COUNCIL

AVRUPA

OF E U R O P E

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

OKAN ERDOĞAN – TÜRKĐYE

(B a ꢀvuru no. 43696/04 )

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

29 Eylül 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.

ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Bu dava, Okan Erdoğan (“baꢀvuran”) adlı T.C. vatandaꢀı tarafından Türkiye Cumhuriyeti

aleyhine, 20 Ekim 2004 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin

Sözleꢀme’nin (“Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapılan

43696/04 numaralı baꢀvuru sonucu görülmektedir.

Baꢀvuran Ankara Barosu avukatlarından M.N. Eldem tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

1980 doğumlu olup Kayseri’de ikamet etmekte olan baꢀvuran askeri okulda öğrenci idi.

Baꢀvuranın babası, baꢀvuranın okula kaydı sırasında, oğlunun okuldan ihraç edilme veyahut

baꢀka nedenlerle ayrılması durumunda eğitim masraflarını geri ödemek için bir taahhütname

imzalamıꢀtır.

2003 yılının Mart ayında, Milli Savunma Bakanlığı’nın baꢀvuran ve ailesi hakkında

yaptığı gizli güvenlik soruꢀturmasını takiben baꢀvuranın askeri okulla iliꢀiği kesilmiꢀtir.

Baꢀvurana iliꢀiğinin kesilmesine gerekçe olarak belirli bir neden bildirilmemiꢀtir.

Bunu müteakip, baꢀvuran, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne okuldan ihraç kararının

iptali için baꢀvurmuꢀtur. Dava sırasında baꢀvuran, Milli Savunma Bakanlığı’nın, Askeri

Yüksek Đdare Mahkemesi’ne ilettiği ve baꢀvuranın askeri okuldan ihraç edilmesi kararını

destekleyici nitelikteki gizli bilgi ve belgelere eriꢀememiꢀtir.

Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi 10 Aralık 2003 tarihinde, okuldan ihraç kararının iptalini

reddetmiꢀtir. Askeri hizmetin iꢀleyiꢀi için gizli kalması gereken bilgi ve belgelerin baꢀvurana

gösterilemeyeceğini ifade etmiꢀtir. Mahkeme ayrıca, idare tarafından yapılan gizlilik

tasnifine tabi olmadığını ve her bir davada, belgelerin gizliliğini haklı gösterecek sebepler

bulunup bulunmadığını resen değerlendirdiğini vurgulamıꢀtır. Yargılama sürecinde

Cumhuriyet Baꢀsavcısının Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne sunduğu tebliğnameyi

baꢀvurana iletilmemiꢀtir.

Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi 7 Nisan 2004 tarihinde, baꢀvuranın kararın düzeltilmesi

talebini reddetmiꢀtir. Bu karar baꢀvurana 20 Nisan 2004 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.

Milli Savunma Bakanlığı, Kayseri Asliye Hukuk Mahkemesi’ne, baꢀvuran hakkında,

eğitim masraflarının geri ödenmesi için dava açmıꢀtır. Kayseri Asliye Hukuk Mahkemesi 3

Mayıs 2004 tarihinde baꢀvuranın Milli Savunma Bakanlığı’na 8 Nisan 2003 tarihinden

itibaren iꢀlemek üzere faiziyle beraber 5.050.500.000 Türk Lirası (TL) (yaklaꢀık 3.000 Euro

(EUR)) ödemesine hükmetmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 ve 8. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesi çerçevesinde, Milli Savunma Bakanlığı’nın Askeri

Yüksek Đdare Mahkemesi’ne sunduğu gizli bilgiye eriꢀememesi ve bu mahkemeye bağlı

Cumhuriyet Baꢀsavcısının mahkemeye sunduğu tebliğnamenin kendine bildirilmemesi

nedeniyle kuvvetlerin eꢀitliği ilkesinin ihlal edildiğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca Milli

Savunma Bakanlığı’nın baꢀvuran ve ailesiyle ilgili yürüttüğü gizli güvenlik soruꢀturmasının

özel hayata saygı gösterilmesi hakkını ihlal ettiği gerekçesiyle AĐHS’nin 8. maddesi

çerçevesinde ꢀikayetçi olmuꢀtur.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢁkin

Hükümet esas olarak AĐHM’nin Pellegrin – Fransa ([BD], 28541) kararındaki içtihadına

dayanarak, baꢀvuran ile Devlet arasındaki özel iliꢀki nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin

mevcut davaya uygulanamayacağını savunmuꢀtur.

AĐHM, Vilho Eskelinen ve Diğerleri – Finlandiya kararında ([BD], 63235/00) Devlet ile

devlet memurları arasındaki ihtilaflarda 6/1 maddenin uygulanabilirliğine iliꢀkin içtihadını

gözden geçirdiğini kaydeder. AĐHM, belirtilen davada uygulanan yeni ölçütleri göz önünde

tutarak, Hükümet’in, ilk olarak baꢀvuranın ulusal yasalar uyarınca mahkemeye eriꢀim hakkı

bulunmadığını, ikinci olarak ise anlaꢀmazlığın mahiyeti bakımından baꢀvuranın, 6. Madde

kapsamındaki haklarından herhangi bir ꢀekilde mahrum edilmesinin haklı bir gerekçeye

dayandığını ortaya koyamadığını kaydeder. Bu koꢀullarda, AĐHM, 6/1 maddenin mevcut

davada uygulanabilir olduğu kanısındadır. Bu nedenle Hükümet’in ön itirazını reddeder. (bkz.

Miran – Türkiye, 43980/04 ve Topal – Türkiye, 3055/04).

Bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvurunun bu kısmı kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esaslar

1. Gizli bilgiye eriꢀilememesi ve Cumhuriyet Baꢀsavcısının tebliğnamesinin

bildirilmemesi

Baꢀvuranın Cumhuriyet Baꢀsavcısının tebliğnamesinin bildirilmemesine iliꢀkin

ꢀikayetiyle ilgili olarak Hükümet, baꢀvuranın, Cumhuriyet Baꢀsavcısının tebliğnamesini de

içeren dava dosyasını inceleme olanağının her zaman bulunduğunu savunmuꢀtur. Ayrıca

Cumhuriyet Baꢀsavcısının görüꢀünün idari yargılamalarda mahkeme kararları üzerinde etkisi

olmadığını savunmuꢀtur. Hükümet gizli bilgiye eriꢀilememesiyle ilgili ꢀikayetin esaslarına

iliꢀkin hiçbir görüꢀ sunmamıꢀtır.

AĐHM, daha önce benzer ꢀikayetleri incelediğinive AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal

edildiğisonucuna vardığını kaydeder (bkz. Güner Çorum – Türkiye, 59739/00; Aksoy (Eroğlu)

– Türkiye, 59741/00; Meral – Türkiye, 33446/02; Miran ve Topal). AĐHM mevcut davada

içtihadıdıꢀında kalan bir karar vermesini gerektirecek özel koꢀullar tespit etmemiꢀtir.

Buna göre, baꢀvuranın Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne verilen gizli belgelere

eriꢀememesi ve Cumhuriyet Baꢀsavcısının tebliğnamesinin baꢀvurana bildirilmemesi

AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

2. Özel hayatın korunması hakkı

AĐHS’nin 8. Maddesi kapsamındaki ꢀikayetlere iliꢀkin olarak AĐHM, mevcut davada

ortaya konulan temel hukuki sorunun, baꢀvuranın okuldan ihraç edilmesi kararının iptali

talebinin AĐHS’nin 6. Maddesi çerçevesinde adil yargılama yoluyla reddedilip edilmediğine

iliꢀkin olduğu kanısındadır. AĐHM, bu soruya (yukarıda) olumsuz yanıt verilmiꢀ olduğunu

göz önünde bulundurarak, bu ꢀikayete iliꢀkin ayrı bir karar verilmesinin gerekli olmadığı

düꢀüncesindedir (bkz. Güner Çorum ve Topal).

II. AĐHS’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER MADDELERĐ

Baꢀvuran, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi askeri hakimlerden oluꢀtuğundan ve ilk ve tek

derece mahkemesi olarak hareket ettiğinden ve bu da baꢀvuranın etkili baꢀvuru hakkına

müdahale teꢀkil ettiğinden, AĐHS’nin 6/1 ve 13. maddeleri kapsamında, bağımsız ve tarafsız

bir mahkeme tarafından adil bir biçimde yargılanmadığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca 6/1

madde çerçevesinde, mahkeme kararlarında Cumhuriyet Baꢀsavcısına atıfta bulunulmadığı

için adil yargılamadan yoksun bırakıldığını ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran askeri okuldan iliꢀiğinin

kesilmesiyle, AĐHS’nin 7. maddesinin ihlal edilerek kanunsuz olarak cezalandırıldığını ileri

sürmüꢀtür. Son olarak, AĐHS’nin 14. Maddesi çerçevesinde babasının bir sendikayla olan

iliꢀkisi nedeniyle askeri okulla iliꢀiğinin kesildiğini öne sürmüꢀtür.

Baꢀvuranın, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmayıꢀı ile bu

mahkemenin kararlarının temyiz edilemeyiꢀine iliꢀkin ꢀikayetleriyle ilgili olarak AĐHM,

öncelikle bu ꢀikayetlerin yalnızca AĐHS’nin 6/1 maddesi bakımından incelenmesi gerektiği

kanısındadır. AĐHM ayrıca bu ꢀikayetlerin daha önce görülen benzer davalarda kabuledilemez

olarak ilan edildiğini kaydeder (bkz. Yavuz ve Diğerleri, 29870; Delcourt – Belçika; Piroğlu

ve Karakaya – Türkiye, 36370/02 ve 37581/02; Karakaya – Türkiye, 5173/05). Buna göre,

AĐHS’nin 35/3 ve 4 maddesiyle uyumlu olarak baꢀvurunun bu kısmının açıkça dayaktan

yoksun olduğu gerekçesiyle reddedilmesi gerektiği anlaꢀılmıꢀtır.

Mahkeme kararlarında cumhuriyet baꢀsavcısının ismine atıfta bulunmadığı için açık

duruꢀma yapılmadığı yönünde 6/1 madde kapsamındaki ꢀikayetlere iliꢀkin olarak, AĐHM,

özellikle Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nin kendisine bağlı tek Cumhuriyet Baꢀsavcısı

bulundurduğu ve bu savcının kimliğinin kolaylıkla tespit edilebileceği düꢀünüldüğünde, bu

durumun 6/1 madde kapsamında sorun doğurmadığını kaydeder. Buradan hareketle

baꢀvurunun bu kısmı AĐHS’nin 35/3 ve 4 maddesiyle uyumlu olarak açıkça dayaktan yoksun

olduğu gerekçesiyle reddedilmelidir.

AĐHS’nin 7. maddesine iliꢀkin ꢀikayetle ilgili olarak ise, AĐHM, bu hüküm çerçevesinde

baꢀvuranın ceza gerektiren bir suçtan mahkum edilmediğini kaydeder. Dolayısıyla

baꢀvurunun bu kısmı ratione materiae uyuꢀmadığı için AĐHS’nin 35/3 ve 4 maddesiyle

uyumlu olarak reddedilmelidir.

AĐHM, AĐHS’nin 14. maddesine iliꢀkin ꢀikayetle ilgili olarak, baꢀvuranın askeri okulla

iliꢀiğinin kesilmesinin ayrımcı temellere dayandığına iꢀaret eden bir delil sunmadığını

gözlemler. Bu sebeple baꢀvurunun bu kısmının AĐHS’nin 35/3 ve 4 maddesiyle uyumlu

olarak açıkça dayaktan yoksun olduğu gerekçesiyle reddedilmesi gerektiği anlaꢀılmaktadır.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

A. Tazminat

Baꢀvuran, ileride subay olarak sahip olacağı maaꢀ ve emeklilik hakları için 200.000 Euro

(EUR) ile askeri okulla iliꢀiğinin kesilmesinin ardından eğitim masraflarına karꢀılık olarak

babasından ödemesi istenen 4.000 EUR olmak üzere toplam 204.000 EUR maddi tazminat

talep etmiꢀtir. Ayrıca 10.000 EUR manevi tazminat talep etmiꢀtir. Hükümet bu taleplere itiraz

etmiꢀtir.

AĐHM, mevcut davada, adil tatmin karꢀılığı bir tazminatın, yalnızca, baꢀvuranın AĐHS’nin

6. Maddesi kapsamındaki güvenceden fayda sağlayamamasına dayandırılabileceği

kanısındadır. AĐHM, durumun farklı olması halinde davanın sonucuna iliꢀkin tahmin

yürütemez ve dolayısıyla baꢀvuranın maddi tazminat talebini reddeder. Öte yandan AĐHM

baꢀvuranın manevi zarara uğramıꢀ olduğu ve mevcut kararda AĐHS’nin ihlal edildiğinin tespit

edilmesinin bunun için yeterli bir telafi yolu olmadığı kanısındadır. 41. maddeyle uyumlu

olarak, hakkaniyete uygun surette baꢀvurana 6.500 EUR ödenmesine karar verir (bkz. Güner

Çorum; Aksoy (Eroğlu); Miran; Topal).

B. Yargılama giderleri

Baꢀvuran ayrıca ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde meydana gelen mahkeme

masrafları için 37.980 EUR talep etmiꢀtir. Ankara Barosu’nun ücret çizelgesi ve temsilcisiyle

anlaꢀtığı avukatlık masrafları için, AĐHM’den talep edilen toplam tazminatın % 15’i olmak

üzere 32.100 EUR, Adalet Bakanlığı’nın uluslararası davalarda tavsiye ettiği ücret tarifesine

dayanarak 1.300 EUR ve temsilcisinin mevcut dava için harcadığı 45 saatlik mesai için 4.500

EUR (saati 100 EUR) talep etmiꢀtir. Ayrıca posta masrafları ve ulusal mahkeme harcı için 80

EUR talep etmiꢀtir. Baꢀvuran avukatlık masrafı anlaꢀması, temsilcisinin hazırladığı bir mesai

cetveli ve yaptığı harcamaları gösteren çeꢀitli faturalar sunmuꢀtur.

Hükümet taleplere itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı

ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM, sahip olduğu

bilgiler ve yukarıda belirtilen ölçütler ıꢀığında, baꢀvurana, tüm baꢀlıklar altında yapılan

masraflar için 2.000 EUR tazminat ödenmesinin makul olduğu sonucuna varmıꢀtır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına

üç puanlık bir artıꢀın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiꢀtir.

AĐHM, BU GEREKÇELERE DAYANARAK, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. AĐHS’nin 6/1 ve 8. maddeleri kapsamında, baꢀvuranın Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne

sunulan gizli belgelere eriꢀememesine, Cumhuriyet Baꢀsavcısının tebliğnamesinin

baꢀvurana iletilmemesine ve baꢀvuranın özel hayatın korunması hakkına iliꢀkin ꢀikayetleri

kabuledilebilir, baꢀvurunun geri kalanının kabuledilemez olduğuna;

2. Baꢀvuranın Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne sunulan gizli belgelere eriꢀememesi ve

cumhuriyet baꢀsavcısının tebliğnamesinin baꢀvurana iletilmemesi nedeniyle AĐHS’nin 6/1

maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 8. maddesi kapsamındaki ꢀikayetin ayrı olarak incelenmesinin gerekli

olmadığına;

4. (a) AĐHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana, ödeme tarihinde geçerli olan döviz

kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere,

(i) uygulanabilecek her türlü vergiyle beraber 6.500 EUR (altı bin beꢀ yüz Euro)

manevi tazminat;

(ii) uygulanabilecek her türlü vergiyle beraber yargılama giderleri için 2.000 EUR (iki

bin Euro) manevi tazminat;

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı

oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Baꢀvuranın adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddedilmesine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 29 Eylül 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Françoise Elens-Passos

Zabıt Katibi

Françoise Tulkens

Baꢀkan