COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

OSMAN/TÜRKĐYE

(B a ꢀvuru no. 4415/02)

KARAR

STRAZBURG

19 Aralık 2006

Sözkonusu karar AĐHS’nin 44§2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Ancak ,ꢀekle iliꢀkin

değiꢀiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Davanın nedeni, Suriye vatandaꢀı Abdülmenaf Osman’ın (“baꢀvuran”), 2 Kasım 2001

tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair Sözleꢀme’nin (“Sözleꢀme”)

34. maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne yaptığı

baꢀvurudur (baꢀvuru no. 4415/02).

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Baꢀvuran, 1965 doğumludur ve halen Gaziantep Cezaevi’nde gözaltında

tutulmaktadır.

13 Mart 1993’de Kürdistan Đꢀçi Partisi (PKK) adıyla anılan yasadıꢀı bir örgüte üye

olduğundan ꢀüphe edilmesi nedeniyle Batman Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi

polis memurlarınca gözaltına alınmıꢀtır.

13 Nisan 1993’de Savcı ve polise verdiği ifadeleri tekrar ettiği soruꢀturma hakimi

huzuruna çıkarılmıꢀtır. Hakim, baꢀvuranın tutuklu olarak yargılanmasına karar vermiꢀtir.

26 Nisan 1993’de Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,

baꢀvuranın da dahil olduğu 38 sanık aleyhinde bir iddianame sunmuꢀtur. Baꢀvuranı, Devlet’in

birliğini bozma amaçlı eylemlere dahil olmakla ve ulusal toprağın bir kısmını, Devlet’in

kontrolünden çıkarmakla suçlamıꢀtır. Mahkeme’den baꢀvuran hakkında Ceza Kanunu’nun

125. maddesine uygun olarak hüküm vermesini istemiꢀtir.

18 Haziran 1999’da Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi askeri hakiminin yerini,

sivil bir hakim almıꢀtır.

12 Mart 2002’de üç sivil hakimden oluꢀan Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi,

baꢀvuranı suçlu bularak Ceza Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca ölüm cezasına çarptırmıꢀtır.

Daha sonra ölüm cezası, müebbet hapse çevrilmiꢀtir.

1 Ekim 2002’de Yargıtay, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını

onamıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, kendisini yargılayan Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi kürsüsünde

askeri bir hakimin mevcut olması nedeniyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil

ꢀekilde yargılanmadığı hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur. Ayrıca, aleyhinde baꢀlatılan cezai

takibatların süresinin, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinde öngörülen “makul süre” gereğini ihlal

ettiğini ileri sürmüꢀtür.

AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ilgili kısmı aꢀağıda kaydedilmiꢀtir:

“Herkes ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, yasayla

kurulmuꢀ bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete

uygun ... olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

A. Kabuledilebilirlik

1. Yargılayan mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığı

Hükümet, 18 Haziran 1999 tarihli 4388 no.lu Kanun’la, Sözleꢀme gereklerine uymak

için Devlet Güvenlik Mahkemeleri kürsülerinden askeri hakimleri çıkarmak üzere

düzenlemeler yapılmıꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Askeri bir hakimin yerini, cezai takibat sürecinde yürürlükte kalan ara kararların

verilmesinde mevcut olması durumunda, hüküm verilmeden önceki hukuki iꢀlemler sırasında

sivil bir hakimin alması; DGM’nin izlediği prosedür; baꢀvuranın kendisini yargılayan

mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığına iliꢀkin kaygılarını giderene kadar bu kaygıların

yok olmasını sağlamaz. Bu nedenle AĐHM sürekli olarak, Devlet Güvenlik Mahkemeleri

üyeleri olarak görev alan askeri hakimlerin belirli statülerinin, sorumlu idari makamdan

bağımsız karar vermelerini sağlamadığı sonucuna varmıꢀtır (bkz. Incal/Türkiye, 9 Haziran

1998 tarihli karar, Hüküm ve Karar Raporları 1998-IV, § 68; Çıraklar/Türkiye, 28 Ekim 1998

tarihli karar, Raporlar 1998-VII, § 39).

Sözkonusu davada AĐHM, 1999 senesi Haziran ayında mahkemeden çıkarılmasından

önce askeri hakimin, 51 duruꢀmada görev aldığını belirtmektedir. Ancak, dava dosyasında

bulunan belgelerden, bu duruꢀmalar boyunca Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesinin,

özellikle baꢀvuranın savunma haklarına iliꢀkin önemli bir ara karar vermemiꢀ olduğu

anlaꢀılmaktadır. Bu bağlamda AĐHM askeri hakimin, sivil bir hakimle değiꢀtirilmesinden

sonra yere mahkemenin, esaslara iliꢀkin 18 duruꢀmaya baktığını ve baꢀvuranın yeni mahkeme

tarafından dinlenmiꢀ olduğunu gözlemlemiꢀtir. Bu nedenle, AĐHM dava özel koꢀulları altında

hukuk iꢀlemler sona ermeden önce askeri hakimin, mahkemeden çıkarılmasının, baꢀvuranın

mahkemenin bağımsızlığına ve tarafsızlığına iliꢀkin kaygılarını bertaraf ettiği sonucuna

varmıꢀtır (bkz. Kabasakal ve Altar/Türkiye, no. 70084/01 ve 70085/01, §§ 33-36, 19 Eylül

2006).

Yukarıda kaydedilenler ıꢀığında AĐHM, baꢀvuranın Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesinin bağımsızlığına ve tarafsızlığına iliꢀkin ꢀikayetinin temelden yoksun olması

nedeniyle, AĐHS’nin 35 §§ 3. ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna

varmaktadır.

2. Hukuki iꢀlemlerin uzunluğu

AĐHM, baꢀvuranın cezai takibatın süresine iliꢀkin ꢀikayetinin, AĐHS’nin 35 § 3.

maddesi bağlamında temelden yoksun olmadığını belirtmektedir. Baꢀvurunun kabuledilmez

olduğu sonucuna varmak için baꢀka bir gerekçe olmadığı kanısındadır. Bu nedenle,

kabuledilebilir olduğuna karar verilmelidir.

B. Esaslar

Hükümet, sanıkların sayısı, davanın karmaꢀıklığı ve baꢀvuranın itham edildiği suçun

niteliği gözönüne alındığında mevcut dava iꢀlemlerinin süresinin makul olmadığı kanısına

varılamayacağını ileri sürmüꢀtür. Ayrıca, birçok kez mahkeme huzuruna çıkmayarak

baꢀvuranın dava iꢀlemlerinin uzamasına katkıda bulunduğunu iddia etmiꢀtir.

AĐHM, gözönüne alıncak sürenin, baꢀvuranın polis tarafından gözaltına alındığı 13

Mart 1993’de baꢀlamıꢀ ve Yargıtay’ın kararı ile 1 Ekim 2002’de bitmiꢀ olduğunu

belirtmektedir. Bu nedenle dava iꢀlemleri, iki yargı aꢀaması için dokuz yıl altı aydan fazla

sürmüꢀtür.

AĐHM; dava iꢀlemlerinin uzunluğunun makul olup olmadığının; özellikle davanın

karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili makamların tutumu ve baꢀvuran için risk altında bulunan

durumlar olmak üzere mahkeme içtihatınca oluꢀturulan kriterlere atfen davanın koꢀulları

ıꢀığında değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır.

AĐHM, baꢀvuranın birçok kez mahkeme huzuruna çıkmadığını gözlemlemiꢀtir. Ancak,

baꢀvuranın bazı duruꢀmalarda bulunmamasının, dava iꢀlemlerinin uzun sürmesini haklı

çıkardığı kanısında değildir.

AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin, Taraf Devletler’e mahkemelerinin, davaların makul bir

süre içerisinde karar bağlanması da dahil olmak üzere sözkonusu hükmün herbir gereğini

karꢀılayabilecekleri ꢀekilde yasal sistemlerini düzenleme görevi getirdiğini hatırlatan AĐHM,

baꢀvuranı yargılayan mahkemenin, iꢀlemleri hızlandırmak için daha sıkın önlemler

uygulamasının gerekli olduğu kanısındadır. Bu nedenle, sözkonusu davanın, Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin gereken titizlikle hareket etmemesi nedeniyle gereksiz yere uzamıꢀ olduğu

sonucuna varmıꢀtır.

Yukarıda kaydedilenler ıꢀığında AĐHM, baꢀvuran aleyhine baꢀlatılan cezai takibatın, 6

§ 1. maddede öngörülen makul süre gereğine uygun olduğunun kabul edilemeyeceği

kanısındadır.

Dolayısıyla sözkonusu madde ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi aꢀağıda kaydedilmiꢀtir:,

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran, maddi tazminat için 15,000 Euro, manevi tazminat için 25,000 Euro

tazminat talep etmiꢀtir.

Hükümet, bu iddialara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi zarar arasında nedensel bir bağlantı

görmediği için bu talebi reddetmiꢀtir. Ancak, baꢀvuranın yalnızca ihlal bulgusu ile yeterli

derecede telafi edilemeyecek bir manevi zarara uğradığını kabul etmektedir. Dava koꢀullarını

ve içtihatını gözönüne alan AĐHM, baꢀvurana manevi zarar için 4,500 Euro tazminat

verilmesine karar vermiꢀtir.

B. Mahkeme Masrafları

Baꢀvuran ayrıca yerel mahkemeler ve AĐHM huzurunda yaptığı masraflar için 3,337

Euro tazminat talep etmiꢀtir.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

Kendisine sunulan delilleri gözönüne alan ve adil gerekçelere dayanarak

değerlendirmede bulunan AĐHM, baꢀvurana yaptığı masraflar için 1,000 Euro tazminat

ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı

marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU NEDENLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. ꢁikayetin cezai takibatın uzunluğuna iliꢀkin kısmının kabuledilebilir ve kalan kısmının

kabuledilmez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edilmiꢀ olduğuna;

3. (a) sorumlu Devletin baꢀvurana, kararın AĐHS’nin 44 § 2. maddesine göre kesinleꢀtiği

tarihten itibaren üç ay içerisinde, kararın verildiği tarihte uygulanan oran üzerinden yeni Türk

Lirası’na çevrilmek ve tüm vergi ve harçlardan muaf olmak üzere, aꢀağıda kaydedilen

miktarları ödemesi gerektiğine:

(i)

manevi tazminat için 4,500 Euro (dört bin beꢀ yüz Euro);

(ii)

mahkeme masrafları için 1,000 Euro (bin Euro);

(b) Yukarıda kaydedilmiꢀ olan üç aylık sürenin bitiminden ödeme gününe kadar, Avrupa

Merkez Bankası’nın uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle oluꢀacak faiz

oranına göre yukarıda belirtilen miktarlarda ödenecek basit faizi ödemekle yükümlü

olduğuna karar vermiꢀ,

5. Baꢀvuranların adil tazmin taleplerinin kalan kısmını reddetmiꢀtir.

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 19 Aralık 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.