COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

NURĐ KURT - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no. 37038/97)

KARAR

STRAZBURG

29 Kasım 2005

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,

üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Nuri Kurt - Türkiye davasında,

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Đkinci Daire)

Baꢀkan J.-P COSTA,

Yargıçlar A.B. BAKA,

I.CABRAL BARRETO,

R. TÜRMEN,

K. JUNGWIERT,

M.UGREKHELIDZE

E.FURA-SANDSTRÖM ve

Bölüm Sekreter Yardımcısı S.NAISMITH’in katılımı ile 8 Kasım 2005 tarihinde toplanmıꢀ ve

anılan tarihte izleyen kararı vermiꢀtir:

USUL

1.Dava, Nuri Kurt (“baꢀvuran”) isimli Türk vatandaꢀının, 30 Mayıs 1997 tarihinde

Đnsan Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) eski 25.

maddesi çerçevesinde Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na (“Komisyon”) Türkiye

Cumhuriyeti aleyhine yaptığı baꢀvurudan (no.37038/97) kaynaklanmaktadır.

2.Kendisine adli yardım sağlanmıꢀ olan baꢀvuran, Diyarbakır Barosu’na bağlı M. Vefa

isimli avukat tarafından temsil edilmiꢀtir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) AĐHM’deki iꢀlemler

için herhangi bir Ajan tayin etmemiꢀtir.

3.Baꢀvuran, Diyarbakır’ın Kocaköy ilçesine bağlı Suçıktı köyündeki evinin Devlet

güvenlik güçleri tarafından tahrip edilmesinden ve Türk yetkililerin köyüne dönüꢀüne izin

vermemesinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuran, evinin tahrip edilmesinin ve köyüne dönmesine

izin verilmemesinin, AĐHS’nin 6., 8., 13. ve 14. maddeleri ile, 1 no’lu Protokol’ün 1.

maddesini ihlal ettiğini iddia etmiꢀtir.

4.Baꢀvuru, AĐHS’nin 11 no’lu Protokolü’nün yürürlüğe girdiği 1 Kasım 1998 tarihinde

AĐHM’ye iletilmiꢀtir (11 no’lu Protokol’ün 5 § 2. maddesi).

5.Baꢀvuru, AĐHM’nin Üçüncü Dairesi’ne tevzi edilmiꢀtir (AĐHM Đç Tüzüğü’nün 52 §

1. maddesi). Bu Daire içinde ise, davaya bakacak olan Bölüm (AĐHS’nin 27. maddesi) 26 § 1.

maddenin gerektirdiği gibi oluꢀturulmuꢀtur.

6.12 Haziran 2003 tarihli bir kararla, AĐHM baꢀvuruyu kabuledilebilir ilan etmiꢀtir.

7.Baꢀvuran ve Hükümet, esaslara iliꢀkin olarak ayrı ayrı görüꢀ bildirmiꢀlerdir (Đç

Tüzük, 59 § 1).

2

8.1 Kasım 2004 tarihinde, AĐHM, Dairelerinin kompozisyonunu değiꢀtirmiꢀtir (Đç

Tüzük 25 § 1). Dava, yeni oluꢀturulmuꢀ olan Đkinci Daire’ye tevzi edilmiꢀtir (Đç Tüzük, 52 §

1).

OLAYLAR

I.DAVA ꢁARTLARI

9.Nuri Kurt isimli baꢀvuran, Türk vatandaꢀı olup 1954 doğumludur ve Diyarbakır’da

ikamet etmektedir. 1994’e kadar baꢀvuran, Diyarbakır’ın Kocaköy ilçesine bağlı Suçıktı

Köyü’nde yaꢀamıꢀtır.

10.Baꢀvuru, baꢀvuranın evinin Devlet güvenlik güçleri ve köy korucuları tarafından

tahrip edildiği ve ulusal yetkililerin baꢀvuranın köyüne dönmesine izin vermediği iddiaları ile

ilgilidir.

11.Baꢀvuranın evinin tahrip edilmesi ve köyüne dönememesi iddialarını çevreleyen

olaylara iliꢀkin olarak taraflar arasında ihtilaf bulunmaktadır.

A.Baꢀvuranın anlatımına göre olaylar

12.Aralık 1994’te, Suçıktı Köyü’ne komꢀu olan Geyiksırtı Köyü yolunun üzerinde bir

mayın patlamıꢀ ve köy korucularının ölümüne sebep olmuꢀtur. Kocaköy Đlçe Jandarma

Komutanlığı güvenlik güçleri ve Geyiksırtı Köyü’nden köy korucuları, köy korucusu olarak

görev yapmayı reddettikleri için Suçıktı Köyü sakinlerini patlamanın failleri olarak

suçlamıꢀlardır. Sakinler evlerini bir hafta içinde boꢀaltmazlarsa, köyü boꢀaltmakla tehdit

etmiꢀlerdir. Baꢀvuran, birkaç köylü ile birlikte, evini terk etmiꢀ ve ꢀu anda yaꢀadığı

Diyarbakır’a taꢀınmıꢀtır.

13.Temmuz veya Ağustos 1995 civarında, Geyiksırtı köy korucuları, köylülerin

Suçıktı’daki hasadını yakmıꢀtır. Olay esnasında, az sayıda ev alev almıꢀ ancak baꢀvuranın evi

sağlam kalmıꢀtır.

14.Belirli olmayan bir tarihte baꢀvuran, tanıdıklarından, güvenlik güçlerinin ve köy

korucularının,genel seçimlerden iki gün önce, 22 Aralık 1995 tarihinde, köydeki diğer bütün

evlerle birlikte evini yaktığını öğrenmiꢀtir.

15.Köyün yakılmasının hemen ardından, komꢀu köy Günalan’a güvenlik güçleri ve

köy korucuları gelmiꢀtir. Köylülere köy meydanında toplanmalarını söylemiꢀler ve yapılacak

seçimlerde HADEP’e (Halkın Demokratik Partisi) oy verirlerse Günalan’daki evleri de

yakacaklarını söyleyerek tehdit etmiꢀlerdir.

16.2 ꢁubat 1996 tarihinde, köyünden birkaç kiꢀiyle birlikte baꢀvuran, Diyarbakır

Valiliği’ne, Kocaköy Kaymakamlığı’na ve Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı’na dilekçe

vermiꢀtir. Kocaköy Đlçe Jandarma Komutanlığı güvenlik güçleri ve Geyiksırtı köy

korucularının, köydeki baꢀka evlerle birlikte kendi evini de yaktığını belirterek ꢀikayetçi

3

olmuꢀtur. Olayın faillerinin soruꢀturulmasını, zararın tazminini, kendisinin ve diğer köylülerin

evlerine dönebilmelerinin sağlanması için gerekli tedbirlerin alınmasını talep etmiꢀtir.

17.1 Mayıs 1997 tarihinde, Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı görevsizlik kararı almıꢀ

ve Memurin Muhakematı Kanunu uyarınca, dava dosyasını Diyarbakır Đl Đdare Kurulu’na

göndermiꢀtir.

18.30 Mayıs 1997 tarihinde, baꢀvuran, AĐHS’nin 6., 8., 13. ve 14. maddeleri ile 1 no’lu

Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği iddiasıyla Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na

baꢀvurmuꢀtur.

19.31 Mayıs 1997 tarihinde, Kocaköy Đlçe Đdare Kurulu, baꢀvuranın iddialarına yönelik

soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır. Soruꢀturma, Memurin Muhakematı Komisyonu (MMK) tarafından

muhakkik seçilen Jandarma Binbaꢀı Metin Fırat tarafından yürütülmüꢀtür.

20.3 Eylül 1997 tarihinde, Memurin Muhakematı Komisyonu (MMK), Suçıktı’daki

evlerin pek çoğunun, Karaçimen’in Haran mezrasında tarlada anız yakılmasından çıkan

yangınla yandığını tespit etmiꢀtir. MMK, suçlanan güvenlik görevlileri ve köy korucularına

yönelik iꢀlem baꢀlatılmamasına karar vermiꢀtir. Ardından, dava dosyası Diyarbakır Bölge

Đdare Mahkemesi’ne gönderilmiꢀtir.

21.27 Kasım 1997 tarihinde, Kocaköy Đlçe Đdare Kurulu, kararı baꢀvurana

bildirilmiꢀtir.

22.1 Aralık 1997 tarihinde, baꢀvuran, MMK kararına karꢀı Diyarbakır Bölge Đdare

Mahkemesi’ne itirazda bulunmuꢀtur.

23.2 Aralık 1997 tarihinde, Diyarbakır Đdare Mahkemesi, soruꢀturma dosyasının

tamamlanmamıꢀ olması nedeniyle MMK’nın kararını bozmuꢀtur. Mahkeme, soruꢀturma

yetkililerinin, konuyla ilgili bir karar vermeden önce baꢀvuranı dinlemesi gerektiğini gerekçe

göstermiꢀtir.

24.8 Temmuz 1998 tarihinde, soruꢀturma dosyasını tamamladıktan sonra, MMK,

güvenlik güçleri ve köy korucularına yönelik hiçbir iꢀlem baꢀlatılmayacağına iliꢀkin 3 Eylül

1997 tarihli kararını yinelemiꢀtir.

25.20 Ekim 1998 tarihinde, Diyarbakır Bölge Đdare Mahkemesi, MMK’nın kararını

onamıꢀtır.

26.8 Temmuz 1999 tarihinde, AĐHM Sekreteryası, baꢀvuranın temsilcisine Đdare

Mahkemesi’nin kararının bir kopyasını temin etmesini talep ettiği bir yazı göndermiꢀtir.

27.20 Temmuz 1999 tarihinde, baꢀvuran, 20 Ekim 1998 tarihli kararının bir kopyası

için Diyarbakır Bölge Đdare Mahkemesi’ne baꢀvurmuꢀtur. Talep reddedilmiꢀ ve baꢀvurana,

Kocaköy Kaymakamlığı’na baꢀvurması söylenmiꢀtir.

28.Temmuz 2000 tarihinde, kimliği belirli olmayan köy korucularınca teꢀvik edilen bir

grup, hayvanlarıyla birlikte Suçıktı köyüne yerleꢀmiꢀtir.

4

29.17 Ağustos 2000 tarihinde baꢀvuran, ailesinin Suçıktı’ya dönmesine izin verilmesi

ve yeni gelenlerin mülklerinden çıkarılmaları için Kocaköy Kaymakamlığı’na bir dilekçe

yazmıꢀtır. Baꢀvuran, bu dilekçesine herhangi bir yanıt alamamıꢀtır.

B.Hükümet’in anlatımına göre olaylar

30.Nisan 1994’te baꢀvuran ve diğer köylüler, PKK (Kürdistan Đꢀçi Partisi) baskısı

nedeniyle Suçıktı Köyü’nü terk etmiꢀlerdir.

31.27 Eylül 1994 tarihinde, Diyarbakır’a bağlı Karaçimen Köyü’nün bir mezrası olan

Haran’da, bir tarlada anız yakılmasından dolayı bir yangın çıkmıꢀtır. Yangın, kontrolden

çıkmıꢀ ve Bozbağla Köyü, Gültarla Mezrası ve Suçıktı Köyü’ne yayılmıꢀtır. Kocaköy

Đtfaiyesi’nin ve komꢀu köylerdeki köy korucularının çabalarına rağmen, Suçıktı’daki yapıların

çoğu yanmıꢀ, ancak baꢀvuranın evi zarar görmemiꢀtir.

32.19 Aralık 1996 tarihinde, baꢀvuran, Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı’na dilekçe

vermiꢀ ve evinin Kocaköy Đlçe Jandarma Komutanlığı’nda görevli güvenlik güçleri ve

Geyiksırtı Köyü’nün köy korucuları tarafından yakılmasından ꢀikayetçi olmuꢀtur.

33.17 Mart 1997 tarihinde, Diyarbakır Cumhuriyet Baꢀsavcısı, yetkisizlik kararı

vermiꢀ ve dava dosyasını, Memurin Muhakematı Kanunu uyarınca Diyarbakır Đdare Kurulu’na

göndermiꢀtir.

34.16 Mayıs 1997 tarihinde, Diyarbakır Valiliği, baꢀvuranın iddialarına yönelik

soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır.

35.31 Mayıs 1997 tarihinde, Kocaköy Đlçe Jandarma Komutanlığı tarafından,

baꢀvuranın iddialarını soruꢀturmak üzere bir jandarma yüzbaꢀı tayin edilmiꢀtir. 6 Haziran

1997 ve 5 Ağustos 1997 tarihinde, soruꢀturmacı, komꢀu köy sakinleri, ordu mensupları ve

Kocaköy itfaiyecileri dahil olmak üzere, toplam on dört tanığın ifadesini almıꢀtır.

36.Bu ifadeler ıꢀığında, soruꢀturmacı, Suçıktı’daki evlerin, Karaçimen’in Haran

mezrasında bir tarlada anız yakılmasıyla baꢀlayan bir yangın sonucunda Eylül 1994 tarihinde

yandığını sonucuna varmıꢀtır. Ayrıca, baꢀvuranın evinin ahꢀap bölümlerinde yanma izinin

bulunmadığını ve dolayısıyla, ateꢀe maruz kalmıꢀ olamayacağını da not etmiꢀtir.

37.Ayrıca, Jandarmaların yürüttüğü soruꢀturma, baꢀvuranın tarlasını, mahsulden pay

karꢀılığında iki köylüye kiraya verdiğini ortaya çıkarmıꢀtır, bu da bazı köylüler ve muhtar

tarafından teyit edilmiꢀtir.

38.ꢁu anda, Suçıktı’da ikamet eden ve tarla ekip biçen sakinler bulunmaktadır.

C.Taraflarca sunulan belgeler

1.Baꢀvuran tarafından sunulan belgeler

5

(a)Baꢀvuranın Diyarbakır Valiliği’ne verdiği 2 ꢁubat 1996 tarihli dilekçenin bir kopyası

39.Baꢀvuran, Diyarbakır Valiliği’ne verdiği dilekçesinde, Suçıktı sakinlerinin zorla

çıkarılmasından ve akabinde köydeki evlerin güvenlik güçleri ve köy korucularının

yakılmasından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuran, güvenli bir ꢀekilde evlerine dönmelerinin taahhüt

edilmesini, faillerin adalet huzuruna çıkarılmasını ve zararın tazminini talep etmiꢀtir.

(b)MMK’nın 3 Eylül 1997 tarihli kararına karꢀı baꢀvuranın Diyarbakır Bölge Đdare

Mahkemesi’ne verdiği dilekçenin bir kopyası

40.1 Aralık 1997 tarihinde, baꢀvuran, MMK’nın kovuꢀturma açılmaması kararına

karꢀı Diyarbakır Bölge Đdare Mahkemesi’ne itirazda bulunmuꢀtur. Baꢀvuran, MMK’nın

suçları örtbas etmek için yüzeysel bir soruꢀturma yaptığından ꢀikayetçi olmuꢀtur.

(c)Baꢀvuranın Diyarbakır Bölge Đdare Mahkemesi’ne yazdığı, bildirim talep ettiği dilekçesinin bir

kopyası

41.20 Temmuz 1999 tarihinde, baꢀvuran 2 Aralık 1997 ve 20 Ekim 1998 tarihli

kararlarının kopyasını almak için Diyarbakır Bölge Đdare Mahkemesi katipliğine

baꢀvurmuꢀtur. Talep reddedilmiꢀtir.

(d)Mehmet Yoldaꢀ’ın 4 Temmuz 2000 tarihli yazılı ifadesi ve Abdulbaki Đpek, Masum Tosin,

Hasan Kaya ve Mevlude Uçar’ın 3 Temmuz 2000 tarihli yazılı beyanları

42.1994’e kadar, tanıklar Suçıktı sakiniydiler. Ayrı ayrı olarak, kısmen birbiriyle

örtüꢀen beyanlar vermiꢀlerdir.

43.Bu tanıklardan, Yoldaꢀ, 1994’te güvenlik görevlileri ve köy korucularının

kendilerine ya köy korucusu olmaları ya da köyü boꢀaltmaya yönelik baskı uyguladığını

belirtmiꢀtir. Yoldaꢀ ve Đpek, güvenlik güçlerinin ve köy korucularının köylüleri rahatsız

ettiklerini, zira onların PKK’ya yardım ve yataklık yaptıklarına inandıklarını ifade etmiꢀlerdir.

Ayrıca, pek çok kez köyün basıldığını ve arandığını ve köylülerin sürekli dövüldüğünü iddia

etmiꢀlerdir.

44.Yoldaꢀ, Ekim ya da Kasım 1992’de kimliği belirsiz kiꢀilerin köye ateꢀ açtığını,

Yoldaꢀ’ı yaraladığını ve 15 yaꢀındaki kızını öldürdüğünü ifade etmiꢀ, ancak bu diğer

tanıklarca teyit edilmemiꢀtir. Yoldaꢀ, Kırmataꢀ ve Rıkala köylerinin korucularının açılan

ateꢀten sorumlu olduğu söylentilerini duymuꢀtur. Görevde olan Cumhuriyet Savcısı’nın, bir

ifade dahi almadan sahte bir soruꢀturma yürüttüğüne inanmıꢀtır. Güvenlik güçlerinin ve köy

korucularının, eğer suçlu oldukları iddia edilen köy korucularına yönelik ꢀikayette

bulunurlarsa köylüleri öldürmekle tehdit ettiklerini belirtmiꢀtir. Korku ve ihmal sebebiyle,

Yoldaꢀ bu tehditlerle ilgili olarak yetkililere ꢀikayette bulunmamıꢀtır.

45.Yoldaꢀ ve Đpek, Mart 1993’te güvenlik güçleri ve köy korucularının köylüleri

Akrad-Günalan’da toplayıp onlara iꢀkence yaptıklarını ileri sürmüꢀlerdir. Abdulbaki Đpek,

olay hakkında daha ayrıntılı açıklamalarda bulunmuꢀ ve kendisinin dört kurbandan biri

olduğunu ve üç kaburga kemiğinin kırıldığını belirtmiꢀtir. Ayrıca, güvenlik güçleri ve köy

korucularının mayın patlaması olayı karꢀısında hiddetlenerek Suçıktı’ya geldiklerini ve eğer

6

köyü boꢀaltmazlarsa köylüleri öldürmekle tehdit ettiğini de belirtmiꢀlerdir. Daha evvelki

olaylara ek olarak bu tehditler, tanıkların ve ailelerinin köyü belirli olmayan bir tarihte terk

etmelerine neden olmuꢀtur. Bunun aksine, Masum Tosin, Hasan Kaya ve Mevlude Uçar, Eylül

1994’teki yangının, kendilerinin köyü terk etmesinden altı ya da yedi ay sonra meydana

geldiğini ifade etmiꢀtir. Bu bağlamda, Tosin ve Kaya, yangından sonra zararı incelemek

amacıyla köye gittiklerini kaydetmiꢀtir. Bu ifadelerden, bu tanıklar ve aileleri dahil olmak

üzere en azından bazı köylülerin, köyü, mayının patladığı ve güvenlik güçleri ile köy

korucularının Suçıktı sakinlerini iddiaya göre evlerini boꢀaltmaya zorladığı tarih olan Aralık

1994’ten çok önce terk ettikleri görünmektedir.

46.Hükümet’in köyün PKK baskısı sebebiyle boꢀaltıldığı iddiasına karꢀın, tanıklar

PKK militanlarının Suçıktı’ya hiç gelmediklerini ve herhalükarda köylüleri korkutmadıklarını

izah etmiꢀlerdir.

47.1994’te çıkan yangınla ilgili olarak, tanıklar yangının Haran mezrasına, Gültarla

Köyü’ne, sonunda da Suçıktı’ya sıçradığını ve baꢀvuranın ve erkek kardeꢀininki de dahil

olmak üzere, bu alanlardaki hasadı yaktığını anlatmıꢀtır. Suçıktı’nın batısında yaklaꢀık 20 evin

yandığını, betonarme evler ile köyün merkeziyle batısındaki evlerin yangında hasar

görmediğini belirmiꢀlerdir.

48.Tanıklar, komꢀu köylerdeki tanıdıklarından, 1995 genel seçimlerinden iki gün önce

(yani 22 Aralık 1995’ten iki gün önce), güvenlik güçleri ve köy korucularının, 1994’teki

yangında hasar almayan evleri ateꢀe verdiğini duyduklarını söylemiꢀlerdir. Yoldaꢀ ve Đpek’e

göre, Suçıktı’nın yakılmasından hemen sonra, güvenlik güçleri ve köy korucuları Akrad-

Günalan Köyü’ne gitmiꢀler ve köylüleri eğer seçimde HADEP’e oy verirlerse o köyü de

yakmakla tehdit etmiꢀlerdir.

49.Tanıklar, 1998 ya da 1999’dan beri yetkililerin, Suçıktı Köyü sakinlerinin tarlalarını

komꢀu köylülere ortaklık ꢀeklinde vererek iꢀletmelerine izin verdiklerini eklemiꢀlerdir. Ancak,

baꢀvuran ve erkek kardeꢀine bu iznin verilmediğini iddia etmiꢀlerdir.

(e)Zeynar Nifak ve Yemlihan Fahrioğlu’nun 18 Kasım 2003 tarihinde verdikleri ifadeler

50.Nifak ve Fahrioğlu, çocukluklarından bu yana Diyarbakır’ın Kocaköy ilçesine bağlı

Karaçimen köyünde yaꢀamaktaydı. 2002’den beri baꢀvuranın tarlasını iꢀlemekteydiler. 1 ꢁubat

2003 tarihinde, Kocaköy Đlçe Jandarma Komutanlığı’na çağrılmıꢀ ve kendilerine bazı belgeler

imzalattırılmıꢀtır, daha sonra bunların ifadeleri olduğunu öğrenmiꢀlerdir. Đkisi de okuma

yazma bilmediğinden, bu ifadelerin içeriğini fark etmemiꢀlerdir.

51.Ayrıca, herkesin köyün nasıl boꢀaltıldığını bildiğini ancak kendi iyilikleri için

sessiz kalmayı tercih ettiklerini ileri sürmüꢀlerdir.

(f) “Köye dönüꢀ projesi” ile ilgili olarak 9 Eylül 2001 tarihinde Lice Jandarma Komutanlığı’nın

Lice muhtarlıklarına dağıttığı yazı

52.Bu yazı, daha önce terör sebebiyle boꢀaltılan köylere düzenli olarak dönüꢀe yönelik

oluꢀturulan politikayla ilgili olarak Lice’de bulunan bütün köy muhtarlarını

7

bilgilendirmekteydi. Bu yazıda, tüm köylülerin, ilgili Kaymakamlarca ikamete uygun olduğu

tespit edilen köylere dönmekte özgür oldukları belirtilmiꢀtir.

53.Yazı, bu dönüꢀler için izin verilen süreye iliꢀkin olarak köyleri üç kategoriye

ayırmaktaydı. Hangi köyün hangi “safha”ya girdiğine dair hiçbir bilgi içermemekteydi. “II.

safha köylerin” eski sakinlerinin yalnızca tarım amacıyla gündüz vakti bu köylere

dönebileceği belirtilmiꢀti. Yazı, Suçıktı’nın hangi safha/kategoride olduğuna dair herhangi bir

bilgi içermemekteydi.

54. Yazıya göre, “II. Safha” ve “III. Safha” köylerde, konuyla ilgili olarak ilgili

kaymakamlık tarafından bir karar alınmadıkça, hiçbir köylünün yeniden yerleꢀmesi veya

geceyi geçirmesine müsaade edilmemekteydi.

(g)11 Eylül 2001 tarihinde Lice’deki askeri komutanlık tarafından Lice Kaymakamlığı’na

gönderilen yazı

55.Yazı, güvenlik güçlerinin Lice, Kulp ve Hani’de yapılan askeri operasyonlarda

karꢀılaꢀtıkları zorluklara iꢀaret etmekteydi. Bu tür operasyonlar esnasında, teröristleri, kırsal

bölgelerde dolaꢀan köylülerden ayırmanın zorluğunu izah etmekteydi. Yazı, yetkililerin

sorumluluk kabul etmeyeceği herhangi bir talihsiz olaydan kaçınmak için köylülere uyarıda

bulunulması tavsiyesinde bulunmaktaydı.

(h)Đnsan Hakları Vakfı’nın Yıllık Raporu (TĐHV)

56.Đnsan Hakları Vakfı, merkezi Ankara’da bulunan bir sivil toplum örgütüdür. 1993

yılı Raporu’na göre, 1990’dan 1993’e kadar, 913’ten fazla köy ve mezra boꢀaltılmıꢀtır. 1993

Raporu, köy boꢀaltmaların 1993’te hızlandığını ve sıklıkla sakinleri köy korucusu olarak

görev yapmayı reddeden köyleri hedef aldığını öne sürmüꢀtür.

57.TĐHV’nın 1994 raporu, Hükümet politikasının, boꢀaltmaların ve akabindeki

tahribatların PKK terörü, fakirlik ve doğal güçlerden kaynaklandığını iddia etmek olduğunu

ileri sürmüꢀtür. Aynı rapora göre, olağanüstü hale tabi her ilde yaklaꢀık 50 - 60 köy

yakılmıꢀtır.

58. 1995 Raporunda, 1995’te 400’den fazla köyün boꢀaltıldığı belirtilmiꢀtir. 1996

Raporuna göre, Olağanüstü Hal Bölge Valisi, bir defasında, toplam 918 köy ve 1767 mezranın

çeꢀitli sebeplerden dolayı boꢀaltıldığına değinmiꢀ, ancak boꢀaltmaların güvenlik güçlerince

yapıldığını hiç belirtmemiꢀtir.

59. 1997 ve 1998 Raporları, Hükümet’in köy boꢀaltma politikasını, 1990’lar boyunca

uygulanan sistematik bir “iç güvenlik operasyonu” olarak tanımlamıꢀtır.

(i) Đnsan Hakları Vakfı’nın yayınladığı “Yakılan/Boꢀaltılan Köyler ve Göç” isimli kitaptan

bölümler

60.Bölümler, ꢁubat 1990’dan Ocak 1999’a kadar yakılan ve/veya boꢀaltılan köylerin

kapsamlı bir listesini vermiꢀtir. Listeler, boꢀaltılmıꢀ ve yakılmıꢀ olmasından bahisle Suçıktı

Köyü’ne atıfta bulunmamıꢀtır.

8

61.Bölümler, Ülkede Gündem isimli günlük gazeteden alınmıꢀ makalelerden yola

çıkılarak yazılmıꢀ yazılar içermekteydi; bunlar köylerin boꢀaltılması ve bunun insanlar

üzerindeki olumsuz etkileri ile ilgiliydi. Makaleler, birçok köylünün, köylerinin güvenlik

güçlerince yakıldığına dair ꢀikayetlerle Devlet makamlarına dilekçeler sunduğunu

vurgulamıꢀtır.

62. Makaleler aynı zamanda Hükümet’in kamuya yaptığı ve köylerinden çıkarılan

köylülerin geri dönmelerine izin verildiği izlenimi veren açıklamaların güvenilir olmadığını

vurgulamıꢀtır. Köylülerin köylerine dönmeye iliꢀkin teꢀebbüslerinde fiilen engellenmiꢀlerdir.

(j) Doğu ve güneydoğu Anadolu’daki yerleꢀim birimlerinin boꢀaltılmasının ardından yerlerinden

çıkarılan insanların sorunlarını çözmek üzere alınması gereken önlemler hakkında Türkiye

Büyük Millet Meclisi Soruꢀturma Komisyonu’nun 14 Ocak 1998 tarihli raporu

63. Sözkonusu rapor, on meclis üyesinden oluꢀturulmuꢀ bir Soruꢀturma

Komisyonu’nca hazırlanmıꢀtır. Rapora göre, 1993 ve 1994 senelerinde 905 köy ve 2,923

mezra sakini, yaꢀadıkları yerden çıkarılarak ülkenin diğer bölümlerine yerleꢀmeye

zorlanmıꢀtır (sayfa 13). Suçıktı Köyü’nün bulunduğu Diyarbakır ilinde 90 köyden ve 225

mezradan çıkarılan kiꢀi sayısının 50,371 civarında olduğu hesaplanmıꢀtır (sayfa 12).

64. Rapor, eski Diyarbakır Valisi Doğan Hatipoğlu’nun bir ifadesini içermektedir.

Hatipoğlu, görevini ifa etmekte olduğu sırada, askeri makamlarca arasıra gerçekleꢀtirilen köy

boꢀaltmaların dikkatinden kaçmamıꢀ olduğunu açıklamıꢀtır. Nadiren de olsa köylerin

yakılması hususunda ꢀikayetler almıꢀ olduğunu belirtmiꢀtir. Tüm köylerin PKK tehdidi

nedeniyle boꢀaltılmıꢀ olduğunun iddia edilmesini kabul etmenin mümkün olmadığını

belirtmiꢀtir. Hükümet’in, yerlerinden çıkarılan kiꢀilerin sağlıklı ꢀekilde yeniden

yerleꢀtirilmeleri için gerekli önlemleri alamadığını ileri sürmüꢀtür.

65. Rapor aynı zamanda, 1995 senesinde Đnsan Hakları Vakfı Baꢀkanı Yavuz Önen

tarafından hazırlanan ve Soruꢀturma Komisyonu’na sunulan “Đnsan Hakları Raporu –

Türkiye”ye değinmektedir. Bu ikinci raporda bir bölüm, göçmenlere ve yerlerinden çıkarılan

köylülere ithaf edilmiꢀtir. 1995 senesinde, köylerin ve mezraların boꢀaltılması uygulamasının

çok yaygın olduğu ileri sürülmektedir. Köylerdeki birçok ev, yakıp yıkılmıꢀ veya oturulamaz

hale getirilmiꢀtir. Đnsanlardan yerlerinden ayrılmaya zorlanmıꢀtır ve köylerini terkedene dek

köylülere baskı yapılmıꢀtır. 1995 senesi baꢀlarında, sakinlerinin köy korucusu olmayı kabul

ettiği köyler dıꢀında oturulan köy ya da mezra bulunmamaktadır (sayfa 19).

66. Soruꢀturma Komisyonu raporunda ayrıca, 3 Haziran 1997 tarihinde boꢀaltılmıꢀ

köyler hususunda ꢁırnak milletvekili Salih Yıldırım tarafından Türkiye Büyük Millet

Meclisi’nde yapılan konuꢀmaya değinilmektedir. Yıldırım, diğer hususlar meyanında köylerin

kendisine karꢀı duranların gözünü korkutmak için PKK tarafından ya da köyleri

koruyamamaları, köylülerin köy korucusu olmayı reddetmeleri veya PKK’ya yardım

ettiklerinden ꢀüphelenilmesi nedeniyle yetkili makamlar tarafından boꢀaltılmıꢀ olduğunu

belirtmiꢀtir (sayfa 20).

67. Sonuç olarak raporda, yerleꢀim birimleri sakinlerinin, daha önce yaꢀamakta

oldukları bölgeye yakın illere, kazalara veya merkez köylere – mezralardan ziyade –

yerleꢀtirilmeleri ve göçmenlere öncelik verilmek üzere, bölge sakinlerine iꢀ sahası sağlamak

amacıyla gerekli ekonomik tedbirlerin alınması tavsiye edilmiꢀtir.

9

(k) Suçıktı Köyü’nün, yıkılmıꢀ evleri gösteren fotoğrafları ve tapu senetlerinin nüshaları

68. 31 Mayıs 1999 ve 24 Mart 2000 tarihli mektuplarında baꢀvuran AĐHM’ye,

toprağın ortak olarak kendisine ve diğer Suçıktı köylülerine ait olduğunu gösteren tapu

senetlerinin örneklerini ve kendisinin ve diğer bazı köylülerin yakılmıꢀ evleri olarak

tanımladığı evlerin üç renkli fotoğrafını sunmuꢀtur. Baꢀvuranın evi ve sözkonusu fotoğrafların

tarihi belirlenememiꢀtir. Evinin, bu evlerden biri olduğuna dair bir kanıt bulunmamıꢀtır.

Resimdeki evlerin, gerçekten yakılmıꢀ mı yoksa yılların etkisi ile eskimiꢀ mi olduğunu

söylemek mümkün değildir. Baꢀvuran, sözkonusu harabiyetin nedeni hususunda bir bilirkiꢀi

görüꢀü sağlamamıꢀtır. Ayrıca, resimde bir grup zarar görmemiꢀ ev de görülmektedir.

2. Hükümet tarafından sunulan dokümanlar

(a) Kocayol’daki Bölge Jandarma Komutanlığı’ndan, Merkez Jandarma Karakolu’na gönderilen

18 Haziran 1997 tarihli mektubun bir örneği

69. Kocayol Bölge Jandarma Komutanlığı, Merkez Jandarma Karakolu’na, devam

etmekte olan soruꢀturmaya dair ifade vermeleri için çok sayıda tanığın çağırılmasını öngören

bir mektup göndermiꢀtir.

(b) Jandarma tarafından baꢀvuranın iddialarına iliꢀkin yürütülen soruꢀturma hususundaki 5

Ağustos 1997 tarihli rapor

70. Sözkonusu rapor, Kocaköy’deki Bölge Jandarma Komutanlığı’ndan bir jandarma

yüzbaꢀınca hazırlanmıꢀtır. Yüzbaꢀının, baꢀvuranın 31 Mayıs 1997 tarihli iddialarına iliꢀkin

soruꢀturması sonucunda olay mahallindeki gözlemlerinin yanısıra köylülerin, subayların ve

itfaiye görevlilerinin tanık ifadelerini içermektedir.

71. 6 Haziran 1997 ve 5 Ağustos 1997 tarihleri arasında soruꢀturmadan sorumlu kiꢀi,

yakın köylerin sakinlerinin, muvazzaf subayların ve Kocaköy’de hizmet veren itfaiye

görevlilerinin de dahil olduğu toplam 14 görgü tanığının ifadelerini almıꢀtır.

72. Behçet Baꢀaran, ꢁeyhmuz Çakıꢀtır, Salih Yılmaz, Maaz Yalçınkaya, Ahmet Gezer,

Habip Ek, Hüseyin Buğdaycı, Kazım Buğdaycı, Abdulhaluk Ek ve Mehmet Yıldız, civar

köylerin sakinleridir. ꢁeyhmuz Çakıꢀtır, Ahmet Gezer, Habip Ek, Hüseyin Buğdaycı, Kazım

Buğdaycı ve Abdulhaluk Ek, Suçıktı köylülerinin, PKK tarafından uygulanan baskının artması

nedeniyle 1994 senesinde evlerini terketmiꢀ olduklarını belirtmiꢀtir. Behçet Baꢀaran, Salih

Yılmaz ve Maaz Yalçınkaya, 1994 senesi Eylül ayındaki yangını duyduklarında Suçıktı

Köyü’ne koꢀtuklarını belirtmiꢀtir. Đtfaiye görevlileri ve köy korucularının, yangını söndürmek

için ellerinden geleni yapmıꢀ olduklarını, hiçbir asker görmediklerini ya da yangını, askerlerin

veya köy korucularının baꢀlatmıꢀ olduklarına dair bir söylenti duymadıklarını belirtmiꢀlerdir.

Baꢀaran, Yılmaz, Yalçınkaya ve Gezer ayrıca, yangının buğday köklerinin yakılmasından

kaynaklandığına inandıklarını belirtmiꢀtir.

73. Mehmet Kaya ve Abdullah Efe, Kocaköy’de görev yapan itfaiyecilerdir.

Đfadelerinde, Belediye Baꢀkanlığı kendilerini yangından haber ettiğinde acilen Suçıktı

Köyü’ne gittiklerini belirtmiꢀlerdir. Tüm çabalara rağmen, yangının kontrolden çıktığını,

komꢀu köylerin bazı bölümleri ile Suçıktı Köyü’nü yaktığını ifade etmiꢀlerdir. Bölgede asker

10

bulunmaması ve köy korucularının, yangını söndürmek için en çok çabayı sarfetmiꢀ olmaları

nedeniyle jandarma ve köy korucularının yangını baꢀlatmıꢀ olamayacaklarını eklemiꢀlerdir.

74. Mustafa Kalfa ve Kazım Çelik jandarma subaylarıdır. Kendi ifadelerinde, tüm

jandarma operasyonlarının, günlük olarak bir deftere kaydedildiğini ancak, 22 Aralık 1995

tarihinde Suçıktı Köyü’nde bir operasyon düzenlendiğine dair bir kayıt olmadığını ileri

sürmüꢀlerdir. Çelik, köylülerin köyü çoktan terk etmiꢀ olması nedeniyle, jandarmaların Suçıktı

Köyü’ne gitmeleri için nedenleri olmadığını açıklamıꢀtır. Ayrıca, Suçıktı Köyü’nde bulunan

çoğu evin, kerpiçten yapılmıꢀ olduğunu ve bunun, yıllar geçtikçe uğradıkları harabiyeti

açıkladığını eklemiꢀlerdir.

75. Hüseyin Buğdaycı, Kazım Buğdaycı ve Abdulhaluk Ek, köy korucularıdır.

Köylülerin, PKK terörizmi nedeniyle 1994 senesinde köylerini terkettiklerini belirtmiꢀtir.

Komꢀu köylerde yaꢀayan herkesin, 1994 senesi Eylül ayındaki yangından ve yangının, Suçıktı

Köyü’ndeki evlere ne ölçüde zarar verdiğinden haberdar olduğunu belirtmiꢀlerdir. Ayrıca

baꢀvuranın, kendilerinin köy korucuları olarak adlarını kötüye çıkarmak adına doğru olmayan

iddialarda bulunduğunu açıklamıꢀlardır.

76. Sözkonusu ifadeler ıꢀığında soruꢀturmadan sorumlu kiꢀi, Suçıktı Köyü’ndeki

evlerin, anız yakılması nedeniyle Karaçimen’in Haran mezrasında baꢀlayan yangın sonucu

1994 Eylül ayında yanmıꢀ olduğu sonucuna varmıꢀtır.

77. Rapor ayrıca, baꢀvuranın Suçıktı’da bulunan harap olmuꢀ evinin fotoğraflarını da

içermektedir. Đncelemesi sonucu soruꢀturmadan sorumlu kiꢀi, baꢀvuranın evinin tahta

kısımları üzerinde yanma izleri olmadığını tespit etmiꢀtir. Dolayısıyla soruꢀturmacı, evin

yangına maruz kalmıꢀ olamayacağı sonucuna varmıꢀtır.

78. Soruꢀturmadan sorumlu kiꢀi ayrıca baꢀvuranın, bir miktar ürün karꢀılığı toprağını,

komꢀu bir köyden iki çiftçiye kiralamıꢀ olduğunu ve bu yolla toprağından ekonomik yarar

sağlamakta olduğunu tespit etmiꢀtir.

(c) Diyarbakır Bölge Đdare Mahkemesi’nin 2 Aralık 1997 tarihli kararının örneği

79. 2 Aralık 1997 tarihli bir kararında Diyarbakır Bölge Đdare Mahkemesi, Memurin

Muhakematı Komisyonu’nun “takipsizlik” kararını bozmuꢀtur. Mahkeme, baꢀvuranın

ifadesinin alınmıꢀ olması gerektiği sonucuna varmıꢀtır. Bu nedenle, soruꢀturma dosyasının

tamamlanmamıꢀ olduğu kanısındadır.

(d) Memurin Muhakematı Komisyonu’nun 8 Temmuz 1998 tarihli “yetkisizlik” kararının nüshası

80. Diyarbakır Bölge Đdare Mahkemesi’nin, Memurin Muhakematı Komisyonu’nun

usul hukukuna iliꢀkin 3 Temmuz 1997 tarihli kararını hükümsüz kılması üzerine Memurin

Muhakematı Komisyonu, baꢀvuranın ifadesini alarak dava dosyasını tamamlamıꢀtır.

81. Baꢀvuran ifadesinde evinin, güvenlik güçleri ve köy korucuları tarafından yakıldığı

sırada Suçıktı Köyü’nde bulunmamakta olduğunu kabul etmiꢀtir. Olayı, Günalan Köyü sakini

olan Mahmut Gezer’den duyduğunu belirtmiꢀtir. Ancak, 8 Temmuz 1998 tarihli ifadesinde

11

Gezer, 1994 senesinde köyü terketmiꢀ olduğu için baꢀvuranı görmemiꢀ ya da iletiꢀim halinde

kalmamıꢀ olduğunu belirtmiꢀtir.

82. Kararda ayrıca, sözkonusu olay mahallinde çekilen fotoğrafların, baꢀvuranın evinin

doğal nedenlerle zarar görmüꢀ olduğunu ve yıllardır içerisinde oturulmadığını ortaya çıkardığı

açıklanmaktadır.

83. Sözkonusu bulgulara dayanan Memurin Muhakematı Komisyonu, suçlu oldukları

iddia edilen güvenlik güçleri ve köy korucuları aleyhinde cezai takibat baꢀlatılmaması

gerektiğine iliꢀkin önceki kararını yinelemiꢀtir.

(e) Memurin Muhakematı Komisyonu kararının, gazete ilanı yoluyla tebliğ edilmesi hususunda 8

Temmuz 1998 tarihli karar ve sözkonusu ilanın nüshası

84. Baꢀvuranın yerini tespit etme çabalarının baꢀarısızlığı üzerine Kocaköy

Kaymakamlığı, 7201 no.lu Tebligat Kanunu’nun 28. maddesi (et seq.) bağlamında Memurin

Muhakematı Komisyonu’nun 8 Temmuz 1998 tarihli kararını, ilan yoluyla baꢀvurana

bildirmeye karar vermiꢀtir.

85. Belirsiz bir tarihte, bildiri yerel bir gazetede yayınlanmıꢀtır.

(f) Jandarma subayları Yavuz Hüsem, Uğur Turan ve Suçıktı Muhtarı Muharrem Buğdaycı

tarafından hazırlanan 30 Temmuz 2003 tarihli soruꢀturma raporu

86. Sözkonusu rapor, baꢀvuranın evinin, uzun sürede içerisinde yaꢀanmaması

nedeniyle harap olduğuna iliꢀkin jandarma subaylarının tespitlerini içermektedir. Raporda

baꢀvuranın toprağını, ekmeleri için Emrihan ve Zeynar isimli iki köylüye kiralamıꢀ olduğu da

belirtilmektedir.

(g) Mehmet Kaya’nın 30 Temmuz 2003 tarihli ifadesi

87. 1994 senesi Eylül ayında Kaya, Kocayol’da itfaiyeci olarak görev yapmaktadır. Đꢀ

arkadaꢀı Abdullah Efe ile birlikte, Suçıktı ve civarında yangın baꢀladığı sırada görevde

bulunmaktadırlar. Kaymakamlıktan yangını haber alır almaz Suçıktı Köyü’ne gitmiꢀlerdir.

Kaya, Efe tarafından eꢀlik edildiği halde yangın söndürme aracını sürmektedir. Oraya

vardıklarında alevler tüm köyü kaplamıꢀtır. O sırada, köy korucuları yardıma gelmiꢀtir. Köyü

çevreleyen ateꢀi söndürmek mümkün olmamıꢀtır. Çok geçmeden suları bitmiꢀtir ve alevlerin,

Suçıktı Köyü ile civardaki ekili toprağı yakmasına engel olamamıꢀlardır. Kaya, olay

mahallinde hiçbir askeri araç ya da jandarma görmemiꢀ olduğunu belirtmiꢀtir. Köy

korucularının, yangını söndürmek için ellerinden geleni yaptıklarını da eklemiꢀtir.

(h) ꢁeyhmuz Çakıꢀtır’ın 30 Temmuz 2003 tarihli ifadesi

88. Çakıꢀtır, Kocayol’un Günalan Köyü’ndendir. Suçıktı sakinlerinin, PKK baskısı

nedeniyle köylerini terketmiꢀ olduklarını belirtmiꢀtir. Yangından haberdar olduğu zaman

kendisi ve köyünden diğer kiꢀiler, traktörlerle Suçıktı’ya gitmiꢀlerdir. Đtfaiyecilerin ve köy

korucularının, yangını söndürmelerine yardım etmiꢀlerdir. ꢁiddetli rüzgar nedeniyle yangın

hızla yayılmıꢀ ve Suçıktı Köyü ile komꢀu köyler olan Bozbağlar ve Günalan Köyleri’nin bazı

bölümlerinin yanmasına neden olmuꢀtur. Tanık, güvenlik güçleri ve köy korucularının

yangının baꢀlamasına neden olduklarına dair bir söylenti duymamıꢀtır. Köy korucularının,

12

yangını söndürmek için ellerinden geleni yaptıklarını belirtmiꢀtir. Ayrıca tanık yangının, anız

yakılması nedeniyle baꢀlamıꢀ olduğuna inandığını belirtmiꢀtir.

(i)

Behçet Baꢀaran’ın 30 Temmuz 2003 tarihli ifadesi

89. Baꢀaran, Suçıktı Köyü’nün Gültarla mezrasında yaꢀamaktadır. Hükümet’in diğer

görgü tanıkları gibi, yangından haberdar olduğu zaman acilen Suçıktı Köyü’ne gitmiꢀtir.

Đtfaiyeciler ve köy korucuları, ꢀiddetli rüzgar nedeniyle hızla yayılan yangını söndürmek için

ellerinden geleni yapmıꢀlardır. Tanık, güvenlik güçleri ve köy korucularının yangının

baꢀlamasına neden olduklarına dair bir söylenti duymamıꢀtır.

(j) Mevlüt Ek ve Necati Ek’in 1 Ekim 2003 tarihli ifadeleri

90. Tanıklar, Suçıktı’nın Geyiksırtı mezrasında yaꢀamakta olan erkek kardeꢀlerdir.

Đfadelerinde, baꢀvuranın sözkonusu baꢀvurunun esasına iliꢀkin iddialarının doğru olmadığını

belirtmiꢀlerdir. Baꢀvuranın, diğer Suçıktı sakinleri ile birlikte, 1993 veya 1994 senesinde

köyünü PKK baskısı nedeniyle terketmiꢀ olduğunu açıklamıꢀlardır. Baꢀvuranın, geçmiꢀte de

doğru olmayan iddialarda bulunmuꢀ olduğunu belirtmiꢀlerdir. Suçıktı Köyü’nde veya

Geyiksırtı mezrasında kimsenin evine el konulmadığını ve köylülerin topraklarını özgürce

ekebildiklerini belirtmiꢀlerdir.

(k) Hüseyin Buğdaycı’nın 1 Ekim 2003 tarihli ifadesi

91. Buğdaycı, sözkonusu tarihte Kocayol Đlçesi’ndeki köy korucularının baꢀkanıydı ve

Suçıktı’nın Geyiksırtı mezrasında ikamet etmekteydi. Suçıktı köylülerinin köylerini, PKK

baskısı sonucu 1994 senesinde terkettiklerini ve baꢀvuranın, Diyarbakır’a taꢀınmayı tercih

ettiğini belirtmiꢀtir. Baꢀvuranın toprağının, Karaçimen Köyü’nden Zeynel Nifak ve Yemlihan

Fahrioğlu isimli iki köylü tarafından ekilmiꢀ olduğunu belirtmiꢀtir. Dolayısıyla baꢀvuranın

toprağından ekonomik yönde yararlanması ya da toprağına ulaꢀması engellenmemiꢀtir.

(l) Zeynar Nifak ve Yemlihan Fahrioğlu’nun 2 Ekim 2003 tarihli ifadeleri

92. Tanıklar, Diyarbakır’daki Karaçimen Köyü’nün Çıkınılı mezrasında yaꢀamaktadır.

Yıllardır baꢀvuranın köyünde hayvancılıkla uğraꢀmaktadırlar. Suçıktı köylülerinin evlerini

1993 senesinde terkettiklerini ve komꢀu ilçe ve illere taꢀındıklarını belirtmiꢀlerdir. Köydeki

arazilerin bir süre ekilmeden bırakıldıklarını ancak 1996 senesinden itibaren Nuri Kurt

dıꢀındaki köylülerin çiftçiliğe devam ettiklerini belirtmiꢀlerdir. Baꢀvuranın toprağında hiçbir

faaliyette bulunulmadığını gören baꢀvuranlar, bir miktar ürün karꢀılığında toprağını ekip

biçmeyi teklif etmiꢀlerdir. Tanıklar baꢀvuranla sözlü olarak anlaꢀma yapmıꢀtır ve 2002

senesinden bu yana toprağını ekip biçmektedirler.

93. Tanıklar, Devlet güvenlik güçlerinin ve köy korucularının, kendilerine hiçbir

ꢀekilde baskı uygulamadıklarını veya baꢀvuranın toprağını ekip biçmelerine engel

olmadıklarını belirtmiꢀtir.

II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMASI

94. Đlgili iç hukukun tam bir tanımı, Yöyler/Türkiye’de (no. 26973/95, §§ 37-49, 24

Temmuz 2003) ve Matyar/Türkiye’de (no. 23423/94, §§ 93-106, 21 ꢁubat 2002) bulunabilir.

13

HUKUK

I.

AĐHS’NĐN 8. MADDESĐ ĐLE 1 NO.LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN

ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

95. Baꢀvuran, evinin Devlet güvenlik güçlerince kasıtlı olarak yakılmasının ve Türk

yetkili makamlarının, köyüne dönmesine engel olmalarının, AĐHS’nin ilgili kısmı aꢀağıda

kaydedilen 8. maddesi ile 1 No.lu Protokol’ün ilgili kısmı aꢀağıda kaydedilen 1. maddesi’nin

ihlaline neden olduğunu ileri sürmüꢀtür:

8. Madde

“1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve haberleꢀmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.

2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu otoritesinin müdahalesi, ancak ulusal güvenlik, kamu emniyeti,

ülkenin ekonomik refahı, dirlik ve düzenin korunması, suç iꢀlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın

veya baꢀkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için, demokratik bir toplumda, zorunlu olan ölçüde

ve yasayla öngörülmüꢀ olmak koꢀuluyla söz konusu olabilir.”

1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi

“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.

Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve uluslararası hukukun

genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.

Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek

veya vergilerin ya da baꢀka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri

yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”

96. Baꢀvuran, kendisi ve köyünden kiꢀilerin, Devlet güvenlik güçlerince yayınlanan

tehditleri müteakiben Suçıktı Köyü’ndeki evlerini terketmeye zorlandıklarını ve Devlet

güvenlik güçleri ile köy korucularının, birlikte hareket ederek, köydeki birtakım evleriyle

beraber kendi evini de kasıtlı olarak yakıp yıktıklarını ileri sürmüꢀtür. Ayrıca bölgedeki

jandarmaların, kendisinin Suçıktı’daki mülkiyetine ulaꢀmasına izin vermediklerini iddia

etmiꢀtir. Bu bağlamda baꢀvuran, tanıkların ifadelerine ve Türkiye’nin güney-doğu

bölgesindeki köylerin boꢀaltılması ve yakılıp yıkılmasına iliꢀkin bir grup rapordaki bulguya

değinmiꢀtir (bkz. paragraflar 42-51 ve 56-69). Baꢀvuran, Hükümet’in görgü tanıkları Behçet

Baꢀaran, Abdullah Efe, Necati Ek, Mevlut Ek ve muhtar, Muharrem Buğdaycı’nın, kendi

evini yakıp yıkan köy korucularına dahil olmaları nedeniyle doğruyu söylemediklerini ileri

sürmüꢀtür (bkz. paragraflar 87-91). Ayrıca, Hükümet’in iddialarını yazılı ifadelerine

dayandırmıꢀ olduğu Zeynar Nifak ve Yemlihan Fahrioğlu okuma yazma bilmemektedir ve

kendilerinin ifadeleri olduğu iddia edilen ifadeleri içeren dokümanın içeriğinden haberdar

değillerdir (bkz. paragraflar 50-51 ve 92-93).

97. Hükümet, baꢀvuranın iddialarına itiraz etmiꢀtir ve güvenlik güçleri ya da köy

korucularının, baꢀvuranın evini yaktıklarına veya Suçıktı sakinlerini, zorla köylerini

boꢀaltmaya zorladıklarına dair bir sonuca varmak için kanıt olmadığını belirtmiꢀtir.

Baꢀvuranın ve diğer köylülerin, Suçıktı Köyü’nü PKK tarafından sürekli uygulanan baskılar

ve tehditler sonucu terketmiꢀ olduklarını ileri sürmüꢀtür. Soruꢀturmadan sorumlu makamların

tespit ettiklerine değinen Hükümet, Suçıktı’daki bazı evlerin, 1994 senesinde komꢀu bir köyde

anız yakılması sonucu çıkan yangında yanmıꢀ olduğunu, ancak baꢀvuranın evinin hiçbir

zaman yanmadığını ileri sürmüꢀtür (bkz. paragraflar 70-78). Ayrıca baꢀvuranın, mülkiyetine

14

eriꢀime izin verilmediği ve bir miktar ürün karꢀılığı toprağını, komꢀu bir köyden iki köylüye

kiraladığı yönündeki iddiaları reddetmiꢀlerdir (bkz. paragraf 78).

98. AĐHM, sözkonusu olaya neden olan olayların gerçek nedeni hususunda bir itilafla

karꢀı karꢀıya kalmıꢀtır. Dolayısıyla, sözkonusu olayların meydana geldiği sırada bölgede

hüküm süren genel durumu gözönünde bulundurmak durumundadır. Bu bağlamda, sözkonusu

tarihte, Türkiye’nin olağanüstü hal bölgesinde güvenlik güçleri ile PKK mensupları arasında

ꢀiddetli çatıꢀmaların meydana geldiğini gözlemlemiꢀtir. Tarafların eylemlerinden kaynaklanan

ikiye katlanmıꢀ bu ꢀiddet, birçok insanı evlerinden kaçmaya zorlamıꢀtır. Ancak yerel

makamlar, bölgedeki nüfusun güvenliğini sağlamak için bir grup yerleꢀim birini boꢀaltmıꢀtır

(Doğan ve Diğerleri/Türkiye, no. 8803-8811/02, 8813/02 ve 8815-8819/02, § 142, ECHR

2004-… (özetler)). Ancak AĐHM, benzer birçok davada, güvenlik güçlerinin, belirli

baꢀvuranların evleri ve mallarına kasıtlı olarak zarar vermiꢀ olduğunu ve bu ꢀekilde, onları

Türkiye’nin olağanüstü hal bölgesindeki evlerinden ayrılmak durumunda bıraktıklarını tespit

etmiꢀtir (16 Eylül 1996 tarihli karar, Hüküm ve Karar Raporları 1996-IV, Selçuk ve

Asker/Türkiye, 24 Nisan 1998 tarihli karar, Raporlar 1998-II, Menteꢀ ve Diğerleri/Türkiye, 28

Kasım 1997 tarihli karar, Raporlar1997-VIII, Bilgin/Türkiye, no. 23819/94, 16 Kasım 2000,

ve Dulaꢀ/Türkiye, no. 25801/94, 30 Ocak 2001).

99. Durum böyle olunca, hem Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’nun hem de

AĐHM’nin daha önce, Devlet güvenlik güçlerinin mülkiyetin haksız tahribinin failleri

oldukları iddia edildiği Türkiye’deki benzer davalarda delil tespiti görevlerine giriꢀtikleri

belirtilmelidir (bkz., diğer birçok kararın yanı sıra, yukarıda anılan Akdivar ve Diğerleri ve

Yöyler; Đpek – Türkiye, no. 25760/94, AĐHM 2004-…(alıntılar)). O davalarda, AĐHS

kurumlarını böyle bir uygulamaya baꢀvurmaya iten temel sebep, etkili bir yerel soruꢀturmanın

yokluğunda delileri tespit edememiꢀ olmalarıdır.

100. Tanıklar çağırarak kendi delil tespiti uygulamasına giriꢀme yoluyla bu davanın

delillerini tespit etme giriꢀiminde bulunamamak AĐHM için bir üzüntü konusudur. Ancak,

AĐHM, böyle bir uygulamanın davanın gerçek olaylarını ortaya koyabilecek yeterli delil

sağlamayacağını değerlendirir, zira önemli bir sürecin geçmesi, sözkonusu davada bu süre

neredeyse on bir yıldır, ifade vermeleri için tanıkları bulmayı daha güç kılar ve bir tanığın

olayları detaylı ve doğru olarak hatırlama kapasitesini düꢀürür (bkz., yukarıda anılan, Đpek §

116). Dolayısıyla, AĐHM, taraflarca sunulan mevcut delillere dayanarak karara varmalıdır

(bkz. Pardo – Fransa, 20 Eylül 1993 tarihli karar, Seri A no. 261-B, s. 31, § 28, Çaçan –

Türkiye kararında anılan, no. 33646/96, § 61, 26 Ekim 2004). Ancak, taraflarca sağlanan

yazılı belgelerin, özellikle yazılı ifadelerin, sorgulamada ve çapraz sorgulamada test

edilmediği ve dolayısıyla bu davada ulaꢀılacak herhangi bir sonuç için olası bir yanıltıcı temel

oluꢀturabileceği gerçeğine dikkat etmelidir.

101. Daha önce kaydedildiği gibi ve ilgili zamanda Türkiye’nin güneydoğusundaki

köylerin boꢀaltılması ve yıkımına iliꢀkin bağımsız raporları göz önünde tutarak (bkz. yukarıda

56-67 ve 98. paragraflar), baꢀvuranın, köyünden zorla tahliye edilmiꢀ ve evinin Devlet

güvenlik güçleri tarafından yakılmıꢀ olduğu ꢀeklindeki iddiaları ilk bakıꢀta haksız olduğu

gerekçesiyle elenemez. Ancak, AĐHM için, AĐHS’nin amaçlarına uygun, delillerle ilgili

gerekli ispat ölçütü “suçun kesin olarak veya her türlü makul ꢀüpheden uzak olarak

kanıtlanmıꢀ olması” ölçütüdür ve böyle bir ispat yeterli derecede kuvvetli, açık ve uygun

sonuçların veya benzer çürütülmemiꢀ fiili karinelerin bir arada var olmasına bağlı olabilir

(bkz. Đrlanda – Đngiltere, 18 Ocak 1978 tarihli karar, Seri A no. 25, s. 65, § 161).

15

102. Bu bağlamda, AĐHM, baꢀvuranın, köy korucuları veya güvenlik güçleri tarafından

evinin yakılmasına iliꢀkin herhangi bir görgü tanığı ifadesi sunmadığını kaydeder. Ayrıca,

iddia edilen olaylarda yer alan askerlerin kimliğine iliꢀkin, örneğin bir alay gibi, herhangi bir

detay da vermemiꢀtir. Baꢀvuranın, Hükümet tarafından sunulan Zeynar Nifak ve Yemlihan

Fahrioğlu’nun ifadelerini çürütebilecek tanık ifadeleri sunduğu doğruyken (bkz. yukarıda 50-

51 ve 92-93. paragraflar), öte yandan, Behçet Baꢀaran, Abdullah Efe, Necati Ek, Mevlut Ek ve

Muharrem Buğdaycı’nın evinin yıkımında yer aldığı iddiasına iliꢀkin herhangi bir delil

göstermemiꢀ ve dolayısıyla onların ifadelerini çürütememiꢀtir.

103. Ayrıca, baꢀvuran tarafından sunulan tanık ifadeleri, soruꢀturmacının, Suçıktı’daki

bazı evlerin, komꢀu bir köyde ekinin dibinin yanmasından çıkan bir yangının sonucunda

yanmıꢀ olduğu ꢀeklindeki tespitlerini doğrular, ancak, bu ifadeler, baꢀvuranın evinin ve

köydeki diğer evlerin köy korucuları veya güvenlik güçleri tarafından yakıldığı iddiasına

yeterli desteği sağlamaz (bkz. yukarıda 42-49. paragraflar). Bu bağlamda, Eylül 1994’te

yangından altı veya yedi ay önce köyü terk etmiꢀ oldukları ve evlerin yandığını komꢀu

köylerdeki yakınlarından 22 Aralık 1995 tarihinde duymuꢀ oldukları ꢀeklindeki itirafları

karꢀısında (bkz. yukarıda 48. paragraf), Masum Tosin, Hasan Kaya ve Mevlude Uçar

tarafından verilen ifadelerin, kiꢀisel bilgi veya görgüye dayanmayıp baꢀkasından iꢀitilen

hususların tekraren beyanından ibaret ifadeler olduğu belirtilmelidir.

104. Ayrıca, AĐHM, baꢀvuran tarafından gösterilen fotoğraflara dayanarak, orada

gösterilen evlerin yanmıꢀ mı yoksa, zamanla doğal bozulma gibi, baꢀka sebeplerden sadece

yıkılmıꢀ mı olduğunu belirleyememektedir (bkz. yukarıda 68. paragraf). Bu resimleri

gözönünde tutarak, evlerin kalıntılarının yangına maruz kalmıꢀ olduklarına dair herhangi bir iz

taꢀıyıp taꢀımadıklarını söylemek mümkün değildir. Bu hususta, baꢀvuranın, böyle bir yıkımın

niteliğine dair herhangi bir uzman görüꢀü sunmadığı kayda değerdir. Dolayısıyla, inꢀaatlarında

kullanılan ana maddenin kerpiç olmasından dolayı, bu evlerin doğal afetler sebebiyle harabe

haline dönmüꢀ olması fikri göz ardı edilemez (bkz. yukarıda 74. paragraf).

105. Yukarıda belirtilenlerin ıꢀığında ve iddia edilen olaya dair herhangi bağımsız bir

görgü tanığı beyanının yokluğunda, AĐHM, baꢀvuranın evinin iddia edildiği gibi Devlet

güvenlik güçleri tarafından yakıldığının veya yıkıldığının gerekli ispat ölçütüne göre

ispatlanmıꢀ olmadığına karar verir.

106. Baꢀvuranın zorla tahliye edildiği iddiası ve köyüne geri dönememesi hususunda,

AĐHM, baꢀvuranın, Aralık 1994’te köyünden zorla tahliye edildiği iddiasına iliꢀkin

Cumhuriyet Savcısı’na ꢀikayette bulunmak için 2 ꢁubat 1996 tarihine kadar beklediğini

gözlemler. Köyü terk ettikten sonra tamamen pasif kalması hatasına dair bir açıklama

getirmemiꢀtir. Ayrıca, yetkililer tarafından köyüne giriꢀinin reddedilmesine iliꢀkin iddiasını

kanıtlayacak herhangi bir bilgi veya delil sunmamıꢀtır. Özellikle, Suçıktı’ya veya mülkünün

kullanımına eriꢀiminin ne zaman ve kim tarafından engellendiğini açıklamamıꢀtır. AĐHM,

dolayısıyla, baꢀvuranın, Devlet güvenlik güçleri tarafından köyünü terk etmeye zorlandığı ve

köyüne giriꢀinin reddedildiği iddiasını da doğrulayamadığını değerlendirir.

107. Bu zemin üzerinde, AĐHM, AĐHS’nin 8. maddesinin veya 1 No.’lu Protokol’ün 1.

maddesinin ihlal edilmediğine karar verir.

16

II. AĐHS’NĐN 6. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

108. Baꢀvuran, güvenlik güçleri tarafından evinin yıkımına itiraz etmesini sağlayacak

etkili bir hukuk yolunun ve bununla birlikte medeni haklarını korumak için mahkemeye

eriꢀiminin reddedilmiꢀ olduğundan ꢀikayetçi olmuꢀtur. AĐHS’nin 6 § 1 ve 13. maddesine

istinat etmiꢀtir. AĐHS’nin 6 § 1 maddesinin ilgili kısmı ꢀöyledir:

“Herkes, … medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar … konusunda karar verecek olan,

… [bir] mahkeme tarafından davasının … hakkaniyete uygun … olarak görülmesini istemek

hakkına sahiptir.”

ve AĐHS’nin 13. maddesi ꢀöyledir:

“Bu Sözleꢀme’de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev

yapan kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa, ulusal bir makama etkili bir

baꢀvuru yapabilme hakkına sahiptir.”

A. AĐHS’nin 6 § 1 maddesi

109. Baꢀvuran, yetkililerin, iddialarına yönelik etkili bir soruꢀturma yürütmemeleri

dolayısıyla medeni haklarını korumak için bir mahkemeye eriꢀim hakkının reddedilmiꢀ

olduğunu ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuranın görüꢀüne göre, böyle bir soruꢀturma olmadan, hukuki

yargılamada tazminat alma ꢀansı olmazdı.

110. Hükümet, baꢀvuranın, yerel hukukta mevcut olan hukuk yollarını izlememiꢀ

olduğunu ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran hukuk davası açmıꢀ olsaydı, mahkemeye etkili eriꢀimden

yararlanırdı.

111. AĐHM, baꢀvuranın, 12 Haziran 2003 tarihli kabuledilebilirlik kararında belirtilen

gerekçeler dolayısıyla hukuk mahkemelerinde dava açmadığını kaydeder. Dolayısıyla,

baꢀvuranın iꢀlemleri baꢀlatmıꢀ olduğu durumda, ulusal mahkemelerin baꢀvuranın iddiaları

hakkında karar vermiꢀ olup olamayacağını belirlemek mümkün değildir. AĐHM’nin görüꢀüne

göre, baꢀvuranın ꢀikayetleri temelde, güvenlik güçleri tarafından aile evinin ve mülkünün kasti

yıkımına yönelik etkili bir soruꢀturma olmamasına iliꢀkindir. Dolayısıyla, AĐHM, bu ꢀikayeti,

AĐHS’nin ihlal edildiği iddialarına yönelik etkili bir hukuk yolu sağlamak için Devlet’lere

daha genel bir yükümlülük yükleyen, 13. madde açısından inceleyecektir (bkz., yukarıda

anılan, Selçuk ve Asker § 92).

112. AĐHM, dolayısıyla, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edilip edilmediğini tespit

etmenin gereksiz olduğuna karar verir.

17

B. AĐHS’nin 13. maddesi

113. Baꢀvuran, AĐHS’nin 13. maddesi uyarınca, AĐHS ꢀikayetlerine iliꢀkin mevcut

etkili bir hukuk yolunun olmadığından ꢀikayetçi olmuꢀtur.

114. Hükümet, soruꢀturmada bir kusur olmamıꢀ olduğunu ve yetkililerin baꢀvuranın

iddialarına yönelik etkili bir soruꢀturma yürütmüꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür.

115. AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesinin, AĐHS hakları ve özgürlüklerinin esasını

yürürlüğe koyacak bir hukuk yolunun ulusal düzeyde eriꢀilebilirliğini, yerel yasal düzende her

ne ꢀekilde sağlanabilirse sağlansın, güvence altına aldığını yineler. 13. maddenin amacı,

dolayısıyla, AĐHS uyarınca “savunulabilir bir ꢀikayet”in esasının çaresine bakabilecek ve

yerinde bir telafi sağlayabilecek iç hukuk yolu hükmünü ꢀart koꢀmaktır, bununla beraber,

Sözleꢀme’ye taraf olan Devlet’lere bu hüküm uyarınca AĐHS yükümlülüklerine uyma

ꢀekillerine iliꢀkin bir miktar takdir hakkı tanınmaktadır. 13. madde uyarınca yükümlülüğün

kapsamı, baꢀvuranın AĐHS uyarınca yaptığı ꢀikayetin niteliğine bağlı olarak değiꢀir. Bununla

beraber, 13. madde tarafından ꢀart koꢀulan hukuk yolu uygulama ile birlikte usulde de “etkili”

olmalıdır, özellikle, hukuk yolunun uygulanması, sorumlu Devlet’in yetkililerinin fiiliyatları

veya ihmalleri tarafından haksız olarak engellenmemelidir (bkz., her ikisi de yukarıda anılan,

Dulaꢀ ve Yöyler, sırasıyla §§ 65 ve 87).

116. AĐHM, bu davada toplanan delillere dayanarak, baꢀvuranın evinin iddia edildiği

gibi Devlet güvenlik güçleri tarafından yıkıldığının gerekli ispat ölçütüne göre ispatlanmıꢀ

olmadığına karar verdiğini anımsar (bkz. yukarıda 95-107. paragraflar). Ancak, bu, 13.

maddenin maksatları açısından, baꢀvuranın ꢀikayetlerinin, AĐHM’nin korumasının kapsamı

dıꢀına çıktığı anlamına gelmez (bkz. D.P. ve J.C. – Đngiltere, no. 38719/97, 10 Ekim 2002, §

136). Bu ꢀikayetler, temelsiz olarak kabuledilmez ilan edilmemiꢀlerdir ve dolayısıyla esasların

incelenmesini gerektirmiꢀlerdir. Ayrıca, 12 Haziran 2003 tarihli kabuledilebilirlik kararında,

AĐHM, ꢀikayetlerine yönelik tam ve etkili bir soruꢀturmanın olmaması sebebiyle baꢀvuranın iç

hukukta baꢀka hukuk yolu izlemekten muaf tutulduğu kararını daha önce vermiꢀtir.

117. Bunun üzerine, AĐHM, olduğu gibi yorumlanan 13. maddenin ꢀartlarına rağmen,

baꢀka bir hükmün gerçek bir ihlalinin var olmasının maddenin uygulanması için ꢀart

oluꢀturmadığını yineler (Boyle ve Rice – Đngiltere, 27 Nisan 1988 tarihli karar, Seri A no. 131,

§ 52). Dolayısıyla, kabuledilebilirlik kararındaki tespitlerini ve baꢀvuranın iddialarının ilk

bakıꢀta haksız olduğu gerekçesiyle elenemeyeceği kararını (bkz. yukarıda 101. paragraf) göz

önünde tutarak, AĐHM, baꢀvuranın ꢀikayetlerinin AĐHS’nin 13. maddesinin maksatları

açısından AĐHS ihlallerine dair savunulabilecek iddialar ortaya koyduğunu değerlendirir (bkz.,

mutatis mutandis, AĐHS’nin 6. maddesinin uygulanabilirliği tehlikede olduğu sürece,

Mennitto – Đtalya [BD], no. 33804/96, § 27, AĐHM 2000-X).

118. Davanın özel ꢀartları konusunda, AĐHM, baꢀvuranın yetkililere bulunduğu cezai

ꢀikayetten sonra, Kocaköy Đdare Kurulu’na bağlı Memurun Muhakematı Komisyonu

tarafından soruꢀturmacı olarak atanan bir jandarma subayı tarafından soruꢀturma

yürütüldüğünü kaydeder (bkz. yukarıda 35. paragraf). Jandarma Yüzbaꢀı, olay yeri incelemesi

18

yürütmüꢀ, yakın köylerde oturanlar, jandarmalar ve itfaiyeciler de dahil toplam on dört

tanıktan ifadeler almıꢀ ve baꢀvuranın iddialarının temelsiz olduğuna karar vermiꢀtir (bkz.

yukarıda 70-78. paragraflar). Jandarma Yüzbaꢀı’nın tespitleri ve kararına istinat, Đdare Kurulu,

güvenlik güçleri ve köy korucuları aleyhine iꢀlem baꢀlatılmaması gerektiğine karar vermiꢀtir.

119. Ancak, AĐHM, yetkililer tarafından yürütülen soruꢀturmada ciddi kusurlar

olduğunu kaydeder. Bu bağlamda, soruꢀturmacı makamların, baꢀvuranın cezai ꢀikayetini

almıꢀ olduktan bir buçuk yıl sonra olay yerini ziyaret ettiklerini belirtir (bkz. yukarıda 32 ve

35. paragraflar). Soruꢀturmadan sorumlu jandarma subayı, baꢀvuranın köyünün sakinlerinden

ifade almak için bir giriꢀimde bulunmamıꢀtır. Jandarmalar, itfaiyeciler ve komꢀu köylerden

hepsi köy korucusu gibi görünen kiꢀilerin ifadelerine dayanmayı yeterli bulmuꢀtur. Ayrıca,

tanıklardan bazıları, kendilerinden içeriğinin farkında olmadan bazı belgeleri imzalamalarının

talep edildiğini iddia ederek, jandarma Yüzbaꢀı tarafından alınan ifadelerinin içeriğini ve

doğruluğunu reddetmiꢀlerdir (bkz. yukarıda 50 ve 51. paragraflar). Bu bağlamda, AĐHM, daha

önce, benzer bir Türkiye davasında, jandarma yetkilileri tarafından yürütülen, tanıklara boꢀ

kağıtlar imzalatılıp daha sonra bu kağıtların kendileri tarafından doldurulduğu uygulamayı

saptamıꢀ olduğunu anımsar (bkz., yukarıda anılan, Yöyler § 57). O nedenle, AĐHM, o

tanıklardan alınan ifadelerin – soruꢀturmacı makamlar tarafından düzenlenmiꢀ izlenimi

vererek - basmakalıp nitelikte olduğunu ve dolayısıyla onlara önem verilemeyeceğini

gözlemlemiꢀtir (ibid., §§ 57 ve 91). Aynı ꢀekilde, sözkonusu davada, bazı tanıkların böyle

ifadeler verdiklerini reddetmeleri sebebiyle, AĐHM’nin, jandarma Yüzbaꢀı tarafından

yürütülen soruꢀturmanın güvenilirliği hakkında ciddi ꢀüpheleri vardır. Özellikle, bu

uygulamanın, AĐHS’nin 13. maddesinin gerektirdiği soruꢀturma kavramıyla bağdaꢀmadığını

değerlendirir.

120. AĐHM, bazı davalarda, yerel idare kurulları tarafından yürütülen soruꢀturmaların

bağımsız sayılamayacağı kararını daha önce vermiꢀtir, zira, bunlar, hiyerarꢀik olarak valiye

bağlı olan memurlardan oluꢀmaktadır ve yetki sahibi subay, soruꢀturmaya tabi olan güvenlik

güçlerine bağlıdır (bkz. Güleç – Türkiye, no. 21593/93, § 80, Reports 1998-IV; her ikisi de

yukarıda anılan, Yöyler ve Đpek, sırasıyla §§ 93 ve 207). Bir jandarma subayının,

jandarmaların mülk yıkımının failleri oldukları iddia edildiği bir davada soruꢀturmacı olarak

görev yapması ve soruꢀturmasının güvenilirliği hakkındaki ciddi ꢀüpheler, AĐHM’nin bu

davada farklı bir karar vermesine müsaade etmez.

121. Bu ꢀartlarda, baꢀvuranın, Suçıktı’daki evinin yıkımına dair iddialarına yönelik

olarak, yetkililerin tam ve etkili bir soruꢀturma yürüttükleri söylenemez

122. Dolayısıyla, AĐHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 6, 8 VE 13. MADDELERĐ VE 1 NO.’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ

ĐLE BĐRLĐKTE ELE ALINAN, AĐHS’NĐN 14. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI

19

123. Baꢀvuran, AĐHS’nin 6, 8 ve 13. maddeleri ve 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi ile

birlikte ele alınan, AĐHS’nin 14. maddesine aykırı olarak, Kürt kökeni nedeniyle ayrıma

maruz kalmıꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür. 14. madde ꢀöyledir:

“Bu Sözlesmede taninan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, irk, renk, dil,

din, siyasal veya diger kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azinliga

mensupluk, servet, dogum veya herhangi baska bir durum bakimindan hiçbir ayirimcilik

yapilmadan saglanir.”

124. Baꢀvuran, aile evinin ve mülkiyetinin yıkımının, Kürt kökeninden ötürü ayrım

teꢀkil eden resmi politikanın sonucu olduğunu ileri sürmüꢀtür.

125. AĐHM, baꢀvuranın iddiasını kendisine sunulan delillerin ıꢀığında incelemiꢀ ancak

asılsız olduğunu değerlendirmiꢀtir. Dolayısıyla, AĐHS’nin 14. maddesi ihlal edilmemiꢀtir.

IV. AVRUPA ĐNSAN HAKLARI SÖZLEꢁMESĐ’NĐN 41. MADDESĐNĐN

UYGULANMASI

126. AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği

takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Maddi tazminat

127. Baꢀvuran, evinin yıkımının ve 1999 yılından bu yana toprağını iꢀleyememesinin

sonucu olarak kendisi tarafından maruz kalınan maddi zarar karꢀılığında 84.837 Euro talep

etmiꢀtir.

128. Hükümet, AĐHS ihlal edilmemiꢀ olduğu için baꢀvurana adil tazmin ödenmemesi

gerektiğini iddia etmiꢀtir. Hükümet, alternatif olarak, AĐHM’nin, AĐHS’nin herhangi bir

hükmünün ihlalini tespit ettiği takdirde, baꢀvuran tarafından talep edilen miktarların

düꢀündürücü olduğunu ve bölgenin ekonomik gerçeklerini yansıtmadığını iddia etmiꢀtir.

Ayrıca, baꢀvuranın köyüne dönüꢀüne ve toprağını iꢀlemesine bir engel olmadığını

kaydetmiꢀtir.

129. AĐHM, baꢀvuran tarafından talep edilen tazminat ve AĐHS ihlali arasında bir

sebep sonuç iliꢀkisi olması gerektiğini ve bunun, uygun bir davada, kazanç kaybına iliꢀkin

tazminatı kapsayabileceğini yineler (bkz., diğerlerinin yanı sıra, Barberà, Messegué ve

Jabardo – Đspanya (50. madde), 13 Haziran 1994 tarihli karar, Seri A no. 285-C, ss. 57-58, §§

20

16-20). Ancak, AĐHM, sözkonusu davada, baꢀvuranın evinin Devlet güvenlik güçleri

tarafından yakıldığı veya yıkıldığının veya mülkiyetine eriꢀiminin reddedildiğinin, gerekli

ispat ölçütüne göre ispatlanmadığını anımsar (bkz. yukarıda 105-107. paragraflar).

Dolayısıyla, AĐHS ihlali oluꢀturduğuna karar verilen konu – etkili bir soruꢀturmanın olmaması

– ve baꢀvuran tarafından iddia edilen maddi tazminat arasında bir sebep sonuç iliꢀkisi yoktur.

Dolayısıyla, baꢀvuranın bu baꢀlık altındaki talebini reddeder.

B. Manevi tazminat

130. Baꢀvuran 10.000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir. Bu hususta, Suçıktı’daki

toprağını iꢀleyememesi ve evinin yıkımı dolayısıyla maruz kalmıꢀ olduğu acı ve yoksulluğa

atıfta bulunmuꢀtur.

131. Hükümet, bu miktarın haddinden fazla ve haksız olduğunu ileri sürmüꢀtür.

132. AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesine aykırı olarak, ulusal makamların, baꢀvuranın

ꢀikayetlerine yönelik etkili ve tam bir soruꢀturma yürütmemiꢀ olduklarına karar vermiꢀtir

(bkz. yukarıda 121-122. paragraflar). Dolayısıyla, manevi tazminat ödenmesine karar

verilmelidir. Ancak, baꢀvuran tarafından talep edilen miktar haddinden fazladır. Đddiaların

ciddiyetini hesaba katarak ve eꢀitlik temeline dayalı karar vererek, AĐHM, baꢀvurana, ödeme

gününde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na dönüꢀtürülmek üzere 4.000 Euro

tazminat ödenmesine karar verir.

C. Mahkeme masrafları

133. Baꢀvuran, Sözleꢀme Kurumları’nda davasının hazırlanması ve sunumundaki ücret

ve masraflar karꢀılığı toplam 3.000 Euro talep etmiꢀtir. Bu miktar, avukatlarının ücret ve

masraflarını kapsar (20 saatlik adli çalıꢀma).

134. Hükümet, bu talebin haddinden fazla ve asılsız olduğunu ileri sürmüꢀtür. Đddiasını

kanıtlamak için baꢀvuran tarafından bir fatura veya herhangi baꢀka bir belgenin sunulmamıꢀ

olduğunu iddia etmiꢀtir.

135. AĐHM, baꢀvuranın AĐHS uyarınca olan ꢀikayetlerini ispatlamakta sadece kısmen

baꢀarılı olduğunu belirtir. Ancak, bu dava, ayrıntılı inceleme gerektiren, karmaꢀık hukuki ve

olgusal konular içermektedir. Bunun üzerine, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa Đnsan

Hakları Sözleꢀmesi’nin 41. maddesi uyarınca, sadece zorunlu olarak ve gerçekten yapılan

mahkeme masraflarının ve harcamalarının ödenebileceğini yineler. Baꢀvuran tarafından

sunulan iddiaların detaylarını gözönünde tutarak, AĐHM, Avrupa Konseyi tarafından adli

yardım olarak alınan 630 Euro düꢀülerek, tabi olabilecek her türlü katma değer vergisi hariç,

baꢀvurana 2.000 Euro tazminat ödenmesine karar verir.

21

C. Gecikme faizi

136. AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar verir.

BU SEBEPLERLE AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. AĐHS’nin 8. maddesinin ve 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edilmediğine;

2. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edilip edilmediğini tespit etmenin gerekli olmadığına;

3. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 6, 8 ve 13. maddeleri ve 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi ile birlikte ele alınan,

AĐHS’nin 14. maddesinin ihlal edilmediğine;

5. a) Sorumlu Devlet’in, baꢀvurana, aꢀağıdaki miktarları, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca

kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme günündeki kur üzerinden Yeni

Türk Lirası’na dönüꢀtürülmek ve baꢀvuranın Türkiye’deki banka hesabına yatırılmak

üzere ödemesine:

(i) 4.000 Euro (dört bin Euro) manevi tazminat;

(ii) 630 Euro (altı yüz otuz Euro) düꢀülmek üzere, 2.000 Euro (iki bin Euro) mahkeme

masrafları;

(iii) artı bu miktarlara tabi olabilecek her türlü vergi;

b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

yukarıdaki miktara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalanının reddine

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 29 Kasım 2005 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

22

S. NAISMITH

J.-P. COSTA

Sekreter Yardımcısı

Baꢀkan

23