COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ D A ĐRE

OSMAN KARADEMĐR – TÜRKĐYE DAVASI

(B a ꢀvuru no. 30009/03)

KARAR

STRAZBURG

22 Temmuz 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

OSMAN KARADEMĐR – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 30009/03 no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı olan

Osman Karademir’in (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 17 Temmuz 2003

tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ

olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından Y. Can tarafından temsil

edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1961 doğumludur ve Đstanbul’da yaꢀamaktadır.

25 Mayıs 2002 tarihinde baꢀvuran, hırsızlık yaptığı ꢀüphesiyle Çinili Polis Karakolu

polisleri tarafından gözaltına alınmıꢀtır. Baꢀvuran ile karakol amiri arasında çıkan bir

tartıꢀmayı takiben baꢀvuran Üsküdar Asayiꢀ ꢁube Müdürlüğü’ne gönderilmiꢀtir.

Asayiꢀ ꢁube Müdürlüğü’nün nezaretine gönderilmeden önce baꢀvuran muayene için

Haydarpaꢀa Numune Hastanesi’nde muayene edilmiꢀ, 25 Mayıs 2002 tarihli rapora göre

vücudunda kötü muamele izlerine rastlanmamıꢀtır. Đddiaya göre baꢀvuran Üsküdar Asayiꢀ

ꢁube Müdürlüğü’nde bir hücreye alınmıꢀ, elleri ve gözleri bağlı tutulmuꢀ, çırılçıplak

soyulmuꢀ ve elektrik verilmiꢀtir.

Baꢀvuran 26 Mayıs 2002 tarihinde tekrar Çinili Polis Karakolu’na getirilmiꢀ, aynı tarihte

ikinci kez muayene için Haydarpaꢀa Numune Hastanesi’ne götürülmüꢀtür. Raporda yine kötü

muamele izine rastlanmadığı belirtilmiꢀ, baꢀvuran çıkarıldığı sorgu hakimince serbest

bırakılmıꢀtır.

Aynı tarihte baꢀvuran, kendisine kötü muamele ettiklerini iddia ettiği beꢀ polis memuru

hakkında Üsküdar Kaymakamlığı’na suç duyurusunda bulunmuꢀtur. Kaymakamın talebi

üzerine baꢀvuran 29 Mayıs 2002 tarihinde Üsküdar Kliniği ve Haydarpaꢀa Numune

Hastanesi’nde tekrar muayene edilmiꢀtir. Her iki rapor da kasıkta ağrı ve hassasiyet, idrar

sorunları ve peniste hiperemiye iꢀaret etmiꢀ, Adli Tıp Kurumu Üsküdar ꢀubesi baꢀvurana üç

gün iꢀ görmezlik raporu vermiꢀtir.

Baꢀvuran 4 Haziran 2002 tarihinde Üsküdar Asayiꢀ ꢁube Müdürlüğü polisleri hakkında

Üsküdar Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’na ꢀikayette bulunmuꢀ, 5 Haziran 2002 tarihinde baꢀvuran

Üsküdar Emniyet Müdürlüğü Disiplin ꢁube Müdürlüğü tarafından sorgulanmıꢀtır.

6 Haziran 2002 tarihinde biri muhakkik olarak görevlendirilen iki polis memuru 26

Mayıs 2002 tarihli raporu düzenleyen Dr. Đbrahim Öner’i sorgulamıꢀ, doktor, baꢀvuranı

muayenesi sırasında herhangi bir kötü muamele izine rastlamadığını, böyle bir bulgu elde

etseydi bunu raporunda belirteceğini ifade etmiꢀtir.

17 Haziran 2002 tarihli bir ön soruꢀturma raporunda muhakkik olarak hareket eden bir

Baꢀkomiser, beꢀ polis memuru hakkında kovuꢀturma yapılmasına gerek bulunmadığını

1

OSMAN KARADEMĐR – TÜRKĐYE KARARI

belirtmiꢀtir. Haydarpaꢀa Numune Hastanesi’nin 26 Mayıs 2002 tarihli raporuna dayanarak,

baꢀvuranın iddialarının dayanaktan yoksun olduğuna karar vermiꢀtir. Ayrıca suçlanan polis

memurlarından ikisinin olay tarihinde sözkonusu karakolda görevli olmadıklarını tespit

etmiꢀtir.

19 Haziran 2002 tarihinde Üsküdar Kaymakamlığı polis memurları hakkında iꢀlem

yapılmamasına karar vermiꢀtir. Baꢀvuran sözkonusu kararın iptali için Đstanbul Bölge Đdare

Mahkemesi’ne baꢀvurmuꢀ, talep reddedilmiꢀtir.

29 Ağustos 2002 tarihinde Đstanbul Valiliği’ne bağlı, Vali, Vali Yardımcısı, üç polis

memuru ve bir memurdan oluꢀan Đl Polis Disiplin Kurulu, baꢀvurana kötü muamele yaptıkları

iddia edilen polisler hakkında cezai iꢀlem yapılmamasına karar vermiꢀtir. Olay tarihinde

sözkonusu polislerden Muafak Çetin’in baꢀka bir yerde görevli, Dündar Özel’in ise izinli

olduğu belirtilmiꢀ, ayrıca doktor raporlarının baꢀvuranın vücudunda herhangi bir lezyona

iꢀaret etmemesi nedeniyle Kurul baꢀvuranın iddialarını mesnetsiz olarak değerlendirmiꢀtir.

25 Aralık 2002 tarihinde Üsküdar Cumhuriyet Baꢀsavcılığı sözkonusu polislerin

ifadesini almıꢀ, polisler iddiaları reddetmiꢀtir. Baꢀsavcılık 6 Ocak 2003 tarihinde baꢀvuranın

da ifadesini almıꢀ, baꢀvuran 25 Mayıs 2002 günü önce Çinili Polis Karakolu’na alındığını ve

daha sonra Haydarpaꢀa Numune Hastanesi’ne götürüldüğünü, karakolda dövülmediği için

hastanede yaralanması olmadığını söylediğini, ancak daha sonra Üsküdar Asayiꢀ ꢁube

Müdürlüğü’ne götürülüp buradaki sorgusu sırasında gözlerinin bağlanıp elleri kelepçelenerek

çeꢀitli kötü muamelelere maruz kaldığını, gördüğü iꢀkence sonucunda cinsel iktidarsızlık

çektiğini iddia etmiꢀtir.

4 Nisan 2003 tarihinde Baꢀsavcılık baꢀvuranın tekrar ifadesini almıꢀ, baꢀvuran elinde

Haydarpaꢀa Numune Hastanesi’nin 29 Mayıs 2002 tarihli raporundan baꢀka bir rapor

bulunmadığını, muayene masraflarını karꢀılayamadığı için Cerrahpaꢀa Tıp Fakültesi Üroloji

Kliniği’ne muayene olamadığını ve bu konuda Adli Tıp Kurumu baꢀkanına bilgi verdiğini

ifade etmiꢀtir.

31 Ekim 2003 tarihinde Üsküdar Asliye Ceza Mahkemesi, suçunun ꢀüphenin ötesinde

kanıtlanmamıꢀ olduğuna hükmederek baꢀvuranı hırsızlık suçundan beraat ettirmiꢀtir.

14 Kasım 2003 tarihinde Üsküdar Cumhuriyet Baꢀsavcısı Üsküdar Ağır Ceza

Mahkemesi’ne sunduğu iddianame ile Üsküdar Asayiꢀ ꢁube Müdürlüğü’nden dört polisi

TCK’nın 243/1 maddesi uyarınca baꢀvurana kötü muamele yapmakla suçlamıꢀtır. Baꢀsavcı,

iddia edilen kötü muamelenin polis memurlarının yargısal görevlerini ifa ederken

gerçekleꢀmiꢀ olması nedeniyle Üsküdar Kaymakamlığı’nın 19 Haziran 2002 tarihli kararının

dikkate alınmaması gerektiğini belirtmiꢀtir. Ayrıca delil yetersizliği nedeniyle, baꢀvuranı

ölümle tehdit ettikleri iddiasına iliꢀkin olarak Remzi Akıncı ve diğer iki polis memuru

hakkında kovuꢀturma yapılmaması gerektiğine karar vermiꢀ, karar 19 ꢁubat 2004 tarihinde

Kadıköy Ağır Ceza Mahkemesi’nce onanmıꢀtır.

13 Aralık 2004 tarihinde Adli Tıp Kurumu uzmanlar kurulu baꢀvuranı muayene etmiꢀ ve

baꢀvuranda cinsel iktidarsızlık bulgusuna rastlamamıꢀlardır.

Baꢀvuran Üsküdar Cumhuriyet Baꢀsavcısının takipsizlik kararına itiraz etmiꢀ, 19 ꢁubat

2004 tarihinde Kadıköy Ağır Ceza Mahkemesi itirazı reddetmiꢀtir.

2

OSMAN KARADEMĐR – TÜRKĐYE KARARI

13 Nisan 2005 tarihinde Üsküdar Ağır Ceza Mahkemesi delil yetersizliği nedeniyle ve

ꢀüpheden sanık yararlanır ilkesi gereği sanık polis memurlarını beraat ettirmiꢀtir. Mahkeme,

Haydarpaꢀa Numune Hastanesi’nden verilen 25 ve 26 Mayıs 2002 tarihli raporlar ve Adli Tıp

Kurumu’nun 13 Aralık 2004 tarihli raporlarına dayanarak beraat kararı vermiꢀ, baꢀvuran

karara 11 Mayıs 2005 tarihinde itiraz etmiꢀ, Yargıtay 17 Ekim 2006 tarihinde birinci derece

mahkemesi kararını onamıꢀtır.

HUKUK

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK

Hükümet, baꢀvurunun yargılama sonuçlanmadan yapılmıꢀ olması nedeniyle baꢀvuranın

iç hukuk yollarını tüketmediğini ve medeni ve idari hukuk çarelerinden yararlanmadığını

savunmuꢀtur.

Baꢀvuran, mevcut tüm iç hukuk yollarını tükettiğini ve bunların etkisiz olduğunun

ortaya çıktığını iddia etmiꢀtir.

Hükümetin, ceza hukukundaki tüm yolların tüketilmemesine iliꢀkin itirazlarına iliꢀkin

olarak Mahkeme, iç hukuk yollarının son aꢀamasına baꢀvurunun yapılmasından kısa bir süre

sonra, ancak Mahkemenin kabuledilebilirliğe iliꢀkin bir karar vermeden önce ulaꢀılabileceğini

hatırlatır (bkz. örneğin, Sağat, Bayram ve Berk – Türkiye, no. 8036/02 ve Yıldırım – Türkiye,

no. 0074/98). Baꢀvuranın kötü muamele iddialarına iliꢀkin kovuꢀturmanın 17 Ekim 2006

tarihinde; AĐHM’nin kabuledilebilirlik kararından önce bittiğini kaydeder. Bu nedenle

Hükümetin bu konudaki itirazını reddeder.

Hükümetin itirazlarının ikinci kısmına iliꢀkin olarak ise Mahkeme, benzer davalarda

Hükümetin ön itirazlarını inceleyip reddetmiꢀ olduğunu hatırlatır (bkz. özellikle Karayiğit –

Türkiye, no. 63181/00 ve Aksoy – Türkiye, Karar Raporları 1996-VI). Mahkeme somut

davada yukarıda anılan baꢀvurudaki tespitlerinden sapmak için özel koꢀul görmemektedir.

Bu koꢀullar altında Mahkeme, Hükümetin ön itirazını reddeder.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun kalan kısmının

dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da

kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir

niteliktedir.

II. AĐHS’NĐN 3. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran çeꢀitli kötü muamelelere tâbi tutulması ve yetkililerin, iꢀkence iddiaları

hakkında etkili bir soruꢀturma yürütmemiꢀ olmasından ꢀikâyetçi olmuꢀtur.

A. Tarafların ifadeleri

1. Baꢀvuran

Baꢀvuran, polis memurlarından yumruk, tokat, tekme, cinsel organına verilen elektrik

ꢀoku ve sözlü hakaretler ꢀeklinde gördüğü kötü muamelenin en alt düzeyde ꢀiddete ulaꢀtığı ve

AĐHS’nin 3. maddesi bağlamında kötü muameleye tekabül ettiğini iddia etmiꢀtir. Đdari ve

yargı makamlarına yaptığı sayısız ꢀikayetler ve vücudunda oluꢀan, üç gün süreyle iꢀ

3

OSMAN KARADEMĐR – TÜRKĐYE KARARI

görmesini engelleyen yaralara iꢀaret eden tıbbi raporlara rağmen anlamlı bir soruꢀturma

yürütülmediğini ve kendisine kötü muamelede bulunanların cezalandırılmaksızın adaletin

elinden kaçtıklarını savunmuꢀtur.

2. Hükümet

Baꢀvuranın vücudunda kötü muamele izleri bulunmadığını belirten 25 ve 26 Mayıs 2002

tarihli raporlara dayanarak Hükümet, baꢀvuranın iddialarının dayanaksız olduğunu ifade

etmiꢀtir. Ayrıca idari ve yargı makamlarının baꢀvuranın iddiaları hakkında çok titiz bir

soruꢀturma yürüttüğünü ve iddialarını doğrulayabilecek ikna edici delil bulunmadığına karar

verdiklerini öne sürmüꢀlerdir.

B. Mahkemenin değerlendirmesi

1. Genel ilkeler

Mahkeme, AĐHS’nin 3. maddesinin, AĐHS’nin istisnaya izin verilmeyen en temel

hükümlerinden biri olduğunu hatırlatır. Bu madde aynı zamanda Avrupa Konseyi’ni oluꢀturan

demokratik toplumların temel değerlerinden birini muhafaza etmektedir. Bireylerin insan

haklarının korunması için bir araç olarak AĐHS’nin amaç ve hedefi, sözkonusu hükümlerin,

sağladığı güvenceleri uygulanabilir ve etkili kılmak amacıyla yorumlanmasını ve

uygulanmasını da gerektirir (bkz. Avꢀar – Türkiye, no. 25657/94).

Mahkeme ayrıca bir kiꢀinin sağlıklı olarak gözaltına alınıp tahliye olduğunda yaralanmıꢀ

olduğu görüldüğünde sözkonusu yaralanmaların nasıl meydana geldiğine dair makul bir

açıklama getirmenin ve baꢀvuranın iddialarına iliꢀkin, özellikle de bunlar tıbbi raporlarla

desteklenmiꢀse, ꢀüphe yaratacak deliller ortaya koymanın, devletin görevi olduğunu yineler.

Aksi halde AĐHS’nin 3. maddesine dayalı açık bir sorun ortaya çıkacaktır (bkz. Çolak ve

Filizer – Türkiye, no. 32578/96 ve 32579/96; Selmouni – Fransa [BD], no. 25803/94; Aksoy –

Türkiye, yukarıda anılan ve Ribitsch – Avusturya, A Serisi no. 336).

Mahkeme, görevinin ikincil niteliklerine karꢀı duyarlıdır ve belli bir davanın

koꢀullarında kaçınılmaz olmadığı durumlarda olayın birinci derece mercii rolünü üstlenmede

dikkatli olması gerektiğini kabul eder (bkz. örneğin McKerr – Đngiltere, 28883/95). Ancak

AĐHS’nin 3. maddesine dayanan iddiaların ortaya atılması halinde Mahkeme tam bir titiz

inceleme yapmalıdır (bkz. Ülkü Ekinci – Türkiye, no. 27602/95) ve bunu taraflarca sunulan

deliller temelinde yapacaktır.

Mahkeme, kanıtları değerlendirirken genellikle “makul ꢀüphenin ötesinde” standardını

uygulamaktadır (bkz. Orhan – Türkiye, no. 25656/94 ve Avꢀar, yukarıda anılan). Ancak böyle

bir kanıt yeterince güçlü, açık ve anlamlı çıkarımların veya çürütülemeyen benzer karinelerin

varlığı ile ortaya konabilir (bkz. Ülkü Ekinci, yukarıda anılan).

Ayrıca eğer sözkonusu olaylar, ꢀahsın gözaltında kendi kontrolleri altında olduğu

durumdaki gibi, tamamıyla veya büyük oranda yetkililerin bilgisi dahilinde gerçekleꢀmiꢀse

tutukluluk sırasında meydana gelen yaralanmalarla ilgili güçlü maddi karineler ortaya

çıkacaktır. Aslında tatminkâr ve ikna edici bir açıklama getirme yükümlülüğünün yetkililere

ait olduğu söylenebilir (bkz. Salman – Türkiye [BD], no. 21986/93).

AĐHM, bir kiꢀinin 3. maddeye aykırı olarak polis tarafından ciddi bir kötü muameleye

tâbi tutulduğu yönünde savunulabilir bir iddia ortaya attığı durumlarda, sözkonusu hükmün,

4

OSMAN KARADEMĐR – TÜRKĐYE KARARI

AĐHS’nin 1. maddesinde yer alan devletin “kendi yetki alanı içinde bulunan herkese AĐHS’de

yer alan hak ve özgürlükleri tanıması” genel yükümlülüğüyle birlikte okunduğunda, etkili bir

resmi soruꢀturma yapılması gerekliliğini içerdiğini hatırlatır. Soruꢀturma, sorumluların

belirlenmesi ve cezalandırılmasını sağlar nitelikte olmalıdır. Eğer hal böyle değilse iꢀkence,

insanlık dıꢀı ve alçaltıcı muamele ve cezaların genel olarak yasaklanması, ciddi önem

taꢀımasına rağmen pratikte etkisiz olacak ve kimi durumlarda devlet görevlilerinin, fiili bir

dokunulmazlıkla, kontrolleri altında bulunanların haklarını suiistimal etmeleri mümkün

olacaktır (bkz. Assenov vd., Raporlar 1998-VIII).

2. Đlkelerin somut dava koꢀullarına uygulanması

a. Baꢀvuran tarafından uğrandığı iddia edilen kötü muamele

Mahkeme baꢀvuranın polis nezaretinden çıkmasını müteakip üç kez muayene olduğunu

kaydeder. Đlk iki muayene 25 ve 26 Mayıs 2002 tarihlerinde Haydarpaꢀa Numune

Hastanesi’nde, son muayene ise 29 Mayıs 2002 tarihinde Üsküdar Adli Tıp Kurumu’nda

yapılmıꢀtır. Haydarpaꢀa Numune Hastanesi’nden verilen raporlar baꢀvuranın vücudunda kötü

muamele izlerine iꢀaret etmezken üçüncü tıbbi rapor kasıkta ağrı ve hassasiyet, idrar sorunları

ve peniste hiperemiye iꢀaret etmiꢀ ve baꢀvuranın üç gün süreyle iꢀ yapamayacağı

belirtilmiꢀtir.

Mahkemenin görüꢀüne göre 29 Mayıs 2002 tarihli raporda tarif edilen semptomlar

baꢀvuranın cinsel organına elektrik verildiği ile en azından uyuꢀmakta ve 3. madde

kapsamında kötü muameleye tekabül etmektedir (bkz. örneğin A. – Đngiltere, Raporlar 1998-

VI ve Ribitsch, yukarıda anılan).

Bu nedenle açığa kavuꢀturulması gereken Hükümetin bu yaralanmanın nasıl oluꢀtuğu

konusunda inandırıcı bir açıklama getirip getirmediği ve baꢀvuranın iddialarının doğruluğuna

ꢀüphe getirecek delil sunup sunmadığıdır.

Baꢀvuranın iddialarına cevap olarak Hükümet Haydarpaꢀa Numune Hastanesi doktoru

tarafından verilen ilk iki rapora dayanmıꢀ ve baꢀvuranın iddialarının hiçbir kanıtla

doğrulanmadığını ifade etmiꢀtir. Aynı doktor raporlarına dayanan, soruꢀturmadan sorumlu

yerel merciler tarafından da benzer sonuçlara varılmıꢀtır.

Mahkeme öncelikle büyük bir ehemmiyetle baꢀvuranın Haydarpaꢀa Numune

Hastanesi’nde yapılan muayenesinden önce polis memurlarının Dr. Đbrahim Öner’in odasına

girip onunla konuꢀtukları ve doktorun baꢀvuranın kötü muamele ꢀikâyetlerine raporunda yer

vermediği iddiasını dikkate alır. Bu iddiayı doğrulayamamasına rağmen Mahkeme, iꢀkence ya

da kötü muamele soruꢀturmalarında yer alan tıp doktorlarının her zaman en yüksek etik

standartlara uygun olarak hareket etmesi gerektiğini ve muayenelerin doktorun denetimi

altında, gizlilik içinde ve güvenlik güçleri ve diğer devlet görevlilerinin mevcut olmadığı bir

ortamda yapılması gerektiğini belirtir (bkz. BM Genel Kurulu’nun 4 Aralık 2000 tarihli 55/89

sayılı kararıyla tavsiye edilen Đꢀkence ya da Diğer Zalimane, Đnsanlık Dıꢀı ya da Onur Kırıcı

Muamele ya da Cezalandırmanın Etkili Biçimde Soruꢀturulması ve Belgelenmesi Đlkeleri).

Ayrıca çalıꢀma ꢀartlarına bakılmaksızın tüm sağlık personeli muayene ve tedavi etmeleri

istenen insanlara bakmak temel göreviyle yükümlüdür. Profesyonel bağımsızlıklarından

sözleꢀmeye dayalı ya da diğer düꢀüncelerle taviz vermemeleri ve raporlarında kötü

muameleye dair tüm kanıtları açıkça belirterek tarafsız delil sunmaları gerekir (bkz. BM Đnsan

Hakları Yüksek Komiserliği’ne sunulan 9 Ağustos 1999 tarihli Đꢀkence ya da Diğer Zalimane,

5

OSMAN KARADEMĐR – TÜRKĐYE KARARI

Đnsanlık Dıꢀı ya da Onur Kırıcı Muamele ya da Cezalandırmanın Etkili Biçimde

Soruꢀturulması ve Belgelenmesi Rehberi, “Đstanbul Protokolü”).

Her halükârda Mahkeme, baꢀvuranın soruꢀturma yapan makamlara ve daha sonra

Üsküdar Baꢀsavcılığı’na verdiği ifadelerde Üsküdar Asayiꢀ ꢁube Müdürlüğü’nün nezaretinde

polis memurlarından kötü muamele gördüğü anlatımında açık ve net olduğunu dikkate

almalıdır. Baꢀvuran, gördüğü muamelenin ayrıntılı tarifini yapmıꢀ ve kötü muamele

uygulayan polis memurlarının isimlerini vermiꢀtir. Ayrıca Çinili Polis Karakolu’nda kötü

muamele görmediğini ve bu nedenle 25 Mayıs 2002 tarihinde Haydarpaꢀa Numune

Hastanesi’nde yapılan muayenesinde vücudunda kötü muamele izleri bulunmadığını Üsküdar

Cumhuriyet Baꢀsavcısına anlatmıꢀtır. Kötü muamelenin kendisine Üsküdar Asayiꢀ ꢁube

Müdürlüğü’nde uygulandığını ancak iddialarına ve kötü muamele izlerine 26 Mayıs 2002

tarihli doktor raporunda yer verilmediğini de açıklamıꢀtır. Bu açıklamalar ıꢀığında Baꢀsavcı,

dört polis memuru hakkında kötü muamele uyguladıkları suçlamasını yöneltmiꢀtir.

Ne var ki Üsküdar Ağır Ceza Mahkemesi 29 Mayıs 2002 tarihli doktor raporunu dikkate

almamıꢀ ve bunun yerine baꢀvuranın cinsel iktidarsızlık çekmediğini belirten Haydarpaꢀa

Numune Hastanesi’nin ve Adli Tıp Kurumu’nun 13 Aralık 2004 tarihli raporlarına dayanarak

polis memurlarını beraat ettirmiꢀtir. Son olarak Baꢀsavcının sözkonusu karara itiraz

niteliğindeki ifadesi ve birinci derece mahkemesinin 29 Mayıs 2002 tarihli raporda tespit

edilen baꢀvuranın vücudundaki izlerin nedenini soruꢀturması gerektiği görüꢀüne rağmen

Yargıtay, birinci derece mahkemesi kararını gerekçe belirtmeden onamıꢀtır.

Mahkeme, tutuklu bulunan herkesin sağlığından devletin sorumlu olduğunu yineler.

Böyle kimseler savunmasız bir vaziyettedir ve yetkililerin onları koruma görevi vardır.

Yetkililerin gözaltında kendi kontrolleri altındaki ꢀahısların yaralanmasıyla ilgili hesap verme

yükümlülüğü ve 29 Mayıs 2002 tarihli doktor raporunda belirtilen semptomlara iliꢀkin

herhangi bir açıklama getirilmemesi dikkate alındığında Mahkeme, Hükümetin sözkonusu

yaralanmaların nasıl oluꢀtuğuna ikna edici bir açıklama getiremediği görüꢀündedir. Bu

nedenle sözkonusu semptomların Hükümetin sorumluluğundaki bir muamelenin sonucu

olduğuna karar verir.

Bu nedenle AĐHS’nin 3. maddesi esas olarak ihlal edilmiꢀtir.

b. Etkili bir soruꢀturma yapılmadığı iddiası

Mahkeme, baꢀvuranın birtakım idari ve yargı mercilerine yaptığı kötü muamele

ꢀikayetinden sonra yetkililerin iddialarla ilgili bir soruꢀturma açtıklarını kaydeder. Bu

bağlamda Üsküdar Kaymakamlığı ve Đl Polis Disiplin Kurulu tarafından görevlendirilen

kıdemli polis memurları tarafından ön soruꢀturmalar yapılmıꢀ, sanık polis memurlarından

ikisinin iddia konusu olay sırasında görevli olmaması ve Haydarpaꢀa Numune Hastanesi’nin

verdiği raporların kötü muameleye iꢀaret etmemesi nedeniyle baꢀvuranların iddialarının

asılsız olduğuna karar verilmiꢀtir.

Ancak Mahkeme Türkiye aleyhindeki geçmiꢀ davalarda güvenlik güçlerine yöneltilen

benzer iddialara iliꢀkin soruꢀturma yapmakla sorumlu olan bu kurumların, soruꢀturulan

güvenlik güçleri ile tam bağlantılı bir yönetici olan Vali’ye hiyerarꢀik olarak bağımlı devlet

memurlarından oluꢀması nedeniyle bağımsız olarak değerlendirilemeyeceğini tespit etmiꢀtir

(bkz. diğerlerinin yanı sıra Đpek – Türkiye, no. 25764/94). Mahkeme, somut dava koꢀullarında

iddiaların polis gücüne yöneltilmiꢀ olması nedeniyle yukarıda anılan kurumların sözkonusu

gücün mensupları olan kıdemli polis memurlarını muhakkik olarak atamasının uygun

6

OSMAN KARADEMĐR – TÜRKĐYE KARARI

olmadığı görüꢀündedir. Bu itibarla muhakkiklerin meslektaꢀlarının ifadelerine güvenmeye

istekli olmaları Mahkeme’nin geçmiꢀteki bulgularını teyit etmektedir.

Ayrıca idari mercilerin ulaꢀtığı sonuçlara rağmen Üsküdar Cumhuriyet Baꢀsavcısı

baꢀvuranın açıklamaları ve 29 Mayıs 2002 tarihli doktor raporunda yer alan bulguların

ıꢀığında dört polis memuru aleyhinde suçlamalarda bulunmuꢀtur. Ancak Üsküdar Ağır Ceza

Mahkemesi 29 Mayıs 2002 tarihli raporda belirtilen semptomların nedenini soruꢀturmaksızın

polis memurlarını beraat ettirmiꢀtir. Baꢀsavcının 29 Mayıs 2002 tarihli raporda yer verilen

bulguların baꢀvurana uygulandığı iddia edilen kötü muamelenin sonucu olup olmadığının

birinci derece mahkemesi tarafından değerlendirilmesi gerektiği görüꢀüne herhangi bir cevap

verilmemesi nedeniyle Baꢀsavcının Yargıtay’a sunduğu ikinci görüꢀ de sonuç getirmemiꢀtir.

Yukarıdaki değerlendirmeler Mahkemenin baꢀvuranın polis memurlarının elinde kötü

muamele gördüğü iddiaları hakkında ulusal yetkililerin etkili ve bağımsız bir soruꢀturma

yürütemediklerine karar vermesi için yeterlidir. Ayrıca baꢀvuranın davasında uygulandığı

ꢀekliyle ceza hukuku sisteminin caydırıcılıktan uzak olduğunun kanıtlandığı ve baꢀvuranın

ꢀikâyetçi olduğu gibi kanunsuz fiillerin etkili bir ꢀekilde önlenmesini sağlamakta caydırıcı

etkisinin bulunmadığı kanaatindedir (bkz. mutatis mutandis, Okkalı – Türkiye, no. 52067/99).

Bu nedenle sözkonusu hüküm usul olarak ihlal edilmiꢀtir.

Bu ꢀartlar altında Mahkeme AĐHS’nin 13. maddesi bağlamında ayrı bir hususun ortaya

çıkmadığı görüꢀündedir (bkz. Timur – Türkiye, no. 29100/03).

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran 70,000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir. Ayrıca miktar belirtmeden maddi

tazminat talebinde de bulunmuꢀtur.

Hükümet, talep edilen miktarın aꢀırı olduğunu savunmuꢀtur.

Mahkeme tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı

kuramamaktadır; bu nedenle talebi reddeder. Ancak tespit edilen ihlalleri dikkate alarak ve

hakkaniyete uygun bir değerlendirmeyle baꢀvurana 10,000 Euro manevi tazminat ödenmesini

uygun bulmaktadır.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran ayrıca AĐHM önündeki masraf ve harcamalara karꢀılık olarak 6,820 Euro talep

etmiꢀtir. Bu bağlamda temsilcileri tarafından verilen 65 saatlik avukatlık hizmetini gösteren

7

OSMAN KARADEMĐR – TÜRKĐYE KARARI

bir çizelge ve baꢀvurusunun AĐHM önünde temsili için yapılan masraf ve harcamaların bir

tablosunu sunmuꢀtur.

Hükümet, talep edilen miktarın haklı olmadığını ya da gerçekten ve gerektiği için

harcanmadığını savunmuꢀtur.

AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için

yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.

Sözkonusu davada Mahkeme, elindeki bilgileri ve yukarıdaki ölçütleri göz önünde

bulundurarak AĐHM önündeki yargılama için 3,000 Euro ödenmesini uygun bulmaktadır.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine

uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Oybirliğiyle baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. 1’e karꢀı 6 oyla AĐHS’nin 3. maddesinin esas olarak ihlal edildiğine;

3. Oybirliğiyle AĐHS’nin 3. maddesinin usul olarak ihlal edildiğine;

4. Oybirliğiyle AĐHS’nin 13. maddesi ile ilgili ayrı bir husus bulunmadığına;

5. 1’e karꢀı 6 oyla;

(a) Sorumlu Devlet’in baꢀvurana, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği

tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk

Lirası’na çevrilerek:

(i) 10,000 Euro (on bin Euro) manevi tazminat;

(ii) 3,000 Euro (üç bin Euro) yargılama masraf ve giderleri;

(iii) bu miktarlara uygulanabilecek her tür vergiyi ödemesine;

(b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları uyarınca 22 Temmuz 2008 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

8