COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

ORUÇ – TÜRKĐYE

(B a ꢀvuru no. 33620/02)

KARAR

STRAZBURG

21 Aralık 2006

NĐHAĐ

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır.

Ancak, ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

ORUÇ – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi

uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Abdulvahap Oruç (“baꢀvuran”) adlı Türk vatandaꢀı

tarafından, 6 Ağustos 2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılan

baꢀvurudan (no. 33620/02) kaynaklanmaktadır.

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Baꢀvuran 1961 doğumludur ve Đzmit’te yaꢀamaktadır. Dava olayları, taraflarca

sunulduğu ꢀekliyle, aꢀağıdaki gibi özetlenebilir:

11 Haziran 1991 tarihinde bir müfettiꢀ baꢀvuranın eczanesinde yürütüldüğü iddia edilen

evrakta sahtecilikle ilgili bir soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır. 4 Temmuz 1991 tarihinde müfettiꢀ

Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı’nı soruꢀturma sonuçlarıyla ilgili olarak bilgilendirmiꢀtir.

Maliye ve Gümrük Bakanlığı baꢀvuran hakkında ꢀikayette bulunur. 16 Haziran 1993

tarihinde Cumhuriyet Savcısı resmi evrakta sahtecilik nedeniyle baꢀvuran aleyhine bir

iddianame sunmuꢀtur.

21 Haziran 1993 tarihinde Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi ilk duruꢀma tarihini 20

Eylül 1993 olarak belirlemiꢀtir. Mahkeme, baꢀvuranın adresinin tespit edilmesini Diyarbakır

Emniyet Müdürlüğü’nden talep etmiꢀtir. Maliye Bakanlığı’ndan ise dava ile iliꢀkisi olan tüm

evrakı kendilerine sunmalarını talep etmiꢀtir. Baꢀvuran duruꢀmaların büyük bir kısmında

bulunmamıꢀ, ancak avukatı tarafından temsil edilmiꢀtir.

10 Mayıs 1994 tarihindeki altıncı duruꢀmada Maliye Bakanlığı mahkemenin talebini

yerine getirmiꢀtir.

Baꢀvuranın adresinin tespitini takiben istinabe müzekkeresi ile alınmıꢀ olan ifadesi 28

Haziran 1994 tarihli duruꢀmada dava dosyasına eklenmiꢀtir. Ayrıca aynı duruꢀmada mahkeme

Bismil ve Mersin Ağır Ceza Mahkemelerinden iki tanığın ifadelerinin alınmasını talep

etmiꢀtir. Bu ifadeler takip eden duruꢀmada dava dosyasına eklenmiꢀtir.

28 ꢁubat 1995 tarihinde mahkeme sahte olduğu iddia edilen evrakın yorumlanması için

dava dosyasını bir bilirkiꢀiye göndermiꢀtir. Takip eden yedi duruꢀma boyunca bilirkiꢀiden

cevap gelmemiꢀtir. Bu nedenle yargıç esas veya usul hakkında bir karar almadan duruꢀmayı

ileriki bir tarihe ertelemiꢀtir. 14 Mayıs 1996 tarihinde bilirkiꢀi raporu dava dosyasına

eklenmiꢀtir.

19 Eylül 1996 tarihinde mahkeme olay hakkındaki görüꢀlerini almak için dava dosyasını

Adli Tıp Kurumu’na iletmiꢀtir. Sekiz duruꢀma sonra 27 Ocak 1998 tarihinde Adli Tıp

Kurumu sahte olduğu iddia edilen belgelere iliꢀkin raporunu sunmuꢀ ancak dava dosyasını

göndermemiꢀtir. 23 Haziran 1998 tarihinde dava dosyası tekrar mahkemeye gönderilmiꢀtir.

1

ORUÇ – TÜRKĐYE KARARI

9 ꢁubat 1999 tarihinde mahkeme, belgelerde bulunan imzaların baꢀvurana ait olup

olmadığının tespiti için bir grafoloji uzmanını Adli Tıp Kurumu’ndan talep etmiꢀ, 23 Aralık

1999 tarihinde uzman, raporunu sunmuꢀtur.

18 Ocak 2000 tarihinde Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi baꢀvuranı atılı suçlardan iki

yıl on bir ay hapis ile cezalandırmıꢀtır.

Baꢀvuran kararı temyiz etmiꢀtir. 24 Ocak 2002 tarihinde Yargıtay, Ağır Ceza

Mahkemesi’nin kararını onamıꢀtır. Yargıtay, kararını baꢀvuranın huzurunda açıklamıꢀtır.

Nihai karar birinci derece mahkemesi sekreteryasına 26 ꢁubat 2002 tarihinde iletilmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran yargılama süresinin, ilgili kısmı aꢀağıda verilen AĐHS’nin 6 § 1. maddesindeki

“makul süre” zorunluluğunu aꢀmasında ꢀikâyetçi olmuꢀtur:

“Herkes, … cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, … bir

mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde … görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet baꢀvuranın 24 Ocak 2002 tarihli Yargıtay kararından itibaren altı ay içinde

baꢀvuru yapmaması nedeniyle AĐHS’nin 35 § 1. maddesinde belirtilen altı ay kuralına

uymadığı için baꢀvurunun kabuledilmez olduğunu savunmuꢀtur. Yargıtay kararı açıkladığında

baꢀvuranın hazır bulunduğunu, bu nedenle kararın kendisine yazılı olarak tebliğ edilmesini

beklemesine gerek olmadığını savunmuꢀlardır.

Baꢀvuran altı aylık sürenin Yargıtay kararının kendisine yazılı olarak tebliğ edildiği

tarihten itibaren sayılması gerektiğini ifade etmiꢀtir.

Mahkeme iç hukuk uyarınca sözkonusu kararın daha önce sözlü olarak iletilmiꢀ

olmasından bağımsız olarak baꢀvuranın ulusal nihai kararın yazılı kopyasını almaya re’sen

yetkili olduğu davalarda altı aylık sürenin yazılı kararın tarihinden itibaren hesaplanarak

AĐHS’nin 35 § 1. maddesinin hedef ve amacının en iyi ꢀekilde yerine getirildiğini belirten

içtihadına atıfta bulunur (bkz. Worm

–

Avusturya, Karar Raporları 1997-V;

Venkadajalasarma – Hollanda, no. 58510/00). Buna karꢀın iç hukukun sözkonusu hizmeti

sunmadığı ancak tarafların kararın içeriğini kesin olarak öğrenebilecekleri davalarda

Mahkeme kararın kesinleꢀtiği tarihin süre baꢀlangıcı olarak alınmasının uygun olduğu

kanaatindedir (bkz. diğer birçok karar yanında, Seher Karataꢀ – Türkiye, no. 33179/96 ve

Karatepe – Türkiye, no. 43924/98).

Mahkeme Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun mahkeme kararlarının dava

taraflarına sunulmasını ꢀart koꢀan 33. maddesi metnine karꢀın Yargıtay Ceza Dairelerinin

kararlarını davalılara iletmediklerini gözlemler (bkz. Seher Karataꢀ, yukarıda anılan). Ne var

2

ORUÇ – TÜRKĐYE KARARI

ki Yargıtay kararının birinci derece mahkemesi sekreteryasına gönderilmesinden itibaren

sanık ve avukatının kararın bir kopyasını talep etme imkânı vardır.

Somut davada, ayrıntılı gerekçeli karar birinci derece mahkemenin sekreteryasına

gönderildiği 26 ꢁubat 2002 tarihi itibariyle baꢀvuran ve avukatının elindeydi. AĐHM’ye

baꢀvuru, takip eden altı aydan kısa bir süre içinde, 6 Ağustos 2002 tarihinde yapılmıꢀtır. Bu

nedenle Mahkeme, Hükümetin ön itirazının reddedilmesi gerektiği kanaatindedir.

Mahkeme, baꢀvurunun AĐHS’nin 35 § 3. maddesinin anlamı kapsamında açıkça

dayanaktan yoksun olmadığını kaydeder. Diğer gerekçelerle de kabuledilmez olmaması

nedeniyle baꢀvuru kabuledilebilir ilan edilmelidir.

B. Esaslar

Hükümet somut davanın resmi evrakta sahtecilikle ilgili karmaꢀık bir dava olduğunu

savunmuꢀtur. Sahte olduğu iddia edilen evrakların altında imzaları bulunan tüm doktorların

adreslerini bulmak zor olmuꢀtur. Bununla birlikte sözkonusu tanıkların değiꢀik ꢀehirlerde

yaꢀaması nedeniyle ifadelerinin istinabe müzekkereleri yoluyla alınmaları gerekmiꢀtir.

Hükümet, sunumlarında takibat süresinin uzun oluꢀunun büyük bir oranda mahkemeye haber

vermeden adresini değiꢀtiren baꢀvurandan kaynaklandığını belirtmiꢀtir.

Baꢀvuran yargılama süresinin haddinden fazla olduğunu iddia etmiꢀtir. Ayrıca

yetkililerin, adresini kolaylıkla bulabileceğini iddia etmiꢀtir.

Mahkeme, dikkate alınması gereken sürenin Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı’nın

baꢀvuran aleyhine bir iddianame sunduğu 16 Haziran 1993 tarihinde baꢀlayıp Yargıtay’ın

birinci derece mahkemesinin kararını onadığı 24 Ocak 2002 tarihinde sona ermiꢀ olduğunu

gözlemler. Buna göre dikkate alınması gereken dönem iki aꢀamada sekiz yıl yedi ay

sürmüꢀtür.

Mahkeme yargılama süresinin uygunluğunun davanın ꢀartları ıꢀığında ve davanın

karmaꢀıklığı ve baꢀvuran ve ilgili mercilerin tutumu ölçütlerine bakılarak değerlendirilmesi

gerektiğini hatırlatır (bkz. diğerleri yanında Pélissier ve Sassi – Fransa [BD], 25444/94).

Mahkeme davanın bir miktar karmaꢀık olmasına rağmen bunun tek baꢀına yargılama

süresinin tamamını haklı çıkardığının söylenemeyeceği kanaatindedir.

Baꢀvuranın tutumu ele alındığında, Mahkeme kovuꢀturmanın baꢀında yetkililerin

baꢀvuranın adresini neredeyse bir yıl boyunca tespit edemediklerini gözlemlemektedir.

Takibatın en baꢀında ifadesini aldıktan sonra mahkeme baꢀvuranın duruꢀmalarda bulunmasını

hiçbir zaman talep etmemiꢀtir. Ayrıca baꢀvuran takibat boyunca avukatı tarafından temsil

edilmiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuranın yokluğunun Hükümet tarafından iddia edildiği gibi

takibatın uzamasına önemli ölçüde katkıda bulunduğu görülmemektedir.

Yetkili mercilerin tutumu ele alındığında, Mahkeme ulusal mahkemenin bir yılı aꢀkın

bir süre sahte olduğu iddia edilen evrakla ilgili bilirkiꢀi raporunu beklemiꢀ olduğunu

gözlemler. Benzer ꢀekilde Adli Tıp Kurumu’ndaki grafoloji uzmanının belgelerde bulunan el

yazısı ve imzaların baꢀvurana ait olup olmadığını belirlemesi dokuz ay almıꢀtır. Her iki

3

ORUÇ – TÜRKĐYE KARARI

dönemde de mahkeme esas veya usule iliꢀkin bir karar almadan duruꢀmaları ileriki bir tarihe

ertelemiꢀtir.

Mahkeme ayrıca Adli Tıp Kurumu uzmanlarının dava dosyası hakkındaki görüꢀlerini

sunmalarının yaklaꢀık on altı ay sürmüꢀ olduğunu gözlemler. Buna ek olarak sözkonusu

uzmanların dava dosyasını mahkemeye geri göndermemiꢀ olması takibatın beꢀ ay daha

uzamasına neden olmuꢀtur.

Son olarak Mahkeme, yerel davada baꢀvuran için neyin tehlikede olduğunun kayda

değer öneme haiz olduğu kanaatindedir. Eczanesinde evrakta sahtecilik yapıldığı iddiasıyla

hakkında dava açılmıꢀ olmasının baꢀvuranın profesyonel yaꢀamı üzerinde açıkça olumsuz bir

etkisi olduğunu gözlemler.

Yukarıdaki değerlendirmeler Mahkemenin somut davada yargılama süresinin haddinden

fazla olduğuna ve “makul süre” ꢀartına uymadığına hükmetmesi için yeterlidir.

Bu nedenle AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi aꢀağıda çıkarılmıꢀtır:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran 120,000 Euro maddi tazminat talep etmiꢀtir. Ayrıca toplam 30,000 Euro

manevi tazminat talebinde bulunmuꢀtur.

Hükümet taleplere itiraz etmiꢀtir.

Baꢀvuran tarafından talep edilen maddi tazminata iliꢀkin olarak Mahkeme, baꢀvuranın

iddialarını destekleyen herhangi bir belge sunmamıꢀ olduğunu gözlemler. Bu nedenle

Mahkeme baꢀvuranın maddi tazminata iliꢀkin taleplerini reddeder.

Manevi tazminata iliꢀkin olarak Mahkeme, davanın koꢀullarında baꢀvuranın belli bir

miktar sıkıntı yaꢀamıꢀ olabileceği kanaatindedir. Dava koꢀulları ve içtihadını dikkate alan

Mahkeme, baꢀvurana bu baꢀlık altında 4,500 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Mahkeme masrafları

Baꢀvuran ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yapılan harcamalar nedeniyle mahkeme

masrafları olarak 2,000 Euro talep etmiꢀtir.

Hükümet, gerçekten ve zorunlu olarak meydana gelmiꢀ harcamaların tazmin

edilebileceğini savunmuꢀtur. Bu bağlamda, baꢀvuran ve temsilcisinin mahkeme masraflarını

belirten belgeler sunamadıklarını ifade etmiꢀlerdir.

4

ORUÇ – TÜRKĐYE KARARI

AĐHM’nin içtihadına göre, baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için

yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.

Sözkonusu davada elindeki bilgileri ve yukarıdaki ölçütleri göz önünde bulundurarak AĐHM,

sözkonusu baꢀlık altındaki masrafları karꢀılamak üzere toplam 1,000 Euro ödenmesini uygun

bulmaktadır.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a) Sorumlu Devlet’in baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği

tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk

Lirası’na çevrilerek baꢀvurana ödenmek üzere:

(i) 4,500 Euro (dört bin beꢀ yüz Euro) manevi tazminat;

(ii) Mahkeme masrafları için 1,000 Euro (bin Euro);

(iii) bu miktarlar üzerine uygulanabilecek her türlü vergiyi ödemesine;

(b) yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan

eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đngilizce hazırlanmıꢀ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 21 Aralık

2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Vincent BERGER

Zabıt Kâtibi

Boštjan M. ZUPANČIČ

Baꢀkan

5