COUNCIL

AVRUPA

OF E U R O P E

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

OĞRAꢀ – TÜRKĐYE

(B a ꢀvuru no. 13918/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

13 Ekim 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.

ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 13918/03 no’lu davanın nedeni, Yahya Oğraꢀ

(“baꢀvuran”) adlı T.C. vatandaꢀının, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 2 Nisan 2003

tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (“Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin - AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Diyarbakır Barosu avukatlarından I. Sağlam tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

1972 doğumlu baꢀvuran Diyarbakır’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran 31 Ekim 2000 tarihinde yasadıꢀı silahlı Hizbullah örgütüne üye olduğu

gerekçesiyle Diyarbakır’da gözaltına alınmıꢀtır. Yanında bir avukat bulunmaksızınpolise

verdiği 9 Kasım 2000 tarihli ifadesinde, kendisine yöneltilen suçlamaları kabul etmiꢀtir.

Baꢀvuran 10 Kasım 2000 tarihinde, önce Cumhuriyet Savcısı, ardından soruꢀturma

hakimi huzuruna çıkarılmıꢀtır. Baꢀvuran Cumhuriyet Savcısı ve soruꢀturma hakimi önünde

Hizbullah üyesi olduğunu reddetmiꢀtir..

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, 30 Kasım 2000 tarihinde,

baꢀvuranı, yasadıꢀı silahlı örgüte üye olmakla suçlayan bir iddianame hazırlamıꢀtır..

Đddianameyle baꢀvuranın Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesi uyarınca suçlu bulunup

mahkum edilmesi talep edilmiꢀtir.. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi 30 Nisan 2002

tarihinde baꢀvuranı suçlu bulmuꢀ, on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Mahkeme

baꢀvuranın mahkumiyet kararını avukatının yokluğunda alınan ifadesine dayanarak almıꢀtır.

Baꢀvuran 30 Nisan 2002 tarihinde itiraz etmiꢀtir. 19 Haziran 2002 tarihinde Yargıtay

Cumhuriyet Baꢀsavcısı bir tebliğname sunmuꢀ, burada Yargıtay’ın Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin kararını onaması gerektiğini belirtmiꢀtir. Baꢀsavcının tebliğnamesi baꢀvuran

ve temsilcisine tebliğ edilmemiꢀtir. Yargıtay 21 Ekim 2002 tarihinde Diyarbakır Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nin kararını onamıꢀtır.

Baꢀvuran 8 Temmuz 2005 tarihinde cezaevinden salıverilmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran

Yargıtay

Cumhuriyet

Baꢀsavcısı’nın

tebliğnamesinin

kendisine

bildirilmediğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca gözaltındayken avukat yardımı verilmediğinden

ve ulusal mahkemelerin, mahkumiyet kararı verirken avukatı yokluğunda alınan ifadesini

kullandıklarından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Son olarak, baꢀvuran, yargılama sürecinin hakkaniyete

uygunluğuna iliꢀkin ꢀikayette bulunmuꢀ, ifadeler, kendisinin gözaltına alınıp mahkum

edilmesini sağlayan iki tanığın davayı gören mahkemeye çağrılmadıklarını, sonuç olarak bu

tanıkların mahkeme tarafından dinlenmediklerini iddia etmiꢀtir. Ayrıca mahkumiyeti için

aleyhinde kullanılan delillerin kurallara uygun biçimde yargı makamlarına sunulmadığını,

bunun da makamların güvenilirliğine gölge düꢀürdüğünü ifade etmiꢀtir. Baꢀvurana göre,

uzmanlar hard disklerin trankripsiyonunu yapmamıꢀlardır. ꢁikayetlerine iliꢀkin olarak 6.

maddenin 1, 2 ve 3. fıkralarına atıfta bulunmuꢀtur.

AĐHM’nin özellikle önem atfettiği ꢀikayetler, Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın

tebliğnamesinin baꢀvurana bildirilmemesi ile baꢀvuranın gözaltındayken avukat yardımı

alamamasıdır. Bu nedenle incelemesini yalnızca bu meseleler üzerinde yoğunlaꢀtırmaya karar

verir.

A. Yargıtay Cumhuriyet Baꢁsavcısı’nın tebliğnamesinin baꢁvurana bildirilmemesi

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesine dayanarak, Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın

tebliğnamesinin kendisine bildirilmediğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Đlk olarak, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde bu ꢀikayetin dayanaktan

yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik

unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

AĐHM, aynı mağduriyeti Göç − Türkiye davasında incelediğini, AĐHS’nin 6/1 maddesinin

ihlal edildiğini tespit ettiğini ([BD], 36590/97) gözlemler. Bu kararda AĐHM, Cumhuriyet

Baꢀsavcısı’nın görüꢀlerinin mahiyeti ile baꢀvurana cevaben yazılı görüꢀ bildirme olanağı

tanınmaması göz önünde tutularak, baꢀvuranın çekiꢀmeli yargılama hakkının ihlal edildiği

kararına varmıꢀtır.

AĐHM mevcut davayı incelemiꢀ, yerleꢀik içtihatlarının dıꢀına çıkılmasını gerektirecek

özel koꢀullar tespit etmemiꢀtir.

Buna göre AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

B. Gözaltındayken avukata eriꢁim

Baꢀvuran, gözaltındayken avukat yardımı verilmediğinden ve avukatı olmaksızın polise

verdiği ifadelerin davayı gören mahkeme tarafından mahkumiyeti için kullanıldığından

ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuran ꢀikayetlerine iliꢀkin olarak AĐHS’nin 6. maddesinin 2. ve 3.

fıkralarına dayanmıꢀtır.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde baꢀvurunun bu kısmının dayanaktan

yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik

unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvurunun bu kısmı kabuledilebilir

niteliktedir.

Esasa iliꢀkin olarak, AĐHM, aynı mağduriyeti Salduz − Türkiye davasında incelediğini,

AĐHS’nin 6/3(c) maddesinin 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak ihlal edildiğini ([BD],

36391/02) tespit ettiğini ([BD], 36590/97) gözlemler. Bu kararda AĐHM, avukata eriꢀim

hakkına uygulanan kısıtlamanın sistemli olduğu ve sözkonusu tarihlerde gözaltında bulunan,

yaꢀlarına bakılmaksızın, Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin yetkisine giren suçlarla bağlantısı

olan herkese uygulandığı kararına varmıꢀtır.

AĐHM mevcut davayı incelemiꢀ, Salduz kararındaki içtihadın dıꢀına çıkılmasını

gerektirecek özel koꢀullar tespit etmemiꢀtir.

Bu nedenle mevcut davada AĐHS’nin 6/3(c) maddesi 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak

ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER MADDELERĐ

Baꢀvuran, AĐHS’nin 5. maddesine dayanarak, kendisi hakkında makul bir ꢀüphe olmadığı

için gözaltına alınmasının yasalara aykırı olduğundan ve gözaltı süresinin makul süre kuralını

çiğnediğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca tutuklu olarak yargılanmasının yasal olmadığına

itiraz edemediğini ve 5. madde çerçevesindeki mağduriyetleri için tazminat hakkı

bulunmadığını iddia etmiꢀtir. Öte yandan, AĐHM, bu ꢀikayetlerin, AĐHS’nin 35/1 maddesinde

öngörülen altı aylık süre kuralına aykırı biçimde yapıldığı veyahut AĐHS’nin 35/3 maddesi

çerçevesinde tamamen asılsız oldukları için dayanaktan yoksun oldukları gerekçeleriyle

reddedilmesi gerektiği kanısındadır. Bu nedenle AĐHS’nin 35/4 maddesiyle uyumlu olarak

reddedilmesi gerekir.

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesine atıfta bulunarak, hakkındaki cezai yargılamayla ilgili

de ꢀikayette bulunmuꢀtur. Öte yandan, bu takibat iki yargı aꢀamasında yalnız bir yıl on bir ay

sürdüğünden, bu ꢀikayet de açıkça dayanaktan yoksun olduğu için AĐHS’nin 35. maddesinin 3

ve 4. fıkralarına göre reddedilmelidir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran 38.202 Türk Lirası (YTL) (yaklaꢀık 17.600 Euro) maddi tazminat talep etmiꢀtir.

Manevi tazminata iliꢀkin olarak herhangi bir talepte bulunmamıꢀtır.

Hükümet baꢀvuranın taleplerine itiraz etmiꢀtir.

AĐHM talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı

bulunmadığını kaydetmektedir. Bu nedenle bu talebi reddeder. Manevi tazminata iliꢀkin

olarak AĐHM, bir baꢀvuranın AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilerek mahkumiyet giydiği

sonucuna varırsa, ilke olarak, uygulanabilecek en doğru yöntemin, baꢀvuranın olabildiğince

bu hükmün dikkate alındığı bir konumda olmasını sağlamak olduğu kanısındadır. Bu nedenle

AĐHM, en uygun telafi biçiminin, baꢀvuranın talep etmesi halinde, AĐHS’nin 6/1 maddesinin

koꢀullarına uygun olarak yeniden yargılanmasını sağlamak olduğu sonucuna varır (bkz.

Salduz).

B. Yargılama giderleri

Baꢀvuran masraflara iliꢀkin olarak 20.000 YTL (yaklaꢀık 9200 Euro), avukatlık masrafları

için 800 YTL (yaklaꢀık 370 Euro) talep etmiꢀtir.

Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

Yargılama masraflarıyla iliꢀkili olarak, AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri,

ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana

geri ödenir. Bu davada, baꢀvuran, talep ettiği masrafların gerçekten yapıldığını

kanıtlayamamıꢀtır. Buna göre bu baꢀlık altında tazminat ödenmemesine hükmeder.

AĐHM YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Baꢀvuranın, gözaltındayken avukat yardımı sağlanmaması ile Yargıtay Cumhuriyet

Baꢀsavcısı’nın tebliğnamesinin bildirilmemesine iliꢀkin ꢀikayetlerinin kabuledilebilir;

baꢀvurunun geri kalanının kabuledilemez olduğuna;

2. Gözaltındayken baꢀvurana avukat yardımı sağlanmamasıyla ilgili ꢀikayete iliꢀkin olarak,

AĐHS’nin 6/3 maddesinin, 6/1 maddesiyle bağlantılı olarak ihlal edildiğine;

3. Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın tebliğnamesinin bildirilmemesine iliꢀkin olarak,

AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin reddine,

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce hazırlanmıꢀ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddesi uyarınca

13 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Françoise Elens-Passos

Zabıt Katibi Yardımcısı

Françoise Tulkens

Baꢀkan