C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

NUR RADYO VE TELEVĐZYON YAYINCILIĞI A.ꢀ. - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 6587/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

27 Kasım 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafında belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecek olup bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 6587/03 no’lu davanın nedeni merkezi

Türkiye’de bulunan Nur Radyo Ve Televizyon Yayıncılığı A.ꢀ.’nin (“baꢁvuran”) Avrupa

Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleꢁmesinin (“AĐHS”) 34. maddesi

uyarınca 27 Ocak 2003 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) yapmıꢁ

olduğu baꢁvurudur.

Baꢁvuran, Ankara Barosu avukatlarından G. Çulhanoğlu tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢁvuran radyo yayıncılığı alanında faaliyet gösteren anonim bir ꢁirkettir. Merkezi

Đstanbul’da bulunan ꢁirket buradan yayın yapmaktadır.

Đskender Ali Mihr 26 Ağustos 1999 tarihinde saat 16:00’da yayınlanan ‘Sohbet’ adlı

programın canlı yayınına ABD’den telefonla katılmıꢁtır.

Yine aynı programın 2 Eylül 1999 tarihli yayınında adıgeçen ꢁahıs dinleyici sorularına cevap

vermiꢁtir.

13 Ekim 1999 tarihinde Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) bu programlarda sarf

edilen bazı ifadelerin, 3984 sayılı kanunun 4/c) maddesinde zikredilen ‘Anayasanın genel

ilkeleri arasında yer alan ilkelere, demokratik kurallara ve kiꢁilik haklarına’ aykırı yayın

yapılamayacağı ilkesini ihlal ettiği kanaatine varmıꢁtır. Anılan ꢁirkete bu ilkeyi ihlal ettiği

gerekçesiyle daha önce de bir uyarı cezası verildiğini tespit eden RTÜK, 3984 sayılı kanunun

33. maddesi uyarınca sözkonusu radyoya 8 Kasım 1999 tarihinden itibaren geçerli olmak

üzere 180 gün yayın durdurma cezası verilmesini kararlaꢁtırmıꢁtır.

Baꢁvuran ihtilaflı kararın yürütmesinin durdurulması ve iptali talebiyle Ankara Đdare

Mahkemesine baꢁvuruda bulunmuꢁtur. Bu vesileyle baꢁvuran, kendisine yöneltilen

suçlamaları inkâr ederek depreme dinsel bir izahat getirdiğini, insanların buna inanıp

inanmamakta serbest olduklarını belirtmiꢁtir. Baꢁvuran din ve vicdan özgürlüğünün

anayasayla güvence altına alındığını ve inancını ifade ettiği gerekçesiyle kimsenin

ayıplanamayacağını ve bu nedenle bir yayın organının kapatılamayacağını belirtmiꢁtir.

Đdare mahkemesi 25 Kasım 1999 tarihinde bu davanın baꢁvurana bir günlük yayın durdurma

cezası verilmesiyle ilgili bir baꢁka davayla birleꢁtirilmesine karar vermiꢁtir.

Đdare mahkemesi 8 Aralık 1999 tarihinde baꢁvuranın yürütmenin durdurulması talebiyle

yaptığı baꢁvuruyu reddetmiꢁtir. Mahkeme heyetinde yer alan bir hakim, uygulanabilecek

cezaların süresiyle ilgili olarak RTÜK’ün herhangi bir objektif ilke ortaya koymadığı ve

ihtilaf konusu tedbirin ağırlığının nedenlerini ve de bu ağır cezayı haklı kılacak gerekçeleri

mahkemeye bildirmediği gerekçesiyle bu karara muhalefet ꢁerhi koymuꢁtur. Sözkonusu

hakime göre bu ceza, objektif temelden yoksun ve orantısız bir cezaydı.

Đdare mahkemesi 22 ꢀubat 2000 tarihinde baꢁvuranın iptal baꢁvurusunu reddetmiꢁtir.

Bunun üzerine baꢁvuran Danıꢁtay’a temyiz baꢁvurusunda bulunmuꢁtur.

Danıꢁtay 10 Mayıs 2001 tarihinde baꢁvuranın temyiz talebini reddetmiꢁtir.

Danıꢁtay baꢁvuranın karar düzeltme talebini 8 Nisan 2002 tarihinde reddetmiꢁtir. Bu karar

baꢁvurana 5 Ağustos 2002 tarihinde tebliğ edilmiꢁtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐNĐN 14. MADDEYLE BAĞLANTILI OLARAK ĐHLAL

EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢁvuran geçici yayın durdurma cezasının düꢁünce, vicdan, din ve ifade özgürlüğü hakkına

yönelik bir ihlal teꢁkil ettiğini ileri sürmektedir. Baꢁvuran bu hususta AĐHS’nin 9., 10. ve 14.

maddelerine atıfta bulunmaktadır.

AĐHM bu ꢁikayetleri AĐHS’nin 14. maddesiyle bağlantılı olarak 10. madde yönünden

inceleyecektir.

Hükümet bu sava karꢁı çıkmaktadır.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

AĐHM baꢁvurunun AĐHS’nin 35/3 maddesi bakımından açıkça dayanaktan yoksun olmadığını

ve baꢁkaca herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin de bulunmadığını tespit etmektedir. Bu

itibarla baꢁvurunun kabuledilebilir ilan edilmesi yerinde olacaktır.

B. Esasa iliꢁkin

Hükümet, ihtilaf konusu müdahalenin yasayla öngörülmüꢁ olduğunu ve ulusal dayanıꢁma,

toplumsal barıꢁ ve refahın korunmasının yanında baꢁkalarının ününün ve haklarının

korunması gibi meꢁru amaçlar gözettiğine dikkat çekmektedir. Bu çerçevede Hükümet, Türk

Halkını toplumsal, psikolojik ve ekonomik olarak derinden etkileyen bir felaketin meydana

gelmesinin üzerinden bir gün geçtikten sonra sarf edilen bu ifadelerin toplumu bölünmeye ve

hoꢁgörüsüzlüğe sevk edici nitelikte olduğunu belirtmektedir. Hükümet baꢁvuranın AĐHS’nin

10. maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen görev ve sorumluluklarını yerine getirmediğini

savunmaktadır.

Hükümete göre, hoꢁgörüsüzlükle mücadele insan haklarının korunmasının bir parçasıdır ve

ihtilaf konusu tedbir meꢁru bir amaç gözetmektedir. Hükümete göre acil bir sosyal ihtiyaca

cevap veren bu tedbir baꢁvuranın çok sayıda yasadıꢁı yayın yaptığı ve bu yayınların Türkiye

Cumhuriyeti Anayasa ve yasalarına aykırı olduğu göz önünde bulundurulduğunda orantılı bir

tedbir idi.

Baꢁvuran bu iddialara itiraz ederek dini yayın yapan radyoların hemen gericilikle suçlandığı

ve sayıca daha çok kapatma tedbirine konu oldukları iddiasında bulunmaktadır.

AĐHM ihtilafa konu tedbirin baꢁvuranın AĐHS’nin 10/1 maddesiyle korunan ifade özgürlüğü

hakkına yönelik bir müdahale teꢁkil ettiği konusunda tarafların hemfikir olduklarını

kaydetmektedir. Sözkonusu müdahalenin yasayla öngörüldüğü ve AĐHS’nin 10/2 maddesi

anlamında meꢁru bir amaç gözettiği varsayılsa dahi hâlihazırda uyuꢁmazlık bu müdahalenin

‘demokratik bir toplumda gerekli’ olup olmadığı meselesine dayanmaktadır.

AĐHM konuyla ilgili içtihadından kaynaklanan genel ilkeleri esas almaktadır (bkz., diğerleri

arasında, Handyside – Birleꢀik Krallık, 7 Aralık 1976 tarihli karar, prg. 49 ; Özgür Radyo-Ses

Radyo Televizyon Yayın Yapım ve Tanıtım A.ꢁ., adıgeçen ; Radio France ve diğerleri –

Fransa, no: 53984/00 ; Gündüz – Türkiye, no: 35071/97, prg. 40 ; Giniewski – Fransa, no:

64016/00, prg. 44 ve 52).

Đfade özgürlüğü demokratik bir toplumun asli temellerinden olup toplumun ilerlemesinin ve her

bireyin geliꢁmesinin baꢁlıca koꢁullarından birini oluꢁturur. AĐHS’nin 10. maddesinin 2.

fıkrasına tabi olmak kaydıyla bu özgürlük, yalnızca olumlu karꢁılanan ya da zararsız veya

önemsiz olarak algılanan ‘bilgi’ ve ‘fikirler’ için değil; ꢁok edici, zedeleyici yahut kaygı verici

bilgi ve fikirler içinde geçerlidir. ‘Demokratik toplumun’ vazgeçilmezleri olan çoğulculuğun,

hoꢁgörünün ve açık fikirliliğin gerekleri bunlardır. AĐHM, bu ilkelerin yalnızca yazılı basın için

değil aynı zamanda radyo yayıncılığı için de özel bir önemi haiz oldukları kanaatindedir

(Groppera Radio AG ve diğerleri – Đsviçre, 13 Ekim 1998 tarihli Komisyon raporu, prg. 138).

AĐHS’nin 10/2 maddesi bağlamında ‘zorunlu’ sıfatı ile ‘acil bir toplumsal ihtiyacın’ varlığı

kastedilmektedir. Đfade özgürlüğünün kullanılmasına yönelik bir müdahalenin ‘zorunluluğu’

ikna edici surette ortaya konulmalıdır. Kuꢁkusuz, müdahaleyi haklı kılacak nitelikte bir

ihtiyacın var olup olmadığını değerlendirmek ilk elde ulusal mercilerin görevidir ve ulusal

merciler din ve ahlak ile ilgili kiꢁisel mahrem inançlar alanında ifade özgürlüğü sözkonusu

olduğunda ‘daha geniꢁ’ bir takdir payına sahiptir. (bkz. Otto-Preminger-Enstitüsü – Avusturya,

20 Eylül 1994 tarihli karar, prg. 50 ve Aydın Tatlav, adıgeçen, prg. 24)Ancak bu takdir hakkı,

AĐHM’nin hem yasa ve hem yasanın uygulanmasına iliꢁkin kararlar üzerinde uyguladığı

denetime tabidir.

Denetim yetkisini kullanırken AĐHM, müdahaleyi davanın bütünlüğü içinde ve ihtilaf konusu

ifadelerin muhtevası ve yayınlandığı ortam dikkate alınmak suretiyle değerlendirmelidir.

Özellikle de nizalı tedbirin ‘izlenen meꢁru amaçlarla orantılı’ olup olmadığı ve müdahaleyi

haklı kılmak için ulusal mercilerce dile getirilen gerekçelerin ‘uygun ve yeterli’ gerekçeler olup

olmadığını belirlemek AĐHM’nin görevidir. Bu maksatla AĐHM, ulusal makamların sözkonusu

olayları makul bir ꢁekilde değerlendirmek suretiyle 10. maddede belirtilen ilkelere uygun

kuralları uyguladıklarından emin olmalıdır.

Bunu yaparken AĐHM, AĐHS’nin 10. maddesinin 1. fıkrasında belirtilen hak ve özgürlükleri

kullanan herkesin‘görev ve sorumluluklar’ üstlenmiꢁ olduğu hususunu gözden kaçırmamalıdır .

Dini inanç ve görüꢁler bağlamında bu görev ve sorumluluklar arasına baꢁkalarına karꢁı gereksiz

tarzda hakaretamiz, dolayısıyla baꢁkalarının haklarını ihlal eden ifadeler sarf etmekten mümkün

olduğunca kaçınma yükümlülüğü de haklı olarak dahil edilebilir (Gündüz, adıgeçen, prg. 37).

Bununla birlikte hoꢁgörüsüzlüğe dayalı nefreti haklı göstermeye, desteklemeye, teꢁvik etmeye

ve yaymaya yönelik ifade biçimlerini cezalandırmanın hatta önlemenin demokratik

toplumlarda gerekli olduğuna hükmedilebilse dahi, getirilen ‘formalite’ ‘koꢁul’ ‘kısıtlama’ ya

da ‘cezaların’ izlenen meꢁru amaçla orantılı olması lazım gelir.

Halihazırda AĐHM baꢁvuranın, Mihr cemaati temsilcisi tarafından kendi kanalında yayınlanan

bir program sırasında sarf edilen sözler nedeniyle mahkum edildiğini tespit etmektedir.

Sözkonusu ꢁahıs depremi ‘Allah’ın düꢁmanlarına’ yönelik ‘Allah’ın ikazı’ olarak niteleyerek

Allah’ın onların ‘ölmelerini takdir ettiğini’ belirtmiꢁ ve günahlarının kurbanı kimseler olarak

tarif ettiği ‘inanmayanların’ ‘akıbeti’ ile Mirh Cemaatine mensup olan kimselerin akıbeti

arasında bir karꢁılaꢁtırma yapmıꢁtır.

AĐHM sarf edilen sözlerin ağır olduğunu ve son derece trajik bir ortamda sarf edildiklerini

kabul etmektedir. AĐHM ayrıca bu ifadelerin böylesi bir doğal afete dini bir anlam yükleyerek

batıl inancı, hoꢁgörüsüzlüğü ve gericiliği telkin etmek suretiyle kendi inancını yayma niteliği

taꢁıdığını tespit etmiꢁtir. Bununla birlikte AĐHM mevcut dava koꢁullarında, ifade ettiklerini

iddia ettikleri dini anlayıꢁ ile yakından ilintilidir. Bu çerçevede, her ne kadar ꢁok edici ve

hakaretamiz olurlarsa olsunlar sözkonusu ifadelerin ꢁiddete teꢁvik etmediğini ve kendi dini

cemaatlerine mensup olmayan kimselere karꢁı kine kıꢁkırtmadığını kabul etmek gerekir.

AĐHM ayrıca, müdahalenin orantılılığı tespit edilirken verilen cezaların niteliğinin ve

ağırlığının da dikkate alınması gerektiğine dikkat çekmektedir. Halihazırda AĐHM baꢁvuranın

180 günlük yayın durdurma cezasına konu olduğunu tespit etmektedir. Ancak sözkonusu

tedbirin güdülen amaçlarla orantılı olmadığı ortaya çıkmaktadır. Bu itibarla AĐHS’nin 10.

maddesi ihlal edilmiꢁtir.

Varılan bu neticeyi göz önünde bulunduran AĐHM AĐHS’nin 14. maddesi yönünden yapılan

ꢁikayeti ayrıca incelemeye gerek olmadığı kanaatine varmaktadır (Özgür Radyo-Ses Radyo

Televizyon Yayın Yapım ve Tanıtım A.ꢁ., adıgeçen, prg. 86).

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Hakkında ihtilaf konusu tedbir kararının alınmasının ardından süresiz kapatma kararı verilen

radyonun değerini 1.000.000 Euro olarak tahmin eden baꢁvuran toplam zararının hesaplanması

hususunu AĐHM’nin takdirine bırakmaktadır.

Hükümet bu iddiaya itiraz etmektedir.

AĐHM dosyada sunulan kanıt unsurlarının geçici kapatma kararının yol açtığı maddi kaybı

kesin olarak belirleyebilmesine müsaade etmediği kanaatindedir (bu anlamda, Özgür Radyo-

Ses Radyo Televizyon Yayın Yapım ve Tanıtım A.ꢁ, prg. 100). Ayrıca, ihlal tespiti baꢁvuranın

uğradığı manevi zarar açısından baꢁlı baꢁına yeterli bir adil tatmin teꢁkil etmektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢁvuran ulusal mahkemeler ya da AĐHM önünde yaptığı masraf ve harcamaların iadesine

iliꢁkin herhangi bir talepte bulunmamıꢁtır.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢁvurunun kabuledilebilir olduğuna ;

2. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine ;

3. AĐHS’nin 14. maddesi yönünden yapılan ꢁikayeti ayrıca incelemeye gerek olmadığına ;