C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

NEJDET VE PERĐHAN ꢀAHĐN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 13279/05 )

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

27 Mayıs 2010

(Büyük Daire’ye gönderildi)

(04/10/2010)

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (13279/05) no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀları Nejdet ꢁahin ve Perihan ꢁahin’in (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne 9 Nisan 2005 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına

iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ

olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Ankara Barosu

avukatlarından K. Kılıç tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar, sırasıyla 1949 ve 1950 doğumlu olup, Ankara'da ikâmet etmektedir.

Baꢀvuranların orduda pilot olarak görev yapan oğullarının, Diyarbakır-Ankara arasında

asker taꢀıyan uçağı 16 Mayıs 2001 tarihinde bir kaza geçirmiꢀ ve Malatya'nın Güzyurdu köyü

yakınlarında düꢀmüꢀtür.

10 Mayıs 2002 tarihinde, baꢀvuranlar, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun 21.

maddesinde öngörülen haktan yararlanmak ve kendilerine bu hüküm uyarınca aylık

bağlanmasını sağlamak üzere T.C. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü'ne baꢀvurmuꢀtur.

23 Mayıs 2002 tarihinde, Emekli Sandığı bu talebi reddetmiꢀtir.

15 Temmuz 2002 tarihinde, baꢀvuranlar bu karara karꢀı Ankara Đdare Mahkemesi nezdinde

itiraz davası açmıꢀtır.

1 Nisan 2003 tarihinde, mahkeme baꢀvuranların davasını reddetmiꢀtir. Mahkeme, 14

Mayıs 2001 tarihli Uyuꢀmazlık Mahkemesi kararı (E.2000/77, K.2001/22) uyarınca, ihtilaf

konusu olayın kendisinin değil, askeri idare mahkemelerinin yetkisinde olduğu kanaatine

varmıꢀ ve görev bakımından yetkisizlik kararı vermꢀtir.

Baꢀvuranlar bu nedenle, 3 Haziran 2003 tarihinde davalarını Askeri Yüksek Đdare

Mahkemesi önüne götürmüꢀlerdir.

10 Haziran 2004 tarihinde baꢀvuranların davasını reddeden mahkeme, öncelikle ilgili

ꢀahısların harp malulü sıfatıyla maaꢀ aldıklarını, ayrıca 5434 Sayılı Yasa’nın Ek 78. maddesi

gereğince hesaplanan ve 4567 sayılı yasaya göre yeniden değerlendirilen bir emekli maaꢀı

aldıklarını gözlemlemiꢀtir. Mahkeme daha sonra, merhumun uçağının Diyarbakır-Ankara

arasında sefer yaparken düꢀtüğünü; oysa 3713 Sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun

öngördüğü haktan yararlanma koꢀulunun, bir Devlet görevlisinin doğrudan bir terör eylemi

sonucu yaralanması, özürlü kalması ya da ölmesi durumuyla sınırlı olduğunu kaydetmiꢀtir.

Dolayısıyla mahkeme, mağdurun amacı terörle mücadele olan bir görev yapmasının, tek

baꢀına böylesi bir hakkı doğurmadığı kanaatine varmıꢀtır.

Yüksek Mahkeme heyetindeki hâkimlerden biri kararda karꢀı görüꢀ bildirmiꢀ ve 3713

Sayılı Yasa’nın kısıtlayıcı yorumuna itiraz etmiꢀtir. Baꢀvuranların oğullarının, bir terörle

2

mücadele operasyonundan dönen ve asker taꢀıyan uçakta yardımcı pilot görevini yerine

getirdiği sırada, uçağın düꢀmesi sonucu öldüğü hususunda kimsenin bir itirazı olmadığını

hatırlatarak, anlaꢀmazlığın sadece ölümün 3713 Sayılı Yasa’nın 21. maddesi kapsamına girip

girmediği sorusuna dayandığı kanaatini dile getirmiꢀtir. Karꢀı görüꢀ bildiren hâkime göre,

merhumun üstlendiği görev ve uçağın asker taꢀıdığı göz önüne alındığında, bu hükmün

mevcut davada uygulanabileceği çok açıktır.

6 Temmuz 2004 tarihinde, baꢀvuranlar Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi'nin kararına itiraz

etmiꢀtir. Baꢀvuranlar bu itirazlarında, ilk derece mahkemesine 10 Haziran 2004 tarihinde

takdim ettikleri layihalarında, oğulları ile aynı kazada ölen askerlerin aileleri tarafından açılan

davalarda sivil idare mahkemelerinin, yani Ankara Đdare Mahkemesi'nin 6., 10. ve 11.

Dairelerinin, 3713 Sayılı Yasa’nın uygulanması gerektiği yönünde verdiği dört kararı

(E.2002/1059-K.2003/27,

E.2002/100-K.2003/1073,

E.2002/101-K.2003/1053

ve

E.2003/148-K.203/522) sunduklarını hatırlatmıꢀtır. Baꢀvuranlar, askeri mahkemenin bu

kararları hiçbir ꢀekilde dikkate almadığını belirterek, mahkemenin vardığı sonucun

anayasanın eꢀitlik ve yargı birliği ilkelerini ihlal ettiğini savunmuꢀlardır.

Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi, 30 Eylül 2004 tarihli kararında, baꢀvuranların itirazını

dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle reddetmiꢀtir.

Bu karar baꢀvuranlara tebliğ edilmiꢀtir. Tebligat zarfı üzerinde bulunan posta damgasına

göre gönderilme tarihi 11 Ekim 2004'tür.

ĐLGĐLĐ ULUSAL MEVZUAT VE ĐÇTĐHAT

A. Mevzuat Hükümleri

3713 Sayılı Yasa’nın 21. maddesi

2330 Sayılı Yasa’nın 1. maddesi

2247 Sayılı Yasa’nın 24. maddesi

B. Sivil Đdare Mahkemelerinin Đçtihadı

Ankara 10., 11. ve 6. Đdare Mahkemelerinin 22 Ocak, 26 Haziran ve 31 Mart 2003 tarihli

kararları (E.2002/1059-K.2003/27, E.2002/100-K.2003/1073, E.2002/101-K.2003/1053 ve

E.2003/148-K.203/522).

Danıꢀtay’ın iki kararı (E. 2002/1059 K. 2004/4656 ve E. 2003/3110 K. 2006/843)

C. Uyuꢁmazlık Mahkemesi Kararları

22 ꢁubat 1999 tarihli karar (E. 1998/75 K. 1999/4)

14 Mayıs 2001 tarihli karar (E. 2000/77 K. 2001/22)

11 Aralık 2006 tarihli karar (E. 2006/246 K. 2006/236)

3

HUKUK

AĐHS'NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, yargılamanın adil olmadığını iddia etmekte ve aynı olay için bir mahkemeden

diğerine farklı bir hukuki değerlendirme yapılmasının eꢀitlik ve yargı birliği ilkelerine

aykırılık teꢀkil ettiğini savunmaktadır. Baꢀvuranlar ayrıca, Devletin düꢀen uçağın üreticisine

dava açmadığından ꢀikâyetçi olmaktadır.

Baꢀvuranlar bu çerçevede, AĐHS'nin 6. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet, bu sava itiraz etmektedir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

1. 6. maddenin uygulanabilirliği hakkında

Hükümet, ihtilaf konusu olayların, kendisine göre, AĐHS'nin 6. maddesi anlamında bir

“medeni hak” niteliğinde olmaması nedeniyle, mevcut davada AĐHS'nin 6. maddesinin

uygulanamayacağını ileri sürmektedir. Bu bağlamda Hükümet, yasama organının terörist bir

eylem sonucu ölen kamu çalıꢀanlarının ailelerine baꢀka koꢀullarda ölenlerin ailelerine kıyasla

ek sosyal haklar tanımak amacıyla 3713 sayılı kanunun 21. maddesini kabul ettiğini

belirtmektedir. Hükümet, böylesi bir sosyal hakkın tanınıp tanınmayacağı kararının AĐHS'nin

uygulanmasına değil, yasama organının takdirine bırakılması gerektiği kanaatindedir.

Baꢀvuranlar, bu analizi reddetmektedir.

AĐHM, AĐHS'nin 6. maddesinin 1. paragrafının uygulanabilirliği konusunun incelendiği

durumlarda, aynı maddeye dayalı ꢀikâyetin esasına bağlı olarak olaylara ve hukuka iliꢀkin

önemli soruların ortaya çıktığı ve bunların baꢀvurunun bu safhasında çözülemeyeceği

kanaatine varmakta ve konunun esasla birleꢀtirilmesine karar vermektedir.

2. Đç hukuk yollarının tüketilmesi hakkında

Hükümet, Ankara Đdare Mahkemesi'nin görevsizlik kararına itiraz etmedikleri için

baꢀvuranların iç hukuk yollarını tamamen tüketmediklerini savunmaktadır.

Baꢀvuranlar, bu sava karꢀı çıkmakta ve ulusal mahkemelerin yetkiye dair kararlarının

kamu düzenine iliꢀkin kararlar olduğunun altını çizmektedir. Baꢀvuranlar, bu nedenle karara

uymak zorunda olduklarını düꢀünmüꢀlerdir.

AĐHM, iç hukuk yollarının tüketilmesi zorunluluğunun, etkili, yeterli ve eriꢀilebilir olarak

değerlendirilebilecek normal bir hukuk yolunun kullanılmasıyla sınırlı olduğunu (San Marino

aleyhine Buscarini ve diğerleri davası [GC], n^o24645/94, CEDH 1999I, ve Bulgaristan

aleyhine Assenov ve diğerleri davası, 28 Ekim 1998, Karar ve hükümlerin derlemesi

1998-VIII), ve böylesi bir hukuk yolunun ihtilaflı durumu doğrudan gidermeye yönelik

olması gerektiğini hatırlatmaktadır (Arnavutluk aleyhine Qufaj Co. Sh.p.k. Davası (karar), n^o

54268/00, CEDH 2003-XI). Mevcut durumda AĐHM, baꢀvuranların sivil idare mahkemeleri

önünde dava açtıklarını, ancak bunların görevsizlik kararı aldıklarını gözlemlemektedir.

Buradan yola çıkarak, baꢀvuranlar, bu hukuk yolunda ısrar etmedikleri ve davalarını görmeye

4

yetkili olduğu belirtilen Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi'ne gittikleri için eleꢀtirilemez; zaten

bu mahkeme de baꢀvuranların taleplerini esastan incelemek suretiyle konunun kendi görev

alanına girdiğini göstermiꢀtir. Bu itibarla, Hükümetin bu noktada ileri sürdüğü ön itirazın

reddedilmesi uygun olacaktır.

3. Altı aylık süreye riayet edilmesi hakkında

Hükümet’e göre, baꢀvurunun sunulması gereken altı aylık süre Askeri Yüksek Đdare

Mahkemesi'nin 30 Eylül 2004 tarihli kararıyla baꢀlamaktadır ve baꢀvuru bu tarihten itibaren

altı aylık sürenin sona erdikten sonra sunulması nedeniyle süresi dıꢀında yapılmıꢀtır.

Baꢀvuranlar, bu sava karꢀı çıkmakta ve sözkonusu kararın kendilerine 21 Ekim 2004

tarihinde tebliğ edildiğini belirtmektedir.

AĐHM, dosyadaki belgelere bakıldığında, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi'nin 30 Eylül

2004 tarihli kararının baꢀvuranlara tebliğ edildiğini ve tebligat zarfının üzerinde, her ne kadar

baꢀvuranların hangi tarihte teslim aldıklarına dair bir tarih bulunmasa da, gönderme tarihinin

11 Ekim 2004 olduğunu gösteren bir posta kaꢀesi bulunduğunu gözlemlemektedir. Oysa,

mevcut baꢀvuru 9 Nisan 2005 tarihinde, yani bu tarih üzerinden altı aylık süre geçmeden

sunulmuꢀtur. Dolayısıyla, Hükümetin bu noktada ileri sürdüğü ön itirazın reddedilmesi uygun

olacaktır.

AĐHM, baꢀvurunun AĐHS'nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça dayanaktan

yoksun olmadığını ve baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit etmektedir.

Bu itibarla, baꢀvurunun kabuledilebilir bulunması uygun olacaktır.

B. Esasa iliꢁkin

1. 6. maddenin 1. paragrafının uygulanabilirliği hakkında

AĐHM, AĐHS'nin 6. maddesi 1. paragrafının hukuki bağlamda uygulanabilmesi için,

herhangi bir « medeni hak » konusunda bir « anlaꢀmazlık » olması ve bu anlaꢀmazlığın, AĐHS

tarafından korunmuꢀ olsun ya da olmasın, en azından savunulabilir ve iç hukukta kabul

edilmiꢀ bir hakla ilgili olması gerektiğini önceki kararlarında defalarca hatırlatmıꢀtır.

Anlaꢀmazlık gerçek ve ciddi olmalıdır; anlaꢀmazlık yalnızca medeni bir hakkın varlığıyla

değil, bu hakkın uygulama alanı ve amacıyla da ilgili olabilir. Yargılamanın sonucu,

sözkonusu hak için doğrudan belirleyici olmalıdır (bakınız, özellikle, Đsviçre aleyhine

Athanassoglou ve diğerleri davası [GC], n^o27644/95, prg. 43, CEDH 2000-IV, ve Đtalya

aleyhine Mennitto davası [GC], n^o33804/96, prg. 23, CEDH 2000-X).

Mevcut davada, baꢀvuranlar ve Hükümet arasında, 6. maddenin 1. paragrafının uygulama

alanına girebilecek nitelikte bir hakkın mevcut olup olmadığı hususunda bir anlaꢀmazlık

bulunmaktadır. Bu nedenle AĐHM, talep edilen tazminat/aylık hakkının, savunulabilir bir

ꢀekilde, iç hukukta tanınıp tanınmadığını belirlemekle iꢀe baꢀlayacaktır.

Bu bağlamda AĐHM, terör saldırısı mağdurlarına nakdi tazminat ve aylık hakkının

sağlanması koꢀullarının, 3713 Sayılı Yasa’nın 21. maddesinde belirlendiğini

gözlemlemektedir. Bu hüküm okunduğunda, sözkonusu hakların tanınmasının, gerek ilkesel

olarak gerekse kapsama alanının belirlenmesi bakımından, büyük ölçüde ulusal makamların

takdir yetkisine bırakıldığı anlaꢀılmaktadır. Bu demektir ki, kanunda öngörülen koꢀullar

oluꢀtuğunda sözkonusu tazminat ve aylığın ödenmesi, Devletin bahꢀetmesine değil,

yararlanacak kiꢀinin yargıdan talep edebileceği gerçek bir hakka iliꢀkindir.

5

Ayrıca, mevcut olayda, son olarak davanın Askeri Yüksek Đdare Mahkemesine götürülmesi

sırasında bir anlaꢀmazlığın ortaya çıktığı açıkça görülmektedir. Gerçek ve ciddi olan bu

anlaꢀmazlık, aynı zamanda baꢀvuranların talep ettiği ek para yardımı alma hakkının

mevcudiyeti ile ilgilidir. Yargılama, itiraz edilen kararın, yani Emekli Sandığı’nın talep edilen

aylığı ödemeyi reddetmesinin, uygun bulunması ile sonuçlanabilirdi ve zaten öyle olmuꢀtur.

Bu yargılama sözkonusu hak için doğrudan belirleyici nitelikteydi. Ulusal mahkemeler

böylece baꢀvuranların iddia ettikleri bir hakla ilgili anlaꢀmazlığı karara bağlamıꢀtır.

Bu hakkın medeni nitelikte olup olmadığının belirlenmesi için, yasal tazminat talebinde

bulunulan böylesi bir davanın konusunun baꢀvuranların miras haklarıyla ilgili olması ve

yargılama sonucunun da miras hakkı için belirleyici olması yeterlidir (Lüksemburg aleyhine

Procola davası, 28 Eylül 1995, par. 39, seri A n^o326). Burada söz konusu olan, mevcut

davada talep edildiği gibi emekli aylığı alma hakkıdır.

AĐHM, bu nedenle 6. maddenin medeni hak bölümünün uygulanabilir olduğu kanaatine

varmaktadır.

2. AĐHS'nin 6. maddesinin 1. paragrafının ihlal edildiği iddiası hakkında

Hükümet, Türk yargı sisteminin sivil idare mahkemeleri ile askeri idare mahkemelerinden

oluꢀtuğunu, her iki yargı organının farklı özelliklere sahip ihtilaflara baktığını ve her birinin

kendi içtihadını geliꢀtirdiğini kaydetmektedir. Hükümet, ayrıca bu iki tip yargı organı arasında

meydana gelebilecek içtihat anlaꢀmazlıklarını çözümleyecek bir yargı organı bulunmadığını

hatırlatmaktadır. Hükümet, bununla birlikte her birinin yetki alanları farklı olduğundan böyle

bir mekanizmanın gerekli olmadığını savunmaktadır.

Hükümete göre, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi bağımsız ve tarafsız bir mahkemedir ve

mevcut davada, kendisine sunulan kanıtlar ile 3713 Sayılı Yasa’nın 21. maddesinin

uygulanabilirliğini adil bir ꢀekilde değerlendirdikten sonra davanın özel koꢀullarını da dikkate

alarak karar vermiꢀtir. Her davanın dosyadaki kanıtlar doğrultusunda kendine özgü özellikleri

vardır. Üstelik, bağımsızlık ilkesi, her mahkemenin yasanın uygulanmasında farklı bir görüꢀe

sahip olabilmesini gerektirir. Zaten, ulusal mahkemelerin kararlarını AĐHM'nin kendi

içtihadına göre değerlendirmesi söz konusu olamaz.

Hükümet, ayrıca 3713 Sayılı Yasa’nın 21. maddesinin uygulanmasına yönelik askeri

mahkemeler tarafından verilen ve mevcut davada alınan kararla karꢀılaꢀtırılabilecek nitelikte

olan üç kararı dayanak olarak göstermektedir. Hükümet, aynı ꢀekilde, doğrudan terör eylemi

sonucu meydana gelmediği gerekçesiyle 3713 Sayılı Yasa’nın 21. maddesi gereğince

baꢀvuranlara aylık bağlanmamasının yasaya aykırı olmadığını; bu bağlamda sivil idare

mahkemelerinin aynı uçak kazasıyla ilgili verdikleri kararların, bir içtihat farklılığı değil, bir

yorum farklılığı olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır.

Son olarak Hükümet, T.C. Anayasası'nın 158. maddesi ile 2247 sayılı kanun gereğince,

hukuki, idari ve askeri mahkemeler arasındaki yetki anlaꢀmazlıklarını çözmek üzere bir

Uyuꢀmazlık Mahkemesi kurulduğunu kaydetmektedir. Uyuꢀmazlık Mahkemesi'nin 22 ꢁubat

1999 tarihli (E.1998/75, K.1999/4) kararına atıfta bulunan Hükümet, sözkonusu mahkemenin,

yalnızca iki ayrı mahkeme arasında içtihat farklılığı ortaya çıktığı ve bir mahkemenin bir

kimseye bir hak tanıyan kararına karꢀılık, diğer mahkemenin bu kararın infazına imkân

tanımayan baꢀka bir karar verdiği durumlarda yetkili olduğunu hatırlatmaktadır. Hükümet,

sözkonusu mahkemenin yetkisinin sınırlı olduğu göz önüne alındığında, baꢀvuranların iddia

edilen içtihat farklılığına itiraz edebilecekleri baꢀka bir yargı organının mevcut olmadığını

kaydetmektedir. Bununla birlikte, bağımsızlık ve tarafsızlık ilkeleri doğrultusunda sivil, idari

6

ve askeri mahkemeler tarafından verilen kararlar kendi üst derece mahkemelerinin kontrolüne

sunulduğu için, Hükümet, Türk yargı sisteminde bu bakımdan bir eksiklik olduğunun

söylenemeyeceği kanaatindedir.

Baꢀvuranlar, bu argümanlara karꢀı çıkmakta ve taleplerinin reddedilmesinin eꢀitlik ve yargı

birliği ilkelerine aykırılık teꢀkil ettiğini savunmaktadır.

AĐHM, ulusal mevzuatı yorumlama görevinin ilk elde ulusal makamlara; bilhassa da

mahkeme ve yüksek mahkemelere düꢀtüğünü (bakınız Đspanya aleyhine Brualla Gómez de la

Torre davası, 19 Aralık 1997, prg. 31, Derleme 1997-VIII, ve Đspanya aleyhine Saez Maeso

davası, n^o77837/01, prg. 22, 9 Kasım 2004), kendi rolünün ise bu yorumların etkilerinin

AĐHS’ne uygun olup olmadığını tespit etmekten ibaret olduğunu hatırlatmaktadır.

AĐHM ayrıca, AĐHS'nin 6. maddesinin 1. paragrafındaki gereksinimler bakımından içtihat

farklılıklarını daha önce incelediğini kaydetmektedir (bakınız, özellikle, Fransa aleyhine

Zielinski ve Pradal ve Gonzalez ve diğerleri davası [GC], n^o24846/94 ve 34165/96'dan

34173/96'ya, CEDH 1999-VII, Romanya aleyhine Beian davası (n^o1), n^o30658/05, CEDH

2007-XIII (alıntılar), ve Bulgaristan aleyhine Iordan Iordanov ve diğerleri davası, n^o

23530/02, 2 Temmuz 2009). AĐHM'nin daha önce gördüğü benzer davalarda, ilk derece

mahkemelerinin verdiği kararlardaki farklılıklar, hiyerarꢀi çerçevesinde bu anlaꢀmazlıklarda

izlenecek yorum ꢀeklini belirleme yetkisine sahip yüksek mahkemeler tarafından karara

bağlanmıꢀtır (Zielinski ve Pradal ve Gonzalez ve diğerleri, ilgili bölüm, par. 59, ve Beian,

ilgili bölüm, par. 39).

AĐHM, böylece, bir ulusal yüksek mahkemenin içtihadında hukuki kesinlik ilkesine aykırı

olduğu ve AĐHS'nin 6. maddesinin 1. paragrafını ihlal ettiği ileri sürülen bir anlaꢀmazlığın

hangi ꢀartlarda ortaya çıktığı noktasında karar vermek durumunda kalmıꢀtır (bakınız Beian,

ilgili bölüm, prg. 34-40, Iordan Iordanov ve diğerleri, ilgili bölüm, prg. 48-49, Đspanya

aleyhine Pérez Arias davası, n^o32978/03, prg. 25, 28 Haziran 2007, ve Çek Cumhuriyeti

Schwarzkopf ve Taussik davası (karar), n^o42162/02, 2 Aralık 2008). AĐHM bunu yaparken,

değerlendirmelerine yön veren kıstasları belirtmiꢀtir (Iordan Iordanov ve diğerleri, ilgili

bölüm, prg. 48-49).

Bununla birlikte, mevcut davanın koꢀulları yukarıda incelenen davalardan belirgin bir

ꢀekilde farklılık göstermektedir. Mevcut davada, anlaꢀmazlıklar, bir ulusal yüksek

mahkemenin içtihadında ortaya çıkan farklılıktan değil, aralarında hiyerarꢀi olmayan ve her

biri kendine özgü bir yüksek mahkemeye sahip, iki ayrı ve özerk mahkemenin, içtihatlarının

uyumsuz olması nedeniyle verdiği farklı kararlardan kaynaklanmaktadır.

Gerçekten de, AĐHM, baꢀvuranların, sivil idare mahkemeleri ile askeri idare

mahkemelerinin 16 Mayıs 2001 tarihinde meydana gelen uçak kazasının koꢀullarını

değerlendirmeleri aꢀamasında ortaya çıkan farklılıktan ꢀikâyetçi olduğunu gözlemlemektedir.

Đlki tarafından verilen kararlarda – 3713 Sayılı Yasa’nın 21. maddesinde öngörülen aylık ve

nakdi tazminat hakkından yararlanmak için olmazsa olmaz ꢀart olarak kabul edilen – olay ile

terörle mücadele arasındaki nedensellik bağı kurulmuꢀ olmasına rağmen, ikincisi böyle bir

bağın olmadığı sonucuna varmıꢀtır.

Bu bağlamda AĐHM, öncelikle, iki ihtilaf hakkındaki farklı uygulamaların, ihtilaf konusu

olaylardaki koꢀulların farklılığı nedeniyle haklı gösterilmesi durumunda, içtihat farklılığı

olarak değerlendirilemeyeceğini hatırlatmaktadır (Türkiye aleyhine Erol Uçar davası (karar),

n^o12960/05, 29 Eylül 2009). AĐHM, daha sonra, bölgesel ve görevsel yetkilere sahip

7

mahkemelerinden oluꢀan her yargı sisteminin doğal olarak içtihat farklılıkları

barındırabileceğini hatırlatmaktadır. AĐHM, öte yandan bu tür farklılıkların aynı yetki

çevresinde bile görülebileceğini kabul etmektedir. Bunun, baꢀlı baꢀına, AĐHS'ne aykırı olduğu

söylenemez (Portekiz aleyhine Santos Pinto davası, n^o39005/04, prg. 41, 20 Mayıs 2008).

Aynı ꢀekilde, AĐHM, Hükümetin atıfta bulunduğu hâkimlerin karar alma özerkliğinin, aynı

metnin değiꢀik yargı kademelerinde farklı yorumlanmasını açıklayabileceğini kabul

etmektedir. Ancak AĐHM bu bağlamda, mahkemelerin uygulamaları arasındaki uyumu ve

içtihat birliğini sağlamaya yönelik mekanizmaların hayata geçirilmesinin önemli olduğunu

hatırlatmaktadır (Schwarzkopf ve Taussik, ilgili bölüm).

ꢁüphesiz, mevcut davaya bakıldığında, baꢀvuranların ꢀikâyet ettikleri farklılığın, değiꢀik

ulusal mahkemeler tarafından incelenen davaların koꢀullarının farklı olmasından değil, bu

mahkemelerce yapılan esasa iliꢀkin incelemede hakkın uygulanmasının ve bu uygulamaların

doğurduğu sonuçların farklı olmasından kaynaklandığı anlaꢀılmaktadır. Bu doğrultuda AĐHM,

mevcut davada ortaya çıkan içtihat farklılığının, idari yargı sisteminin yapısından ve

bünyesinde aynı yetkiye sahip iki ayrı türde mahkeme barındırmasından kaynaklandığını

gözlemlemektedir.

Aynı yetki alanında paralel olarak faaliyette bulunan bu mahkemeler, iç hukuk gereğince

ilke olarak uymaları gereken kendi yetki sınırlarına riayet etmemiꢀlerdir. Baꢀvuranların

ꢀikâyet ettikleri hukuki yorum farklılıklarının kaynağında mahkemelerin yetki sınırlarına

riayet etmemeleri yattığından, AĐHM, Uyuꢀmazlık Mahkemesi’nin, 3713 Sayılı Yasa

uyarınca aylık ödenmesi hususunda ortaya çıkan anlaꢀmazlıklarda, Askeri Yüksek Đdare

Mahkemesi’nin yetkili olduğunu açıkça belirleyerek (Uyuꢀmazlık Mahkemesi’nin 11 Aralık

2006 tarih ve E. 2006/246, K. 2006/236 sayılı kararı), bu konudaki hukuki yorum

farklılıklarının kaynağını ortadan kaldırdığı kanaatindedir.

Gerçekten de, Uyuꢀmazlık Mahkemesi’nin davaya bakması, sivil idare mahkemeleri ile

askeri idare mahkemeleri arasında yetki alanları konusundaki uyuꢀmazlıkla ilgili bir karar

verilmesine imkân sağlamıꢀ ve sivil idare mahkemelerinin askeri idare mahkemelerinin

yetkisinde olan davalara bakmasına ilke olarak son vermiꢀtir.

Bu itibarla, baꢀvuranların ulusal mahkemelere baꢀvurduğu tarihte, iki ayrı ve özerk

mahkemenin aynı hukuki metin hakkında birbirinden farklı iki yorum yapmıꢀ olması tek

baꢀına hukuki güvenlik ilkesine aykırılık oluꢀturmamakla birlikte, iç hukuktaki bu

uyumsuzluğun kaynağını ortadan kaldırılabilecekken bunun yapılmamıꢀ olması üzücü bir

durumdur.

Bu bağlamda AĐHM, iç hukuktaki farklı kararları, her ne kadar ilk bakıꢀta benzer

ihtilaflarla ilgili gibi görünseler dahi, bağımsız mahkemeler tarafından verilmiꢀ olmaları

nedeniyle karꢀılaꢀtıramayacağını hatırlatmaktadır (Hollanda aleyhine Engel ve diğerleri

davası, 8 Haziran 1976, prg. 103, seri A n^o22, ve Portekiz aleyhine Gregório de Andrade

davası, n^o41537/02, prg. 36, 14 Kasım 2006). Durum böyle olmakla birlikte, AĐHM,

Uyuꢀmazlık Mahkemesi’nin askeri idare mahkemelerinin yetkisini pekiꢀtiren tutumu göz

önüne alındığında, mevcut davada, baꢀvuranların, anlaꢀmazlığın bu mahkemeler tarafından

incelenmesi ya da çözüme bağlanması nedeniyle görevli mahkemenin davaya bakmaktan

imtina ettiğini ve bu nedenle haksızlığa uğradıklarını iddia edemeyecekleri görüꢀündedir.

Bu nedenle AĐHM, AĐHS'nin 6. maddesinin 1. paragrafının ihlal edilmediği sonucuna

varmaktadır.

8

AĐHM, böylece baꢀvuranların temel ꢀikâyetlerine cevap verdiği kanaatine varmakta ve

geriye kalan ꢀikâyetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME,

1. Oybirliğiyle, baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Bire karꢀı altı oyla, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edilmediğine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 27 Mayıs 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

9

YARGIÇ POPOVĐC’ĐN AYRIK OY GÖRÜꢀÜ

Çoğunluk, kararın ilgili paragrafında «aynı hukuki metin hakkında iki ayrı ve özerk

mahkemenin iki farklı yorum yapmıꢀ olmasına» dikkat çekmekte, fakat bu durumun hukuki

güvenlik ilkesine karꢀı herhangi bir ihlale yol açmadığı sonucuna varmaktadır.

Meslektaꢀlarımın oyçokluğuyla almıꢀ olduğu bu kararda aynı görüꢀe katılmamaktayım.

Kanaatimce baꢀvuranların içinde bulundukları durum, mahkemenin davaya bakmaktan imtina

etmesine benzer bir durumdur. Bir yandan baꢀvuranların davası, aynı durumdaki diğer

vatandaꢀlar gibi idare mahkemesince görülmemiꢀ; diğer yandan aynı kaza sırasında oğullarını

kaybeden diğer dört ailenin yaptıkları taleplerin idare mahkemesince kabul edilmesine karꢀın,

baꢀvuranlara askeri idare mahkemesi tarafından aynı olanak tanınmamıꢀtır.

Bu noktada, idare mahkemesine yapılan ve aynı olayla ilgili benzer sorunları kapsayan diğer

bütün baꢀvurular kabul gördüğü halde, neden yalnızca baꢀvuranlara bu mahkemeye baꢀvuru

hakkı tanınmadığı hususunun cevapsız kaldığının altını çizmek isterim.

Baꢀvuruda, diğer tüm vatandaꢀlara tanınan hukuki güvenlikten baꢀvuranları yoksun bırakan

bir ulusal içtihat tutarsızlığı mevcuttur. Bu gerekçelerle, baꢀvuranların adil yargılanma

hakkından faydalanamadıkları ve sonuç olarak, AĐHS’nin 6. maddesinin ihlal edildiği

görüꢀündeyim.

10