COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ D A ĐRE

ORHAN KUR – TÜRKĐYE DAVASI

(B a ꢀvuru no. 32577/02)

KARAR

STRAZBURG

3 Haziran 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

ORHAN KUR – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 32577/02 no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı

Orhan Kur’un (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 20 Ağustos 2001 tarihinde

Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu

baꢀvurudur.

Baꢀvuran, AĐHM önünde Đzmir Barosu avukatlarından Z. S. Özdoğan tarafından temsil

edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1980 doğumludur ve Đzmir’de yaꢀamaktadır.

A. Kötü muamele iddiası

1. Baꢀvuranın beyanı

28 Temmuz 1997 günü saat 22.00 sıralarında baꢀvuran evine giderken bir sokak

kavgasına rastlamıꢀ ve izlemek içi durmuꢀtur. Balçova polis karakolundan gelen polisler

kavgaya karıꢀan 3-4 gençle birlikte baꢀvuranı da yakalamıꢀtır. Karakolda polis memurları

baꢀvuranı falakaya yatırmıꢀ, dövmüꢀ ve sonrasında herhangi bir formaliteye tâbi tutmadan

serbest bırakmıꢀtır. Baꢀvuran 17 yaꢀındaydı.

Baꢀvuran yürümekte güçlük çektiği için babası onu 29 Temmuz 1997 günü Dokuz Eylül

Üniversitesi acil servisine götürmüꢀtür. Doktor raporuna göre baꢀvuranın sol ayak tabanında 2

x 3 x 2 cm’lik mavi-mor renkte ekimoz bulunmaktaydı.

2. Hükümetin beyanı

Hükümet baꢀvuranın Balçova polis karakoluna götürüldüğünü ve kötü muameleye tâbi

tutulduğunu reddetmektedir.

B. Kötü muameleye iliꢀkin soruꢀturma

30 Temmuz 1997 tarihinde baꢀvuran Đzmir Cumhuriyet Savcılığı’na bir dilekçe ile

baꢀvurmuꢀ, kötü muamele iddiasını ayrıntılı olarak anlatmıꢀ ve muayene için derhal Adli Tıp

Kurumu’na sevkedilmeyi talep etmiꢀtir.

30 Temmuz 1997 tarihinde Đzmir Adli Tıp Kurumu’nda baꢀvuranı inceleyen tabip

baꢀvuranın yumuꢀak doku travmasına maruz kaldığını tespit etmiꢀ ve 3 gün iꢀ görmezlik

raporu vermiꢀtir.

18 Ağustos 1997 tarihinde baꢀvuran Đzmir Savcılığı’na resmi ꢀikâyette bulunmuꢀ ve

diğer kanun hükümlerinin yanı sıra AĐHS’nin 3. maddesine aykırı olarak iꢀkence suçu iꢀleyen

polis memurlarının yargılanmasını talep etmiꢀtir.

1

ORHAN KUR – TÜRKĐYE KARARI

22 Eylül 1997 tarihinde savcı baꢀvuran ve babasını sorgulamıꢀ, baꢀvuran iddialarını

tekrarlamıꢀtır.

13 Ocak 1998 tarihinde baꢀvuran, B.Y. ve M.Y. adlı polis memurlarını kendisine kötü

muamele yapan polisler olarak fotoğraflarından teꢀhis etmiꢀtir. Aynı tarihte savcı ratione

materiae yetkisizlik kararı vererek soruꢀturma dosyasını Đzmir Valiliği’ne göndermiꢀtir.

18 ve 27 ꢁubat 1998 tarihinde muhakkik sıfatıyla hareket eden L.B., baꢀvuran ve

babasının ifadesini almıꢀ, sözkonusu ꢀahıslar ifadelerini tekrarlamıꢀtır.

20 Mart 1998 tarihinde L.B. ꢀüpheli polis memurlarını sorgulamıꢀ, polisler iddiaları

reddetmiꢀtir. L.B. aynı zamanda olay zamanında görevli polis memurları ve aynı gün

gözaltında olan I.B.’nin ifadesine baꢀvurmuꢀtur. Đfadesi alınan kiꢀiler baꢀvuranın sözkonusu

tarihte karakola getirilmediğini, baꢀvuranın adının karakolun gözaltı kayıtlarında yer

almadığını belirtmiꢀlerdir.

13 Ağustos 1998 tarihinde Balçova Đlçe Đdare Kurulu, iddiaların ispatlanamaması

nedeniyle ꢀüpheli polis memurlarının yargılanması amacıyla soruꢀturma açılmasına gerek

bulunmadığına karar vermiꢀtir. S.C. adlı bir doktor da sözkonusu kararda yer almıꢀtır.

Baꢀvuran karara itiraz etmiꢀtir.

25 Kasım 1998 tarihinde Đzmir Bölge Đdare Mahkemesi, Balçova Đlçe Đdare Kurulu’nun

kararını bozmuꢀ ve ꢀüpheli polis memurlarının TCK’nın 245. maddesi uyarınca

yargılanmasına karar vermiꢀtir.

C. Polis memurları hakkında yürütülen cezai kovuꢀturma

Sanık polis memurları hakkındaki yargılama Đzmir Asliye Ceza Mahkemesi’nde

baꢀlamıꢀtır. Mahkemede ifade veren baꢀvuran ve babası önceki ifadelerini tekrarlamıꢀlardır.

8 Temmuz 1999 tarihinde yargıç B.Ö. sanıklardan birinin ailesi ile kendi ailesi arasında

kan davası olduğu gerekçesiyle davadan çekilmesini talep etmiꢀtir. Talep Đzmir Ağır Ceza

Mahkemesince kabul edilmiꢀtir.

Yargılama süresince baꢀvuran ve babası rahatsız edildikleri ꢀikayetiyle çeꢀitli mercilere

baꢀvurmuꢀlardır. ꢁikâyetlerinden vazgeçmeleri üzerine Đl Polis Disiplin Komisyonu

tarafından baꢀlatılan disiplin soruꢀturması durdurulmuꢀtur.

22 Aralık 2000 tarihinde Đzmir Asliye Ceza Mahkemesi, sanık polis memurları

hakkındaki kovuꢀturmanın ertelenmesi ve beꢀ yıl boyunca faillerce aynı cins ya da daha ağır

bir suçun iꢀlenmemesi halinde iptal edilmesine karar vermiꢀtir. Baꢀvuranın sözkonusu karara

itirazı reddedilmiꢀtir.

11 Eylül 2006 tarihinde Đzmir Ağır Ceza Mahkemesi, beꢀ yıllık sürenin dolması ve

sanıkların bu süre içinde baꢀka bir suç iꢀlememiꢀ olmaları nedeniyle haklarındaki

kovuꢀturmayı sonlandırmıꢀtır.

2

ORHAN KUR – TÜRKĐYE KARARI

D. Disiplin soruꢀturması

Bu sırada baꢀvuranın ꢀikâyeti üzerine Balçova Đlçe Đdare Kurulu’nda görevli doktor S.C.

ve sanık polis memurları hakkında bir disiplin soruꢀturması baꢀlatılmıꢀ, dava dosyasını

incelemesinin ardından Đl Polis Disiplin Komisyonu sanık polis memurlarının baꢀvurana kötü

muamelede bulunduklarına karar vermiꢀtir. Komisyon, ilgililerin dört ay süresince

görevlerinden uzaklaꢀtırılmalarına karar vermiꢀtir.

13 Eylül 1999 tarihinde Đzmir Tabipler Odası Tıbbi Deontoloji Tüzüğü’nün 2.

maddesine aykırı hareket ettiği gerekçesiyle Dr. S.C.’ye uyarıda bulunmuꢀtur. Karar Aralık

1999’da Türk Tabipler Birliği Yüksek Komisyonunca onanmıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran 28 Temmuz 1998 tarihinde Balçova polis karakolunda gördüğü kötü muamele

ve yetkililer tarafından yürütülen ve beraatla sonuçlanan soruꢀturma ve kovuꢀturmanın yapılıꢀ

ꢀeklinden ꢀikâyetçi olmuꢀtur. AĐHS’nin 3. ve 13. maddelerine atıfta bulunmuꢀtur.

Mahkeme, sözkonusu ꢀikâyetlerin AĐHS’nin sadece 3. maddesi temelinde incelenmesi

gerektiği kanaatindedir.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, AĐHS’nin 35/1 maddesinde yer alan iç hukuk yollarının tüketilmesi

zorunluluğu kuralına uyulmamıꢀ olması nedeniyle baꢀvurunun reddini Mahkemeden talep

etmiꢀtir.

Baꢀvuran Hükümetin görüꢀüne itiraz etmiꢀtir.

Mahkeme, daha önceki davalarda Hükümetin aynı görüꢀünü inceleyip reddetmiꢀ

olduğunu hatırlatır (bkz. örneğin Nevruz Koç – Türkiye, no. 18207/03). Mahkeme somut

baꢀvuruda farklı bir sonuca varmasını gerektirecek özel koꢀul görmemektedir. Bu nedenle

Hükümetin ön itirazını reddeder.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik

unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. Tarafların görüꢀleri

Hükümet, baꢀvuranın iddia edildiği gibi hiçbir zaman Balçova polis karakoluna

getirilmediğini savunmuꢀtur. Bu bağlamda karakol kayıtlarında baꢀvuranla ilgili bir kayıt

bulunmadığını ifade etmiꢀlerdir. Ayrıca ulusal yargılama sırasında elde edilen tanık

ifadelerinin baꢀvuranın iddialarını destekler nitelikte olmadığını belirtmiꢀlerdir. Hükümet ek

olarak baꢀvuranın iddia konusu olaylardan iki gün sonra bir doktora gittiğine iꢀaret etmiꢀtir.

3

ORHAN KUR – TÜRKĐYE KARARI

Son olarak ulusal makamlarca yürütülen çeꢀitli iꢀlemlere atıfta bulunarak sözkonusu davada

etkili bir soruꢀturma yapıldığını düꢀündüklerini belirtmiꢀlerdir.

Baꢀvuran iddialarında ısrar etmiꢀtir.

2. AĐHM’nin değerlendirmesi

Mahkeme 3. maddeye iliꢀkin kararlarında ortaya koyduğu temel ilkeleri hatırlatır (bkz.

özellikle Ivan Vasilev – Bulgaristan, no. 48130/99, Yavuz – Türkiye, no. 67137/01, Emirhan

Yıldız vd. – Türkiye, no. 61898/00 ve Batı vd. – Türkiye, no. 33097/96 ve 57834/00). Somut

davayı bu ilkeler ıꢀığında ele alacaktır.

Somut davada Mahkeme baꢀvuranın Balçova polis karakolunda tutulduğu 28 Temmuz

1997 gecesi falakaya yatırıldığını iddia ettiğini dikkate alır. Hükümet iddiayı reddetmektedir.

Mahkeme, polis ya da baꢀka biri tarafından yapılmıꢀ olsun, baꢀvuranın yaralarının 3.

madde kapsamında dile getirilebilecek kadar ciddi olduğunu tespit etmektedir. Geriye

Hükümetin bu yaralanmalar nedeniyle 3. madde kapsamında sorumlu tutulup tutulmayacağı

kalmaktadır.

Mahkeme ilk olarak birkaç küçük ayrıntı haricinde baꢀvuranın olaylarla ilgili ifadesinin

AĐHM ve ulusal mahkemeler önünde tutarlı olduğunu dikkate almaktadır. Đkinci olarak 29 ve

30 Temmuz 1997 tarihli doktor raporlarının, yaraların tür ve rengi dahil olmak üzere

baꢀvuranın kötü muamele tarifine uyduğu ve bunu teyit ettiğini belirtir. Mahkeme üçüncü

olarak baꢀvuranın failler olduğunu iddia ettiği üç ꢀahıstan ikisini iki defa teꢀhis edebildiğini ve

bu polis memurlarının baꢀvurana kötü muamelede bulundukları gerekçesiyle bir disiplin

cezasına çarptırılmıꢀ olduklarını gözlemlemektedir.

Yukarıda belirtilenler ıꢀığında ve baꢀvuranın bu yaraları nasıl aldığı konusunda

Hükümet tarafından inandırıcı bir açıklama yapılmaması nedeniyle Mahkeme, baꢀvuranın 28

Temmuz 1997 gecesi Balçova polis karakoluna götürüldüğü ve falakaya yatırıldığını makul

ꢀüphenin ötesinde tespit etmiꢀtir (bkz. karꢀıt olarak Çevik – Türkiye, no. 57406/00). Sonuç

olarak Mahkemeye göre baꢀvuranın yaraları devletin sorumluluğu bulunan bir muamelenin

sonucuydu.

Mahkeme AĐHS’nin 3. maddesinin, aynı zamanda, kötü muamele iddialarının

“savunulabilir” olması ve “makul ꢀüpheler ortaya koyması” halinde yetkililerin bunları

soruꢀturmasını gerektirdiğini hatırlatır (bkz. özellikle Ay – Türkiye, no. 30951/96).

Mahkemenin içtihadında tanımlanmıꢀ olan asgari etkililik standardı, soruꢀturmanın bağımsız,

tarafsız, kamusal denetime tâbi olmasını ve yetkili makamların örnek bir titizlik ve ivedilikle

hareket etmesini gerektirir (bkz. örneğin Çelik ve Đmret – Türkiye, no. 44093/98).

Mahkeme ayrıca AĐHS’deki hakların uygulanabilir ve etkili olup teorik ve aldatıcı

olmadığını hatırlatır. Bu nedenle bu tür davalarda etkili bir soruꢀturma sorumluların tespit

edilip cezalandırılmasını sağlayabilmelidir (bkz. mutatis mutandis, Nevruz Koç, yukarıda

anılan).

Mahkeme yukarıda sorumlu devletin AĐHS’nin 3. maddesi hükümlerine göre baꢀvuranın

aldığı yaralardan sorumlu olduğunu tespit etmiꢀtir. Bu nedenle etkili bir soruꢀturmanın

yapılması gerekmekteydi.

4

ORHAN KUR – TÜRKĐYE KARARI

Somut davada Mahkeme baꢀvuranın iddiaları üzerine Savcılık tarafından derhal bir

soruꢀturma açılmıꢀ olduğunu gözlemler. Bu sürede baꢀvuran fail olduğunu iddia ettiği üç

kiꢀiden ikisini teꢀhis edebilmiꢀtir. Ancak 13 Ocak 1998 tarihinden itibaren Balçova Đlçe Đdare

Kurulu ön soruꢀturma yürütmeye yetkili olmuꢀtur. Mahkeme, yapıları icabı kaymakamdan

bağımsız hareket etme gereğini yerine getirmediği için idare kurulları tarafından yürütülen

soruꢀturmaların etkililiğine iliꢀkin ꢀüphelerini dile getirdiği birtakım davalara iꢀaret eder (bkz.

örneğin Kurnaz vd. no. 36672/97 ve bu davada atıfta bulunulan diğer kararlar). Đdare

Kurulunun ꢀüpheli polis memurları hakkında soruꢀturma açmama kararı Kasım 1998’de Đzmir

Bölge Đdare Mahkemesi’nce bozulmuꢀtur. Polis memurları hakkındaki cezai kovuꢀturma

ancak bu tarihten sonra baꢀlatılabilmiꢀtir. Ancak, Mahkeme, sözkonusu kovuꢀturmanın da

ꢀiddet olaylarının faillerine fiili masuniyet getiren 4616 sayılı Kanun’un uygulanması

nedeniyle sonuç getirmediğini kaydeder (bkz. Nevruz Koç, yukarıda anılan). Sonuç olarak

Mahkeme baꢀvuranın davasında uygulandığı ꢀekliyle ceza yargısı sisteminin titizlikten uzak

olduğu ve baꢀvuranın ꢀikâyetçi olduğu olay gibi kanunsuz fiillerin etkili bir ꢀekilde

önlenmesini sağlayacak caydırıcı etkisinin olmadığı kanaatindedir (bkz. mutatis mutandis,

Okkalı, yukarıda anılan).

Yukarıda belirtilenler ıꢀığında Mahkeme yukarıda belirtilen kovuꢀturmanın AĐHS’nin 3.

maddesi ꢀartlarını karꢀılayacak derecede tam ve etkili olarak nitelendirilemeyeceği

görüꢀündedir.

Bu nedenle AĐHS’nin 3. maddesi hem esastan hem usulen ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

Mahkeme, adil tatmine iliꢀkin tüm taleplerin madde madde belirtilerek ilgili destekleyici

belge ve makbuzlarla birlikte yazılı olarak gönderilmesi gerektiğinin, “aksi halde Dairenin

talebi tamamen ya da kısmen reddedebileceği”nin Đçtüzüğün 60. maddesinde belirtildiğine

iꢀaret eder.

Somut davada 14 Ağustos 2007 tarihinde Mahkeme baꢀvuranın adil tatmine iliꢀkin

taleplerini 25 Eylül 2007 tarihine kadar iletmeye çağırmıꢀ, ancak baꢀvuran belirtilen süre

içinde herhangi bir talepte bulunmamıꢀtır.

Yukarıda belirtilenler ıꢀığında Mahkeme AĐHS’nin 41. maddesi kapsamında herhangi

bir ödeme yapılmasına gerek bulunmadığı kanaatindedir.

5

ORHAN KUR – TÜRKĐYE KARARI

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin usul ve esastan ihlal edildiğine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2 ve 3.

paragrafları uyarınca 3 Haziran 2008 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Sally DOLLÉ

Kâtip

Françoise TULKENS

Baꢀkan

6