COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ÖZCAN VE DĐĞERLERĐ/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 18893/05)

KARAR

STRAZBURG

20 Nisan 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan davanın (no. 18893/05) nedeni on altı

Türk vatandaꢀının (“baꢀvuranlar”), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan

Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca 29 Nisan 2005

tarihinde yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Đstanbul Barosu avukatlarından Kadriye Doğru tarafından temsil

edilmiꢀlerdir.

OLAYLAR

I. DAVA KOꢀULLARI

A. Giriꢁ

26 Ekim 1999’da Koyulhisar Sulh Ceza Mahkemesi, kanuna aykırı olan kesilen agaç

gövdelerinin bahçesinde bulunması nedeniyle Yılmaz Özcan’ı Orman Kanunu’nu ihlal

etmekten suçlu bulmuꢀtur. Özcan altı ay hapis cezasına mahkum edilmiꢀtir. 13 Temmuz

2000’de Koyulhisar Cumhuriyet Savcısı baꢀvuran hakkında tutuklama emri çıkarmıꢀtır.

Özellikle 24 Eylül 2000’den sonra olanlar taraflar arasında ihtilaf konusudur.

Baꢀvuranların anlattığı ꢀekliyle olaylar aꢀağıda kaydedilen Kısım B’de görülmektedir.

Hükümet’in olaylara iliꢀkin görüꢀleri aꢀağıda kaydedilen Kısım C’de özetlenmiꢀtir. Baꢀvuran

ve Hükümet tarafından sunulan yazılı deliller aꢀağıda kaydedilen Kısım D’de özetlenmiꢀtir.

B. Baꢁvuranların olaylara iliꢁkin görüꢁleri

24 Eylül 2000 tarihinde sabahın erken saatlerinde Koyulhisar Jandarma Tabur

Komutanı Üsteğmen Muhammet Sevinç, Onbaꢀı Resul Askerden, Koyulhisar Cumhuriyet

Savcısı Mehmet Çömük ve bir grup jandarma Yılmaz Özcan’ı yakalamak için baꢀvuranların

evine gelmiꢀtir. Daha sonra Yılmaz Özcan kelepçelenmiꢀ, evden dıꢀarı bahçeye çıkarılmıꢀtır.

Evden ayrılmalarına izin verilmeyen diğer sakinler, dört ya da beꢀ el silah sesi iꢀitmiꢀtir.

Pencereden baktıklarında, üsteğmenin silahının dipçiği ile Yılmaz Özcan’ın kafasına

vurduğunu görmüꢀlerdir. Yılmaz Özcan üsteğmenden durmasını istediğinde, dört ya da beꢀ

asker kendisine tekme atmaya ve silahlarının dipçikleri ile vurmaya baꢀlamıꢀtır. Üsteğmen

daha sonra “öldürün onu” diye bağırmıꢀtır. Askerlerden biri durmalarını aksi halde Yılmaz

Özcan’ı “öldüreceklerini” söylediğinde, üsteğmen Yılmaz Özcan’ı yakın mesafeden

boynunun arka kısmından vurmadan önce askere çenesini kapamasını söylemiꢀtir. Askerler

daha sonra Yılmaz Özcan’ın cesedini bahçeyi çevreleyen çitin dıꢀına atmıꢀ ve yokuꢀ aꢀağı

bırakmıꢀlardır. Olaydan sonra askerler bahçedeki kanı temizlemiꢀ ve boꢀ mermi kovanlarını

yanlarında götürmüꢀlerdir.

C. Hükümet’in olaylara iliꢁkin görüꢁleri

23 Eylül 2000’de Üsteğmen Muhammet Sevinç, Yılmaz Özcan’ı yakalamak için bir

plan geliꢀtirmiꢀtir. Ertesi gün yanına askerlerini ve Koyulca Cumhuriyet Savcısı Mehmet

Çömük’ü de alarak baꢀvuranların köyüne doğru yola çıkmıꢀtır. Köye yaklaꢀık bir kilometre

kala savcıyı taꢀıyan arabanın tekerlerinden biri patlamıꢀtır. Sonuç olarak, Cumhuriyet Savcısı

ve arabanın sürücüsü orada kalmıꢀlardır. Grubun geri kalanı yollarına devam etmiꢀtir.

Üsteğmen kapıyı çalmadan önce askerler Yılmaz Özcan’ın evinin etrafında daire

halinde iki alan oluꢀturmuꢀlardır. Yılmaz Özcan kapıyı açmıꢀ, evin içine kaçmıꢀ ve

pencereden atlayarak evin arkasındaki bahçeye kaçmıꢀtır. Orada evin çevresindeki ilk daireyi

oluꢀturan askerlerden biri olan Uzman Çavuꢀ Ömer Davut Akyol ile karꢀılaꢀmıꢀtır. Yılmaz

Özcan, Ömer Davut’un elinden kaçtığında Uzman Çavuꢀ onu kovalamıꢀ ancak

yakalayamamıꢀtır. Daha sonra havaya en az iki el ateꢀ etmiꢀtir.

Yılmaz Özcan bahçeyi çevreleyen yokuꢀtan aꢀağı yaklaꢀık yetmiꢀ altı metre koꢀmuꢀ

ancak evin etrafında oluꢀturulan ikinci dairede bulunan ve ateꢀ seslerini duyarak tüfeğinin

horozunu çeken er Fatih Yılmaz tarafından yakalanmıꢀtır. Bunu üzerine Yılmaz ve Özcan

boğuꢀmaya baꢀlamıꢀ ve oldukça dik olan yokuꢀtan aꢀağı yuvarlanmıꢀlardır. Yuvarlanma sona

erdiğinde er Yılmaz sırtüstü yatarken, Yılmaz Özcan kaçmaya teꢀebbüs etmiꢀtir. Bunun

üzerine er Yılmaz iki el ateꢀ etmiꢀtir. Mermilerden biri Yılmaz Özcan’ın boynunun arka

kısmından girip yüzünden çıkarak onu derhal öldürmüꢀtür. Hükümet, tıbbi raporlardan

Yılmaz Özcan’la boğuꢀmaları sırasında, Uzman Çavuꢀ Ömer Davut Akyol’un kendisini

çalıꢀmaktan üç gün alıkoyacak ꢀekilde ve ardından er Fatih Yılmaz’ın kendisini çalıꢀmaktan

beꢀ gün alıkoyacak ꢀekilde yaralandığının anlaꢀıldığını belirtmiꢀtir.

D. Tarafların sundukları yazılı deliller

Aꢀağıda kaydedilen bilgiler tarafların sundukları belgelerden elde edilmiꢀtir.

1. Yılmaz Özcan’ın öldürülmesine iliꢀkin cezai soruꢀturma hususundaki belgeler

Jandarmalar tarafından hazırlanan iki olay tutanağına göre, askerler köye 24 Eylül

2000’de sabah 5.30 sularında varmıꢀlardır. Yılmaz Özcan evin penceresinden atlamıꢀ,

bahçede beklemekte olan Uzman Çavuꢀ Ömer Davut Akyol’dan kaçmıꢀ ve er Fatih Yılmaz

tarafından durdurulana kadar bayır aꢀağı koꢀmuꢀtur. Daha sonra Yılmaz Özcan ve er Yılmaz

arasında boğuꢀma baꢀlamıꢀtır. Boğuꢀma esnasında Yılmaz Özcan, er Yılmaz’ın silahını

almaya çalıꢀmıꢀ ancak silah ateꢀ almıꢀtır. Sonuç olarak Yılmaz Özcan boynundan vurulmuꢀ

ve bulunduğu yerde vefat etmiꢀtir.

Aynı gün 7.00’da Koyulhisar’da Cumhuriyet Savcısı olan Fuzuli Aydoğdu olay yerine

gitmiꢀtir. Ölen kiꢀinin yakınları Aydoğdu’ya, Yılmaz Özcan’ın evlerinin civarından

öldürüldüğünü ve cesedinin askerler tarafından bayırdan aꢀağı yuvarlandığına iliꢀkin ꢀikayette

bulunmuꢀtur. Baꢀvuranlar Cumhuriyet Savcısı’na bu ꢀikayette bulunduklarında, operasyonda

görev alan askerler ev ve cesedin bulunduğu mahal arasındaki alanı incelemiꢀler ve

Cumhuriyet Savcısı’na, cesedin sürüklendiğini gösteren kan izleri ya da baꢀka izlerin

bulunmadığını bildirmiꢀlerdir. Askerler alanı incelerken, Kalashnikov türü otomatik bir

tüfekten çıkan mermi kovanları bulmuꢀlardır. Daha sonra mermilerin Uzman Çavuꢀ Ömer

Davut Akyol’un silahından çıktığı anlaꢀılmıꢀtır.

Cumhuriyet Savcısı, bir doktor eꢀliğinde, cesedi incelemiꢀ ve cesette çok sayıda yara

ve boynun arka kısmında bir mermi giriꢀi tespit etmiꢀtir. Ceset daha sonra tam otopsi

yapılması için Sivas Hastanesi’ne götürülmüꢀtür.

Aynı gün Cumhuriyet Savcısı Aydoğdu operasyonda görev alan askerleri sorgulamaya

baꢀlamıꢀtır.

Er Fatih Yılmaz, 24 Eylül 2000 tarihli ifadesinde, yukarıda kaydedilen olay mahalli

raporlarında kaydedilen olaylara iliꢀkin görüꢀleri doğrulamıꢀ ve silahın nasıl ateꢀlendiğini

bilmediğini belirtmiꢀtir. Er Yılmaz daha sonra “suçun niteliğinin” ve er Yılmaz’ın “askerlik

görevini yerine getirmekte olduğu” gerçeğinin, tutuklu yargılanmasını gerektirmediği kanısına

varan bir hakim tarafından serbest bırakılmıꢀtır.

Aynı gün Uzman Çavuꢀ Ömer Davut Akyol, Cumhuriyet Savcısı’na Yılmaz Özcan’ın

kendisinden kaçtığını, bayır aꢀağı koꢀmaya baꢀladığını ve kendisinin de havaya iki el ateꢀ

ettiğini söylemiꢀtir. Daha sonra Yılmaz Özcan’ın peꢀine düꢀmüꢀ ve bayırın aꢀağısından bir ya

da iki el ateꢀ sesi geldiğini duymuꢀtur. Olay mahalline ulaꢀtığında, Yılmaz Özcan çoktan

ölmüꢀtür.

Aynı gün Onbaꢀı Resul Askerden Cumhuriyet Savcısı’na Uzman Çavuꢀ’un havaya iki

ya da üç el ateꢀ ettiğini duyduğunu söylemiꢀtir. Daha sonra Yılmaz Özcan’ın ardından

koꢀmaya baꢀlamıꢀ ve bayırın aꢀağısından üç ya da dört el ateꢀ sesi geldiğini duymuꢀtur. Olay

mahalline ulaꢀtığında Yılmaz Özcan çoktan ölmüꢀtür.

Aynı gün er Fatih Yılmaz ve Uzman Çavuꢀ Ömer Davut Akyol Koyulhisar Devlet

Hastanesi’nde muayene edilmiꢀler ve doktorlar vücutlarında çürükler gözlemlemiꢀtir.

Cumhuriyet Savcısı 27 Eylül 2000’de Üsteğmen Muhammet Sevinç’i sorgulamıꢀtır.

Üsteğmen Cumhuriyet Savcısı’na evine vardıklarında Yılmaz Özcan’ın dıꢀarıda olduğunu ve

kendisinin Yılmaz Özcan olmadığını ve Yılmaz Özcan’ın babası olduğunu ileri sürerek yalan

söylediğini bildirmiꢀtir. Daha sonra babasını çağırmak için evin içine girmiꢀtir. Üsteğmen

daha sonra evin arkasından gelen gürültüler, ardından silah sesleri duymuꢀ ancak olaya ꢀahit

olmamıꢀtır.

27 Eylül 2000’de Cumhuriyet Savcısı’nın sorguladığı dört jandarma er, olay mahalline

vardıklarında Yılmaz Özcan’ın evin dıꢀında olduğunu belirtmiꢀlerdir. Askerlerden biri

Cumhuriyet Savcısına bayırın aꢀağısından gelen bir el ateꢀ sesi duyduğunu söylerken diğeri,

aynı yönden gelen üç el ateꢀ sesi duyduğunu söylemiꢀtir. Diğer iki asker kaç el ateꢀ sesi

duyduklarından emin değillerdir.

3 ve 4 Mart 2000’de Cumhuriyet Savcısı vefat eden Yılmaz Özcan’ın kızları olan iki

baꢀvuranı sorgulamıꢀtır. Bir grup askerin evlerine geldiğini ve babalarını bahçeye

çıkardıklarını belirtmiꢀlerdir. Daha sonra babalarının askerlere kendisini serbest bırakmaları

için yalvardığını duymuꢀlar ancak askerler, ateꢀ ederek onu öldürmüꢀlerdir.

Bu süre zarfında, 25 Eylül 2000’de Sivas Hastanesi’nde Yılmaz Özcan’ın cesedi

üzerinde otopsi yapılmıꢀtır. Özcan’ın cesedi üzerindeki yaraların, ölümünden önce oluꢀtuğu

tespit edilmiꢀtir.

13 Ekim 2000’de ꢁebinkarahisar Cumhuriyet Savcısı, ꢁebinkarahisar Ağır Ceza

Mahkemesi önünde bir iddianame sunmuꢀ ve er Fatih Yılmaz’ı adam öldürmekle suçlamıꢀtır.

22 Kasım 2000’de ꢁebinkarahisar Ağır Ceza Mahkemesi mensupları ve bir bilirkiꢀi

olayın gerçekleꢀtiği alanı ziyaret etmiꢀtir. Yılmaz Özcan öldürüldüğü sırada er Fatih

Yılmaz’ın yanında durduğunu iddia eden er ꢁenel Selcan bilirkiꢀiye, ateꢀ edildiği sırada

Yılmaz Özcan’ın arkasının o sırada dizlerinin üzerine çökmüꢀ olan er Fatih Yılmaz’a dönük

olduğunu söylemiꢀtir. Ancak er Fatih Yılmaz bilirkiꢀiye ateꢀ edildiği sırada sırtüstü yatmakta

olduğunu ve Yılmaz Özcan’ı itmeye çalıꢀtığını söylemiꢀtir. Er Yılmaz ayrıca boğuꢀma

sırasında kendisinin ve Yılmaz Özcan’ın bayır aꢀağı yaklaꢀık kırk beꢀ kilometre

sürüklendiklerini eklemiꢀtir.

Bilirkiꢀi, hazırladığı raporda ölen kiꢀinin eꢀinin, annesinin ve dört kızının kendisine

Yılmaz Özcan’ın bahçelerinde vurulduğu ve öldürüldüğü yeri gösterirken birbirleriyle tutarlı

olduklarını kaydetmiꢀtir. Er ꢁenel Sercan ve er Fatih Yılmaz’ın verdikleri çeliꢀkili bilgileri

göz önüne alan bilirkiꢀi, merminin Yılmaz Özcan’ın baꢀında izlediği yolun er Fatih Yılmaz’ın

olaylara iliꢀkin anlattıklarıyla tutarlı olup olmadığının tespit edilmesi için Adli Tıp

Kurumu’nun görüꢀünün alınmasını öngörmüꢀtür.

6 ꢁubat 2001’de Cumhuriyet Savcısı Aydoğdu, adam öldürmeye dahil olduklarını

gösteren deliller bulunmaması nedeniyle er Fatih Yılmaz ya da er Çömük haricindeki

jandarma personeli aleyhinde takibat baꢀlamamaya karar vermiꢀtir.

2 Mart 2001’de ꢁebinkarahisar Cumhuriyet Savcısı, ꢁebinkarahisar Ağır Ceza

Mahkemesi önünde yeni bir iddianame sunmuꢀ ve Üsteğmen Muhamet Sevinç haricindeki

jandarma personelini adam öldürmekle suçlamıꢀtır.

Adalet Bakanlığı’nın talimatlarına uygun olarak 2 Mart 2001’de hazırlanan rapordan,

baꢀvuranların Bakanlığa resmi ꢀikayetlerde bulundukları anlaꢀılmaktadır. Raporu hazırlayan

ve Adalet Bakanlığı’nda müfettiꢀlik yapan Đzzet Sandal raporunda 11 Temmuz 2000’de

Koyulhisar Cumhuriyet Savcısı Mehmet Çömük’ün Yılmaz Özcan’a hitaben bir yazı

hazırladığını ve onu hapis cezasını çekmek üzere teslim olmaya çağırdığını kaydetmiꢀtir.

Bununla birlikte, bu yazı gönderilmeden önce bile, aynı savcı 13 Temmuz 2000 tarihli bir

tutuklama emri çıkarmıꢀ ve daha sonra Yılmaz Özcan’ın yakalanmasına yönelik operasyonda

görev almıꢀtır. Baꢀvuranların müfettiꢀe sağladıkları bilgiden, Yılmaz Özcan Üsteğmen

tarafından bahçede vurulup öldürüldüğü sırada Savcı Mehmet Çömük’ün orada olduğu

anlaꢀılmaktadır. Müfettiꢀin hazırladığı rapordan Cumhuriyet Savcısı Mehmet Çömük’ün

müfettiꢀe, operasyonda görev almak isteme nedeninin daha önce görmeye fırsat bulmadığı

köyü ziyaret etmek olduğunu söyleyerek kendini savunduğu anlaꢀılmaktadır. Ancak Yılmaz

Özcan’ın evine gitmemiꢀ ve araçta kalmıꢀtır.

Müfettiꢀ, Savcı Çömük’ün reddetmesine rağmen operasyonda hazır bulunduğu ve

olayı engelleyemeyerek ve bu ꢀekilde Yılmaz Özcan’ın ölümüne katkıda bulunarak

görevlerini ihmal ettiği sonucuna varmıꢀtır.

Müfettiꢀ ayrıca Koyulhisar’daki diğer Savcı Fuzuli Aydoğdu’nun, inanılır oldukları ve

daha fazla soruꢀturulmayı hak ettikleri kanaatinde olduğu delilleri ve tanık ifadelerini

incelemeden Üsteğmen Muhammet Sevinç ya da Cumhuriyet Savcısı Çömük aleyhinde

takibat yapılmamasına karar verdiğini kaydetmiꢀtir.

Bu rapordan ayrıca ꢁebinkarahisar Ağır Ceza Mahkemesi mensupları 22 Kasım

2000’de köyü ziyaret ettiklerinde, Yılmaz Özcan’ın öldürüldüğü operasyonda görev alan

askerlerin kendilerine yardım ettikleri anlaꢀılmaktadır. Müteveffa Yılmaz Özcan’ın babası, eꢀi

ve üç çocuğu – baꢀvuranlar Hacı Đbrahim Özcan, Kadriye Özcan, Zeynep Özcan, Ziynet

Özcan ve Ömer Özcan – Savcı Fuzuli Aydoğdu’ya Yılmaz Özcan’ın öldürülmesine dahil olan

askerlerin soruꢀturmada yer almalarını istemediklerini söylediklerinde, görevlileri görevlerini

yerine getirmekten alıkoymaları nedeniyle aleyhlerinde cezai takibat baꢀlatılmıꢀtır. Bir ay

sonra sözkonusu baꢀvuranlar aleyhlerindeki suçlamalara iliꢀkin ifade vermeye gittiklerinde,

hakim cezaevinde tutuklu yargılanmalarına hükmetmiꢀtir. Müteakiben kefaletle serbest

bırakılmıꢀlardır.

Müfettiꢀ ayrıca daha önce savcılar tarafından sorgulanmayan görgü tanıklarını

dinlemiꢀtir. Bu tanıklar, ailenin Yılmaz Özcan’ın öldürüldüğünü iddia ettikleri bahçede kan

izleri gördüklerini doğrulamıꢀlardır. Buna ek olarak, askerlerin Yılmaz Özcan’ın kazara

öldürüldüğünü iddia ettikleri bayırın tabanına inen yolda da kan izleri gördüklerini

kaydetmiꢀlerdir. Müfettiꢀ ayrıca Üsteğmen Sevinç’in, Onbaꢀı Askerden’in ve Uzman Çavuꢀ

Akyol’un operasyon sırasındaki hareketlerine iliꢀkin çeliꢀkili ifadeler verdiklerini

kaydetmiꢀtir.

Müfettiꢀ, Savcı Çömük ve Savcı Aydoğdu’nun Koyulhisar Köyü’ndeki görevlerine

son verilmesini öngörmüꢀtür. Ayrıca, Yılmaz Özcan’ın öldürülmesi hususunda Üsteğmen

Sevinç ve Savcı Çömük aleyhinde cezai takibat baꢀlatılmasını öngörmüꢀtür.

30 Mayıs 2001’de Adli Tıp Kurumu’nda çalıꢀan yedi adli tıp uzmanı, ꢁebinkarahisar

Ağır Ceza Mahkemesi’nin talebi üzerine, Yılmaz Özcan’ın baꢀındaki, göğsündeki, sırtındaki,

kollarındaki ve bacaklarındaki yaraların pencereden atlayarak ya da koꢀtuğu sırada düꢀerek

oluꢀamayacak kadar büyük oldukları sonucuna varmıꢀtır. Bu uzmanlara göre, bu yaralar ölüm

zamanına yakın ve ölüm zamanından kısa bir süre önce taꢀ, sopa ve askeri personelin taꢀıdığı

dipçik ve giydiği botlar gibi sert objelerle oluꢀmuꢀtur. Cesedin sırtındaki lezyonlarsa zemin

üzerinde sürüklenmesi sonucu oluꢀmuꢀtur. Ayrıca Yılmaz Özcan’a iki ila on beꢀ santimetre

mesafeden ateꢀ edildiği tespit edilmiꢀtir.

4 Temmuz 2001’de ꢁebinkarahisar Cumhuriyet Savcısı, ꢁebinkarahisar Ağır Ceza

Mahkemesi’nde bir baꢀka iddianame yayınlamıꢀ ve operasyonda görev alan askerleri yalan

ifade vermekle ve önemli delilleri yok etmekle suçlamıꢀtır. Aynı gün ꢁebinkarahisar Ağır

Ceza Mahkemesi bu üç davayı birleꢀtirmiꢀtir.

17 Temmuz 2001’de Giresun Cumhuriyet Savcısı, Giresun Ağır Ceza Mahkemesi’nde

bir iddianame sunmuꢀ ve Üsteğmen Muhammet Sevinç ile Koyulhisar Cumhuriyet Savcısı

Mehmet Çömük’ü adam öldürmekle suçlamıꢀtır. 2 Kasım 2001’de Giresun Ağır Ceza

Mahkemesi, Savcı Çömük’ün kıdeminden dolayı kendisini yargılama yetkisinin Yargıtay

Ceza Dairesi’ne ait olduğuna karar vermiꢀtir. Daha sonra yukarıda kaydedilen tüm davalar

birleꢀtirilmiꢀ ve ilk derece mahkemesi olarak görev yapan Yargıtay Ceza Dairesi’ne

gönderilmiꢀtir. Müteakiben, er Fatih Yılmaz haricindeki tüm subaylar beraat etmiꢀlerdir.

2. Yargılamaya iliꢀkin belgeler

12 Haziran 2003’te Yargıtay 1. Ceza Dairesi, ilk derece mahkemesi olarak toplanmıꢀ

ve davalılara iliꢀkin karar vermiꢀtir. Kararda davalılar aleyhinde, kötü muamele ile

suçlandıkları dördüncü bir iddianamenin de yayınlanmıꢀ olduğu kaydedilmektedir.

Karardan, öldürmeden hemen sonra, köylülerden bazılarının Yılmaz Özcan’ın

vurularak öldürüldüğünü iddia ettikleri bahçede kan izleri gördükleri anlaꢀılmaktadır. Savcıya

bilgi vermiꢀler ancak Savcı raporunda bu hususa değinmemiꢀtir. Karardan ayrıca

baꢀvuranların soruꢀturmadan sorumlu makamlara, vurulma ardından askerlerin bahçede kan

izleri bulunan toprak parçalarını topladıklarını ve bunları bir kutuya koyduklarını belirttikleri

anlaꢀılmaktadır. Köylülerden biri, soruꢀturmadan sorumlu makamlara içinde kan izleri taꢀıyan

toprak parçalarının bulunduğu kutuyu bulduğunu söylemiꢀtir. Bu kutu müteakiben parmak

izlerinin tespiti için incelenmiꢀ ancak eꢀleꢀen izler tespit edilmemiꢀtir.

Đlk derece mahkemesi, baꢀvuranların soruꢀturmadan sorumlu makamlara ilk kez

öldürülmeden 10 gün sonra ifade verdiklerini kaydetmiꢀtir. Đlk derece mahkemesi,

baꢀvuranların olaydan hemen sonra ifade vermemelerinin, öldürülmeye tanık olmadıklarını

bununla birlikte, Devlet’i suçlamak için iddialarda bulunduklarını gösterdiği kanaatindedir.

Bu nedenle, baꢀvuranların ve görgü tanıklarının verdikleri ifadelere güvenilememektedir.

Diğer yandan, soruꢀturmada görev alan askerlerin yürüttüğü soruꢀturmanın sonuçlarını göz

ardı etmek için hukuki bir gerekçe bulunmamaktadır. Askerlerin, er Fatih Yılmaz’ı suçlayarak

üsteğmeni korumak amacıyla gizlice anlaꢀmıꢀ olmaları “mümkün değildir”. Sözkonusu

askerlerin yürüttüğü araꢀtırmanın, bahçede kan izlerinin bulunmadığı sonucunu vermesi,

Yılmaz Özcan’ın baꢀvuranların iddia ettikleri gibi öldürülmediği kanaatine varmak için

yeterlidir. Đlk derece mahkemesine göre, er Fatih Yılmaz’ın tüfeğinden çıkan mermi

kovanlarının bulunmaması, gerçek failin baꢀka biri olduğunu göstermemektedir.

Đlk derece mahkemesi ayrıca Adli Tıp Kurumu’nun vardığı, yukarıda kaydedilen

sonucun, baꢀvuranların Yılmaz Özcan’ın üsteğmen tarafından bahçede öldürüldüğü ve

cesedinin askerler tarafından sürüklendiği iddiasının geçerliliğini yitirmesine yol açtığı

kanaatindedir. “Adli deneyimlere” göre, yaralara Yılmaz Özcan’ın kaçmaya çalıꢀtığı sırada

bayır aꢀağı yuvarlanması ya da kendisini yakalamak için askerler neden olmuꢀ olabilir.

Yılmaz Özcan’ın kendisini yakalamak isteyen askerlerle boğuꢀmaya girdiği, iki askerin de

yaralandığını gösteren tıbbi raporlarca onaylanmıꢀtır.

Đlk derece mahkemesi adam öldürmekle suçlanan er Fatih Yılmaz haricinde, tüm

davalıların – Savcı Mehmet Çömük, Üsteğmen Muhammet Sevin, Onbaꢀı Resul Askerden,

Uzman Çavuꢀ Ömer Davut Akyol ve operasyonda görev alan erler – beraatına karar vermiꢀtir.

Đlk derece mahkemes, er Yılmaz’ın öldürme maksadıyla hareket etmediği; Yılmaz Özcan’ı

yakalamak amacıyla tetiği çektiği ve bunun, onu yalnızca yaralayacağını ve öldürmeyeceğini

düꢀündüğü sonucuna varmıꢀtır. Đlk derece mahkemesi, er Fatih Yılmaz’ı on yıl hapis cezasına

çarptırmıꢀ ancak, er Yılmaz’ın Yılmaz Özcan’ı, bir asker olarak görevini ifa ettiği sırada

öldürdüğü ve sonradan piꢀman olduğu sonucuna vardığı için sözkonusu cezayı iki yıl bir aya

indirmiꢀtir. Đlk derece mahkemesi ayrıca Yılmaz Özcan’ın kötü muameleye maruz kaldığını

gösteren delillerin bulunmadığı kanısına vararak bu suçla itham edilen tüm davalıların

beraatına karar vermiꢀtir.

20 Nisan 2004’te Yargıtay Ceza Daireleri (“temyiz mahkemesi”), baꢀvuranların

itirazını reddetmiꢀtir. Đlk derece mahkemesi gibi temyiz mahkemesi de Adli Tıp Kurumu’nun

vardığı sonuçların baꢀvuranların iddialarının geçerliliğini yitirmesine neden olduğu

kanısındadır.

Baꢀvuranlar tarafından mahkemeye sunulan belgeye göre, temyiz mahkemesinin

kararı “Yargıtay Ceza Dairesi Baꢀkanı’nın yazısına uygun olarak” birinci baꢀvuran Hacı

Đbrahim Özcan’a 11 Kasım 2004’te tebliğ edilmiꢀtir.

3. Tazminat davasına iliꢀkin belgeler

2001’de baꢀvuranlar Đçiꢀleri Bakanlığı aleyhinde dava açmıꢀlar ve Yılmaz Özcan’ın

öldürülmesi karꢀılığında tazminat talep etmiꢀlerdir. 12 Aralık 2003’te Sivas Đdare Mahkemesi,

Özcan’ın bir asker tarafından öldürüldüğünü ve bu nedenle, adam öldürme ve tazminat talebi

arasında bir bağlantı olduğunu gözlemlemiꢀtir. Baꢀvuranlara maddi ve manevi tazminat olarak

yaklaꢀık 48,500 Euro tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir. Bu karar, Danıꢀtay’ın 29 Eylül

2004’te baꢀvuranların ve Đçiꢀleri Bakanlığı’nın itirazlarını reddetmesi ardından nihai hale

gelmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, yakınları Yılmaz Özcan’ın AĐHS’nin 2. maddesini ihlal edecek ꢀekilde

jandarmalar tarafından kasten vurulduğundan ve öldürüldüğünden ꢀikayetçi olmuꢀlardır.

AĐHS’nin 6. ve 13. maddelerine dayanarak, yetkili makamların yakınlarının ölümü hususunda

gerçek ve yeterli bir soruꢀturma yürütmediklerini iddia etmiꢀlerdir.

AĐHM, sözkonusu ꢀikayetleri yalnızca AĐHS’nin 2. maddesi yönünden incelemenin

uygun olduğu kanaatindedir.

Hükümet baꢀvuranın iddialarına itiraz etmiꢀtir.

A. Kabuledilebilirlik

1. Altı ay

Hükümet baꢀvuranların baꢀvurularını, temyiz mahkemesinin kararını 25 Mayıs

2004’te birinci derece mahkemesi sekretaryasına sunduğu tarihten itibaren altı ay içerisinde

yapmamaları nedeniyle AĐHS’nin 35/1 maddesinde ortaya konan altı ay kuralına

uymadıklarını iddia etmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın resen (ex officio) nihai yerel kararın yazılı bir nüshasının kendisine

tebliğ edilmesi hakkına sahip olduğu durumlarda, AĐHS’nin 35/1 maddesinin kapsam ve

amacının, en iyi ꢀekilde, altı aylık sürenin yazılı kararın tebliğ tarihinden itibaren iꢀlemeye

baꢀladığının kabul edilmesiyle yerine getirildiğini hatırlatmaktadır. 20 Nisan 2004’te Yargıtay

Birleꢀik Cezai Daireleri’nin verdiği karar baꢀvurana 11 Kasım 2004’te tebliğ edilmiꢀtir.

Baꢀvuru bu nedenle altı aydan daha kısa bir süre içerisinde, 29 Nisan 2005’te yapılmıꢀtır.

Sonuç olarak, Hükümet’in bu husustaki ilk itirazı reddedilmelidir.

2. Mağdur statüsü

Hükümet, adam öldürmeden sorumlu askerin mahkum edilmesi ve baꢀvuranların,

yakınlarının ölümüne karꢀılık tazminat talep etmeleri ve almaları nedeniyle baꢀvuranların

bundan böyle AĐHS’nin 34. maddesine dayanarak mağdur olduklarını iddia edemeyecekleri

kanısındadır.

AĐHM, baꢀvuranın lehine olan bir karar ya da tedbirin, ulusal makamların AĐHS

hükümlerinin ihlal edildiğini açıkça ya da özünde kabul etmemiꢀ ve ihlal nedeniyle telafi

sağlamamıꢀ olmaları halinde sözkonusu ꢀahsın “mağdur” statüsünden mahrum bırakılması

için prensipte yeterli olmadığını hatırlatır (bkz. Nikolova ve Velichkova – Bulgaristan, no.

7888/03 ve kararda belirtilen dava).

Hükümetin tazminat meselesine dayanarak baꢀvuranların mağdur statüsüne itirazına

iliꢀkin olarak AĐHM, yaꢀam hakkından yoksun bırakmayla ilgili davalarda savunmacı

devletlerin AĐHS'nin 2. maddesi bağlamında, sorumluların tespit edilip cezalandırılmasını

sağlayacak etkili bir soruꢀturma yürütme yükümlülüğü bulunduğunu hatırlatır. Sözkonusu

yükümlülük, AĐHS'nin 2. maddesine iliꢀkin ꢀikayetlerde, baꢀvuranın mağdur statüsünün

sadece tazminat ödenmesi ile telafi edilmesi halinde aldatıcı olacaktır (bkz. mutatis mutandis,

Yaꢀa – Türkiye, Raporlar 1998-VI; daha güncel olarak Nikolova ve Velichkova, yukarıda

anılan ve kararda belirtilen davalar). Yetkili makamların yaꢀam hakkından mahrum bırakma

olaylarında izlenmesi gereken yolu tazminat ödemeye indirgemeleri, bazı durumlarda devlet

görevlilerinin, fiili dokunulmazlıkla, denetimlerindeki kiꢀilerin haklarını istismar etmelerini

mümkün kılacak, bu durumda öldürmeye iliꢀkin genel hukuki yasaklar, temel önemine

rağmen uygulamada etkisiz kalacaktır (bkz. Leonidis – Yunanistan, no. 43326/05).

Dolayısıyla AĐHM, Hükümetin itirazını, tazminata iliꢀkin olduğu kadarıyla reddeder.

Hükümetin, er Fatih Yılmaz’ın mahkûm edilmesine dayanarak baꢀvuranların mağdur

statüsüne itirazına iliꢀkin olarak AĐHM, sözkonusu itirazın soruꢀturmanın etkililiği ve telafi

hususu ile yakından iliꢀkisi olan sorunları ortaya çıkardığını gözlemler. Dolayısıyla AĐHM, bu

hususun baꢀvuranların AĐHS'nin 2. maddesine dayalı ꢀikâyetinin esas incelemesinde ele

alınmasını uygun bulmaktadır.

B. Esas

Hükümet, kaçmaya teꢀebbüs etmesi ve askerlere saldırması nedeniyle jandarmaların

Yılmaz Özcan’a karꢀı güce baꢀvurmalarının kesin zorunluluk taꢀıdığını ifade etmiꢀtir. Er

Fatih Yılmaz tüfeğini Yılmaz Özcan’ı öldürmek için değil, yakalamak amacıyla yaralamak

için ateꢀlemiꢀtir.

Hükümet ayrıca Adli Tıp Kurumu’nun raporuna dayanarak Özcan’ın vücudundaki

yaraların ölümünden önce meydana geldiğini savunmuꢀtur. Hükümete göre bu sonuç,

baꢀvuranların Yılmaz Özcan’ın cesedinin sürüklendiği yönündeki iddiasının temelsiz

olduğunu göstermektedir.

AĐHM, 2. madde metninin, bir bütün olarak okunduğunda maddenin 2. paragrafının

öncelikli olarak bir bireyin kasten öldürülmesine izin verilen durumları tanımlamadığını,

ancak istenmeyen bir sonuç olan öldürmeyi ortaya çıkarabilecek, “güç kullanma”ya izin

verilen durumları açıkladığını ortaya koymaktadır. Ne var ki güç kullanma (a), (b) ve (c)

bentlerinde belirtilen amaçlara ulaꢀmak için “mutlak zorunluluğu” aꢀmamalıdır. Bu bağlamda

2/2. maddede “mutlak zorunluluk” ifadesinin kullanımı, bu maddeye iliꢀkin olarak, AĐHS’nin

8-11. maddelerinin 2. paragrafları kapsamında, devlet görevlilerinin hareketinin “demokratik

bir toplumda gerekli” olup olmadığını belirlerken, normalde uygulanan gereklilik testinden

daha katı ve zorlayıcı bir test uygulanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Özellikle,

kullanılan güç, maddenin bentlerinde belirtilen amaçlara ulaꢀmakla kesin olarak orantılı

olmalıdır (bkz. McCann vd. – Đngiltere, A Serisi no. 324).

Somut davada AĐHM, tarafların Yılmaz Özcan’ın jandarma tarafından öldürüldüğü

konusunda hemfikir olduğunu kaydeder. Ancak taraflar öldürme olayına giden olaylar ve

öldüren ꢀahsın kimliği konusunda ayrılmaktadır. Baꢀvuranlar maktulün Üsteğmen Muhammet

Sevinç tarafından bahçede dövüldüğünü, vurulduğunu ve kasten öldürüldüğünü ve daha sonra

cesedinin tepeden aꢀağıya yuvarlandığını ileri sürmüꢀtür. Diğer taraftan Hükümet, er

Yılmaz’la Yılmaz Özcan arasındaki mücadeleden sonra ikisinin de tepeden aꢀağıya

yuvarlandığını, er Yılmaz’ın en az iki el ateꢀ ettiğini ve mermilerden birinin Özcan’ın

boynunun arka tarafından girip yüzünden çıkarak anında ölümüne yol açtığını belirtmiꢀtir.

Dolayısıyla AĐHM'ye olayların iki çeliꢀen anlatımı sunulmuꢀtur. Ne var ki askerlerin

Yılmaz Özcan’ı yakalamak amacıyla baꢀvuranların köyüne gittiği ve maktulün askerlerin

ziyareti sırasında vurularak öldürüldüğü taraflar arasında ihtilaf konusu değildir. Öldürme

olayının özellikle iki yönü AĐHM'nin incelemesinde önem arz etmektedir. Đlk olarak maktul

bir silahlı kuvvetler mensubunun açtığı ateꢀle öldürülmüꢀtür. Đkinci olarak öldürme olayı

planlı bir askeri operasyon sırasında meydana gelmiꢀ, operasyonun baꢀında maktulun evinin

etrafı askerler tarafından iki çember oluꢀturacak ꢀekilde sarılmıꢀtır. Dolayısıyla öldürme olayı

tamamen yetkililerin bilgisi dahilinde gerçekleꢀmiꢀtir ve dolayısıyla savunmacı Hükümet

öldürme olayının nasıl meydana geldiğine tatmin ve ikna edici bir açıklama getirme

yükümlülüğü altındadır. Aksi takdirde AĐHS'nin 2. maddesi bağlamında bir sorun ortaya

çıkacaktır (bkz. Akkum vd. – Türkiye, no. 21894/93; Yasin Ateꢀ – Türkiye, no. 30949/96).

Bu nedenle AĐHM, Hükümetin öldürme olayının meꢀruiyetini ispat yükünden kurtulup

kurtulmadığını inceleyecektir. Bunun için, iç hukukta yürütülen soruꢀturmayı; ölüm nedeninin

ve kullanılan gücün dava koꢀullarında meꢀru olup olmadığının tespitini ve sorumluların

belirlenip cezalandırılmasını sağlar nitelikte olup olmadığının tespiti amacıyla özellikle

dikkate alacaktır.

Bu bağlamda AĐHM, görevinin ikincil niteliklerine karꢀı duyarlıdır ve belli bir davanın

koꢀullarında kaçınılmaz olmadığı durumlarda olayın birinci derece mahkemesi rolünü

üstlenmede dikkatli olması gerektiğini kabul eder (bkz. örneğin McKerr – Đngiltere,

28883/95). Ulusal yargılamanın yapılmıꢀ olduğu durumlarda Mahkemenin görevi kendisinin

olaylar hakkındaki değerlendirmesini ulusal mahkemelerinkinin yerine koymak değildir ve

genel bir kural olarak sunulan delilleri değerlendirmek o mahkemelerin görevidir. Mahkeme

ulusal mercilerin bulgularına tâbi olmamakla birlikte normal koꢀullarda bu mercilerin olaylara

dayalı bulgularından sapmak için ikna edici ögelere ihtiyaç duyar (bkz. mutatis mutandis,

Klaas – Almanya, A Serisi no. 269).

2. madde ile sağlanan güvencenin temel önemi Mahkemenin bu hükmün ihlal edildiği

iddialarını sadece gücü fiilen yöneten devlet görevlilerinin eylemlerini değil, aynı zamanda

ulusal yargılama ve soruꢀturmalar tamamlanmıꢀ olsa bile tetkik kapsamındaki eylemlerin

planlaması ve kontrolü gibi çevreleyen hususları da dikkate alarak en dikkatli incelemeye tabi

tutmaya zorunlu olmasıdır (bkz. Erdoğan vd – Türkiye, no. 19807/92).

Operasyonun planlanmasına iliꢀkin olarak AĐHM, Yılmaz Özcan’ın ꢀiddet içermeyen bir

suçla bağlantılı olarak yetkililerce arandığını gözlemler. Maktulün silahlı olacağı ya da

kendisini yakalamak amacıyla köyüne gelen askerler dahil kimsenin hayatına veya bedensel

bütünlüğüne tehlike oluꢀturacağına yönelik bir düꢀünce sözkonusu olmamıꢀtır. Gerçekte savcı

maktule öncelikle teslim olma çağrısı yapmadan yakalama kararı çıkarmıꢀ olması nedeniyle

maktulün yakalanması kararı ve operasyon, maktule yetkililere teslim olma imkanı vermeden

planlanıp uygulanmıꢀtır. Dolayısıyla AĐHM maktulün yetkililere teslim olması beklenmeden

ve maktulü sözkonusu küçük suçtan yakalamak amacıyla baꢀka, hayati tehlike yaratmayacak

yollar denenmeden, yakalanması için bu denli büyük bir askeri operasyonun gerçekten gerekli

olduğu konusunda ciddi ꢀüpheleri bulunmaktadır.

Öldürme olayı hakkında yapılan soruꢀturmaya iliꢀkin olarak AĐHM, öncelikle

soruꢀturmanın ilk ve kritik safhalarının maktulün ölümünden sorumlu askeri birlik mensupları

tarafından yürütüldüğünü gözlemler. Bölgede bulunan boꢀ kovanlar gibi son derece önemli

deliller de aynı askerler tarafından toplanmıꢀtır. Baꢀvuranlar savcıya maktulün bahçede

öldürüldüğü ve cesedinin tepeden aꢀağıya doğru sürüklendiğini söylediklerinde aynı askerler

sözkonusu bölgeyi aramıꢀlar ve savcıya iddialarının temelsiz olduğunu söylemiꢀlerdir.

Askerler tarafından yapılan soruꢀturmanın dikkate alınmamasını gerektiren hukuki gerekçe

bulunmadığını değerlendiren ilk derece mahkemesi, maktulün baꢀvuranların iddia ettiği

ꢀekilde öldürülmediği kararını verirken sözkonusu soruꢀturmayı dikkate almıꢀtır.

Ayrıca, olaydan yaklaꢀık iki ay sonra, ceza mahkemesi üyeleri sözkonusu bölgeyi

ziyaret ettiklerinde, kendilerine yine aynı ceza mahkemesinde maktulün öldürülmesi

davasında sanık sıfatıyla yargılanan aynı askerler eꢀlik etmiꢀtir. Baꢀvuranlardan bazılarının

soruꢀturma makamının dikkatini askerlerin soruꢀturmada yer almalarının uygunsuzluğuna

çekmesine karꢀın yetkililerin sözkonusu baꢀvuranlara cevabı onları yakalayarak tutuklamak

olmuꢀtur. AĐHM, ölümcül yakalama operasyonunda yer alan askerlerin soruꢀturmada bu denli

aktif bir rol üstlenmelerine izin verilmesinin bir bütün olarak ceza yargılamasının

bağımsızlığını ꢀüpheli hale getirmesi açısından son derece ciddi bir husus olmasının yanı sıra

(bkz. Ramsahai vd. – Hollanda [BD], no. 52391/99) öldürme olayında askerlerin suçuna

iꢀaret eden kritik delillerin tahrip edilmesi ya da göz ardı edilmesi riskini taꢀıdığı

kanaatindedir.

Đkinci olarak baꢀvuranlar tarafından maktulü öldürmekle suçlanan Üsteğmen Muhammet

Sevinç, savcının olaydan birkaç saat sonra iddialardan haberdar edilmesine rağmen

operasyondan ancak üç gün sonra sorgulanmıꢀtır. AĐHM'ye göre öldürme olayı hakkında

yapılan bir soruꢀturmada baꢀlıca ꢀüphelilerden birinin sorgusunda yaꢀanan üç günlük

gecikmenin AĐHS'nin 2. maddesinin gerektirdiği zorunlu titizliğe uymamaktadır. Üsteğmen

Sevinç’in ivedilikle sorgulanmaması, yargı makamları ile ordu arasında gizli bir anlaꢀma

yapıldığı görüntüsü yaratmanın yanı sıra, maktulün yakınları ve genel olarak halk nezdinde

güvenlik güçleri mensuplarının, eylemleri nedeniyle yargı makamlarına hesap vermedikleri

bir boꢀluk içerisinde görev yaptıkları görüꢀünün oluꢀmasına neden olmuꢀtur. Ayrıca

görevlinin ivedilikle sorgulanmamasının, bu arada biriminde komutan olarak görev yapmaya

devam ettiği gerçeğiyle birlikte üsteğmen ile komutası altındaki askerler arasında gizli

anlaꢀma tehlikesi yarattığı göz ardı edilemez (bkz. Ramsahai vd., yukarıda anılan).

Bu bağlamda AĐHM, soruꢀturma makamları olaylara tanıklık etmiꢀ ve iddialarını

savcıya olayı müteakip birkaç saat içerisinde bildirmiꢀ olan baꢀvuranları öldürme olayından

dokuz gün geçene kadar sorgulamazken, ilk derece mahkemesinin bu gecikmeyi,

baꢀvuranların öldürme olayına bizzat tanıklık etmedikleri ve sözkonusu iddiaları devleti

suçlamak amacıyla yaptıkları hükmünü desteklemek için kullandığını gözlemler. Ulusal

makamların yol açtığı bu ihmal, aynı zamanda görgü tanıklarının öldürme olayına iliꢀkin,

baꢀvuranların ifadesini destekler beyanlarının ilk derece mahkemesi tarafından kanıt olarak

dayanak alınamayacağı kararını vermesine yol açmıꢀtır. Buna karꢀın öldürme olayından üç

gün sonra üsteğmenden alınan ifade mahkemece inandırıcı görülmüꢀtür.

Üçüncü olarak AĐHM, Adli Tıp Kurumu tarafından ulaꢀılan sonucun baꢀvuranların

maktulün üsteğmen tarafından bahçede öldürüldüğü ve cesedinin askerler tarafından

sürüklendiği iddiasını inandırıcı olmaktan çıkardığı konusunda ilk derece mahkemesine

katılmamaktadır. Mahkemenin ulaꢀtığı sonucun aksine AĐHM, Adli Tıp Kurumu

uzmanlarının hazırladığı ve maktulün vücudundaki yaralara ölüme yakın veya ölümden önce,

taꢀ, sopa, dipçik ve askeri personelce giyilen postal gibi sert cisimlerin neden olduğu ve

sırttaki bir kısım lezyonların maktulün yerde sürüklenmesi ile meydana gelmiꢀ olduğunun

belirtildiği ayrıntılı raporun baꢀvuranların beyan ve iddialarını net bir ꢀekilde desteklediği

kanaatindedir.

Ayrıca aynı raporun, yaralanmaların pencereden atlama ya da kaçarken düꢀmekle

oluꢀamayacağı konusunda net bir sonuca vardığı görülmektedir. Ne var ki AĐHM, ilk derece

mahkemesinin ayrıntılı bilimsel incelemeye dayanan bu önemli kanıtı ne yazık ki dikkate

almadığını belirtir. Mahkeme, bunun yerine yaralara, maktulün kaçmaya çalıꢀırken tepeden

aꢀağıya düꢀmesinin ve onu yakalamaya çalıꢀan askerlerin yol açtığı sonucuna varırken “adli

deneyimler”e dayanmayı tercih etmiꢀtir.

Bu bağlamda AĐHM, Hükümetin vücuttaki yaralanmaların ölümden “önce” meydana

geldiği görüꢀünü dikkate alır. Hükümete göre bu tespit, baꢀvuranların, maktulün bahçede

öldürüldükten sonra cesedinin tepeden aꢀağıya sürüklendiği yönündeki iddiasını inandırıcı

olmaktan çıkarmaktadır. AĐHM, bu görüꢀü kabul etmemektedir. AĐHM, sözkonusu adli tıp

raporuna göre ve Hükümet tarafından öne sürülenin aksine, ceset üzerindeki yaraların ölüm

anından önce ya da “ölüme yakın” meydana geldiğini belirttiğini, bunun da Adli Tıp

Kurumu’nun yaralanmaların vücudun sürüklenmesi nedeniyle oluꢀtuğu kanaatine vardığı,

cesedin sırtındaki lezyonların, baꢀvuranlarca iddia edildiği gibi, ölümden kısa bir süre sonra

meydana gelmiꢀ olabileceği anlamına geldiğini kaydeder.

AĐHM, bir Adalet Bakanlığı müfettiꢀi tarafından hazırlanan ve soruꢀturmadaki birtakım

ciddi noksanların detaylı bir ꢀekilde belirtildiği raporun ilk derece mahkemesini davanın

incelemesinde ilave adımlar atmaya sevk etmemiꢀ olmasını aynı ꢀekilde esefle

karꢀılamaktadır. Özellikle, askerlerin yetkililere verdiği çeliꢀkili bilgileri gidermek için

giriꢀimde bulunulmadığı görülmektedir. AĐHM ayrıca müfettiꢀin, baꢀvuranlar ve bazı

köylülerin tanık ifadeleri dikkate alındığında, baꢀvuranların maktulün öldürülmesine iliꢀkin

iddialarının inandırıcı olduğu ve daha fazla ve ayrıntılı inceleme gerektirdiği görüꢀüne

katılmaktadır. ꢁebinkarahisar Ağır Ceza Mahkemesi tarafından atanan bilirkiꢀi de

soruꢀturmadaki noksanlara dikkat çekmiꢀ ve baꢀvuranların maktulün öldürüldüğünü iddia

ettikleri yeri gösterirken tutarlı olduklarını belirtmiꢀtir. Ne var ki, yukarıda belirtildiği üzere

baꢀvuranların iddiaları, ulusal makamların kendi hatası olan, baꢀvuranların zamanında

sorgulanmaması gerekçe gösterilerek alelacele reddedilmiꢀtir.

Yukarıda belirtilenler ıꢀığında AĐHM, iç hukukta yürütülen soruꢀturma ve

kovuꢀturmanın açıkça yetersiz olduğu kanaatindedir. Yargılamada o kadar fazla bariz soru

cevapsız bırakılmıꢀtır ki AĐHM, Yılmaz Özcan’ın ilk derece mahkemesince verilen kararda

tarif edildiği ꢀekilde öldürüldüğü sonucuna güvenmemektedir. Nitekim, soruꢀturma ve

yargılamanın ölüm nedeninin doğru bir ꢀekilde tespitini ve kullanılan gücün dava ꢀartlarında

haklı olup olmadığının belirlenmesini sağlayamadığının ortaya çıkması nedeniyle AĐHM,

Fatih Yılmaz’ın mahkumiyetinin, Hükümetçe belirtildiği gibi, baꢀvuranların mağdur

statüsünü ortadan kaldırdığı sonucuna varamaz. Kabuledilebilirliğe baꢀka bir engel

bulunmadığını kaydederek, ꢀikâyeti kabuledilebilir olarak ilan eder ve Hükümetin öldürme

olayının meꢀru olduğunu kanıtlama yükünden kurtulamaması nedeniyle AĐHS'nin 2.

maddesinin ihlal edildiğini tespit eder.

II. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, maktul Yılmaz Özcan’ın öldürülmeden önce, AĐHS'nin 3. maddesine

aykırı olarak ağır bir ꢀekilde dövüldüğünü öne sürmüꢀler, Hükümet iddiaya karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM, sözkonusu ꢀikâyetin yukarıda incelenen ꢀikâyetle bağlantılı olması nedeniyle

benzer ꢀekilde kabuledilebilir olarak ilan edilmesi gerektiğini kaydeder.

Hükümet, maktulün vücudundaki yaraların yalın ayak kaçmaya çalıꢀırken ve Uzman

Çavuꢀ Akyol ve er Yılmaz ile yaꢀadığı kavga sırasında meydana geldiği görüꢀündedir.

AĐHM, öncelikle maktulün vücudundaki yaraların askerlerin elinde iken meydana

geldiğinin ihtilafsız olduğunu gözlemler. Bu nedenle sözkonusu yaraların nedenine iliꢀkin

olarak inandırıcı bir açıklama getirme yükü Hükümete ait olmalıdır (bkz. Selmouni – Fransa

[BD], no. 25803/94).

AĐHM, Adli Tıp Kurumu tarafından hazırlanan rapora göre maktulün vücudundaki

yaralara taꢀ, sopa, dipçik ve askeri personelce giyilen postal gibi sert cisimlerin yol açtığını

gözlemler. AĐHM ayrıca yaraların yoğun ve ciddi olduğunu kaydeder. Nitelikleri ve yerleri

(baꢀ, göğüs, sırt, kollar ve bacaklar) itibariyle AĐHM, bunların kaza ile meydana gelmiꢀ olma

ihtimalinin düꢀük olduğu kanaatindedir.

Bu bağlamda AĐHM, Hükümetin yaralara iliꢀkin açıklamasının ne yukarıda belirtilen

adli tıp raporu ne de iç hukuktaki soruꢀturma ve yargılama sonunda ulaꢀılan sonuçlarla

desteklendiğini gözlemler. Sözkonusu adli tıp raporu, maktulün vücudunda bulunan yaraların

yere düꢀmekten kaynaklandığı görüꢀünü kesin olarak bertaraf etmektedir. Ayrıca, yukarıda

ayrıntılı olarak belirtilen noksanlar ve tutarsızlıklar dikkate alındığında AĐHM, yaralara iliꢀkin

olarak soruꢀturma ve yargılamada ulaꢀılan sonuçları kabul etmemektedir.

Yukarıda belirtilen hususlar ıꢀığında ve Hükümetten makul bir açıklama gelmemesi göz

önünde bulundurulduğunda AĐHM, Hükümetin maktulün vücudundaki yaraların yalın ayak

kaçmaya çalıꢀırken ve askerlerle yaꢀadığı kavga sırasında meydana geldiğini

kanıtlayamadığına karar vermiꢀtir. AĐHM, Hükümetin kanıt yükünden kurtulamadığını

dikkate alarak sözkonusu yaralardan yetkililerin sorumlu olduğu bir tür kötü muamelenin

sonucu olduğu kanaatindedir (bkz. Süheyla Aydın – Türkiye, no. 25660/94). Bu nedenle

Hükümet AĐHS'nin 3. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiꢀtir.

III.AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuranlar 500,000 Euro maddi, 750,000 Euro manevi tazminat ödenmesini talep

etmiꢀtir. Baꢀvuranlar, ölümünden sonra ailenin Yılmaz Özcan’ın maddi desteğinden mahrum

kaldığını öne sürmüꢀtür. Baꢀvuranlar tarafından sunulan bilgilere göre maktul marangoz ve

tüfek ustası olarak çalıꢀmaktaydı.

Hükümet, maddi tazminat talebinin belgelere dayalı kanıtlarla desteklenmediğini

savunmuꢀtur. Ayrıca, manevi tazminat talebini aꢀırı olarak değerlendirmiꢀ ve kabul edildiği

takdirde haksız zenginleꢀmeye yol açacağını ifade etmiꢀtir.

AĐHM içtihadı, baꢀvuranın talep ettiği tazminat ile AĐHS’nin ihlali arasında açık bir

illiyet bağı bulunması gerektiğini ve bunun, uygun davalarda gelir kaybına karꢀılık olarak

tazminat içerebileceğini tespit etmiꢀtir (bkz. diğer içtihatların yanı sıra Barberà, Messegué ve

Japardo – Đspanya, A Serisi no. 285-C). AĐHM, yetkililerin, baꢀvuranların yakın akrabasının

ölümünden, AĐHS'nin 2. maddesi bağlamında sorumlu olduğunu tespit etmiꢀtir. Ayrıca

baꢀvuranların maktulün ailenin geçimini sağladığı beyanına Hükümetin itiraz etmediğini

kaydeder. Bu ꢀartlar altında, AĐHS'nin 2. maddesinin ihlali ile baꢀvuranların maktul tarafından

sağlanan maddi desteği kaybetmeleri arasında doğrudan bir illiyet bağı bulunmaktadır.

AĐHM, maktulün öldürüldüğünde 42 yaꢀında, evli ve yaꢀları 3 ile 24 arasında değiꢀen

sekiz çocuk babası olduğunu belirtir.

AĐHM, ayrıca baꢀvuranların uğradıkları maddi kayba iliꢀkin maddeler halinde bir

talepname sunmadığını kaydeder. Bununla birlikte maktulün ailesinin geçimini sağladığına

Hükümetin herhangi bir itirazı olmadığı bir gerçektir. AĐHM, maktulün ailevi durumu, yaꢀı ve

eꢀi ve sekiz çocuğunun geçimini sağladığı mesleki faaliyetlerini ve ulusal mahkemede

hükmedilen tazminatı dikkate alarak maktulün dul kalan eꢀine, ꢀahsi yetkisinde bulunmak ve

geçimini sağladığı çocukları için tarafından tutulmak üzere 40,000 Euro maddi tazminat

ödenmesine karar vermiꢀtir.

AĐHM, yetkililerin Yılmaz Özcan’ın ölümünden ve ölümünden önce maruz kaldığı kötü

muameleden sorumlu olduğunu tespit ettiğini gözlemler. Dolayısıyla baꢀvuranların manevi

zarara uğradığını kabul etmektedir. AĐHM, ulusal yargıda verilen tazminatı dikkate alarak ve

hakkaniyet temelinde karar vererek baꢀvuranlara, aralarında aꢀağıda belirtilen ꢀekilde

bölünmek üzere toplam 81,000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir:

(a) Maktul Yılmaz Özcan’ın ebeveyni olan birinci ve ikinci baꢀvuranların her birine

2,500 Euro;

(b) Yılmaz Özcan’ın dul kalan eꢀi olan üçüncü baꢀvurana 10,000 Euro;

(c) Yılmaz Özcan’ın çocukları olan dördüncü ila on birinci baꢀvuranların her birine

7,000 Euro;

(d) Yılmaz Özcan’ın kardeꢀleri olan on ikinci ila on altıncı baꢀvuranların her birine

2,000 Euro.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar, AĐHM önünde tahakkuk eden masraf ve harcamalara karꢀılık olarak

20,000 Euro talep etmiꢀlerdir. Bu miktara, Đstanbul Barosu’nun ücret çizelgesini dayanak

olarak gösterdikleri 10,000 Euro avukatlık ücreti dahildir.

Hükümet, uygun kanıtlarla desteklenmedikleri görüꢀünü savunarak AĐHM’yi talepleri

reddetmeye davet etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için

yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.

Sözkonusu davada baꢀvuranlar, talep ettikleri miktarların gerçekten tahakkuk ettiğini

kanıtlayamamıꢀtır. Özellikle, avukatlık ücretine iliꢀkin taleplerinde sözleꢀme, ücret anlaꢀması

ya da avukatın dava üzerinde harcadığı zamanın dökümü gibi belgeye dayalı kanıtlar

sunmamıꢀlardır. Dolayısıyla AĐHM avukatlık ücretine iliꢀkin olarak ödeme yapılmamasına

karar vermiꢀtir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine

uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Baꢀvuranların akrabası Yılmaz Özcan’ın ölümüne iliꢀkin olarak AĐHS’nin 2. maddesinin

ihlal edildiğine;

3. Yılmaz Özcan’ın ölümünden önce uğradığı kötü muamele nedeniyle AĐHS'nin 3.

maddesinin ihlal edildiğine;

4. (a) Savunmacı devletin, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirasına çevrilmek

ve uygulanabilecek her tür vergiden muaf tutulmak üzere:

(i) üçüncü baꢀvuran Kadriye Özcan’a, kendisi ve geçimini sağladığı çocuklar için,

tarafında tutulmak üzere 40,000 (kırk bin) Euro maddi tazminat;

(ii) birinci ve ikinci baꢀvuranlar Hacı Đbrahim Özcan ve Fatma Özcan’ın her birine

2,500 (iki bin beꢀ yüz) Euro manevi tazminat;

(iii) üçüncü baꢀvuran Kadriye Özcan’a 10,000 (on bin) Euro manevi tazminat;

(iv) dördüncü ila on birinci baꢀvuranlar olan Ömer Özcan, Nermin Doğan, Zeynep Er,

Ali Özcan, Ziynet Ateꢀ, Davut Özcan, Niğmet Özcan ve Kader Özcan’ın her birine,

7,000 (yedi bin) Euro manevi tazminat;

(v) on ikinci ila on altıncı baꢀvuranlar olan Sunay Doğanay, Cengiz Özcan, Mustafa

Özcan, Arife Özcan ve Susan Yayla’nın her birine, 2,000 (iki bin) Euro manevi

tazminat ödemesine;

(b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları uyarınca 20 Nisan 2010 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

EK

Baꢁvuranlar listesi

1. Hacı Đbrahim Özcan, 1932 doğumlu olup Đstanbul’da yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın

babasıdır.

2. Fatma Özcan, 1932 doğumlu olup Đstanbul’da yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın

annesidir.

3. Kadriye Özcan, 1958 doğumlu olup Sivas’ta yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın eꢀidir.

4. Ömer Özcan, 1976 doğumlu olup Sivas’ta yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın oğludur.

5. Nermin Doğan, 1978 doğumlu olup Đstanbul’da yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın

kızıdır.

6. Zeynep Er, 1980 doğumlu olup Đstanbul’da yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın kızıdır.

7. Ali Özcan, 1982 doğumlu olup Sivas’ta yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın oğludur.

8. Ziynet Ateꢀ, 1983 doğumlu olup Sivas’ta yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın kızıdır.

9. Davut Özcan, 1984 doğumlu olup Sivas’ta yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın oğludur.

10. Niğmet Özcan, 1988 doğumlu olup Sivas’ta yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın kızıdır.

11. Kader Özcan, 1997 doğumlu olup Sivas’ta yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın kızıdır.

12. Sunay Doğanay, 1964 doğumlu olup Đstanbul’da yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın kız

kardeꢀidir.

13. Cengiz Özcan, 1962 doğumlu olup Đstanbul’da yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın erkek

kardeꢀidir.

14. Mustafa Özcan, 1976 doğumlu olup Đstanbul’da yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın erkek

kardeꢀidir.

15. Arife Özcan, 1974 doğumlu olup Đstanbul’da yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın kız

kardeꢀidir.

16. Susan Yayla, 1962 doğumlu olup Đstanbul’da yaꢀamaktadır ve Yılmaz Özcan’ın kız

kardeꢀidir.