CONSEIL

A V R U PA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

OSMAN YILMAZ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 18896/05)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

8 Aralık 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (18896/05) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı

Osman Yılmaz’ın (baꢀvuran) 16 Mayıs 2005 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme ’ ni n ( Avr up a Đnsan

Hakları Sözleꢀme s i - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu

avukatlarından M. Turan Oralkan tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1982 doğumlu olup Bursa’da ikamet etmektedir.

1 Eylül 2000 tarihinde, baꢀvuran çalıꢀtığı nakliye ꢀirketi adına seyahat ederken bir trafik

kazası geçirmiꢀtir. Ağır yaralanan baꢀvuranın o kazadan sonra bacakları felç olmuꢀtur. Sosyal

güvenlik kurumu, baꢀvuranın meslekte kazanma gücünü % 100 kaybettiğini kabul etmiꢀtir.

24 Ekim 2000 tarihinde, baꢀvuran iꢀve r e n i v e o n un k a za ya s e b ep o la n i ꢀçisi aleyhine Bursa

Đꢀ Mahkemesi’nde tazminat davası açmıꢀtır. Baꢀvuran, uğradığı maddi zarar karꢀılığında

150 000 000 000 Türk Lirası (TRL)¹talep etmiꢀ ve manevi tazminat hakkını saklı tutmuꢀtur.

Baꢀvuran ayrıca, davalıların yargılama sürecinde mal varlıklarını kaçırmamaları için iꢀ

ma hke me s i nd e n ted b ir ka rar ı a l ma s ı nı t a lep e t mi ꢀtir.

Aynı gün, iꢀ mahkemesi davalıların mal varlığı üzerinde 50 000 000 000 TRL değer

karꢀılığında tedbir kararı almıꢀtır.

Đꢀ Mahkemesi, 29 Mayıs 2003 tarihinde, ilgili ꢀahsın adli yardım talebini sosyal

sigortalardan emekli maaꢀı aldığı gerekçesiyle reddettikten sonra maddi tazminat olarak –

davalıların müꢀtereken – kendisine 150 000 000 000 TRL ödemesine ve bu tutara kaza

tarihinden itibaren yürürlükteki yasal oranlarda faiz eklenmesine karar vermiꢀtir. Mahkeme,

ayrıca davalıların yargılama masrafları baꢀlığı altında Devlet Hazinesi’ne müꢀtereken

8 100 000 000 de TRL²ödemesine hükmetmiꢀtir.

17 Eylül 2003 tarihinde, baꢀvuran Bursa Đcra Müdürlüğü’ne baꢀvurarak kararın

uygulanmasını talep etmiꢀtir.

25 Eylül 2003 tarihinde, baꢀvuranın eski iꢀve r e ni B u r s a Đcra Hakimi’ne baꢀvurarak tüm

cebri icra tedbirlerine itiraz etmiꢀtir. Baꢀvuranın eski iꢀvereni, 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun

28/1 ve 32. maddelerine atıfta bulunarak, istenen yargılama masraflarının ödenmediğini ve

dolayısıyla kararın hem ilgili ꢀahısa tebliğ edilemeyeceğini ve hem de herhangi bir icra

iꢀlemine konu olamayacağını iddia etmiꢀtir.

18 ꢁubat 2004 tarihinde, icra hakimi baꢀvurana ödeme yapması için 30 Mart 2004 tarihine

kadar süre vermiꢀtir.

1. Yaklaꢀık 262 435 Euro (EUR).

2. Yaklaꢀık 4 848 Euro

2

Baꢀvuranın avukatı 30 Mart 2004 tarihli savunma yazısında, icra hakimine karar vermeden

önce 492 sayılı Kanun’un 28 ve 32. maddelerinin anayasaya uygun olup olmadığının Anayasa

Mahkemesi’ne sorulmasını ve cevap gelene kadar davanın ertelenmesini talep etmiꢀtir.

A v u k a t ö z e l l i k l e a y n ı y a s a n ı n 3 7 . m a d d e s i u y a r ı n c a m a h k e m e h a r ç l a r ı n ı n D e v l e t H a z i n e s i

tarafından karꢀılanması gerektiğini ve sadece kendilerinin ödememesi yüzünden, bu

ma s r a f l a rı n s or uml u s u o l ma d ı ğı halde, baꢀvurana ödetilemeyeceğini savunmuꢀtur. Avukat

ayrıca, ödemekle yükümlü oldukları halde nakliye ꢀirketi ve iꢀçisinin yargılama masraflarını

ödemeyi reddetmelerinin, artık kesinleꢀmi ꢀ olan bu ihtilaflı kararın icra edilmesini engellemek

amacıyla giriꢀilen bir manipülasyon olarak ve hukukun kötüye kullanılması ꢀeklinde

değerlendirilmesi gerektiğini kaydetmiꢀtir. AĐHS’nin 6. maddesine atıfta bulunan avukat, son

olarak 492 sayılı Kanun hükümleri nedeniyle baꢀvuranın bu kararın icrasını elde

edememesinin mahkemeye eriꢀim ve adil yargılanma hakkının ihlalini oluꢀturduğunu

savunmaktadır.

Aynı gün, icra hakimi baꢀvuranın adli yardım talep etmediğini ve kendisine verilen sürede

y a r g ı l a m a m a s r a f l a r ı n ı ö d e m e d i ğini belirterek, nakliye ꢀirketinin talebini haklı bulmuꢀ ve 492

sayılı Kanun’un 32. maddesi gereğince cebri icra iꢀlemini iptal etmiꢀtir.

22 Nisan 2004 tarihinde, baꢀvuran kararı temyize taꢀımıꢀtır. Đtiraz baꢀvurusunda avukat,

icra hakimi önünde sunduğu savunmayı yinelemiꢀ ve ayrıca baꢀvuranın adli yardım talebinde

bulunduğunu ancak bu talebin reddedildiğini hatırlatmıꢀtır. Avukat, yargılama masraflarının

baꢀvuranın iꢀve r e n i ne v e b a ꢀka b i r i ꢀçiye yüklendiğini, bu bağlamda baꢀvuranın onların

hatasını üstlenemeyeceğini, zaten kendisinin mali durumunun ihtilaflı masrafları ödemeye

imkân vermediğini belirtmiꢀtir.

11 Haziran 2004 tarihinde, Yargıtay icra hakiminin verdiği kararı onamıꢀtır.

Baꢀvuran, 10 Temmuz 2004 tarihinde Yargıtay’a giderek bu kararın düzeltilmesini talep

etmiꢀtir.

Yargıtay, 15 Ekim 2004 tarihinde baꢀvuranın bu talebini reddetmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, kendisine tazminat ödenmesine hükmeden bir mahkeme kararının icra

edilmediğinden ꢀikâyetçi olmaktadır. Baꢀvuran, bu kararın icrasını takip etmeyen ulusal

ma ka ml a r ı n AĐHS’nin ilgili bölümü aꢀağıdaki gibi kaleme alınan 1. paragrafında güvence

altına alınan adil yargılanma ve mahkemeye eriꢀim hakkını ihlal ettiği kanaatindedir:

Hükümet, bu sava karꢀı çıkmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

1. Altı ay kuralına riayet edilmesi hakkında

Hükümet, altı ay kuralına riayet edilmediği gerekçesiyle AĐHM’nin baꢀvuruyu

reddetmesini talep etmektedir. Bu bağlamda Hükümet, 15 Ekim 2004 tarihli Yargıtay

3

kararının ilk derece mahkemesi kalemi tarafından 4 Kasım 2004 tarihinde dosyaya

konulduğunu ve baꢀvuranın bu tarihten itibaren altı ay içerisinde AĐHM’ne baꢀvuru yapması

gerektiğini, ancak bu süre içerisinde baꢀvuru yapılmadığını ve dolayısıyla baꢀvurunun

gecikmeli olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır.

Baꢀvuran, bu argümana karꢀı çıkmakta ve Yargıtay kararının posta masrafları ödendiği

halde kendisine tebliğ edilmediğini ileri sürmektedir. Baꢀvuran, bu karardan ancak 22 Kasım

2004 tarihinde haberdar olduğunu ve kendi gözünde altı aylık sürenin bu tarihten sonra

baꢀlaması gerektiğini ifade etmektedir.

AĐHM, altı aylık sürenin ancak ulusal mahkeme kararlarının ilgili ꢀahsa etkin ve yeterli bir

ꢀekilde tebliğ edilmesinden sonra baꢀlayabileceğini hatırlamaktadır. Öte yandan, baꢀvuranın

nihai iç hukuk kararı hakkında hangi tarihte bilgi sahibi olduğunu tespit etme görevi altı ay

süresi kuralına uyulmadığı itirazında bulunan devlete aittir (Fransa aleyhine Baghli davası, n^o

34374/97, prg. 31, CEDH 1999-VIII). AĐHM, mevcut davada baꢀvuranın kendisine tazminat

ödenmesine hükmeden kararın icra edilmediğinden ꢀikâyetçi olduğunu gözlemlemektedir. Bu

bağlamda AĐHM, bir ꢀikâyetin, herhangi bir baꢀvuru imkânının bulunmadığı süregelen bir

duruma iliꢀkin olması halinde, altı aylık sürenin sözkonusu durumun sona ermesinden itibaren

iꢀlemeye baꢀlayacağını hatırlatmaktadır (bakınız, mutatis mutandis, Yunanistan aleyhine

Hornsby davası, 19 Mart 1997, prg. 35, Karar ve hükümlerin derlemesi 1997-II, ve

Yunanistan aleyhine Marinakos davası (karar), n^o49282/99, 29 Mart 2000).

Her halükârda, hatta Hükümetin iddia ettiği gibi altı aylık sürenin Yargıtay kararı

tarihinden itibaren baꢀladığı varsayılsa bile, baꢀvuranın ihtilaflı kararın icrasını elde

edemeyeceğini öğrendiği tarih itibariyle, Yargıtay kararı diğer taraflara tebliğ edildiği halde,

söz konusu kararın baꢀvurana henüz tebliğ edilmediği açıkça görülmektedir. Tebliğ

yü k ü m l ü l ü ğü yerine getirilmediği ve Hükümet tarafından baꢀvuranın ya da avukatının mevcut

baꢀvurunun yapılmasından altı aydan daha fazla bir süre önce Yargıtay kararı hakkında bilgi

sahibi olduklarını gösteren itiraza mahal bırakmayacak nitelikte bir kanıt sunulmadığı cihetle

A ĐHM, altı aylık süre kuralına riayet edildiği kanaatine varmaktadır. Bu gerekçeye istinaden

A ĐHM, Hükümetin bu ön itirazını reddetmektedir (benzer yaklaꢀım örneği için, bakınız,

diğerleri arasından, Türkiye aleyhine Kutluk ve diğerleri davası, n^o1318/04, prg. 21, 3

Haziran 2008).

2. Đç hukuk yollarının tüketilmesi hakkında

Hükümet, baꢀvuranın icra iꢀlemleri sırasında Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun

465-472. maddeleri ile 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 176-179. maddelerinin mümkün

kıldığı ölçüde adli yardım talebinde bulunmadığını, dolayısıyla iç hukuk yollarını

tüketmediğini savunmaktadır. Hükümet ayrıca, baꢀvuranın iꢀ mahkemesi önünde görülen

davada adli yardım talebini reddetmesinin bu talebi yeniden yapmasını engellemediğini,

Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 469. maddesinin 2. fıkrasının bunu mümkün

kıldığını hatırlatmaktadır.

Baꢀvuran, herꢀeyden önce ihtilaflı masrafların iꢀ mahkemesinde görülen davayla ilgili

olduğunu ve bunu ödediğini hatırlatmaktadır. Bu nedenle baꢀvuran, bu son dava kapsamında

adli yardım verilmesinin iꢀ mahkemesi önünde görülen dava bakımından bir ꢀey

değiꢀtirmediği kanaatindedir. Baꢀvuran, öte yandan iꢀ anlaꢀm a z l ı k l a r ı b a ğlamında adli

y a r d ı m t a l e b i n i n r e t k a r a r ı i l e e s a s d a v a s ı n a i l i ꢀkin kararın aynı zamanda verildiğini ve

dolayısıyla talebini yineleme fırsatı bulamadığını belirtmektedir. Baꢀvuran son olarak,

4

A v u k a t l ı k K a n u n u ’ n u n 1 7 6 . m a d d e s i g e r e ğince verilen adli yardımın avukat ücretini bile

karꢀılamadığını eklemektedir.

Dosyadaki unsurlar çerçevesinde AĐHM, baꢀvuranın iꢀ mahkemesi önünde görülen dava

sırasında adli yardım talep ettiğini ve bu talebin kararın açıklanacağı safhada reddedildiğini

gözlemlemektedir. Bu bağlamda AĐHM, Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 469.

ma d d e s i ni n h ükü ml e r i ne gör e , a d l i ya r d ı m t a l ebi n e i l i ꢀkin verilen olumlu ya da olumsuz

kararın nihai olduğunu ve temyize konu olamayacağını daha önce kaydettiğini

hatırlatmaktadır (bakınız, diğerleri arasından, Türkiye aleyhine Mehmet Hüsni Tunç davası, n^o

20400/03, prg. 21, 21 ꢁubat 2008, Bakan, ilgili bölüm, prg. 76, ve Türkiye aleyhine Ciğerhun

Öner davası, n^o33612/03, prg. 29, 20 Mayıs 2008). Dolayısıyla, Hükümetin bu noktadaki ön

itirazının reddedilmesi uygun olacaktır.

AĐHM, öte yandan Hükümetin atıfta bulunduğu avukatlara iliꢀkin yasadaki hükümleri

okuduğunda adli yardımın yargılama masraflarını değil avukat ücretini karꢀılamaya yönelik

olduğunu tespit etmektedir. Dolayısıyla, Hükümetin bu noktadaki ön itirazının da

reddedilmesi uygun olacaktır.

Son olarak, baꢀvuranın icra iꢀlemleri kapsamında adli yardım talebinde bulunma imkânına

iliꢀkin itiraz konusunda ise AĐHM, itirazın bu yönünün AĐHS’nin 6. maddesine dayalı

ꢀikâyetin özüyle yakından bağlantılı olduğu kanaatine varmaktadır.

AĐHM, ayrıca baꢀvurunun AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça

dayanaktan yoksun olmadığını ve baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit

etmektedir. Bu itibarla, kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.

B. Esasa iliꢀkin

Hükümet, yargılama masraflarının tahsil edilmesi gerektiğini belirtmekte ve baꢀvuranın

kararın çıkması ve icra iꢀlemlerini baꢀlatması için masrafları ödeyebileceğini ileri

sürmektedir. Hükümet, baꢀvurandan istenen masrafların alacağı tazminat yanında çok düꢀük

bir miktar oluꢀturduğunu ve baꢀvuranın bu tutarın iadesini geriye kalan alacağıyla birlikte

elde edebileceğini kaydetmektedir. Ayrıca, Hükümet ilgili ꢀahısın icra iꢀlemleri kapsamında

bir adli yardım talebinde bulunması gerektiği kanısındadır.

Hükümet diğer taraftan, ne ulusal mahkemelerin ve ne de iç hukukun baꢀvuran lehine

verilen karara engel olmaya çalıꢀma d ı ğını savunmaktadır. Hükümete göre, bu kararın

icrasının ulusal makamlar tarafından reddedilmesi söz konusu bile olamaz. Son olarak

Hükümet, Türkiye aleyhine Orimpeks Madencilik San. Ve Tic. Ltd. ꢁti ((karar), n^o43475/02, 4

Eylül 2007) davasında dile getirilen kıstaslara ve masraf baꢀlığı altında istenen meblağın

ma kul n i t e l i ğine atıfta bulunmaktadır.

Đlk olarak, baꢀvuran, karꢀı tarafın yargılama masraflarını ödememesi nedeniyle lehine

verilen kararın icra edilemediğini savunmaktadır. Ulusal mahkemeler bir tek bu gerekçeyle

sözkonusu icra iꢀlemini yerine getirmemiꢀlerdir. Baꢀvuran, borçlu ꢀirketin mal varlığına

konulan tedbirin kaldırılması ve üstüne üstlük sözkonusu ꢀirketin faaliyetlerine son vermesi

nedeniyle bu icra iꢀleminin gerçekleꢀme d i ğini ve ödemeyi de alamadığını eklemektedir.

Đkinci olarak, baꢀvuran Hükümetin yargılama masraflarının çok düꢀük bir meblağ olduğu

y ö n ü n d e k i i d d i a s ı n a k a r ꢀı çıkmaktadır. Bu bağlamda baꢀvuran, bir tek malulen emeklilik

ma a ꢀı aldığını ve aldığı miktarın söz konusu masrafları karꢀılayacak güçte olmadığını

5

hatırlatmaktadır. Baꢀvuran, AĐHM’nin içinde bulunduğu durumu Türkiye aleyhine Ülger (n^o

25321/02, 26 Haziran 2007) davasında geliꢀtirdiği kıstaslar ıꢀığında değerlendirmesi gerektiği

kanısındadır.

AĐHM, bir Sözleꢀme c i D e vle t ’i n ul us a l h ukuk d üze ni t a ra f ı nd a n v eri l e n zor u nl u ve

kesinleꢀmi ꢀ bir yargı kararının taraflardan birinin zararına etkisiz kalması durumunda 6.

ma d d e ni n 1 . pa r a gr a fı yl a güv e nc e a l t ı na a l ı na n ma hk e me ye e r i ꢀim hakkının anlamsız hale

gelmiꢀ olacağını hatırlatmaktadır (Hornsby ilgili bölüm, prg. 40). Dolayısıyla, bir yargı

kararının icrası aꢀırı derecede geciktirilemez (Đtalya aleyhine Immobiliare Saffi davası [GC],

n^o22774/93, prg. 66, CEDH 1999-V). Bu bağlamda, pozitif yükümlülüklerini yerine getirmek

amacıyla uygun ve yeterli yasal düzenlemeleri yapmak her Sözleꢀme c i D e vl e t ’i n gö r e vi dir

(Romanya aleyhine Fociac davası, n^o2577/02, prg. 70, 3 ꢁubat 2005).

Mevcut davada AĐHM, iꢀ mahkemesinin baꢀvurana tazminat hakkı tanıdığını, öte yandan,

aynı mahkemenin davalının ödemesi gereken yargılama masraflarını baꢀvurana yüklediğini

gözlemlemektedir. AĐHM, ayrıca baꢀvuran lehine alınan kararın uygulanmasının borçluların –

tazminat davasındaki davalıların – yargılama masraflarını ödemesi koꢀuluna bağlandığını

tespit etmektedir. Dolayısıyla, borçluların bu ödemeyi yapmaması, iç hukuk gereğince,

kararın icrasına engel oluꢀturmuꢀtur (yukarıdaki ilgili paragraf; 492 sayılı Kanun’un 28.

ma d d e s i ) .

Bu bağlamda AĐHM, sözkonusu kararın uygulanmasının ardından baꢀvuranın yargılama

giderlerini geri alıp alamayacağı sorusunun, baꢀvu r a nı n A ĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafı

kapsamında ꢀikayette bulunduğu durumla ilgisi bulunmadığı kanısına varmaktadır (bakınız,

benxer bir yaklaꢀım için, Ülger ilgili bölüm, prg. 40, ve Gürcistan aleyhine Apostol davası, n^o

40765/02, prg. 55, CEDH 2006-XIV). Burada incelenmesi gereken ꢀikâyetin konusu,

kaybeden tarafın üstlenmesi gereken yargılama masraflarını peꢀinen ödeme zorunluluğunun,

baꢀvuranın lehine verilen kesin kararın icra takibini baꢀlatmasını engellemesidir.

AĐHM, Harçlar Kanunu’nun 32. maddesine atıfta bulunarak yetkili mercilerin baꢀvurana

« y a r g ı l a m a m a s r a f l a r ı n ı » ö d e m e s i n i z o r u n l u k ı l a r a k m a l i b i r s o r u m l u l u k y ü k l e m i ꢀ olduğunu,

böylece kararın çıkmasını ve kararın uygulanmasını engellediğini kaydetmektedir. Bu

harçların peꢀin ödenme zorunluluğu, icra iꢀlemlerinin baꢀlatılmasını de facto sınırlamakta ve

A ĐHM’nin gözünde, yargılama masraflarının ödenmesi hukuk mahkemelerine eriꢀim için bir

kural haline gelmektedir (bakınız, mutatis mutandis, Apostol ilgili bölüm, prg. 58).

Bu bağlamda AĐHM, bir baꢀvuranın mahkemeye eriꢀim hakkından yararlanıp

y a r a r l a n m a d ı ğının ve davasının bir mahkeme tarafından görülüp görülmediğinin

belirlenmesinde, bir davanın özel koꢀulları ıꢀığında değerlendirilen masrafların tutarı, kiꢀinin

ödeme gücü ve sözkonusu sınırlamanın yargılamanın hangi safhasında ortaya çıktığı gibi

faktörlerin dikkate alınması gerektiğini yinelemektedir (Polonya aleyhine Kreuz davası, n^o

28249/95, prg. 60, CEDH 2001-VI).

Mevcut davada, AĐHM herꢀeyden önce mahkeme harçlarının mali sorumluluğunun

baꢀvurana yüklenmediğini, ancak iꢀ mahkemesinin aldığı bir kararla mahkemeye çağırdığı

taraflara bu ödemeyi dayattığını gözlemlemektedir. Lehine verilen kesin ve bağlayıcı karar

göz önüne alındığında, ilgili ꢀahısın kararın icrasını elde etmek üzere iꢀlem baꢀlatmasının da

me ꢀru bir hak olduğunu kabul etmek gerekir. Bu noktadan hareketle AĐHM, iꢀ mahkemesi

önünde görülen davayla ilgili harçları ödeme zorunluluğunun, icra iꢀlemleri kapsamında,

davalılar yerine baꢀvurana yüklenmesinin ve bunun kararın icrası için bir koꢀul olarak

dayatılmasının, inkâr edilemez bir biçimde onun ihtilaflı kararın icrasını elde etme hakkına

6

ma l i kı s ı t l a ma o l u ꢀturduğu kanaatine varmaktadır. Dolayısıyla, adaletin doğru bir ꢀekilde

tecellisi bakımından AĐHM’in konuyu özel bir ihtimamla incelemesi gerekmektedir (Polonya

aleyhine Podbielski ve PPU Polpure davası, n^o39199/98, prg. 65, 26 Temmuz 2005).

Bu bağlamda AĐHM, etkili bir ꢀekilde mahkemeye eriꢀim hakkını güvence altına alma

yü k ü m l ü l ü ğünün yerine getirilmesinin, yalnız müdahale olmaması anlamına gelmediğini,

Devlet'in pozitif tedbirler almasını da gerektirebileceğini hatırlatmaktadır (Kreuz, ilgili bölüm,

prg. 59). AĐHM, mevcut dava koꢀullarında, Devlet’in yargılama giderlerinin karꢀılanmasında

bütün sorumluluğu baꢀvurana yükleyerek, kararların icrası için hem hukuken hem de

uygulamada etkin bir sistem kurma yönündeki pozitif yükümlülüğünden kaçındığı kanaatine

varmaktadır (Ukrayna aleyhine Fouklev davası, n^o71186/01, prg. 84, 7 Haziran 2005, ve

Apostol, ilgili bölüm, prg. 64).

Gerçekten de, ulusal makamların alacaklının çabalarına yardımcı olması gerekirken pasif

davrandıklarının altını çizmek gerekir. Üstelik AĐHM, Hükümetin hangi sebeplerle, borçlu

tarafın hata ve ihmali örtbas edilerek, bir mahkeme kararıyla, baꢀvurana ihtilaflı harçların

ödeme yükümlülüğünün dayatıldığı ve – baꢀvuranın gerçekten masraflarını ödediği - icra

iꢀlemleri sırasında yapılacak bir adli yardımın hangi ölçüde onu mahkeme harçlarını

ödemekten muaf kılacağı konusunda hiçbir açıklama yapmadığını kaydetmek durumundadır.

Yukarıdaki tespitlerden çıkan sonuca göre, yetkililerin mahkeme kararıyla baꢀkalarına

yü k l e n d i ği halde ve üstelik yoksulluğunu da göz ardı ederek, harçların ödenme

sorumluluğunu baꢀvurana dayatan tutumu, ilgili ꢀahısa aꢀırı yük yüklemiꢀ ve özünü ihlal

edecek derecede mahkemeye eriꢀim hakkını kısıtlamıꢀtır.

Dolayısıyla, AĐHM Hükümetin itirazını reddetmekte ve AĐHS’nin 6. maddesi 1.

paragrafının ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

II. AĐHS’NĐN 41 VE 46. MADDELERĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

AĐHS’nin 41. ve 46. maddeleri.

A. Tazminat

Baꢀvuran, maddi tazminat olarak 601 904,30 Türk Lirası (TL) (yaklaꢀık 293 149 Euro

(Euro) talep etmektedir. Bu tutar, ulusal mahkemeler tarafından yasal faizleriyle birlikte

kendisine ödenmesine hükmedilen tazminat tutarına tekabül etmektedir. Baꢀvuran kanıt

belgesi olarak, Bursa Đcra Müdürlüğü tarafından 22 Ekim 2008 tarihinde düzenlenen ve

istenen toplam tutar ile baꢀvuranın alacağı tazminat bakiyesini değerlendiren bir hesap tablosu

sunmaktadır. Đlgili ꢀahıs, iꢀ mahkemesi önünde görülen dava sırasında bir kısım haklarını

saklı tuttuğunu ve ilk kararın icrasını elde edemediğinden, ek tazminat davasını

baꢀlatmadığını hatırlatmaktadır. Baꢀvuran, bu ek tazminat tutarını 159 336 TRY

(yaklaꢀık74 522 EUR) olarak değerlendirmekte ve maddi tazminat baꢀlığı altında talep

etmektedir. Baꢀvuran, ayrıca ek tazminat davası açması halinde talep edeceği manevi tazminat

tutarı olarak 374 160 TRY (yaklaꢀık 174 997 EUR) ve yine kendisine göre ihtilaflı kararın

icrasını elde edememesi sonucu uğradığı manevi zarar karꢀılığında da 15 000 EUR talep

etmektedir.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmektedir.

7

AĐHM, AĐHS’nin ya da ek protokollerinin ihlal edildiğine hükmeden bir kararın

Savunmacı Devlet için yüklediği zorunlulukların, yalnızca adil tatmin baꢀlığı altında bir

tazminat ödenmesini değil, aynı zamanda AĐHM tarafından tespit edilen ihlale son vermek

amacıyla Bakanlar Komitesi kontrolünde iç hukuk sistemine yerleꢀtireceği genel ve/veya,

gerektiğinde, bireysel tedbirleri seçmesini de kapsadığını hatırlatmaktadır. Savunmacı Devlet

ihlalin neden olduğu sonuçları ortadan kaldırmak ve mağdurun konumunu mümkün

olduğunca ihlalden önceki duruma getirmekle yükümlüdür. Ayrıca, AĐHS’ne göre ve özellikle

1. maddenin hükümleri gereğince, Sözleꢀme c i D e vl e tl er AĐHS’ni kabul etmek suretiyle iç

hukuklarının ona uygun olarak düzenleneceğini taahhüt etmektedir. Dolayısıyla, baꢀvuranın

durumunun düzeltilmesinde ortaya çıkan olası engelleri iç hukuktaki düzenlemeler vasıtasıyla

ortadan kaldırmak Savunmacı Devlet’in görevidir (Gürcistan aleyhine Assanidzé davası

[GC], n^o71503/01, prg. 198, CEDH 2004-II, Đtalya aleyhine Maestri davası [GC], n^o

39748/98, prg. 47, CEDH 2004-I, ve Apostol ilgili bölüm, prg. 71).

Mevcut davada AĐHM, baꢀvuranın AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafında güvence altına

alınan hakkına iliꢀkin ihlalin, ulusal makamların kararların icrasıyla ilgili 492 sayılı Kanun’un

32. maddesini uygulama ꢀekli sonucunda ortaya çıkan koꢀullardan kaynaklandığını tespit

etmektedir. Bu nedenle AĐHM, Savunmacı Devlet’in ilgili iç hukukun AĐHS’nin yukarıda

belirtilen hükümleriyle ve bu kararda dile getirilen ilkelerle uygunluğunu sağlamakla

yü k ü m l ü o ld u ğu kanaatine varmaktadır.

Mevcut davada vardığı sonuç bağlamında ve kararların icrasında bugünkü rejimin

iyileꢀtirilmesine yönelik alınabilecek diğer tedbirlerden bağımsız olarak AĐHM, en uygun

düzeltme ꢀeklinin eleꢀtirilen “kararı uygulamama” durumunun ortadan kaldırılması olacağı

kanaatini taꢀımaktadır (bakınız, diğerleri arasından, Rusya aleyhine Plotnikovy davası, n^o

43883/02, prg. 33, 24 ꢁubat 2005). Bunun sonucu olarak, Savunmacı Devlet 29 Mayıs 2003

tarihli iꢀ mahkemesi kararının icrasını sağlamalıdır.

Savunmacı Devlet, baꢀvuranın iꢀ mahkemesinin 29 Mayıs 2003 tarihli kararında söz

konusu tutarın kendilerinden ayrı ayrı tahsil edilmesine hükmettiği borçlu kiꢀiler aleyhine icra

iꢀlemlerini baꢀlatmasını, iꢀbu kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içerisinde sağlamadığı

takdirde, AĐHM, mevcut kararda yaptığı tespitler bağlamında, baꢀvurana, Bursa Đcra

Müdürlüğü tarafından maddi tazminat baꢀlığı altında alacağının karꢀılığı olarak belirlenen

293 149 EUR tutarının ödenmesine karar vermektedir. AĐHM, baꢀvuranın uğradığı zarar

karꢀılığı olarak dile getirdiği ek tazminat talebinin ise reddedilmesinin uygun olacağı

kanaatindedir.

AĐHM, ayrıca baꢀvurana uğradığı manevi zarar karꢀılığında 3 900 EUR ödenmesi gerektiği

kanısındadır.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, ayrıca rakam belirtmeden ve kanıt belgesi sunmadan, AĐHM önündeki yargı

ma s r a f v e gid e r ler i i ç i n b i r te la fi t al e p e t me kt ed i r .

Hükümet, bu talebe itiraz etmektedir.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliliğini kanıtladığı

ma kul mi kt a r l a rd a ki ya r gı gid er le r i ni e ld e ed eb i l i r . M e vc u t da vad a A ĐHM, yukarıdaki

kıstasları ve gerekli belgelerin sunulmamasını göz önüne alarak, AĐHM önündeki yargılama

ma s r a f v e gid e r ler i yl e i l gi l i t e l a fi ta leb i ni re dd e t me k t ed i r .

8

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana

üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, her türlü vergiden

mu a f t ut ul a r a k Sa v unma c ı D e vl e t tar a fı nda n ;

i. Đꢀ Mahke me si’nin 29 Mayıs 2003 tarihli icra kararının uygula nması için gerekli önlemlerin

alınmasına;

ii. Đꢀ Mahkemesi’nin 29 Mayıs 2003 tarihli kararı ile, ödeme yapmalarına hükmedilen

mü ꢀtereken borçlu kabul edilen kiꢀilere karꢀı baꢀvuran tarafından baꢀlatılan icra kararının

Devlet tarafından yerine getirilmesinin sağlanmaması halinde baꢀvurana 293.149 (iki yüz

doksan üç bin yüz kırk dokuz) Euro maddi tazminat ödenmesine;

iii. baꢀvurana 3.900 (üç bin dokuz yüz) Euro manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 8 Aralık 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

9