CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

ORAL VE ATABAY -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 39686/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

23 Haziran 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

T.C. vatandaꢀları Đsa Oral ve Ahmet Atabay (baꢀvuranlar) tarafından Türkiye Cumhuriyeti

aleyhine, 11 Eylül 2002 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin

Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapılan

18257/04 numaralı baꢀvuru sonucu bu dava görülmektedir

Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu

avukatlarından M. Beꢀtaꢀ tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1973 ve 1967 doğumlu olup ꢁırnak’ta ikamet etmektedir.

12 Mart 2002 tarihinde, PKK terör örgütüne yardım ve yataklık eden on sekiz kiꢀi

hakkında istihbarat alan ꢁırnak Emniyet Müdürlüğü terörle mücadele ꢀubesi, ꢁırnak

savcılığından ꢀüphelilerin oturdukları ev için arama emri çıkarılmasını istemiꢀlerdir. Savcılık

derhâl arama emrini çıkarmıꢀ ve Anayasa’nın 21. maddesi uyarınca dosyayı incelemesi için

ꢁırnak Sulh Mahkemesine göndermiꢀtir.

Polis, 13 Mart 2002 tarihinde sırasıyla baꢀvuranlardan Đsa Oral’ın evini saat 2 :45’te ve

diğer baꢀvuran Ahmet Atabay’ın evini ise saat 04 :00’te aramıꢀtır. Baꢀvuranların hazırlayıp

imzaladığı arama ve yakalama tutanaklarına bakıldığında, operasyonun PKK terör örgütüyle

mücadele kapsamında düzenlendiği ve ilgili ꢀahısların bu terör örgütüne üye olduklarından

ꢀüphelenildiği anlaꢀılmaktadır.

Yine arama tutanaklarından anlaꢀıldığına göre, baꢀvuranların evinde çok sayıda av tüfeği

mermisi ele geçirilmiꢀ ve bu nedenle ꢁırnak Emniyet Müdürlüğü’ne sevk edilerek gözaltına

alınmıꢀlardır. Baꢀvuranlar, PKK terör örgütüne yardım ve yataklık ettikleri gerekçesiyle

gözaltına alındıklarını belirten formları imzalamıꢀlardır. Baꢀvuranlar gözaltı sırasında avukat

yardımı istememiꢀlerdir.

14 Mart 2002 tarihinde, ꢁırnak Emniyet Müdürlüğü savcılıktan baꢀvuranlarla birlikte diğer

dört kiꢀinin gözaltı sürelerinin uzatılmasını istemiꢀtir. Bu taleple birlikte ilgili ꢀahısların

sabıka kaydı bilgilerini içeren bir açıklama notu sunulmuꢀtur. Sabıka kayıtlarında, Đsa Oral’ın

1994 ve 1997 yıllarında PKK terör örgütüne yardım ve yataklıktan ve Ahmet Atabay’ın ise

1991 yılında hırsızlıktan tutuklandıkları görülmektedir.

Yine 14 Mart 2002 tarihinde, baꢀvuranların gözaltı süresi, dava dosyasına bakan ꢁırnak

Cumhuriyet Savcısı tarafından 17 Mart 2002 tarihine kadara uzatılmıꢀtır. Savcı, uzatma

kararında « isnad edilen suçun niteliği ve içeriğini, çok sayıda ꢀüphelinin bulunmasını ve delil

durumunu » dikkate almıꢀtır.

Polis, 15 ve 16 Mart 2002 tarihlerinde sırayla Ahmet Atabay ve Đsa Oral’ı PKK terör

örgütüne üyelikleriyle ilgili olarak sorgulamıꢀtır.

2

17 Mart 2002 pazar günü, baꢀvuranlar – Ahmet Atabay saat 6:20’de ve Đsa Oral saat

6:30’da- ꢁırnak Emniyet Müdürlüğünden ayrılmıꢀlardır. Aynı gün baꢀvuranlar, alınan

ifadelerde belirtilmeyen bir saatte, Cumhuriyet savcısının ve daha sonra ꢁırnak Sulh

Mahkemesi önüne çıkarılmıꢀtır. Đki baꢀvuran Cumhuriyet savcısına verdikleri ifadeleri Sulh

mahkemesi önünde de doğrulamıꢀlar ve ꢁırnak Emniyet Müdürlüğünde kayıt altına alınan

ifadelerini inkâr etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar kötü muamele görmediklerini bildirmiꢀlerdir.

Hakim, Ahmet Atabay’ın tutuklanmasına ve Đsa Oral’ın serbest bırakılmasına karar vermiꢀtir.

18 Mart 2002 tarihinde, savcılığın itirazı üzerine, ꢁırnak Ceza Mahkemesi Đsa Oral

hakkındaki salıverme kararını bozmuꢀtur. Đlgili ꢀahsın gözaltı sırasında verdiği ifade

doğrultusunda mahkeme, gıyaben tutuklama emri vermiꢀtir.

19 Mart 2002 tarihinde, Đsa Oral saat 00:50’de evindeyken yakalanmıꢀ ve gözaltına

alınmıꢀtır. Sabah saat 10:35’te baꢀvuran gözaltına alındığı binadan alınarak ceza

mahkemesine sevk edilmiꢀtir. Gıyabında verilen tutuklama emri hakim tarafından kendisine

tebliğ edilmiꢀ ve bunun üzerine baꢀvuran tutuklanarak cezaevine konulmuꢀtur.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet savcısı 10 Nisan 2002 tarihli

iddianamesinde, Devletin sınırlarını bölmek amacıyla PKK terör örgütünün silahlı

eylemlerine katılmak suçundan baꢀvuranlar aleyhine ceza davası açmıꢀtır.

DGM’lerin kaldırılmasını öngören Anayasa değiꢀikliğinin yürürlüğe girmesinden sonra

dava, Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesinde görülmeye baꢀlanmıꢀtır.

25 Kasım 2004 tarihinde, Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi baꢀvuranların tahliyesine karar

vermiꢀtir.

Baꢀvuranlar, 23 Mart 2006 tarihinde beraat etmiꢀlerdir.

Savcı kararı temyiz etmiꢀtir. Dava 14 Mart 2008 tarihinden itibaren Yargıtay önünde

derdesttir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN 1 VE 2. PARAGRAFLARININ ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐALARI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, cezai bir suç iꢀlediklerini gösteren makul bir gerekçe olmadığını ileri sürerek,

kendilerine isnat edilen suçlar hakkında bilgilendirilmediklerinden ꢀikâyetçi olmaktadır.

Gözaltı sürelerinin uzunluğu ile bu tedbirin yasallığını kontrol etme imkânı veren bir itiraz ya

da tazminat yolunun yokluğunu eleꢀtiren baꢀvuranlar, AĐHS’nin 5. maddesinin 1c ve 2.

paragraflarına atıfta bulunmaktadır:

A. AĐHS’nin 5. maddesinin 1c paragrafı

Hükümet, baꢀvuranların tutuklanmasının yasalara dayandığını ve mevzuata uygun

olduğunu ileri sürmektedir. Baꢀvuranların tutuklanma nedenlerinin evleri aranırken ve

gözaltına alınmaları sırasında kendilerine bildirildiğini kaydeden Hükümet ayrıca, baꢀvuranlar

3

tarafından imzalanan gözaltı tutanaklarında PKK terör örgütüne yardım ettikleri ve lojistik

destek verdikleri gerekçesiyle tutuklandıklarının açıkça belirtildiğini vurgulamaktadır.

Baꢀvuranlar bu tezi reddetmektedir.

AĐHM, önce tüm özgürlük kısıtlamalarının hem ulusal hukuk kuralları ile uyum içinde

olması, hem bireylerin keyfi ve kanun dıꢀı olarak gözaltına alınmasını önlemeyi amaçlayan 5.

maddeye uygun olması gerektiğini hatırlatmaktadır (Türkiye aleyhine Tanlı davası,

n^o26129/95, prg. 164, CEDH 2001-III).

AĐHM ayrıca, AĐHS’nin 5. maddesinin 1. paragrafında yeralan « yasada belirlenen yollar »

ifadesinde aslında ulusal yasaların esas ve usul normlarına uyma zorunluluğunun

kastedildiğini hatırlatmaktadır. AĐHM bu durumda, iç hukuka – yasa hükümleri veya içtihada

– uyulup uyulmadığını araꢀtırmak zorundadır (Polonya aleyhine Baranowski davası, n^o

28358/95, prg. 50, CEDH 2000-III). Son olarak AĐHM, tutuklamanın arkasında “makul

nedenler” olup olmadığına bakacaktır.

Bu açıdan AĐHM, baꢀvuranların tutuklanmalarının «mevzuat bakımından

yasalara uygunluğu » ve özellikle AĐHS’nin 5. maddesi anlamında « yasada belirlenen

yollara » uygun olarak yapıldığına itiraz etmediklerini gözlemlemektedir.

Buna karꢀın, baꢀvuranlara göre, AĐHS’nin 5. maddesinin 1c paragrafı anlamında bir suç

isnadı için makul bir gerekçe bulunmamaktadır.

‘ꢁüphe’nin düzeyi ile ilgili olarak AĐHM, Brogan ve diğerleri kararında vardığı sonucu

yinelemekte ve AĐHS’nin 5/1 maddesinin c) paragrafı kapsamında gözaltı sırasında yapılan

sorgulamanın, yakalamanın dayanağı olan ꢀüpheleri doğrulayan veya ortadan kaldıran, cezai

soruꢀturmanın tamamlayıcı unsuru olduğunu, ꢀüphe doğuran olguların bir cezai soruꢀturmanın

daha ileriki safhalarını oluꢀturan dava açılmasını veya mahkûmiyeti haklı göstermek için

gerekli olgularla aynı düzeyde olması gerekmediğini kaydetmektedir (Birleꢀik Krallık

aleyhine Brogan ve diğerleri davası, 29 Kasım 1988, prg. 53, seri A n^o145-B).

Mevcut davada AĐHM, baꢀvuranların PKK terör örgütüne yardım ve yataklık ettiğinden

ꢀüphelenildiğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla, baꢀvuranların yakalanması programlı bir

operasyon çerçevesinde gerçekleꢀtirilmiꢀtir. AĐHM, yetkili makamların – evlerinde ele

geçirdikleri av tüfeği mermileri gibi – bazı kanıtları baꢀvuranlardan ꢀüphelenmek için makul

bir gerekçe olarak kabul etmelerinin AĐHS’nin 5. maddesinin 1c paragrafındaki kıstaslara ters

düꢀmediği kanaatindedir (mutatis mutandis, Birleꢀik Krallık aleyhine O'Hara davası, n^o

37555/97, prg. 42, CEDH 2001-X).

Baꢀvuranların üzerindeki ꢀüpheler, somut dayanağı olması nedeniyle AĐHS’nin 5.

maddesinin 1c paragrafının gerektirdiği düzeye eriꢀmiꢀ olarak değerlendirilmelidir. Bu

itibarla, özgürlük kısıtlaması, ꢀüpheleri doğrulamak ya da ortadan kaldırmak amacıyla

gerçekleꢀtirilmiꢀtir.

AĐHM, Đsa Oral’ın 19 Mart 2002 tarihinde ikinci kez tutuklanmasıyla ilgili olarak,

hakkında tutuklama emri bulunması dolayısıyla bu tutuklamanın AĐHS’nin 5. maddesinin 1 b

paragrafına uygun olarak gerçekleꢀtirildiğini ve bu yönde herhangi bir sorunun bulunmadığını

gözlemlemektedir.

4

Bunun sonucu olarak, dava dilekçesinin bu bölümü açıkça dayanaktan yoksun olduğundan

AĐHS’nin 35. maddesinin 3 ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmelidir.

B. AĐHS’nin 5. maddesinin 2. paragrafı

AĐHM, 5. maddenin 2. paragrafının temel bir güvence içerdiğini ve tutuklanan bir

kimsenin hangi gerekçeyle tutuklandığını bilme hakkı olduğunu hatırlatmaktadır. AĐHS’nin 5.

maddesinin sunduğu koruma sistemiyle birleꢀen bu güvence, 4. paragraf gereğince yasallığın

mahkeme önünde tartıꢀılabilmesi için ilgili ꢀahsa anlayacağı bir dilde özgürlüğünün hangi

hukuki ve somut gerekçelerle kısıtlandığının açıklanmasını zorunlu kılmaktadır. Đlgili ꢀahıs,

bu bilgileri « mümkün olan en kısa süre içerisinde» almalıdır, ancak onu tutuklayan polis bu

bilgilerin tümünü hemen orada kendisine veremeyebilir. Đlgili ꢀahısın kendisine isnad edilen

suçlar hakkında yeterince ve kısa zamanda bilgilendirilip bilgilendirilmediğinin belirlenmesi

için, davanın koꢀullarına bakmak gerekir (Birleꢀik Krallık aleyhine Fox, Campbell ve Hartley

davası, 30 Ağustos 1990, prg. 40, seri A n^o182).

AĐHM ayrıca, baꢀvuranların evlerinde yapılan arama sırasında ilgili ꢀahısların PKK terör

örgütüne yardım ve yataklık ettiklerinden ꢀüphelenildiğini yazan tutanakları imzaladıklarını

gözlemlemektedir. Öte yandan, baꢀvuranların gözaltına alındıkları sırada imzaladıkları

kayıtlarda da yine adı geçen terör örgütüne yardım ve yataklık ettiklerinden ꢀüphelenildiği

belirtilmektedir.

Bu nedenle, baꢀvuranların gözaltı formu ile diğer tutanakları imzalamaları, tutuklanma

gerekçeleri hakkında yeterince bilgi sahibi olduklarını kanıtlamaktadır (Türkiye aleyhine

Veske davası, n^o11838/02, prg. 21, 20 ꢁubat 2007).

Bunun sonucu olarak, AĐHS’nin 5. maddesinin 2. paragrafıyla ilgili ꢀikâyet açıkça

dayanaktan yoksun olduğundan AĐHS’nin 35. maddesinin 3 ve 4. paragrafları uyarınca

reddedilmelidir.

II. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN 3. PARAGRAFININ ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Baꢀvuranlar, gözaltı süresinin uzunluğundan ꢀikâyetçi olmakta ve bu tedbirin yasallığını

kontrol etme imkânı veren bir itiraz ya da tazminat yolunun yokluğunu eleꢀtirmektedir.

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. paragrafına atıfta bulunmaktadır:

Hükümet, gözaltı süresinin Brogan ve diğerleri kararındaki içtihatla ortaya çıkan sınırları

aꢀmadığını ve dolayısıyla bu iddianın açıkça dayanaktan yoksun olduğunu kaydederek,

AĐHM’nin bu ꢀikâyeti reddetmesi gerektiğini savunmaktadır. Hükümet ayrıca, bir terör

örgütüyle iliꢀkilendirilen bu davanın karmaꢀıklığına, suçların ciddiyetine, bölgede terörist

eylem tehditlerinin devam ettiğine ve kamu yararına dikkât çekerek, baꢀvuranların gözaltı

sürelerinin uzatılmasının haklı nedenleri olduğunu vurgulamaktadır. Son olarak Hükümet,

gözaltı sürelerinin ağır suçlarla ilgili soruꢀturmaların iyi yürütülmesi için gerekli sınırları

aꢀmadığını ve yürürlükteki yasalara uygun olduğunu ileri sürmektedir.

Bununla birlikte AĐHM, söz konusu ꢀikâyetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı

anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını tespit etmektedir. AĐHM, öte yandan

5

ꢀikâyetin baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını ve dolayısıyla kabuledilebilir

ilan edilmesinin uygun olacağını kaydetmektedir.

B. Esasa iliꢀkin

AĐHM, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. paragrafındaki zorunlulukların yerine getirilmesi için

gözaltıların otomatik olarak adli denetime tabi tutulması gerektiğini hatırlatmaktadır. Bu

denetim, gözaltına alınan kiꢀinin önceden talep etmesine bağlı olmamalıdır (Malta aleyhine

Aquilina davası [GC], n^o25642/94, prg. 49, CEDH 1999-III ve Romanya aleyhine Samoila

ve Cionca davası, n^o33065/03, prg. 48, 4 Mart 2008). Zira böyle bir zorunluluk, gözaltına

alınan kiꢀiye avukatı aracılığıyla bir mahkemede gözaltının yasal olup olmadığının

incelenmesini isteme hakkı öngören AĐHS’nin 5/4 maddesinden farklı olan 5/3 maddesindeki

güvencenin doğasını değiꢀtirecektir (Aquilina, ilgili bölüm ve Samoila ve Cionca, ilgili

bölüm).

Tutuklama ve gözaltıyla ilgili ilk otomatik denetimin yasalara uygunluğunu incelemeye

imkân vermesi ve tutuklanan kiꢀinin bir suç iꢀlediğinden ꢀüphelenilmesinin makul nedenleri

olup olmadığını, yani gözaltının AĐHS’nin 5. maddesinin 1c paragrafında sıralanan itirazlarla

örtüꢀüp örtüꢀmediğini ortaya koyması gerekmektedir. Bu kıstasların yerine getirilmediği

durumlarda, hakimin serbest bırakma kararı alma yetkisi bulunmalıdır (mutatis mutandis,

Birleꢀik Krallık aleyhine McKay davası [GC], n^o543/03, prg. 40).

Mevcut davada AĐHM, AĐHS’nin 5/3 maddesi anlamında tutukluluğun yasallığı ile ilgili

ilk denetimin, iki baꢀvuranın dört gün iki saat (Ahmet Atabay) ve dört gün dört saat (Đsa Oral)

gözaltında tutulduktan sonra sulh hakiminin önüne çıkarıldıkları 17 Mart 2002 tarihinde

gerçekleꢀtiğini gözlemlemektedir.

Bu durumda, dört gün dört saat ve dört gün iki saatlik gözaltı sürelerinin « ivedilik »

kıstasına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. Her ne kadar Hükümet,

Brogan ve diğerleri (ilgili bölüm, prg. 62) davasında dört gün altı saatten daha uzun bir

gözaltı süresi için ihlâl tespit edildiğini hatırlatsa da, bu karara bakılarak birkaç saat ve hatta

birkaç dakika daha kısa süreli gözaltılarda hiçbir ihlâl olmadığı sonucu çıkarılamaz. AĐHM,

dört günü aꢀan her gözaltı süresinin, terörle mücadele kapsamında dahi olsa prima facie çok

uzun olduğu kanaatindedir (Brogan ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 62). Bununla birlikte

AĐHM, çocuk yaꢀtakilerle ilgili daha kısa süreli gözaltılar (Türkiye aleyhine Đpek ve diğerleri

davası, n^o17019/02 ve 30070/02, prg. 36, 3 ꢁubat 2009) ve bazı suçlar (Bulgaristan aleyhine

Kandzhov davası, n^o68294/01, prg. 66, 6 Kasım 2008) için bu hükmün ihlâl edildiği yönünde

karar verdiğini hatırlatmaktadır.

Dolayısıyla, mevcut davada olduğu gibi yasallığın uygun ve hızlı bir ꢀekilde

denetlenmediği durumlarda AĐHM, Ahmet Atabay vakasında dört gün iki saat ve Đsa Oral

vakasında dört gün dört saatlik gözaltı sürelerinin AĐHS’nin 5. maddesinin 3. paragrafının ilk

cümlesinde belirtilen « ivedilik » zorunluluğuna uymadığı kanaatindedir. Bu itibarla, iki

baꢀvuranla ilgili durumda AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlâl edilmiꢀtir.

6

III. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN 4. PARAGRAFININ ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Gözaltının yasallığı hakkında bir itiraz yolunun olmadığından yakınan baꢀvuranlar,

AĐHS’nin 5. maddesinin 4. paragrafına atıfta bulunmaktadır.

Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmediğini savunmakta ve AĐHM’nin baꢀvuruyu

reddetmesini istemektedir. Hükümete göre, baꢀvuranlar Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 128.

maddesi uyarınca gözaltı sürelerinin uzatılma kararına itiraz etmemiꢀlerdir.

AĐHM, mevcut davanın özel koꢀulları göz önüne alındığında, yapılan itirazın AĐHS’nin 5.

maddesinin 4. paragrafına dayandırılan ꢀikâyetin meꢀruluğu ile yakından ilgili olduğu ve

esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmaktadır. Dolayısıyla, bu ꢀikâyetle ilgili olarak iç

hukuk yollarının tüketilip tüketilmediği konusunun esas ile birleꢀtirilerek incelenmesi

gerekmektedir. Öte yandan, söz konusu ꢀikâyet AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı

anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmayıp, baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi de

bulunmamaktadır (Veske, ilgili bölüm, prg. 23). Bu itibarla, kabuledilebilir ilan edilmesi

uygun olacaktır.

B. Esasa iliꢀkin

AĐHM, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 128. maddesi değiꢀtirildikten sonra bir

tutuklamanın, gözaltının ve bu sürelerin uzatılmasının yasallığı hakkındaki denetimin dosya

üzerinde hüküm veren sulh hakiminin yetkisinde olduğunu gözlemlemektedir.

AĐHM’nin kanaatine göre, değiꢀik 128. maddede öngörüldüğü gibi dosya üzerinden

inceleme yapılması AĐHS’nin 5. maddesinin 4. paragrafındaki zorunluluklara cevap

vermemektedir. 5/4 maddesinin gereklilikleri çerçevesinde ilgili ꢀahıs bizzat kendisi veya

gerektiğinde bir temsilci aracılığıyla dinlenme imkânı bulmalıdır, aksi takdirde özgürlüğün

kısıtlanması alanındaki temel güvencelerden yararlanamaz (Türkiye aleyhine Keklik ve

diğerleri davası, n^o77388/01, prg. 46- 47, 3 Ekim 2006).

Mevcut davada AĐHM, bu sonucu değiꢀtirecek herhangi bir neden görememektedir.

Bu itibarla AĐHM, Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediği yönündeki iddialarını

reddetmekte ve yukarıda açıklanan gerekçelerle AĐHS’nin 5. maddesinin 4. paragrafının ihlâl

edildiği sonucuna varmaktadır.

IV. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN 5. PARAGRAFININ ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuranlar, tazminat talep etme imkânı tanıyan bir itiraz yolunun olmamasını

eleꢀtirmekte ve AĐHS’nin 5. maddesinin 5. paragrafına atıfta bulunmaktadır.

AĐHM, ꢀikâyetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça dayanaktan

yoksun ilan edilemeyeceğini ve baꢀka herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin

bulunmadığını kaydetmektedir. Dolayısıyla AĐHM, ꢀikâyeti kabuledilebilir ilan etmektedir.

7

AĐHM, 5. maddenin 1., 2., 3. veya 4. fıkralarına aykırı koꢀullarda uygulanan bir

özgürlükten yoksun bırakma sonucunda tazminat için baꢀvuruda bulunmanın mümkün olduğu

hallerde AĐHS’nin 5/5 maddesine uyulduğunu hatırlatır (Hollanda aleyhine Wassinki davası,

27 Eylül 1990, prg. 38, seri A n^o185-A). AĐHM ayrıca, 5. maddenin 5. paragrafının yalnızca

bir tazminat hakkının varlığını güvence altına aldığını, bu hakkın kullanılmasına iliꢀkin

herhangi bir usul ꢀartlarını tespit etmediğini kaydetmektedir (Fransa aleyhine Francisco

davası (karar), n^o38945/97, 29 Ağustos 2000).

5. fıkrada öngörülen tazminat hakkı, 5. maddenin önceki fıkralarından birinin ihlal

edildiğinin ulusal bir makam ya da AĐHM tarafından tespit edilmiꢀ olmasını gerektirir

(Fransa aleyhine Bouchet davası, n^o33591/96, prg. 50, 20 Mart 2001).

Mevcut davada durum böyle olduğu için, baꢀvuranların mağduriyetlerine karꢀı tazminat

talep etme imkânlarının olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir.

AĐHM, Türk hukukunun, hakkında beraat kararı veya kesin karar verilen kiꢀilere tazminat

talep etme imkânı tanıdığını gözlemlemektedir. AĐHM, yine söz konusu tazminatın, beraat

eden veya - en kısa zamanda hakim önüne çıkarılıp çıkarılmadığı ve tutukluluğu yasal olup

olmadığı incelenmeden- kanuna aykırı bir ꢀekilde gözaltına alınan yargılanabilir kiꢀilere

uygulandığını tespit etmektedir. AĐHM, tazminat usulünün incelemesindeki bu yetersizliği

daha öncede AĐHS’nin 5. maddesindeki zorunluluklara aykırı bulduğunu hatırlatmaktadır

(Türkiye aleyhine Saraçoğlu ve diğerleri davası, n^o4489/02, prg. 52, 29 Kasım 2007 ; Türkiye

aleyhine Medeni Kavak davası, n^o13723/02, prg. 34, 3 Mayıs 2007 ve Türkiye aleyhine Sinan

Tanrıkulu ve diğerleri davası, n^o50086/99, prg. 50, 3 Mayıs 2007).

Sonuç olarak AĐHM, Türk hukukunun baꢀvuranlara iddia edilen ihlâller için telafi imkânı

tanıdığı konusunda ikna olmamıꢀtır. Dolayısıyla, AĐHS’nin 5. maddesinin 5. paragrafı ihlâl

edilmiꢀtir.

A. Tazminat

Baꢀvuranların her biri 13.057 TL (yaklaꢀık 7.335 Euro) maddi ve 50.000 TL. (yaklaꢀık

28.089 Euro) manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet aꢀırı olarak nitelendirdiği bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM tespit edilen ihlaller ile öne sürülen maddi tazminat arasında herhangi bir illiyet

bağı kuramamakta dolayısıyla bu talebi reddetmektedir. AĐHM manevi tazminat hususunda

ise davanın mevcut koꢀulları göz önüne alındığında, baꢀvuranların her birine 500 Euro manevi

tazminat ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargılama masraf ve giderleri için 12.700 TL

(yaklaꢀık 7.134 Euro) talep etmektedir. Baꢀvuranlar kanıtlayıcı belge olarak avukatları

tarafından hazırlanan dekontu vermekle yetinmekte, bunun haricinde bu taleplerini destekler

mahiyette herhangi bir belge sunmamaktadırlar.

Hükümet bu talebin aꢀırı olduğunu belirtmektedir.

8

AĐHM, AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca yalnızca gerçekliği, gerekliliği ispat edilen makul

miktarlardaki yargı giderlerinin elde edilebileceğini hatırlatır (Bkz. Iatridis-Yunanistan

(dostane çözüm) n^o31107/96 ve Nikolova-Bulgaristan, n^o31195/96). Bu bağlamda

baꢀvuranların herhangi bir kanıtlayıcı belge sunmadıklarını not eden AĐHM, baꢀvuranlara bu

yönde bir ödeme yapılmasını gerekli görmemektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 5. maddesinin 1c) ve 2. fıkraları yapılan ꢀikayetlerin kabuledilemez olduğuna;

2. Hükümetin AĐHS’nin 5/4 maddesine yönelik ön itirazının esasla birleꢀtirilmesine ve

baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

3. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;

4. Ön itirazın reddine ve AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiğine;

5. AĐHS’nin 5/5 maddesinin ihlal edildiğine;

6. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranların her birine

manevi tazminat olarak 500 (beꢀ yüz) Euro ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

7. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 23 Haziran 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

9