢀvuranın, vücudundaki eski kesiklerin kendisi tarafından yapıldığını itiraf ettiği, 30 Mayıs  
2002 tarihli ifadesini dikkate almıꢀtır. 30 Mayıs 2002 tarihli raporda üç-dört gün önce, yani  
gözaltı döneminde oluꢀtuğu tahmin edilen künt travma lezyonları hakkında bir soruꢀturma  
yapmamıꢀtır. Mahkeme ayrıca Savcının baꢀvuran hakkında hazırlanan tıbbi raporlar  
arasındaki tutarsızlığı göz ardı etmiꢀ olduğunu dikkate alır. Davayı temyiz aꢀamasında  
inceleyen Siverek Ağır Ceza Mahkemesi de önceki unsurları dikkate almamıꢀtır. Ayrıca dava  
dosyasında Savcı ya da Ağır Ceza Mahkemesinin suçlanan polis memurlarının ifadesini alıp  
almadığı hakkında bilgi bulunmamaktadır.  
Yukarıdakiler ıꢀığında Mahkeme, baꢀvuranın polislerden kötü muamele gördüğüne  
iliꢀkin iddiasının AĐHS’nin 3. maddesinin gerektirdiği gibi ulusal makamlar tarafından etkili  
bir soruꢀturmaya tâbi tutulmadığı sonucuna varmaktadır.  
Bu nedenle sözkonusu hüküm usulen ihlal edilmiꢀtir.  
Bu ꢀartlar altında Mahkeme, AĐHS’nin 13. maddesi bağlamında ayrı bir sorun olmadığı  
kanaatindedir (bkz. Timur – Türkiye, no. 29100/03).  
5
ONAY – TÜRKĐYE KARARI  
II. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN 1, 3 VE 4. PARAGRAFLARININ ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ  
ĐDDĐASI  
Baꢀvuran ilk olarak iç hukukun, çocukların yakalandığında ivedilikle bir Savcı önüne  
çıkarılmasını ve Savcının bizzat kendisinin soruꢀturma yürütmesi gerektirdiğini iddia etmiꢀtir.  
Ancak kendi davasında polis memurları soruꢀturma ile görevlendirilmiꢀ, Savcı yer almamıꢀtır.  
Baꢀvuran ikinci olarak polis nezaretindeki tutukluluğunun gereğinden uzun olduğunu  
savunmuꢀ, AĐHS’nin 5. maddesinin 1 (c) ve 3. paragraflarına atıfta bulunmuꢀtur.  
Üçüncü olarak baꢀvuran, gözaltı süresince avukat imkânı olmaması ve avukatın olay  
yeri incelemelerine katılımının gözlemcilikle sınırlı olması nedeniyle tutukluluk halinin  
yasaya uygunluğuna itiraz edemediğini ifade etmiꢀtir. Bu bağlamda AĐHS’nin 13. maddesine  
atıfta bulunmuꢀtur. Ancak Mahkeme bu ꢀikâyeti AĐHS’nin 5/4. maddesi bağlamında  
incelemeyi uygun bulmaktadır.  
AĐHS’nin 5. maddesinin ilgili kısmı ꢀu ꢀekildedir:  
“Herkesin kiꢀi özgürlüğüne ve güvenliğine hakkı vardır. Aꢀağıda belirtilen haller ve yasada belirlenen  
yollar dıꢀında hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz:  
(c) Bir suç iꢀlediği hakkında geçerli ꢀüphe bulunan veya suç iꢀlemesine ya da suçu iꢀledikten sonra  
kaçmasına engel olmak zorunluluğu inancını doğuran makul nedenlerin bulunması dolayısıyla, bir  
kimsenin yetkili merci önüne çıkarılmak üzere yakalanması ve tutulu durumda bulundurulması.  
3. Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢀullar uyarınca yakalanan veya tutuklu durumda bulunan  
herkes hemen bir yargıç veya adli görev yapmaya yasayla yetkili kılınmıꢀ diğer bir görevli önüne  
çıkarılır…  
4. Yakalama veya tutuklu durumda bulunma nedeniyle özgürlüğünden yoksun kılınan herkes, özgürlük  
kısıtlamasının yasaya uygunluğu hakkında kısa bir süre içinde karar vermesi ve yasaya aykırı görülmesi  
halinde kendisini serbest bırakması için bir mahkemeye baꢀvurma hakkına sahiptir.”  
Hükümet, baꢀvuranın AĐHS’nin 35/1. maddesinde zorunlu kılınan, açık iç hukuk  
yollarını tüketmediğini savunmuꢀtur. Bu bağlamda eski CMUK’un 128/4. maddesine göre  
baꢀvuranın anne-babası veya temsilcisinin salıverilme ile ilgili baꢀvuru yapabileceğini ifade  
etmiꢀlerdir. Ancak ihzar iꢀlemlerini ulusal mahkemelerde takip etmemiꢀlerdir.  
Hükümet bununla birlikte baꢀvuranın beraat etmiꢀ olması nedeniyle o zaman yürürlükte  
olan 466 sayılı Tazminat Yasası ile sunulan çareyi kullanma hakkına sahip olduğunu ifade  
etmiꢀtir. Yasanın 2. maddesinde kanunsuz olarak yakalanan ve tutuklanan kiꢀilerin yetkili  
mercilerin karar tarihinden itibaren üç ay içinde en yakın Ağır Ceza Mahkemesine baꢀvurup  
uğramıꢀ olabilecekleri tüm zararlar için tazminat talep edebilecekleri belirtilmiꢀtir.  
Mahkeme, AĐHS’nin 35/1. maddesinde öngörülen iç hukuk yollarının tüketilmesi  
kuralının baꢀvuranların öncelikle iddia ettikleri ihlaller karꢀısında kendilerine tazminat  
sağlaması için iç hukuk sisteminde normalde kullanılabilir ve yeterli olan yolları kullanmaya  
zorunlu kıldığını hatırlatır. Madde ayrıca, sonradan AĐHM’ye taꢀınması düꢀünülen  
ꢀikâyetlerin öncelikle, en azından esas olarak ve iç hukukta öngörülen resmi gereklere  
uyularak uygun ulusal makama yapılmıꢀ olmasını gerektirir (bkz. Aksoy, yukarıda anılan;  
Akdivar vd – Türkiye, Raporlar 1996-IV).  
Mahkeme, somut davada baꢀvuranın iç hukukun gereklerine uymadığını ve bu nedenle  
kanunsuz olduğunu iddia ettiği tutukluluk koꢀullarından ꢀikâyetçi olduğunu kaydeder.  
6
ONAY – TÜRKĐYE KARARI  
Mahkeme, baꢀvuranın tutukluluğunun, ilgili mevzuatın 18 (b) bölümündeki gereklere  
uymamıꢀ olabileceğini gözlemler. Ancak Mahkeme baꢀvuranın evinde, annesi ile birlikteyken  
yakalanmıꢀ olduğunu göz ardı edemez. 26 Mayıs 2002 tarihinde polisler tarafından  
düzenlenen yakalama tutanağı baꢀvuranın annesinin yakalama ve tutukluluktan haberdar  
edildiğini teyit etmiꢀtir. Bununla birlikte baꢀvuran gözaltı döneminde ve sonrasında iki farklı  
görevli avukattan adli destek almıꢀtır. Đlk avukatın olay yeri incelemeleri sırasında sadece  
olayları izlediğini ve kendisine yeterli adli destek sağlamadığını iddia etse de ikinci avukat  
kötü muameleye iliꢀkin olarak Savcıya ꢀikâyet dilekçesi vermiꢀtir. Ancak sözkonusu dilekçe  
tutukluluğun kanunsuzluğu iddiasına iliꢀkin herhangi bir görüꢀe yer vermemiꢀtir. 5. madde’ye  
dayanan mağduriyetlerine iliꢀkin olarak baꢀvuranın annesi ya da avukatı baꢀka makamlara da  
baꢀvurmamıꢀtır.  
Yukarıdakiler ıꢀığında baꢀvuranın, insan haklarını koruyan ulusal sistemlere takviye  
olan AĐHM’ye baꢀvuru yapmadan önce sözkonusu ꢀikâyetleri ulusal makamlara yapmıꢀ  
olmasını beklemek mantıklıdır.  
Bu nedenle baꢀvurunun bu kısmı AĐHS’nin 35. maddesinin 3 ve 4. paragrafları uyarınca,  
iç hukuk yollarının tüketilmesi gereğine uyulmadığından reddedilmelidir.  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
AĐHS’nin 41. maddesine göre:  
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci  
Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete  
uygun bir surette, zarar gören tarafın adil tazminine hükmeder.”  
A. Tazminat  
Birinci baꢀvuran 1,500 Yeni Türk Lirası (YTL) (yaklaꢀık 838 Euro) maddi, 100,000,000  
YTL [100,000 YTL] (yaklaꢀık 55,796 Euro) manevi tazminat talep etmiꢀtir.  
Hükümet, talep edilen miktarlara temelsiz ve haddinden fazla olduğu gerekçesiyle itiraz  
etmiꢀtir.  
Mahkeme tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı  
bulunmadığını kaydetmektedir; bu nedenle talebi reddeder. Ancak tespit edilen ihlalleri  
dikkate alarak ve eꢀitlikçi bir hükümle birinci baꢀvurana 5,000 Euro manevi tazminat  
ödenmesini uygun bulur.  
B. Yargılama masraf ve giderleri  
Birinci baꢀvuran aynı zamanda AĐHM önündeki masraflara karꢀılık olarak 11,200 YTL  
(yaklaꢀık 6,247 Euro) talep etmiꢀtir. Talebini desteklemek amacıyla Diyarbakır Barosu’nun  
2006 yılı için tavsiye edilen ücret çizelgesini sunmuꢀtur.  
Hükümet talep edilen miktara itiraz etmiꢀtir.  
7
ONAY – TÜRKĐYE KARARI  
AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için  
yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.  
Somut davada baꢀvuran talep edilen miktarların gerçekten harcandığını kanıtlamamıꢀtır. Buna  
göre Mahkeme bu baꢀlık altında tazminata hükmetmez.  
C. Gecikme faizi  
Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana üç  
puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.  
BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Birinci baꢀvuranın gözaltındaki kötü muameleye iliꢀkin ꢀikâyetinin kabuledilebilir,  
baꢀvurunun kalan kısmının ise kabuledilmez olduğuna;  
2. Kötü muamele ꢀikâyetine iliꢀkin olarak AĐHS’nin 3. maddesinin esastan ihlal edildiğine;  
3. Kötü muamele iddialarına iliꢀkin olarak yetkililerin etkili bir soruꢀturma yürütememesi  
nedeniyle AĐHS’nin 3. maddesinin usulden ihlal edildiğine;  
4. (a) Sorumlu Devlet’in birinci baꢀvurana, AĐHS’nin 44/2. maddesi uyarınca kararın  
kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde aꢀağıdaki miktarları, ödeme tarihindeki döviz  
kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere:  
(i) 5,000 Euro (beꢀ bin Euro) manevi tazminat,  
(ii) bu miktar üzerine uygulanabilecek her tür vergiyi ödemesine;  
(b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa  
Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda  
faiz uygulanmasına;  
5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Đngilizce hazırlanmıꢀ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragrafları uyarınca 20 Eylül 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
S. DOLLÉ  
Kâtip  
F. TULKENS  
Baꢀkan  
8