CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

Mehmet Reşat ÖZDOĞAN-TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 49707/99)

Nihai Kararın Özet Çevirisi

18 Ocak 2005

OLAYLAR

Davanın Koşulları

Başvuran, Mehmet Reşat Özdoğan, Türk vatandaşı olup 1968 yılında

doğmuş ve Afşin’de ikamet etmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

(AİHM) önünde, İstanbul Barosu avukatlarından K. Keleşoğlu tarafından

temsil edilmektedir.

14 Ekim 1996 tarihinde, başvuran, yasadışı örgüt olan PKK’nın

mensubu olmaktan ve yardım ve yataklık yakmaktan emniyet güçleri

tarafından yakalanarak gözaltına alınmıştır.

4 Kasım 1996 tarihinde,

Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)

Cumhuriyet Savcısı, başvuran ve diğer iki sanık hakkında yasadışı bir

örgüte üye olmaktan ve yardım ve yataklık yapmaktan itham etmiş ve

3713 sayılı Terörle Mücadele Yasası’nın 5 maddesi ve Türk Ceza

Kanunu’nun 169 maddesi uyarınca mahkumiyetlerini istemiştir

5 Haziran 1997 tarihinde, iki sivil ve bir askeri hakimden oluşan DGM

başvuranın itham edildiği suçlardan suçlu bulmuş ve üç yıl dokuz ay

hapis cezasına ve üç yıl memuriyetten men cezasına mahkum etmiştir.

22 Ekim 1997 tarihinde okunan 20 Ekim 1997 tarihli karar ile

Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.

Ardından, başvuran kararın yeniden ele alınması amacıyla Yargıtay

Cumhuriyet Başsavcısı’na müracaat etmiştir.

21 Kasım 1997 tarihinde, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı söz konusu

talebi reddetmiştir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

2 Eylül 1998 tarihinde, başvuran, İstanbul Devlet Hastanesi’ndeki

görevinden azledilmiştir.

21 Eylül 1999 tarihinde, başvuran, şartlı salıvermeden yararlanması

üzerine tekrardan göreve başlama talebinde bulunmuştur.

19 Ekim 1999 tarihinde, başvuranın söz konusu talebi reddedilmiştir.

Belirtilmeyen bir tarihte, başvuran sözü edilen ret kararına karşın

Ankara İdari Mahkemesi’ne başvurmuştur.

31 Mayıs 2000 tarihinde, adıgeçen idari mahkeme mezkur

başvuruyu reddetmiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE İLİŞKİN

Başvuran, kendisini yargılayan ve mahkum eden DGM’nin bünyesinde

askeri hakimi bulundurması nedeniyle «tarafsız ve bağımsız» bir

mahkeme olarak kabul edilemeyeceğini iddia etmiştir. Bu konuda,

AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

AİHM, mahkemenin bu yöndeki içtihatları (Bkz. özellikle Çıraklar-

Türkiye kararı, 28 Ekim 1998, 1998-VII) ve mahkemeye sunulan unsurlar

ışığında başvurunun esas bakımından incelenmesi gerektiğine itibar

etmekte ve başvuruyu kabul edilemez bulmak için bir gerekçe

bulunmadığını ifade etmektedir.

B. Esasa ilişkin

Mahkeme daha önceki kararlarda buna benzer pek çok şikayetlerin

dile getirildiğini ve bunların AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiği

yönünde sonuçlandırıldığını ortaya koymaktadır. (Bkz. söz edilen Özel

kararı, §§ 33-34, ve Özdemir kararı, §§ 35-36).

AİHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı şekilde

sonuçlandıracak bir tespitte bulunmadığını ve hiçbir delili sunmadığını

incelemektedir. Başvuranın «ulusal güvenliğe» yönelik işlenen suçlardan

yargılanmasının anlaşılabilir olduğu, bunun yanı sıra başvuranın

aralarında askeri bir hakimin de yer aldığı Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin TCK’ya dayalı olarak yapmış olduğu yargılama

hususunda endişe duymasının yerinde olduğu kanısındadır. Üstelik,

başvuran, DGM'nin bu türden davalara ters düşen değerlendirmelerle

haksız yere yönlendirilmelerine izin vermesinden haklı olarak

çekinmektedir Bu nedenle başvuranın bu yargı makamının tarafsız ve

bağımsız

olmadığı

yönündeki

şüphelerinin

dikkate

alınması

gerekmektedir (Bkz. Incal-Türkiye kararı, 9 Haziran 1998, 1998-IV s.

1573, § 72 ).

AİHM, başvuranı yargılayıp mahkum eden İzmir Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin AİHS’nin 6 § 1 maddesinde yer alan bağımsız ve tarafsız

bir mahkeme niteliğini taşımadığı neticesine varmaktadır.

II. SÖZLEŞMENİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

Sözleşmenin 41. maddesi gereğince,

A. Maddi ve Manevi Tazminat

Başvuran, miktarını belirtmediği maddi ve manevi zarara uğradığını

iddia etmiştir.

Hükümet bu iddiaları reddetmiştir.

İddia edilen maddi zarara ilişkin olarak AİHM, AİHS’ye aykırılık

mevcut olmadığında, DGM önünde sonuçlanan yargılama usulünün

sonucu üzerinde değerlendirmeye gitmemiştir. Sonuç olarak başvurana

bu bağlamda zararın tazminini kabul etmemiştir (Bkz. Findlay-İngiltere,

25 Şubat 1997, 1997-I, s.284, § 85).

İddia edilen manevi zarara gelince, AİHM, dava şartlarında, tespit

edilen ihlalin hakkaniyetli bir tatmin oluşturduğuna dikkati çekmektedir

(sözü edilen Çıraklar kararı, S. 3074, §49).

AİHM, bir başvuran hakkında verilen mahkumiyetin, 6§1 maddesine

göre tarafsız ve bağımsız olmayan bir mahkeme tarafından verildiği

sonucuna vardığında, prensip olarak en uygun tazminin, zamanında,

tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından başvuranı yeniden

yargılamanın olacağı kanaatine varmıştır (Bkz. sözü edilen Gençel kararı,

§ 27).

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuran, yerel makamlar ve AİHM’deki işlemlere ilişkin masraf ve

harcamalar için her hangi bir tazminat talebinde bulunmamıştır ve

dolaysıyla re’sen bir incelemenin yapılmasına gerek yoktur (Bkz, 19

Şubat 1991 tarihli Colacioppo-İtalya kararı, serie A no: 197-D, s 52, § 16).

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM, OYBİRLİĞİYLE;

1. Başvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. Malatya DGM’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olması

nedeniyle AİHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. Mevcut kararın tek başına manevi tazminat için yeterli olduğuna;

4.Hakkaniyete uygun tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak verilmiş ve 18 Ocak 2005 tarihinde,

İçtüzüğün 77.maddesinin 2.ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ

edilmiştir.