CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

NAZİF YAVUZ - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no:69912/01)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

12 Ocak 2006

İşbu karar AİHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı

şekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (69912/01) başvuru no’lu davanın nedeni, bu

ülke vatandaşı Nazif Yavuz’un (başvuran) 4 Nisan 2001 tarihinde Avrupa İnsan Hakları

Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM)

yapmış olduğu başvurudur.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

1970 doğumlu başvuran İstanbul’da ikamet etmektedir. Olayların meydana geldiği

sırada başvuran Komiser Yardımcısı olarak görev yapmaktadır.

14 Haziran 1996 tarihinde, başvuran Ankara Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele

Şubesi polisleri tarafından yakalanmış ve gözaltına alınmıştır. Başvuran suç örgütü kurmakla

itham edilmiştir.

17 Haziran 1996 tarihinde, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet

Başsavcısı başvuranın 26 Haziran 1996 tarihine kadar gözaltında tutulmasına karar vermiştir.

18 Haziran 1996 tarihinde, başvuran adli tıp doktoru tarafından muayene edilmiş,

vücudunda herhangi bir şiddet izine rastlanmamıştır.

26 Haziran 1996 tarihinde saat 11.00’de Adli Tıp Kurumu doktoru tarafından muayene

edilen başvuranın sol gözünün altında ve gözkapağında ekimoz tespit edilmiş ve üç gün iş

göremez raporu verilmiştir.

Belirtilmeyen bir tarihte, başvuran aleyhine iki ceza davası başlatılmıştır. Ankara Ağır

Ceza Mahkemesi’nde silahlı soygun yapmak ve özgürlüğün ihlal edilmesi suçlarıyla,

DGM’de suç örgütüne mensup olma suçlarıyla itham edilmiştir. Dosyada yer alan

unsurlardan, 28 Aralık 1998 tarihinde Ağır Ceza Mahkemesi delil yetersizliğinden başvuranın

beraatına karar vermiştir. DGM’de başlatılan dava ise o tarihte halen devam etmekteydi.

1. Başvuran tarafından yapılan şikayet, idari ve cezai soruşturma

3 Ekim 1996 tarihinde, Ümraniye Cezaevi’nde bulunan başvuran, kendisini yakalayan

ve gözaltı süresinden sorumlu polisler aleyhine Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda

bulunmuştur. Gözaltında bulunduğu süre zarfında çeşitli işkencelere maruz kaldığını iddia

etmiştir. Bu kötü muamelelerden sorumlu olan kişiler aleyhine soruşturma başlatılmasını ve

bu kişilerin mahkum edilmesini talep etmiştir.

25 Nisan 1997 tarihinde başvuran serbest bırakılmıştır.

9 Haziran 1997 tarihinde, memurin muhakematı hakkında kanun uyarınca yetkisiz

olduğunu değerlendiren Cumhuriyet Başsavcısı Ankara Valiliği’nden soruşturma izni

istemiştir.

22 Temmuz 1997 tarihinde, başvuranın şikayetine ilişkin olarak soruşturma yapma

görevi Ankara Valiliği’nce T. Erdemir’e verilmiştir.

2

İdari soruşturma çerçevesinde, 30 ve 31 Temmuz, 4 Ağustos ve 8, 10 ve 23 Ekim 1997

tarihlerinde T. Erdemir başvurana kötü muamele yaptıkları iddia edilen on bir polisin ifadesini

almıştır. Sanıklar üzerlerine atılı suçları reddetmişlerdir.

20 Ocak 1998 tarihinde, olayların Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yetki alanında

olduğuna karar veren Ankara İl İdare Kurulu, başvuranın iddiaları ile ilgili olarak yetkisizlik

kararı vermiştir.

13 Mart 1998 tarihinde, Danıştay İl İdare Kurulu Kararını onamış ve soruşturmanın

yapılabilmesi için soruşturma dosyasının yetkili Savcılığa sevk edilmesine karar vermiştir.

13 Mart 1998 tarihli karar başvurana tebliğ edilmemiştir. Başvuran ancak AİHM

tarafından, Savunmacı Devlet’e davanın bildirilmesi ile kararın bir kopyasını elde edebildiğini

belirtmiştir.

2. Başvuranın gözaltından sorumlu polisler aleyhine başlatılan disiplin

soruşturmasına

Aynı zamanda, başvuranın şikayeti üzerine, Emniyet Müdürlüğü bünyesinde de ayrıca

idari soruşturma yapılmıştır.

1 Mayıs 1998 tarihinde, Ankara Emniyet Genel Müdürlüğü’ne bağlı polislere atılı

fiillerin ortaya konulamadığını gözlemleyen Yüksek Disiplin Kurulu, dava konusu polislerin

cezalandırılmalarına gerek olmadığına karar vermiştir.

Başvurana göre, Yüksek Disiplin Kurulu’nun vermiş olduğu muhakemenin men’i

kararı kendisine 10 Kasım 2000 tarihinde tebliğ edilmiştir. Hükümet’e göre, sözkonusu karar

yalnızca dava konusu görevlilere tebliğ edilmiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. BAŞVURUNUN KABUL EDİLEBİLİRLİĞİ HAKKINDA

Hükümet, AİHS’nin 35§1 maddesi uyarınca, başvuranın altı ay süresini ihlal ettiğini

belirtmektedir. Hükümet, başvurunun nihai iç hukuk kararının verildiği tarihten yaklaşık üç

yıl sonra AİHM’ye başvurduğunu ifade etmektedir. Esasında, Danıştay’ın Ankara İl İdare

Kurulu’nun kararını onayan karar 13 Mart 1998 tarihlidir. Başvuran ise 4 Nisan 2001

tarihinde başvurusunu yapmıştır.

Ayrıca, Hükümet, Yüksek Disiplin Kurulu’nun 1 Mayıs 1998 tarihli kararının

başvurana hiçbir zaman tebliğ edilmediğini belirtmektedir.

Başvuran bu iddialara karşı çıkmaktadır. Başvuran, altı aylık sürenin, yalnızca ilgilinin

nihai karardan etkili ve yeterli bir şekilde haberdar olduğu andan itibaren başladığını

belirtmektedir. Mevcut başvuruyu yapmadan önce Danıştay’ın 13 Mart 1998 tarihli

kararından haberdar olmadığını belirten başvuran, 1 Mayıs 1998 tarihli kararın 10 Kasım

2000 tarihinde kendisine tebliğ edildiğini ve ancak bu şekilde bu karardan haberdar olduğunu

ifade etmiştir. Bu nedenle süre bu tarihten itibaren işlemeye başlamıştır. Bununla birlikte

İstanbul Şehremini Şubesi polisleri aracılığıyla yapılan tebliğin ilgili belgesini sunma

görevinin Hükümet’e düştüğünü ileri sürmektedir.

3

AİHM ilgili kişinin nihai karardan etkili ve yeterli bir şekilde haberdar olduğu andan

itibaren altı aylık sürenin işlemeye başladığını hatırlatmaktadır. Bununla birlikte, ilgilinin

hangi tarihte nihai karardan haberdar olduğunu belirtme görevi, altı aylık süre koşuluna

uyulmadığını belirten Hükümet’e aittir (Baghli-Fransa, no: 34374/97, § 31, CEDH 1999-

VIII).

Mevcut davada, AİHM Hükümet’in altı aylık sürenin Danıştay’ın, Ankara İl İdare

Kurulu tarafından alınan kararı onadığı 13 Mart 1998 tarihinden itibaren işlemeye başladığını

ifade ettiğini gözlemlemektedir. Bununla birlikte AİHM Danıştay’ın İdare Kurulu’ndan gelen

kararı res’en incelediğini, kararı onadığını ve aynı zamanda soruşturma dosyasının yetkili

Savcılığa sevk edilmesine karar verdiğini tespit etmektedir. Geri gönderme kararının,

başvuranın iddiaları ile ilgili olan başvuruyu sona erdiren bir karar olduğu düşünülse de,

dosyada bu kararın başvurana tebliğ edildiğine dair herhangi bir bilgi yer almamaktadır.

Yüksek Disiplin Kurulu’nun 1 Mayıs 1998 tarihli kararı ile ilgili olarak, her ne kadar

başvuran bu kararın 10 Kasım 2000 tarihinde kendisine tebliğ edildiğini iddia etse de,

Hükümet bu kararın hiçbir zaman başvurana tebliğ edilmediğini belirtmektedir.

Yetkili Savcılığın muhakemenin men’i kararının ve soruşturma dosyasını kapatan Ağır

Ceza Mahkemesi Hakimi’nin onayı bulunmamasından dolayı AİHM başvuranın 1 Mart 1998

tarihli karardan ancak 10 Kasım 2000 tarihinden haberdar olduğu yönündeki beyanını ikna

edici bulmuştur. Bununla birlikte, Hükümet, başvuranın davasına ilişkin olarak alınan

kararlardan bu tarihten önce haberdar edildiğine dair herhangi bir kanıt sunmamıştır. Bununla

birlikte kararın alındığı 1 Mayıs 1998 tarihinden, tebliğ edildiği iddia edilen 10 Kasım 2000

tarihine kadar geçen uzun zaman zarfına karşın, AİHM ilgili tüm kararların tebliğ edilmemesi

dikkate alındığında, böylesi bir kararın 35. maddenin amaç ve hedefine daha uygun düştüğü

görüşündedir.

Bu nedenle Hükümet’in itirazının reddedilmesi uygun olacaktır.

AİHM, tarafların ileri sürdüğü argümanların tümü ışığı altında, AİHS’nin 3. ve 13.

maddelerine ilişkin şikayetlerin olaylar ve hukuk açısından, başvuru incelemesinin şu anki

aşamasında çözüme kavuşturulamayan fakat esastan incelemeyi zorunlu kılan ciddi

problemler ortaya çıkardığı kanaatindedir. Sonuç olarak, bu şikayetler, AİHS’nin 35 § 3

maddesindeki anlamıyla açıkça dayanaktan yoksun olarak ilan edilemez. Başka hiçbir kabul

edilemezlik gerekçesi bulunmamaktadır.

II. AİHS’NİN 3. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran gözaltında kötü muamelelere maruz kaldığını iddia ederek AİHS’nin 3.

maddesine atıfta bulunmaktadır.

Başvuran, Terörle Mücadele Şubesi’nde gözaltında tutulduğu on iki gün boyunca kötü

muamelelere maruz kaldığını iddia etmektedir. Filistin askısı, elektroşok yapıldığını ve

hakarete uğradığını iddia etmektedir.

Hükümet bu iddiaların dayanaktan yoksun olduğunu belirtmektedir.

4

AİHM, bir kimsenin gözaltındayken, tamamen polis memurlarının denetimi altında

olduğu halde yaralanması durumunda, bu süre içinde meydana gelen her türlü yaralanmanın

güçlü maddi karinelere yol açtığını hatırlatır (Bkz. Salman-Türkiye [GC], no: 21986/93, §

100, CEDH 2000-VII). Dolayısıyla Hükümet sözkonusu yaralanmaların nedeni hakkında

makul bir açıklama sağlamalı ve başvuranın iddiaları, özellikle de sağlık raporları hakkında

şüphe uyandıracak olayları tespit eden kanıtlar üretmelidir (Bkz., diğerleri arasında, Selmouni-

Fransa [GC], n^o25803/94, § 87, CEDH 1999-V, Altay -Türkiye, n^o22279/93, § 50, 22 Mayıs

2001).

Esasında dosyada yer alan verilerden, başvuranın 14 Haziran 1996 tarihinde

yakalandığını ve dört gün sonra yani 18 Haziran 1996 tarihinde doktor tarafından muayene

edildiği anlaşılmaktadır. Muayene sonucunda hazırlanan sağlık belgesinde, başvuranın

vücudunda herhangi bir darp izine rastlanılmadığı ifade edilmekteydi. Bununla birlikte, 26

Haziran 1996 tarihinde yani yakalandığı tarihten on iki gün sonra yapılan muayenede

başvuranın sol gözünde ve gözkapağında ekimoz tespit edilmiştir. Bu nedenle adli tıp doktoru

başvurana üç gün iş göremez raporu vermiştir.

AİHM, muhtemelen başvuranın gözaltında bulunduğu süre zarfından meydana gelen

bu ekimozun, nasıl meydana gelmiş olabileceği ile ilgili herhangi bir açıklamada

bulunmadığını not etmektedir. Bu ekimozun, başvuranın şikayetçi olduğu kötü muamele

şekillerinden kaynaklanabilecek ekimozlara benzemediği bir gerçektir. Bununla birlikte

Hükümet’in buna makul bir açıklama getirmemiş olmasından dolayı, AİHM adli tıp doktoru

tarafından hazırlanan raporda belirtilen ekimozun, Savunmacı Devlet’in sorumlusu bulunduğu

insanlık dışı muamele teşkil ettiği kanaatindedir.

Sonuç olarak AİHS’nin 3. maddesi ihlal edilmiştir.

III. AİHS’NİN 13. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran kötü muamele iddiaları ile ilgili olarak, yetkili makamların etkili bir şekilde

hareket etmediğini iddia etmektedir.

Kendisine sunulan delillerden hareketle, AİHM Savunmacı Devlet’in 3. madde

uyarınca sorumlu olduğuna kanaat getirmiştir. İlgili tarafından dile getirilen şikayet 13. madde

uyarınca “savunulabilir” olmaktadır. Bu nedenle yetkili makamların, bu maddenin

gerekliliklerini yerine getirebilecek etkili bir soruşturma başlatma ve yürütme zorunluluğu

bulunmaktaydı (Batı ve diğerleri-Türkiye, no: 33097/96 ve 57834/00, §§ 133–137, CEDH

2004-(kesit)).

AİHM, başvuranın şikayetini dile getirmesinden sonra iki kurum tarafından aynı anda

idari ve cezai soruşturma yürütülmüş olduğunu gözlemlemektedir.

İlk önce, Ankara Valiliği davanın soruşturulmasından sorumlu kişi olarak T. Erdemir’i

atamıştır. Bu kişi soruşturma kapsamında bulunan memurlarla aynı mevkide bulunuyordu;

bununla birlikte yalnızca bu kişilerin beyanlarını kaydetmekle yetinmiştir. Daha sonra,

Ankara İl İdare Kurulu yetkisizlik kararı vermiş, bu karar Danıştay tarafından onanmıştır.

Danıştay soruşturma dosyasını derinlemesine soruşturma yapılması amacıyla yetkili Savcılığa

sevk etmiştir, soruşturmanın hiçbir ilerleme kaydetmediği anlaşılmaktadır.

5

Yüksek Disiplin Kurulu tarafından yürütülen disiplin soruşturması ile ilgili olarak,

AİHM, 1 Mayıs 1998 tarihinde aldığı kararda Yüksek Disiplin Kurulu’nun, başvuranda şiddet

ya da darp izine rastlanılmadığı gerekçesiyle, dava konusu polislerin cezalandırılmalarına

gerek olmadığına karar verdiğinin altını çizmektedir. Bununla birlikte AİHM, 26 Haziran

1996 tarihli sağlık raporunun bu tespitin aksini gösterdiğini gözlemlemektedir.

Ayrıca AİHM, AİHS’nin 3. ve 13. maddelerinin gerektirdiği şekilde, bağımsız bir

soruşturma yürütme konusunda, İdari makamların kapasiteleri ile ilgili olarak ciddi kaygılar

taşıdığını ifade ettiğini hatırlatmaktadır ( Bkz., son olarak, Sunal-Türkiye, no : 43918/98, § 60,

25 Ocak 2005). Bununla birlikte, başvuranın şikayetleri ile ilgili kararların tebliğ edilmemiş

olmasının, başvuranın etkili bir şekilde soruşturma usulüne dahil olmasına engel teşkil

ettiğinin altını çizmek gerekmektedir (Batı ve diğerleri, adıgeçen, § 137).

Sonuç olarak, mevcut davada yürütülen soruşturmanın dava konusu olaylardan

sorumlu olan kişilerin kimliklerinin tespit edilmesi ve cezalandırılması yönünde etkili ve

yeterli olduğu düşünülemez. Bu nedenle AİHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiştir.

IV. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

AİHS’nin 41. maddesinde belirtilen unsurlar.

A. Tazminat

Başvuran 35.300 Euro (otuz beş bin üç yüz) tutarında maddi ve 50.000 Euro (elli bin)

tutarında manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu tutarların aşırı olduğunu belirtmektedir. Olası bir adil tazminin makul

tutar sınırlarını aşmaması ve haksız zenginliğe yol açmaması gerektiğini ifade etmektedir.

Tespit edilen şiddet olayları ile başvuranın dile getirdiği maddi zarar arasında

nedensellik bağı bulunmayışı nedeniyle AİHM maddi tazminat talebinin kabul

edilemeyeceğine kanaat getirmiştir. Buna karşılık AİHM manevi zarar için hakkaniyete uygun

olarak için 5.000 Euro (beş bin) ödenmesine karar vermiştir.

B. Masraf ve Harcamalar

Başvuran yaptığı masraf ve harcamalar için 1.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet sözkonusu talep kanıtlanmadığından ve fahiş tutarda olduğundan AİHM’den

bunu reddetmesini talep etmektedir.

AİHM hakkaniyete uygun olarak ve bu alandaki uygulamaları dikkate alarak, başvuran

tarafından talep edilen tutarın tamamının yani 1.000 Euro’nun başvurana ödenmesine karar

vermiştir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

6

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun geri kalan kısmının kabul edilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AİHS’nin 44§2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet

tarafından başvurana,

i. manevi tazminat için 5.000 Euro (beş bin) ödenmesine;

ii. masraf ve harcamalar için 1.000 Euro (bin) ödenmesine;

iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3

maddesine uygun olarak 12 Ocak 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir

7