C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

ÖZEL VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 37626/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

31 Ocak 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup,

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve 37626/02 baꢀvuru no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀı Armağan Özel, Cem Çakar, Hakkı Köse ve Abbas Mert’in (baꢀvuranlar) Avrupa

Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 23 Temmuz 2002 tarihinde Temel Đnsan Hakları ve

Özgürlüklerini güvence altına Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi

uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM)

önünde Đstanbul barosu avukatlarından H. Kaplan tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1950, 1964, 1960 ve 1963 doğumlu olup Đstanbul’da ikamet

etmektedirler.

Mesleği doktorluk olan A. Özel, H. Köse ve C. Çakar, askere çağrılanlara sahte çürük raporu

düzenlemekten Đstanbul Emniyet Müdürlüğü polisleri tarafından 30 Kasım, 5 ve 6 Aralık

1995 tarihlerinde yakalanarak gözaltına alınmıꢀlardır.

Baꢀvuranlar 9 Aralık 1995 tarihinde Genelkurmay Baꢀkanlığı Đstanbul Askeri Mahkemesi

hakiminin (Askeri mahkeme) kararıyla tutuklu yargılanmak üzere Kasımpaꢀa Askeri

Cezaevi’ne gönderilmiꢀlerdir.

A. Mert 12 Mart 1996 tarihinde askerlik hizmetinden muaf olmak için sahte çürük raporu

alma suçuyla Đstanbul Emniyet Müdürlüğü polisleri tarafından yakalanmıꢀ, 18 Mart 1996

tarihinde askeri hakim kararıyla tutuklu yargılanmak üzere Kasımpaꢀa Askeri Cezaevi’ne

konulmuꢀtur.

Askeri Mahkeme Cumhuriyet Baꢀsavcısı 22 Mart 1996 tarihli bir iddianame ile Askeri Ceza

Kanunu’nun 81. maddesine dayalı olarak A.Özel, H.Köse ve C.Çakar’ı askerlik hizmeti için

çağrılan bazı kiꢀilere sahte doktor raporu düzenlemek ve A. Mert’i ise askerlik hizmetinden

muaf olmak için sahte doktor raporu almak suçu ile itham etmiꢀtir.

A. Özel 18 Nisan 1996 tarihinde, diğer baꢀvuranlar 12 Haziran 1996 tarihinde tutuksuz

yargılanmak üzere serbest bırakılmıꢀlardır.

Askeri mahkeme 20 Ekim 2000 tarihli bir karar ile A. Mert’i bir yıl beꢀ ay on beꢀ gün, A.

Özel’i bir yıl on bir ay on gün, C. Çakar’ı on ay ve H. Köse’yi altı ay yirmi gün hapis cezasına

çarptırmıꢀtır.

A.Özel, H. Köse ve C. Çakar 22 Ocak 2001 tarihinde Askeri Yargıtay’da temyize

gitmiꢀlerdir.

A. Mert belirtilmeyen bir tarihte temyize gitmiꢀtir.

Askeri Yargıtay 16 Nisan 2002 tarihinde ilk derece mahkemesinin A. Mert hakkındaki

kararını onamıꢀ, H. Köse, C. Çakar ve A. Özel hakkındaki kararını bozmuꢀtur.

1 Nisan 2004 tarihinde Askeri mahkeme dava dosyasını yeniden incelemiꢀ ve üç baꢀvuranı bir

yıl bir aydan bir yıl on bir aya kadar hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

Đlk derece mahkemesinin bu kararı 19 Temmuz 2005 tarihinde Askeri Yargıtay tarafından C.

Çakar ve A. Özel tarafından onanmıꢀ ve H. Köse için ikinci defa bozulmuꢀtur.

22 Haziran 2006 tarihinde H. Köse 10 ay hapis cezasına çarptırılmıꢀtır. Taraflardan edinilen

son bilgiye göre yargı süreci Askeri Mahkeme önünde halen devam etmektedir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar ceza yargı sürecinin uzunluğunun AĐHS’nin 6/1. maddesinde öngörülen «makul

süre» ilkesinin ihlaline yol açtığını ileri sürmektedirler. Baꢀvuranlar bu maddeye dayalı olarak

sivil oldukları halde kendilerini yargılayan askeri mahkemenin bağımsızlıktan ve

tarafsızlıktan yoksun olduğundan ꢀikayetçi olmaktadırlar.

A. Ceza yargı sürecinin uzunluğu hakkında

AĐHM baꢀvuranlar hakkında sürdürülen ceza sürecinin 30 Kasım 1995 tarihinde A. Özel için,

5 Aralık 1995 tarihinde H. Köse, 6 Aralık 1995 tarihinde C. Çakar için, 12 Mart 1996

tarihinde yakalanarak gözaltına alınmaları ile baꢀladığını ve Askeri Yargıtay’ın 16 Nisan 2002

tarihinde A. Mert için, 19 Temmuz 2005 tarihinde C. Çakar ve A. Özel için vermiꢀ olduğu

nihai kararlarıyla tamamlandığını hatırlatır. Askeri Yargıtay önünde bulunan H. Köse ile ilgili

karar üçüncü kez incelenmesi için ilk derece mahkemesine geri gönderilmiꢀtir.

Edinilen bu bilgilerden ceza sürecinin A. Özel ve C. Çakar için dokuz yıl yedi ay; A. Mert

için altı yıl bir ay sürdüğü anlaꢀılmaktadır. Taraflardan alınan son bilgilere göre iki bozma

kararının ardından H. Köse’nin davası Askeri Yargıtay önünde bulunmaktadır ve ꢀu ana dek

on bir yıl on bir aydan fazla bir süre geçmiꢀtir.

AĐHM yargılama süresinin makul olup olmadığının davanın ꢀartları ıꢀığında, ve davanın

karmaꢀıklığı, baꢀvuran ve ilgili mercilerin tutumu gibi içtihadında yerleꢀmiꢀ ölçütlere göre

değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır (Bkz. diğerleri arasında Pélissier ve Sassi-Fransa

Büyük Daire kararı, no: 25444/94).

AĐHM daha önce de bu baꢀvurudakine benzer sorunlar hakkında görüꢀ bildirme fırsatını

bulduğunu ve AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını anımsatır (Bkz.

sözü edilen Pélissier ve Sassi kararı).

AĐHM mahkemeye sunulan tüm delil unsurlarını incelemiꢀ ve Hükümetin Mahkemenin bu

davada farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığını

tespit etmiꢀtir. Mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihadını göz önünde bulunduran AĐHM

sözkonusu yargı sürecinin uzunluğunun aꢀırı ve «makul süre» koꢀuluna aykırı olduğu

sonucuna varmıꢀtır.

Bu nedenle AĐHS’nin 6/1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

B. Askeri mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığı hakkında

AĐHM daha önce de bu baꢀvurudakine benzer sorunlar hakkında görüꢀ bildirme fırsatını

bulduğunu ve AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını anımsatır (Bkz.

sözü edilen Ergin (no:6), Onaran-Türkiye no: 65344/01 5 Haziran 2007 ve Düzgören-Türkiye

no: 56827/00 kararları).

AĐHM, Hükümetin mevcut davada farklı bir sonuca ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir

tespit ve delil sunmadığını kaydetmektedir. Bunun yanı sıra sivil kiꢀiler olarak orduya sadakat

göstermek zorunluluğu olmayan baꢀvuranların yalnızca askeri hakimlerden oluꢀan bir

mahkemede askerlik hizmetinin yerine getirilmemesine iliꢀkin görülen davada ordu mensubu

hakimler tarafından yargılanmaktan endiꢀe duymalarının anlaꢀılabilir olduğu tespitinde

bulunmaktadır (Bkz. a contrario, Önen-Türkiye kararı, no: 32860/96, 10 ꢁubat 2004).

Baꢀvuranların haklarında açılan davada Askeri mahkemenin kararını dava konusunun özüne

yabancı gerekçelere dayandırmasından endiꢀelenmesini meꢀru bulmaktadır. Bu nedenle

baꢀvuranların bu yargı makamının tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki ꢀüpheleri objektif

olarak doğrulanmaktadır. (sözü edilen Incal kararı, s. 1573, / 72 in fine ve sözü edilen Ergin

kararı, par.54).

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine

karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi

edebiliyorsa, AĐHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil

tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuranların her biri 70.000 Euro maddi, 30.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı bulunmadığını

kaydetmektedir ve talebi reddetmektedir. Buna karꢀın, yargı sürecinin uzunluğu nedeniyle

baꢀvuranların manevi bakımdan haksızlığa uğradığını belirten AĐHM hakkaniyete uygun

ꢀekilde manevi tazminat olarak A. Mert’e 3.000 Euro, C. Çakar ve A. Özel’in her birine 4.800

Euro ve H. Köse’ye 6.000 Euro ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

AĐHM ayrıca, bu baꢀvurudaki gibi özel bir durumda, bağımsızlık ve tarafsızlık koꢀullarını

yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından mahkumiyet kararı alındığında, ilgilinin talebi

doğrultusunda yeni bir sürecin ya da yargılamanın baꢀlatılmasının ilke olarak tespit edilen

ihlalin giderilmesi bakımından uygun bir yöntemi oluꢀturduğu görüꢀündedir (sözü edilen

Ergin kararı).

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar kanıtlayıcı bir belge olmaksızın AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargı masraf ve

giderleri için 20.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Bu baꢀvuruda AĐHM, mahkemeye sunulan

deliller ve sözü edilen ilkeler dikkate alındığında yargılama masraf ve giderleri hakkındaki

talebi reddetmektedir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Ceza yargı sürecinin uzunluğu nedeniyle AĐHS’nin 6 / 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Askeri mahkemenin bağımsızlıktan ve tarafsızlıktan yoksun olması nedeniyle baꢀvuranlar

bakımından AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AĐHS’nin 44 / 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin

manevi tazminat olarak:

baꢀvuranlardan C.Çakar ve A. Özel’e 4.800’er (dört bin sekiz yüz) Euro;

H. Köse’ye 6.000 (altı bin) Euro;

A. Mert’e 3.000 (üç bin) Euro ödemesine;

ii.

iii.

iv.

belirtilen miktarların her türlü vergi ve kesintiden muaf tutulmasına;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 / 2. ve 3. maddelerine

uygun olarak 31 Ocak 2008 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.