CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ORHAN ÇAÇAN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 26437/04 )

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

23 Mart 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (26437/04) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı

Orhan Çaçan’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 7 Mayıs 2004 tarihinde

Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan

Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Adli yardım olanağından yararlanan baꢀvuran, Gaziantep Barosu avukatlarından N. Bulgan

tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Baꢀvuran 1971 doğumludur.

Baꢀvuran Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi tarafından 28 Ocak 1999

tarihinde yasadıꢀı terör örgütü PKK’ya yönelik düzenlenen operasyon kapsamında

yakalanarak (daha önce yakalanan Nevruz Bozkurt’un yardımıyla) gözaltına alınmıꢀtır.

Baꢀvuran PKK’ya yardım etmek, eski köy korucusu Mehmet ꢁirin Tekin’i öldürmek ve oğlu

Cahit Tekin’i yaralamakla suçlanmıꢀtır.

Baꢀvuran gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanmamıꢀtır. Dava tutanaklarından

baꢀvuranın sorgulamaları sırasında PKK ile olan bağlantısı olduğu ve bu örgüt adına birçok

silahlı saldırıya katıldığını itiraf ettiği anlaꢀılmaktadır. Adı geçen aynı zamanda Mehmet ꢁirin

Tekin’in öldürülmesi olayının ayrıntılarını da vermiꢀtir.

30 Ocak 1999 tarihinde Cahit Tekin babasının öldürülmesi olayına karıꢀan iki kiꢀiden biri

olarak baꢀvuranı göstermiꢀtir. Ahmet Dündar adındaki bir kiꢀi de maktulün katil zanlısı olarak

baꢀvuranın adını vermiꢀtir.

31 Ocak 1999 tarihinde bu operasyon kapsamında gözaltına alınan kiꢀilerin tamamı arasında

bir yüzleꢀtirme yapılmıꢀtır.

1 ꢁubat 1999 tarihinde polis kriminal laboratuarı tarafından hazırlanan raporda suçun

meydana geldiği yerin yakınında kameraya alınan ve çok da net algılanamayan görüntülerde

sözkonusu bu iki kiꢀi arasında kiꢀisel benzerlikler kurulabileceği kaydedilmiꢀtir.

3 ꢁubat 1999 tarihinde baꢀvuran sağlık kontrolünden geçmiꢀ, vücudunda darp ya da herhangi

bir ize rastlanmamıꢀtır.

Baꢀvuran aynı gün Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcısı önüne

çıkarılmıꢀ, burada hakkında yapılan ithamları reddetmiꢀtir. Baꢀvuran aynı tarihte Đstanbul

Devlet Güvenlik Mahkemesi nöbetçi hakimi önüne çıkarılmıꢀ ve avukat yardımından

yararlanmıꢀtır. Baꢀvuran bu dava ile ilgili her türlü bilgiyi inkâr etmiꢀtir. Hakim iꢀlenen suçun

niteliğini ve delillerin durumunu dikkate alarak baꢀvuranın tutuklanmasına karar vermiꢀtir.

Savcı 11 ꢁubat 1999 tarihli iddianame ile baꢀvuranı ve diğer dokuz kiꢀiyi bir yanda ulusal

toprak bütünlüğünü yıkma amacını güden terörist eylemleri düzenlemekle, öte yanda aynı

terörist saldırıda Mehmet ꢁirin Tekin’in öldürülmesi ve Cahit Tekin’in yaralanması olayına

karıꢀmakla itham etmiꢀ ve Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesine dayalı olarak ölüm

cezasına çarptırılmalarını talep etmiꢀtir.

DGM 30 Nisan 1999 tarihinde ilk duruꢀmasını yapmıꢀtır. Baꢀvuran yanında avukatının hazır

bulunduğu duruꢀmada aleyhinde yapılan tüm suçlamalara karꢀı çıkmıꢀtır.

Bu duruꢀmada mağdur Cahit Tekin 30 Ocak 1999 tarihli ifadesini teyit etmiꢀ ve babasını

öldüren iki kiꢀiden biri olarak baꢀvuranı ꢀahsen teꢀhis etmiꢀtir.

Baꢀvuran duruꢀmada söz almıꢀ ve Cahit Tekin’in baꢀvuranın gerçeği söylemediğini savunarak

bir kez daha bahse konu silahlı saldırının faillerinden biri olmadığını ileri sürmüꢀtür.

9 Temmuz 1999 tarihli duruꢀmada Devlet Güvenlik Mahkemesi’ndeki ilk duruꢀmaya katılan

askeri hakimin yerini baꢀka bir hakim almıꢀtır. Hakimler dava dosyasında bulunan delillerin

tamamının bir kez daha okunmasını istemiꢀtir. Baꢀvuran olaylara ve aleyhindeki delillere

karꢀı çıkmıꢀtır. Baꢀvuranın avukatı Cahit Tekin’in müvekkilini cezaevinde ziyaret ettiğini ve

yapmıꢀ olduğu tanıklıktan üzüntü duyduğunu ifade ettiğini bildirmiꢀtir.

22 Eylül 1999 tarihli duruꢀmada hakimler Cahit Tekin’in katılmadığını belirterek yeniden

tanıklığına baꢀvurulmasına karar vermiꢀtir.

Cahit Tekin 1 Aralık 1999 tarihli duruꢀmaya da katılmamıꢀtır. Hakimler savcılıktan adı

geçenin izleyen duruꢀmaya katılımının sağlanmasını talep etmiꢀtir. 11 ꢁubat 2000 tarihli

duruꢀmada hakimler Cahit Tekin’in duruꢀmaya katılmadığını saptayarak savcılığın adı

geçenin adresini tespit edemediğini gözlemlemiꢀlerdir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi bu ꢀahsın dinlenmesine yer olmadığına karar vermiꢀtir.

Ahmet Dündar 21 Nisan 2000 tarihinde ifadesini değiꢀtirerek tanıklığı sırasında kimseyi katil

zanlısı olarak suçlamadığını beyan etmiꢀtir.

31 Ocak 2001 tarihinde Cumhuriyet Savcısı iddianamesini sunmuꢀ ve baꢀvuranın

mahkumiyetini talep etmiꢀtir.

DGM 14 Mayıs 2003 tarihinde baꢀvuranın nihai görüꢀlerini dinlemesinin ardından, Türkiye

Cumhuriyeti’nin toprak bütünlüğünü parçalamayı hedef alan terörist eylemleri sürdürmekten

baꢀvuranı suçlu bulmuꢀ ve TCK’nın 125. maddesine dayalı olarak müebbet hapis cezasına

çarptırmıꢀtır. Mahkeme düzenlenen terörist saldırıda baꢀvuranın Mehmet ꢁirin Tekin’i

öldürdüğü ve Cahit Tekin’i (suç ortağı Nevruz Bozkurt ve diğer iki kiꢀi ile birlikte)

yaraladığının tespit edildiğine hükmetmiꢀtir.

9 Aralık 2003 tarihinde baꢀvuranın ve avukatının katıldığı duruꢀmada Yargıtay ilk derece

mahkemesinin kararını tüm hükümleri ile onamıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 VE 3 D) MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHS’nin 6/1 ve 3 d) maddesine atıfta bulunan baꢀvuran hakkaniyete uygun

yargılanmadığından ꢀikayetçidir. Baꢀvuran bu bağlamda, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

davanın kilit tanıklarından Cahit Tekin’in yargılama sürecinde olaylara iliꢀkin ifadesini

değiꢀtirmesine rağmen yeni bir duruꢀma gerçekleꢀtirmediğini ileri sürmektedir. Baꢀvuran

ayrıca Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin olayları değerlendirmesinin aleyhindeki delil

unsurlarına dayandığından yakınmaktadır.

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır. AĐHM’nin bu konudaki yerleꢀik içtihadına atıfta

bulunan Hükümet görgü tanıklarını da içeren delillerin kabuledilebilirliğinin ulusal

mahkemelerin ilk aꢀamada inceledikleri unsurlar olduğunu hatırlatır. Bununla birlikte, ulusal

mahkemeler tanıklar ve suç ortaklarının yer aldığı duruꢀmada, bütün aramalara rağmen adresi

tespit edilemeyen Cahit Tekin’in ifadesine yeniden baꢀvurulmasından vazgeçmek durumunda

kalmıꢀlardır. Hükümet ayrıca 24 Eylül 1999 tarihinde Cahit Tekin tarafından Devlet Güvenlik

Mahkemesi’ne gönderildiği ileri sürülen mektubun gerçekliğinin ve doğruluğunun kesin

olmadığını savunmaktadır, zira adı geçenin mektupta yazdıklarının aksine cezaevi ziyaret

kayıtlarından Cahit Tekin’in baꢀvuranı ziyaret ettiğine dair herhangi bir bilgi mevcut değildir.

Hükümet sonuç olarak sözü edilen yargılamanın AĐHS’nin 6. maddesinin gereklerini

karꢀılayacak ꢀekilde yapıldığını belirtmektedir.

Baꢀvuran Hükümetin bu argümanlarına karꢀı çıkmakta ve DGM’nin delil unsurlarını

değerlendirmede yanlıꢀlık yaptığını, DGM’nin davanın kilit tanığı konumundaki Cahit

Tekin’in de olduğu yeni bir duruꢀmayı düzenlemesi gerektiğini iddia etmektedir.

AĐHS’nin 6/3 maddesinin aynı maddenin 1. paragrafı ile güvence altına alınan adil

yargılanma hakkına yönelik istisnai koꢀullarda getirdiği zorunluluklar gereğince AĐHM, bu

ꢀikayeti her iki madde ile birlikte inceleyecektir (Bkz. diğer birçokları arasında, Van

Mechelen vd.-Hollanda, 23 Nisan 1997). AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde

baꢀvurunun dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan

bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru

kabuledilebilir niteliktedir.

AĐHM davanın esası ile ilgili olarak, maddi delil unsurlarının idaresine ve kabulüne iliꢀkin

yerleꢀik içtihadından ileri gelen genel ilkelere göndermede bulunmaktadır (Bkz. diğerleri

arasında, Schenk-Đsviçre kararı, 12 Temmuz 1988, Kolu-Türkiye no: 35811/97, 2 Ağustos

2005, Kok-Hollanda no: 43149/98, A.M.-Đtalya no: 37019/97, 24 Kasım 1986, Saidi-Fransa,

20 Eylül 1993, Menteꢀ-Türkiye no: 36487/02, 6 ꢁubat 2007 ve Söylemez-Türkiye no:

46661/99, 21 Eylül 2006).

AĐHM’nin görevi hiçbir ꢀekilde tanık ifadelerinin adaletin iyi idaresi bakımından kullanılıp

kullanılmadığını incelemek değil, fakat bütün olarak ele alındığında ki bunlara kanıt

araçlarının sunulması da dahil yargılama sürecinin hakkaniyete uygun bir yapıda gerçekleꢀip

gerçekleꢀmediğini değerlendirmektir (Bkz. diğerleri arasında, sözü edilen Van Mechelen vd.).

AĐHM bu yönde çekiꢀmeli yargı açısından kanıt unsurlarının halka açık bir duruꢀmada

baꢀvuranın huzurunda sunulması gerektiğini anımsatır. Bu ilke istisnai bir durum içermez,

ancak savunma haklarına yönelik olarak kabul edilebilmektedir; genel bir kural olarak,

AĐHS’nin 6. maddesinin 1 ve 3 d) paragrafları sanığa iddia tanıklarına itiraz etme, onları

dinleme ve dinletme haklarını içermektedir. Bu amaçla, sanığın ilke olarak ifadenin verildiği

sırada veya sonrasında aleyhteki tanıkları sorgulama ve bunlara itiraz etme hakkına sahip

olmalıdır (Bkz. özellikle sözü edilen Saidi kararı). Bununla birlikte, sanık konumundaki bir

kimsenin ifadelerine dayanan ve bu ifadeleri ne ön soruꢀturma kapsamında ne de duruꢀmalar

sırasında sorgulama ve sorgulatma imkânının bulunmayıꢀı ölçüsünde, savunma haklarının

kısıtlanması esasına dayanan bir mahkumiyet kararı 6. madde ile öngörülen güvenceler ile

bağdaꢀmamaktadır (Đbidem).

Böylelikle bir «sanığın» ya da yasal temsilcisinin yargılamanın herhangi bir aꢀamasında

aleyhteki tanığı sorgulama olanağının yokluğunda, AĐHS’nin 6. maddesi hukuki mercilerin bu

beyanlarına dayanarak mahkumiyet kararına hükmetmelerinde takip eden gerekçeleri

izlemelerini öngörmektedir: öncelikle tanıkla yüzleꢀtirme olanağının bulunmadığı hallerde,

yetkili makamların bu kiꢀinin bulunması için etkili bir araꢀtırma sürdürmeleri; ikinci olarak

sözkonusu tanıklığın her halükarda mahkumiyetin tek dayanak noktasını oluꢀturması

zorunluluğu bulunmaktadır (Bkz. Rachdad-Fransa no: 71846/01, 13 Kasım 2003).

Mevcut baꢀvuruda AĐHM, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin yapılan tüm çağrılara

rağmen duruꢀmalara gelmemesi ve yapılan aramalar sonucu adresinin tespit edilememesi

nedeniyle Cahit Tekin’in ifadesine baꢀvurmaya yer olmadığına karar verdiğini not etmektedir.

AĐHM bu davanın koꢀullarında, davanın kilit konumundaki görgü tanığının yeniden

mahkemede dinlenmesi gerektiğine itibar etmektedir, zira sözkonusu tanık vermiꢀ olduğu

ifadeyi açıkça geri almıꢀ ve ciddi ꢀüphelere yol açacak ꢀekilde dava olaylarına iliꢀkin

beyanlarını değiꢀtirmiꢀtir. AĐHM ayrıca Ahmet Dündar’ın da aynı ꢀekilde vermiꢀ olduğu

ifadesine geri döndüğünü ve tanıklığı sırasında kimseyi öldürmek için adam tutmadığını

gözlemlemektedir.

AĐHM kuꢀkusuz prensip olarak baꢀvuranın suçlu olup olmadığı ya da bu bağlamdaki

sözkonusu hükümlerin inandırıcı olup olmadığı hususunda görüꢀ bildirme niyetinde değildir.

Bununla birlikte, baꢀvuranın suçluluğuna dayanak oluꢀturmada Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin Yargıtay’ın da onadığı kararında Cahit Tekin’in aleyhte vermiꢀ olduğu

ifadelerin belirleyici olduğu görülmektedir. Baꢀka bir ifadeyle, bu baꢀvuruda Ahmet Dündar

olaylara dair beyanlarını değiꢀtirmiꢀ, baꢀvuranın mahkum edilmesinde belirleyici olan tek

unsur dava sürecinde tanık ifadesini aleni olarak değiꢀtiren Cahit Tekin’in beyanlarıdır.

AĐHM aynı ꢀekilde, Cahit Tekin’in Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından yeniden ifadesine

baꢀvurulmamasının ve baꢀvuranın ilke olarak ihtilafa yol açan bu tanıklığa dayanılarak

mahkum edilmesinin baꢀvuranın savunma haklarına yönelik adil yargılanma gereklilikleri ile

bağdaꢀmayan bir sınırlama getirdiği kanaatine varmaktadır.

Bu nedenle, AĐHS’nin 6/1 ve 3 d) maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Baꢀvuran iç hukuktaki mahkemeler önünde yeniden yargılanma talebinde bulunmaktadır.

Baꢀvuran 360.000 TL, yaklaꢀık 162.000 Euro maddi tazminat ve 250.000 TL, yaklaꢀık

112.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir. Baꢀvuran ayrıca yargılama masraf ve

giderleri için 11.970 TL, yaklaꢀık 5.400 Euro talep etmekte, kanıtlayıcı belge niteliğinde

avukatı ile yapmıꢀ olduğu sözleꢀmeyi ve 1.090 TL, yaklaꢀık 490 Euro tutarındaki iki faturayı

sunmaktadır.

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi tazminat arasında herhangi bir illiyet bağı

kuramamakta ve bu talebi reddetmektedir. AĐHM bununla birlikte, baꢀvuranın yalnızca ihlal

tespiti ile giderilemeyecek belirli bir manevi zarara uğradığını kabul etmektedir. Bu

bağlamda, AĐHM hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 1.800 Euro manevi tazminat

ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır. Yargılama masraf ve giderleri ile ilgili olarak AĐHM, Avrupa

Konseyi tarafından adli yardım baꢀlığı altında verilen 850 Euro’luk kısım düꢀülerek

baꢀvurana 1.000 Euro ödenmesini uygun görmektedir.

AĐHM en uygun telafi yönteminin 6/1 maddesinin gereklerini karꢀılayacak ꢀekilde baꢀvuranın

yeniden yargılanması olacağına itibar etmektedir.

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM,

1. Oyçokluğuyla, baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Đkiye karꢀı beꢀ oyla, AĐHS’nin 6/1 ve 3 d) maddesinin ihlal edildiğine;

3. Đkiye karꢀı beꢀ oyla,

a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL’ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından:

i. baꢀvurana 1.800 (bin sekiz yüz) Euro manevi tazminat ödenmesine;

ii. yargılama masraf ve giderleri için Avrupa Konseyi tarafından Adli yardım baꢀlığı altında

verilen 850 Euro’luk miktar 1.000 (bin) Euro’dan düꢀülerek kalan kısmın ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 23 Mart 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

Mevcut karar ekinde, AĐHS’nin 45/2 maddesine ve Đçtüzüğün 74/2 maddesine uygun olarak

yargıçlar Cabral Barreto ve Sajo’nun ayrı oy görüꢀü yer almaktadır.