COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ D A ĐRE

NURHAN YILMAZ (2) – TÜRKĐYE DAVASI

(B a ꢀvuru no. 16741/04)

KARAR

STRAZBURG

8 Nisan 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

NURHAN YILMAZ (2) – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 16741/04 no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı

Nurhan Yılmaz’ın (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 21 Nisan 2004 tarihinde

Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu

baꢀvurudur.

Baꢀvuran, AĐHM önünde Mardin Barosu avukatlarından Ö. Mungan tarafından temsil

edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1978 doğumludur ve Đzmir’de yaꢀamaktadır. Baꢀvuran, “Ekmek ve Adalet”

adlı siyasi derginin Đzmir ꢀubesi temsilciliğini yapmaktaydı. 29 Nisan 2003 tarihinde polis,

derginin bürosunda yaptığı bir aramada yasadıꢀı olduğundan ꢀüphelenilen bazı kitap ve

dergiler bulmuꢀtur. Bu yayınlara el konulmuꢀtur.

Belirtilmeyen bir tarihte baꢀvuran devam etmekte olan soruꢀturma kapsamında ifade

vermek üzere polis karakoluna gitmiꢀ, sorgusu sırasında yanında avukatı da yer almıꢀtır.

19 Haziran 2003 tarihinde Đzmir Cumhuriyet Savcısı Đzmir Sulh Ceza Mahkemesi’ne bir

iddianame sunmuꢀ, baꢀvuranın iꢀyerinde bulunan kimi materyallerin daha önce Đstanbul

Devlet Güvenlik Mahkemesi kararı ile yasadıꢀı ilan edildiği gerekçesiyle baꢀvuranı TCK’nın

526/1. maddesi uyarınca “yetkili makamların emirlerine uymamak”la suçlamıꢀ, iddianame

baꢀvurana tebliğ edilmemiꢀtir.

Đzmir Sulh Ceza Mahkemesi, duruꢀma yapmadan 14 Temmuz 2003 tarihinde verdiği

ceza kararnamesi ile baꢀvuranı suçlandığı üzere mahkûm etmiꢀ ve üç ay hapis cezası

vermiꢀtir. Mahkeme daha sonra baꢀvuranın cezasını 606,874,000 Türk Lirası¹para cezasına

çevirmiꢀtir. Mahkeme bu ꢀekilde, görece hafif suçlar için CMUK’un 386. maddesinde

öngörülen “basitleꢀtirilmiꢀ usul”ü uygulamıꢀtır.

Baꢀvuran, sözkonusu karara Đzmir Asliye Ceza Mahkemesi’nde itiraz etmiꢀtir.

Dilekçesinde birinci derece mahkemesinin kendisinin ifadesine baꢀvurmaması, bu nedenle

savunma haklarının ihlal edilmesinden ꢀikâyetçi olmuꢀtur. Dilekçede ayrıca baꢀvuranın ifade

vermek üzere polis karakoluna gittiğinde sorgulama sırasında yanında avukatının da

bulunduğu belirtilmiꢀtir.

Asliye Ceza Mahkemesi duruꢀma yapmaksızın 17 Ekim 2003 tarihinde baꢀvuranın

itirazını reddetmiꢀtir. Nihai karar baꢀvurana 27 Ekim 2003 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.

¹O dönemde yaklaꢀık 390 Euro’ya eꢀdeğer.

1

NURHAN YILMAZ (2) – TÜRKĐYE KARARI

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, davasında açık duruꢀma yapılmaması nedeniyle kendisini bizzat ya da avukatı

vasıtasıyla savunma imkânı bulamamasından ꢀikâyetçi olmuꢀtur. Ayrıca gözaltındayken de

adli yardım imkânından mahrum bırakıldığını iddia etmiꢀ, ꢀikâyetlerini AĐHS’nin 6/1 ve

6/3(c) maddelerine dayandırmıꢀtır.

Hükümet iddiaları reddetmiꢀtir.

A. Kabuledilebilirlik

Baꢀvuranın gözaltındayken adli yardım alamaması iddiası ile ilgili olarak Hükümet,

baꢀvuranın gözaltına alınmadığını savunmuꢀtur. Soruꢀturma kapsamında baꢀvuranın ifade

vermek üzere polis karakoluna çağrıldığını ve sorgu sırasında avukatının da hazır

bulunduğunu ifade etmiꢀlerdir. Bu hususun baꢀvuranın Đzmir Asliye Ceza Mahkemesi’ne

verdiği 15 Ekim 2003 tarihli dilekçede de kabul edildiğini savunmuꢀlardır.

Baꢀvuran bu konuda yorum yapmamıꢀtır.

Baꢀvuranın sözkonusu cezai soruꢀturma ile bağlantılı olarak gözaltına alınmadığı

gözlenmektedir. Ayrıca ifade vermek üzere polis karakoluna çağrıldığında baꢀvurana

avukatının eꢀlik ettiği de açıktır. Dolayısıyla Mahkeme sözkonusu ꢀikâyeti tamamen

dayanaksız bulmakta ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca açıkça

dayanaktan yoksun olmaları nedeniyle reddetmektedir.

Ne var ki baꢀvurunun kalan kısmının AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı

çerçevesinde dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, baꢀvurunun baꢀka açılardan

bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru

kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. Genel ilkeler

AĐHM, duruꢀmaların kamuya açık olarak yapılması gerektiğinin, 6/1 maddede ortaya

konan temel bir ilke olduğunu yineler. Bu kamuya açık olma durumu, adaletin kamu denetimi

olmaksızın yerine getirilmesine karꢀı davacıları korumaktadır. Bu, ayrıca insanların

mahkemelere duydukları güvenin korunmasının bir yoludur. Adaletin yerine getirilmesinde

saydamlığı sağlayan kamuya açık olma durumu, 6/1 maddenin, demokratik toplum

ilkelerinden biri olan adil yargılanma amacının yerine getirilmesine katkıda bulunmaktadır

(bkz. diğer içtihatlar yanında Stefanelli – San Marino, no. 35396/97).

Bütün olarak ele alındığında 6. madde, sanığın bir ceza duruꢀmasında etkin olarak yer

alma hakkını teminat altına almaktadır. Bu durum genel olarak, yalnızca duruꢀmada hazır

bulunma hakkını değil, aynı zamanda gerekli olduğunda adli yardım alma ve davayı etkin

ꢀekilde takip etme haklarını da içermektedir. Bu tür haklar, çekiꢀmeli dava kavramının özünde

zımnen var olduğu gibi, aynı zamanda 6. maddenin 3. fıkrasının (c) ve (e) bentlerinde yer

2

NURHAN YILMAZ (2) – TÜRKĐYE KARARI

alan teminatlardan kaynaklanabilmektedir (bkz. diğer içtihatlar yanında Stanford – Đngiltere,

A Serisi no. 282-A).

Ayrıca 6/1 madde, birinci derece kararını temyiz etme hakkını garanti etmemektedir.

Ancak, iç hukukun, temyiz hakkı sağladığı durumlarda, temyiz iꢀlemleri yargılama sürecinin

uzantısı olarak görülecek ve dolayısıyla 6. maddeye tabi olacaktır (bkz. Delcourt – Belçika, A

Serisi no. 11).

2. Sözkonusu ilkelerin somut davaya uygulanması

Mahkeme öncelikle 30 Haziran 2004 tarihli bir kararla Anayasa Mahkemesi’nin eski

TCK’nın 390/3 maddesini, bireylerin davaların açık olarak görülmesinden mahrum

bırakılmasının adil yargılanma hakkına aykırı olduğu gerekçesiyle Anayasaya aykırı bularak

oybirliğiyle iptal ettiğini kaydeder. Ayrıca 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren yeni Türk

Ceza Kanunu ve yeni Ceza Muhakemesi Kanunu ile ceza kararnamesi uygulaması sona

erdirilmiꢀtir.

Ancak Mahkeme, olay zamanında yürürlükte olan ilgili iç hukuk kurallarına uygun

olarak baꢀvuranın yargılanması sırasında açık duruꢀmaya yer verilmediğini gözlemler. Ceza

kararnamesi çıkaran ve baꢀvuranı para cezasına çarptıran Đzmir Sulh Ceza Mahkemesi gibi,

itirazı inceleyen Đzmir Asliye Ceza Mahkemesi de kararını dava dosyasındaki belgelere

dayanarak vermiꢀtir. Baꢀvurana, davasını gören mahkemeler önünde kendisini bizzat ya da

avukatı vasıtasıyla savunma imkânı tanınmamıꢀtır. Bu nedenle Mahkeme, baꢀvuranın cezai

kovuꢀturmaya aktif olarak katılamadığı kanaatindedir.

Yukarıda belirtilenler ıꢀığında Mahkeme, adli merciler tarafından uygulanan usulün

baꢀvuranın savunma haklarını tam olarak kullanmasını engellediği ve dolayısıyla yargılamayı

adil olmayan bir hale getirdiğine karar vermiꢀtir.

Dolayısıyla AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. 1 NO’LU PROTOKOLÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, polisin yaptığı aramayı takiben çeꢀitli kitap ve dergilere el konulmasının

AĐHS’ye ek 1 no’lu Protokolün 1. maddesine ihlal teꢀkil ettiği iddiasında bulunmuꢀtur.

Mahkeme bu mülkün baꢀvurana değil dergiye ait olduğunu ve baꢀvuranın somut

baꢀvuruyu dergi adına açmamıꢀ olduğunu kaydeder. Dolayısıyla 1 no’lu Protokolün 1.

maddesi bağlamında baꢀvuranın mülkiyet hakkına hiçbir müdahalede bulunulmamıꢀ olması

nedeniyle dergi adına bu hakkın ihlal edildiği iddiasında bulunamaz (bkz. Nurhan Yılmaz –

Türkiye, no. 21164/03).

Bu nedenle baꢀvurunun bu kısmı AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları

bağlamında açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle reddedilmelidir.

3

NURHAN YILMAZ (2) – TÜRKĐYE KARARI

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

Baꢀvuran adil tatmin için bir talepte bulunmamıꢀtır. Bu nedenle Mahkeme kendisine

herhangi bir ödeme yapılmasına gerek bulunmadığı kanaatindedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvuranın adil yargılanmaya iliꢀkin ꢀikâyetinin kabuledilebilir, baꢀvurunun kalan

kısmının ise kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2 ve 3.

paragrafları uyarınca 8 Nisan 2008 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Françoise ELENS

-PASSOS

Françoise TULKENS

Kâtip Yardımcısı

Baꢀkan

4