C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

OYMAN - TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no: 39856/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Şubat 2007

Đşbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (39856/02) başvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke

vatandaşı Ayşe Oyman’ın (başvuran) 18 Eylül 2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Sözleşmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

(Mahkeme) yapmış olduğu başvurudur.

Adli yardımdan yararlanan başvuran AĐHM önünde Đzmir Barosu avukatlarından S. Çetinkaya

tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

A. Dava Koşulları

Başvuran Ayşe Oyman 1978 doğumlu Türk vatandaşı olup Đzmir’de ikamet etmektedir.

29 Nisan 2002 tarihinde Đzmir DGM yedek hakimi Cumhuriyet savcısı’nın talebi üzerine,

başvuranın temsilcisi olduğu Yedinci Gündem gazetesinin bürosunda arama yapılabilmesi için

arama izni çıkarmıştır.

29 Nisan 2002 tarihinde beş polis memuru sözkonusu gazetenin merkez bürosuna giderek

gazetenin daha önceden Đstanbul DGM tarafından yasaklanmış dokuz sayısına el koymuştur.

6 Mayıs 2002 tarihinde Cumhuriyet Savcılığı’na ifade veren başvuran, sözkonusu yayınların

yasaklandığından haberdar olmadığını belirtmiştir.

21 Mayıs 2002 tarihinde Cumhuriyet Savcısı başvuranı kamu makamlarının emirlerine

uymamakla suçlamıştır. Đddianame başvurana tebliğ edilmemiştir.

Sulh Ceza Mahkemesi 6 Haziran 2002 tarihinde düzenlediği ceza kararnamesiyle, başvuranı

üç ay hapis cezasına çarptırmış ve akabinde bu cezayı 381.682.144 TL (yaklaşık 263 Euro)

para cezasına çevirmiştir. Ayrıca Mahekeme yasak yayınlara el koymuştur.

28 Ağustos 2002 tarihinde Đzmir Asliye Ceza Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı’nın başvurana

tebliğ edilmeyen mütalaasına uygun olarak itiraz başvurusunu reddetmiştir.

Başvuran yargılama sürecinin hiçbir aşamasında açık duruşma imkanından yararlanamamıştır.

II. HUKUK VE UYGUN ĐÇHUKUK UYGULAMALARI

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Başvuran, yargı mercileri tarafından duruşma yapılmaması nedeniyle davasının adil olarak

görülmediği, böylelikle duruşmalara katılma ve savunma hakkını eksiksiz bir biçimde

kullanma hakkından yoksun bırakıldığını ileri sürmektedir. Başvuran ayrıca kendisine

yöneltilen suçlamalar hakkında bilgilendirilmemesi sebebiyle Cumhuriyet Savcısı’nın

mütalaasına cevap verme imkanı bulamamaktan şikayetçi olmaktadır.

AĐHM, AĐHS’nin 6. maddesinin 3. fıkrasında dile getirilen ilkelerin 1. fıkra ile güvence altına

alınan adil dava hakkına özgü yönleriyle değerlendirilmesi gerektiğini anımsatmaktadır.

AĐHM başvuranın şikayetlerinin AĐHS’nin 6 § 1. madde yönünden incelenmesinde fayda

olduğunu takdir etmektedir.

Bu iddialara karşı çıkan Hükümet ceza kararnamesinin adil bir dava sonucunda verildiğini

savunmaktadır. Hükümet’e göre burada, önemsiz olarak adlandırılan davalarla ilgili işlemleri

basitleştirerek mahkemelerin iş yükünü azaltmayı amaçlayan bir prosedür sözkonusudur.

Hükümet’e göre Türk Hukuku Asliye Ceza Mahkemesi’ne itiraz edilmesi suretiyle ceza

kararnamelerine karşı etkili bir başvuru yolunun bulunduğunu dile getirmektedir.

Đddianamenin ve Cumhuriyet Savcısı’nın mütalaasının başvurana tebliğ edilmemesine ilişkin

olarak Hükümet, başvuranın mahkeme kaleminde bulunan sözkonusu belgelere istediği

zaman ulaşmasının mümkün olduğunu belirtmektedir. Hükümet, iddianamede suçlama

gerekçelerinin dile getirildiğini ve sonuç olarak bu konularda hüküm verme yetkisinin Sulh

Ceza Mahkemesinde olduğunu açıklamaktadır. Hükümet’e göre başvuran, Sulh Ceza

Mahkemesi’nin kararına karşı itiraz imkanına sahip olduğundan silahların eşitliği ilkesinin

çiğnendiği iddiasında bulunamaz. Hükümet bu konuda ceza kararnamesi usulünün AĐHS’nin

6. maddesinin gereklerine uygun olduğu sonucuna varmıştır.

Hükümet 1 Haziran 2005 tarihinde yeni Ceza Kanunu’nun ve Ceza Muhakemeleri Usulü

Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle ceza kararnamesi usulünün artık Türk Hukuku’nda yer

almadığına dikkat çekmektedir.

Başvuran iddialarını yinelemektedir.

A. Kabuledilebilirliğe dair

AĐHM başvurunun AĐHS’nin 35 § 3. maddesi anlamında açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını tespit etmektedir. Ayrıca başvuru herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesiyle

karşılaşmamaktadır. Bu nedenle başvuru kabuledilebilirdir.

B. Esasa dair

AĐHM duruşmaların aleniliği ikesinin 6 § 1. maddede yer alan en temel ilkelerden biri

olduğunu hatırlatmaktadır. Bu ilke kamu denetiminin dışına çıkan gizli adalet karşısında

yargılanabilirleri korur ve mahkemelere olan güvenin muhafaza edilmesine katkıda bulunan

unsurlardan birini teşkil eder. Adaletin idaresi noktasında temin ettiği şeffaflık vasıtasıyla adil

yargılanma gibi demokratik her toplumda bulunması gereken ilkeler arasında yer alan 6 § 1.

maddenin amacına ulaşmasına katkıda bulunur (bkz. Gautrin ve diğerleri – Fransa, 20 Mayıs

1998 tarihli karar, § 42, Stefanelli – San Marino, no: 35396/97, § 19, ve Karahanoğlu –

Türkiye, no: 35396/97, § -3539).

6. maddenin 3. fıkrasının a) bendi «iddianamenin» ilgiliye tebliğine son derece büyük önem

atfeder. Đddianame cezai takibatta belirleyici bir rol oynar. Bu suretle iddianame tebliğ

edildiği andan itibaren hakkında suçlamada bulunulan kişi kendisine yöneltilen suçlamaların

hukuki ve olgusal temeli hakkında bilgilendirilmiş olur (Kamasinski – Avusturya, 19 Aralık

1989 tarihli karar, § 79). 6. maddenin 3. fıkrasının a) bendi sanığa, yalnızca suçlamanın sebebi

hakkında, yani aleyhindeki suçlamanın temelini teşkil eden maddi olaylar değil, bu olayların

hukuki niteliği hakkında da ayrıntılı bir biçimde bilgi edinme hakkı tanır (Pélissier ve Sassi –

Fransa, no: 25444/94, § 51).

Vicahi yargılanma hakkı ilke olarak bir hukuk davasının ya da ceza davasının taraflarına

bildirimde bulunulma ve hakime bağımsız bir hakim ya da savcı –mevcut davada olduğu gibi

Cumhuriyet Savcısı- tarafından hakimin kararını etkilemek amacıyla sunulan her türlü kanıt

ve gözlemi tartışabilme hakkı tanınmasını da kapsar (bkz., diğerleri arasında, Göç – Türkiye,

no: 36590/97, §§ 55).

AĐHM öncelikle Asliye Ceza Mahkemesi önünde duruşma yapılmaması hususunun Türkiye

Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi tarafından müzakere edilerek bu durumun adil yargılanma

hakkı ve savunma hakkıyla bağdaşmadığı kanaatine varıldığını tespit etmektedir. AĐHM bu

tespitin yanında yeni Ceza Kanunu’nda ve Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nda ceza

kararnamelerine dair bir düzenleme bulunmamasını da dikkate almaktadır.

Ayrıca AĐHM eski Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun ilgili hükümlerince davaya bakan

hakimin belli tipte suçlar için duruşma yapmadan sadece dosya temelinde bir ceza

kararnamesi düzenleyebilme yetkisine sahip olduğunu kaydetmektedir. Asliye Ceza

Mahkemesi’ne yapılan itiraz, hafif ya da ağır bir para cezası kararnamesine yahut geçici

olarak meslek veya sanatın icrasının tatiline veya müsadere kararnamesine karşı yapıldığında

da aynı şekilde duruşma yapılmadan görülmekteydi. Asliye Ceza Mahkemeleri yalnızca dosya

temelinde karar verebildiği gibi Cumhuriyet Savcısı’nın yazılı mütalaasını alabiliyor ve

gerekli gördüğü takdirde de Cumhuriyet Savcısı’nı dinleyebiliyordu.

Başvuran yargılamanın hiçbir aşamasında ulusal mahkemeler önünde bir duruşma imkanından

faydalanmamıştır. Başvuran hiçbir surette kendisini yargılamakla görevlendirilen hakimlerin

huzuruna çıkmak imkanı bulamamıştır.

Öte yandan, iddianame başvurana tebliğ edilmemiş ve başvuran duruşma yapılmaması

sebebiyle sözkonusu iddianamenin içeriğinden haberdar olamamıştır. Başvuran kendisine

yöneltilen suçlamanın niteliği ve sebebi konusunda bir para cezasına çaptırıldığına ilişkin ceza

kararnamesi kendisine tebliğ edildiğinde bilgilendirilmiştir. Oysa Sulh Ceza Mahkemesi

başvuranın itham edildiği cezai suçun sabit olduğu kanaatine daha önceden varmıştı. Sonuç

olarak başvuran Cumhuriyet Savcısı’nın Asliye Ceza Mahkemesi’nin kararını etkilemeye

matuf olan mütalaasına cevap vermek imkanı bulamamıştır.

Yukarıda ifade edilenlerin ışığında AĐHM savunma hakkını tam anlamıyla icra edememesi

sebebiyle başvuranın davasının, sözkonusu davaya bakan mahkemelerce adil bir biçimde

görülmediği sonucuna varmıştır.

Bu itibarla AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AĐHS’NĐN 9. VE 10. MADDELERĐ ĐLE 1 NO’LU EK PROTOKOLÜN 1.

MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

AĐHS’nin 9. ve 10. maddelerine atıfta bulunan başvuran haber alma verme özgürlüğü

hakkının ihlal edidildiğinden yakınmaktadır. Başvurana göre hakında verilen mahkumiyet

kararıyla birlikte ifade özgürlüğü hakkı ihlal edilmiştir. 1 no’lu Ek Protokolün 1. maddesine

atıfta bulunan başvuran tartışmalı yayınlara el konulması nedeniyle mal ve mülk özgürlüğü

hakkının ihlal edildiğini iddia etmektedir.

AĐHM mevcut başvuruyla ortaya konulan temel hukuki sorunun ceza kararnamesinin

AĐHS’nin 6. maddesi anlamında adil bir yargılama sonucu çıkarılıp çıkarılmadığı meselesi

olduğu kanaatindedir.

Daha evvel bulunduğu ihlal tespitini gözönünde bulunduran AĐHM bu şikayetleri ayrıca

incelemeye yer olmadığını takdir etmektedir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

A. Tazminat

Başvuran 670 Euro tutarında maddi zarara uğradığını iddia etmektedir. Başvuran ayrıca

20.000 Euro tutarında manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.

AĐHM tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında bir illiyet bağı

göremediğinden bu talebi reddetmektedir. Öte yandan AĐHM başvuranın belli bir manevi

zarara uğradığını takdir etmektedir. Bu zararın tazmini için ihlal tespiti yeterli olacaktır.

B. Masraf ve harcamalar

Başvuran ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için 3.387 Euro

talep etmektedir. Başvuran bu taleplerini temellendirmek üzere herhangi bir belge

sunmamıştır.

Hükümet bu meblağa itiraz etmektedir.

Her ne kadar başvuran talebini gerektiği gibi temellendirmemiş olsa da AĐHM, tüzüğünün 60.

maddesi uyarınca, elindeki unsurları dikkate almış ve hakkaniyete uygun olarak başvurana

850 Euro’luk kısmı Avrupa Konseyi tarafından sağlanan adli yardım için düşülmek üzere

1.000 Euro ödenmesine karar vermiştir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

faiz oranına üç puan eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Başvuranın diğer şikayetlerinin ayrıca incelenmesine yer olmadığına;

4. Mevcut kararın başvuranın maruz kaldığı manevi zararlar için başlı başına yeterli bir adil

tatmin teşkil ettiğine;

5. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü

vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından başvurana, masraf ve

harcamaları için 1.000 Euro’dan Avrupa Konseyi tarafından sağlanan 850 Euro

tutarındaki adli yardımın düşülerek kalan miktarın her türlü vergiden muaf tutularak

ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

Karar vermiştir.

Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3.

maddesine uygun olarak 20 Şubat 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.