COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

NECDET BULUT – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:77092/01)

KARAR

STRAZBURG

20 Kasım 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 77092/01 no’lu davanın nedeni, T.C.

vatandaꢀı Necdet Bulut’un (baꢀvuran), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 9 Ağustos 2001

tarihinde Đnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleꢀme’nin (“Sözleꢀme”) 34.

Maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu

avukatlarından G. Altay, Ü. Kuꢀ ve H. Karakuꢀ tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1984 doğumludur ve Freiburg’da (Đsviçre) ikamet etmektedir.

Baꢀvuran, 15 Haziran 2000 tarihinde sabahın erken saatlerinde, yakalanma sırasında

silah ateꢀiyle yaralanmıꢀtır. Sol bacağının alt kısmına bir mermi isabet etmiꢀtir. Baꢀvuran bu

sırada on altı yaꢀındadır.

Aynı gün sabah 4.30’da olaya karıꢀan polis memurları tarafından bir olay raporu

hazırlanmıꢀ ve hastaneye götürülen baꢀvuran haricinde bütün ꢀüpheliler tarafından bu rapor

imzalanmıꢀtır. Rapora göre, polis memurları, gece 2.30 civarında Kartal ilçesi Tufan

Caddesi’nde maskeli bir grubun duvarlara yazı yazdığı ve arabaları kurcaladığı yönünde bilgi

almıꢀlardır. Polis memurları olay yerine geldiğinde, duvarlara yazı yazıldığını görmüꢀler ve o

sırada caddenin karꢀısındaki karanlık bir sokaktan birisi kendilerine doğru ateꢀ etmeye

baꢀlamıꢀtır. Polis memurları ile bu arada olay yerine gelen takviye polis ekipleri yaklaꢀık bir

saat boyunca ꢀüphelileri kovalamıꢀtır. Sonunda ꢀüpheliler Spor Caddesi 6 numaraya ait boꢀ

bir arsada köꢀeye sıkıꢀtırılmıꢀlardır. ꢁüpheliler “teslim ol” emrine rağmen, ateꢀ etmeye devam

etmiꢀ ve bir çadıra girmiꢀlerdir. Çatıꢀma sonucunda baꢀvuran yaralanmıꢀ ve tedavi edilmek

üzere hemen Kartal Hastanesi’ne götürülmüꢀtür. Diğer ꢀüpheliler yakalamaya karꢀı

koymuꢀtur. Olay raporunda, polis memurlarının çadırda maske, yasadıꢀı belgeler, bıçak ve

sprey boya buldukları belirtilmektedir. Raporda ayrıca, baꢀvuranın eꢀyaları arasında kurusıkı

bir tabanca bulunduğu da kaydedilmiꢀtir.

Baꢀvuran, 15–17 Temmuz 2000 tarihleri arasında, Kartal Devlet Hastanesi’nde tıbbi

tedavi görmüꢀtür. 17 Temmuz 2000 tarihli tıbbi rapora göre, baꢀvuranın fibulasında bir kırığa

rastlanmıꢀtır. Merminin bacağın arkasından girip ön taraftan çıktığı saptanmıꢀtır.

17 Temmuz 2000 tarihinde, baꢀvuran bir doktor tarafından muayene edilmiꢀ ve mermi

yarası dıꢀında bu kiꢀinin kötü muamele gördüğüne dair hiçbir fiziksel bulguya rastlanmadığı

kaydedilmiꢀtir.

Bu arada, 16 Temmuz 2000 tarihinde, Đstanbul Kriminal Polis Laboratuvarı, kurusıkı

tabanca ile sekiz merminin balistik incelemesini yapmıꢀtır. Uzmanlar, diğer bulguların yanı

sıra, 99 mm.lik kurusıkı tabancanın ses ve gaz mermisi patlattığını ve incelenen mermilerin

kurusıkı tabancaya uyduğunu saptamıꢀlardır. Uzmanlar, ayrıca, kurusıkı tabancanın yapılacak

birkaç değiꢀiklikle gerçek mermi ateꢀleyebileceğini de ileri sürmüꢀtür. Sözkonusu kurusıkı

tabancanın büyüklüğü ve mekanik yapısı bakımından gerçek silahtan bir farkı olmadığını ve

silahlara aꢀina olan kiꢀiler için bile ilk bakıꢀta bu silahı gerçek bir silahtan ayırt etmenin

mümkün olmadığını belirtmiꢀlerdir.

17 Temmuz 2000 tarihinde, Đstanbul Kriminal Polis Laboratuvarı’nda görevli adli tıp

uzmanları, baꢀvuran ile diğer ꢀüphelilerin ellerinden ve avuç içlerinden alınan örnekleri

incelemiꢀlerdir. Bu örneklerde barut izine rastlanmamıꢀtır. Ancak, uzmanlar, kullanılan silah

ve barutun tipine, silahın tutuluꢀ ꢀekline ve ꢀüphelilerin ellerinin önceden yıkanmıꢀ olup

olmadığına göre, el ve avuç içindeki barut izlerinin bazı durumlarda belirlenemeyebileceğini

kaydetmiꢀlerdir.

Aynı gün, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, diğer ꢀüphelileri

tanıdığını ve duvar yazılarını yazdığını inkar eden baꢀvuranın ifadesini dinlemiꢀtir. Baꢀvuran,

yanında silah atıldığını duyduktan sonra korkudan kaçmaya baꢀladığını ve yakalandıktan

sonra polis memurları tarafından dövüldüğünü iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran, vurulduğu zaman,

polisin havaya mı yoksa yere doğru mu ateꢀ açtığını bilmediğini ifade etmiꢀtir.

Bu arada, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, baꢀvuranla aynı zamanda yakalanan

ꢀüphelilerin ifadelerini de dinlemiꢀtir. 15 ve 18 Temmuz 2000 tarihinde dinlenen sanıkların

hepsi (A.U, M.B ve D.ꢁ.A) duvarlara slogan yazdıklarını itiraf etmiꢀlerdir. Ancak, baꢀvuran

dahil olmak üzere hiçbirinin polise ateꢀ etmediğini iddia etmiꢀlerdir. Ayrıca, baꢀvuranın

çadırdan çıktıktan ve yere yatmaları söylendikten sonra yaralandığını belirtmiꢀlerdir.

Sanıklardan bazıları, yakınlardaki bir düğünden silah atıꢀları duyduklarını ifade etmiꢀlerdir.

Belirsiz bir tarihte, Kartal Cumhuriyet Savcısı olayla ilgili soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır.

Cumhuriyet Savcısı, 23 Mart 2001 tarihinde, ꢀüphelilerin yakalandıkları sırada kötü muamele

gördükleri yönündeki iddialarını destekleyen herhangi bir kanıt bulunmadığı gerekçesiyle,

olayda yer alan sekiz polis memurunu kovuꢀturmama kararı almıꢀtır. Cumhuriyet Savcısı,

ayrıca, polisin teslim ol emrine ꢀüphelilerin çadırdan ateꢀ açarak karꢀılık vermesinden sonra,

polisle ꢀüpheliler arasında yaꢀanan çatıꢀma sonucunda baꢀvuranın yaralandığını dikkate

almıꢀtır. Baꢀvuranın bu karara karꢀılık yapmıꢀ olduğu itiraz, 17 Mayıs 2001 tarihinde

Kadıköy Ağır Ceza Mahkemesi tarafından reddedilmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3, 5 ve 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, yakalanması sırasında polis tarafından uygulanan gücün orantısız olduğu ve

bu nedenle ciddi ꢀekilde yaralandığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuran, ayrıca, olayın

gerçekleꢀtiği sırada mevcut ꢀartlarla ilgili yeterli veya etkili bir soruꢀturma yapılmadığı

konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve ꢀikayetini AĐHS’nin 3. maddesine dayandırmıꢀtır.

Baꢀvuran, ayrıca, yakalanması sırasında yaralandığını ve dolayısıyla AĐHS’nin 5/1 (c)

maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, bu ꢀikayetlerin yalnızca 3. madde bağlamında incelenmesi gerektiği

görüꢀündedir.

Baꢀvuran, ayrıca, etkili iç hukuk yolu hakkından mahrum bırakıldığı konusunda

ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu ꢀikayetini AĐHS’nin 13. maddesine dayandırmıꢀtır.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. Tarafların ifadeleri

Hükümet, polisin ön hazırlık yapmaksızın karꢀı koymak zorunda kaldığı umulmadık

geliꢀmelere yol açan sıradan bir operasyon sırasında baꢀvuranın yakalandığını ileri sürmüꢀtür.

Hükümet, olay yerindeki polis memurlarının ꢀüphelilerden sayıca fazla olduğunu ifade

etmiꢀtir. Ancak, baꢀvuranın ilk bakıꢀta gerçek bir silahtan ayırt edilemeyecek nitelikte bir

kurusıkı tabancası olduğunu belirtmiꢀtir. Polis memurlarının ancak kesinlikle gerekli

olduğunda silahlarını kullandıklarını ve ateꢀ açan kiꢀiyi hedef aldıklarını ifade etmiꢀtir.

Hükümet, bu bağlamda, polis memurlarının baꢀvuranın hayati organlarını hedef almadığını

belirtmiꢀtir. Hükümet, sözkonusu davanın koꢀulları dahilinde, güç kullanımının izlenen

amaçla orantılı olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuran, iddialarında ısrar etmiꢀtir. Özellikle, ne kendisinin ne de diğer ꢀüphelilerin

yakalamaya karꢀı koymadıklarını ve kesinlikle ateꢀ açmadıklarını ifade etmiꢀtir. Polisle

kendileri arasında çatıꢀma yaꢀandığını inkar etmiꢀ ve çadırdan çıkarıldıktan sonra kendisine

ateꢀ edildiğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran, polis memurlarının orantısız güç kullanımında

bulunduğunu ve keyfi ateꢀ açılması sonucu yaralandığını iddia etmiꢀtir.

2. AĐHM’nin değerlendirmesi

AĐHM, 3. maddenin bazı iyi belirtilmiꢀ koꢀullarda (örn, yakalama sırasında) güç

kullanımını yasaklamadığını hatırlatmaktadır. Ancak, yalnızca zaruri olması durumunda ve

aꢀırı olmaması ꢀartıyla böylesi bir güç kullanılabilir (bkz, Ivan Vasilev / Bulgaristan, no.

48130/99; Rehbock / Slovenya, no. 29462/95; Krastanov / Bulgaristan, no. 50222/99 ve

Günaydın / Türkiye, no. 27526/95).

Sözkonusu davada, baꢀvuran sol dizine isabet eden bir mermi ile yaralanmıꢀtır.

AĐHM, bu yaralanmanın 3. madde kapsamına girecek ciddiyette olduğu görüꢀündedir.

Baꢀvuranın bacağındaki yaranın polis memurlarının görevlerini yerine getirirken (baꢀvuranın

yakalanması sırasında) güç kullanmasından kaynaklandığı açıktır. Ancak, baꢀvuranın aslında

nasıl yaralandığı konusunda taraflarca farklı açıklamalar yapılmıꢀtır.

Đlk olarak, AĐHM, polisin baꢀlangıçta hazırlık yapmaksızın bir olaya müdahale etmek

üzere çağırıldığı gerçeğini göz ardı edemez (bkz, a contrario, Rehbock / Slovenya, no.

29462/95). AĐHM, ayrıca, olayın akꢀamın geç saatlerinde silah atıꢀlarının duyulduğu bir

yerleꢀim alanında gerçekleꢀtiğini kaydetmektedir. Ayrıca, resmi belgelerde, baꢀvuranın silah

taꢀıdığı izlenimine yol açabilecek bir kurusıkı tabanca taꢀıdığı kaydedilmiꢀtir. Ancak, AĐHM,

sayıca ꢀüphelilerden fazla olan polis memurlarının, baꢀvuran ile diğer ꢀüphelileri baꢀvuranın

vurulup yakalandığı çadırda köꢀeye sıkıꢀtırmadan önce yaklaꢀık bir saat boyunca kovaladığını

da göz ardı edemez. Dolayısıyla, bu süre içerisinde, güvenlik güçlerinin durumu doğru bir

ꢀekilde değerlendirme ve çabalarını bu yönde düzenleme olanakları vardı. AĐHM, arka

plandaki bu olayları ve özellikle güç kullanımının ꢀeklini (ateꢀli silah) göz önüne aldığında,

Hükümet’in baꢀvuranın yaralanmasıyla sonuçlanan güç kullanımının aꢀırı olmadığını

doğrulamak üzere ikna edici deliller sunması gerektiğini düꢀünmektedir (bkz, mutatis

mutandis, Matko / Slovenya, no. 43393/98).

Ancak, Hükümet, sözkonusu davada, yalnızca polis memurlarının baꢀvuran

kendilerine ateꢀ ettikten sonra ateꢀ açtığını ifade etmiꢀ ve baꢀvuranın yakalanmasıyla ilgili

koꢀullara ıꢀık tutabilecek herhangi bir açıklamada bulunmamıꢀ veya kanıt sunmamıꢀtır. Bu

bakımdan, AĐHM, polis operasyonunun yürütülme ꢀekliyle ilgili dava dosyasında herhangi bir

bilgi bulunmadığını gözlemlemektedir. Örneğin, baꢀvuranın çapraz ateꢀ sırasında mı yoksa

bu yönde talimat alan bir polis memuru tarafından hedef alınarak mı vurulduğu konusu dava

dosyasında netleꢀtirilmemiꢀtir. Tarafların kaç defa ateꢀ ettikleriyle ilgili olarak herhangi bir

bilgi bulunmamakta ve resmi belgeler baꢀvuranın üzerinde bulunan kurusıkı tabancadan ateꢀ

edilip edilmediği veya bölgede boꢀ kovan bulunup bulunmadığı konusunda bilgi

vermemektedir. Son olarak, AĐHM, ayrıca, mermi yolunun baꢀvuran vurulduğunda polislerle

karꢀı karꢀıya olmadığını ve sonuç olarak Hükümet’in iddia ettiği gibi, en azından o sırada

polis memurlarına ateꢀ edemeyeceğini gösterdiğini dikkate değer bulmaktadır. Bu koꢀullar

altında, AĐHM, Hükümet’in baꢀvuranı yakalamak için kullanılan gücün derecesini ispat

edebilecek ikna edici veya inandırıcı kanıtlar sunmadığını düꢀünmektedir.

Son olarak, baꢀvuranın yaralanmasının (hayati önem taꢀımayan bir organın tek mermi

sonucu yara alması) sağlığı için kalıcı sorunlara yol açmadığı görülse de, AĐHM, özellikle

olayların yaꢀandığı sırada baꢀvuranın genç yaꢀta olması dikkate alındığında bu yaralanmanın

ciddi acı ve sıkıntılara yol açmıꢀ olabileceği görüꢀündedir.

AĐHM, yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, baꢀvuranın yakalanması sırasında aꢀırı güç

kullanımının sözkonusu olduğu ve bu nedenle, AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca, o tarihte

baꢀvuranın yaralanmasından Hükümet’in sorumlu olduğu sonucuna varmıꢀtır. AĐHM,

AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiꢀtir.

AĐHM, dava olaylarını, tarafların ifadelerini ve 3. maddenin ihlaline neden olarak

yukarıda gösterdiği gerekçeleri göz önünde bulundurduğunda, baꢀvuranın 3. ve 13. maddeler

uyarınca yapmıꢀ olduğu diğer ꢀikayetlerle ilgili olarak ayrı bir hüküm vermeye gerek

olmadığı kanısına varmıꢀtır.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal

edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen

telafi edebiliyorsa, AĐHS, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın

adil tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran, maddi tazminat olarak 5,000 Euro, manevi tazminat olarak ise 60,000 Euro

talep etmiꢀtir.

Hükümet, bu miktarlara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın uğramıꢀ olduğu maddi zarar iddiasıyla ilgili olarak, bu iddiasını

gerektiği ꢀekilde desteklemediği kanısındadır. Dolayısıyla, AĐHM bu talebi reddeder.

Ancak, AĐHM, baꢀvuranın yalnızca bir ihlalin saptanmasıyla telafi edilemeyecek acı

ve sıkıntılara maruz kalmıꢀ olabileceğini kabul etmektedir. Adil temellere dayanarak

değerlendirmede bulunan AĐHM, baꢀvurana 5,000 Euro ödenmesine karar verir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Avrupa Konseyi’nden adli yardım olarak 701 Euro alan baꢀvuran, ayrıca, AĐHM

huzurunda yapılan yargılama masraf ve giderleri için 4,287 Euro talep etmiꢀtir. Baꢀvuran,

talebini desteklemek üzere avukatı tarafından hazırlanan bir maliyet dökümü sunmuꢀtur.

Hükümet, bu miktara itiraz etmiꢀtir.

Baꢀvuran, AĐHM Đçtüzüğü’nün 60. maddesi gereğince yapmıꢀ olduğu talebi

desteklemek üzere herhangi bir makbuz veya fatura sunmadığı ve Avrupa Konseyi’nden adli

yardım olarak belli miktarda para almıꢀ olduğu için, AĐHM bu baꢀlık altında herhangi bir

ödeme yapılmasını öngörmemektedir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM,

1. Oybirliği ile, baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Bire altı oyla, baꢀvuranın yakalanması sırasında yaralanması nedeniyle AĐHS’nin 3.

maddesinin ihlal edildiğine;

3. Oybirliği ile, baꢀvuranın AĐHS’nin 3. ve 13. maddeleri uyarınca yapmıꢀ olduğu diğer

ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4. Bire altı oyla,

(a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet

tarafından baꢀvurana manevi tazminat olarak 5,000 Euro (beꢀ bin Euro) ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77/2. ve 3. maddeleri

gereğince 20 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.