CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi Kararı

OKÇUOĞLU /Türkiye Davası

Baꢀvuru no: 24246/94

Strasburg

8 Temmuz 1999

USULĐ ĐꢁLEMLER

1. Dava, Sözleꢀme’nin 32. maddesi 1. fıkrası ve 47. maddesinde

öngörülen üç aylık süre içinde, 17 Mart 1998 Avrupa Đnsan Hakları

Komisyonu (“Komisyon”) tarafından Sözleꢀmenin³eski 19. maddesi

uyarınca Mahkememize sunulmuꢀtur. Türk vatandaꢀı olan Sn. Ahmet Zeki

Okçuoğlu tarafından 15 Mart 1994 tarihinde eski Madde 25 kapsamında

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Komisyon’a sunulmuꢀ olan baꢀvuruya (No.

24246/94) iliꢀkindir.

Komisyon’un talebi, Sözleꢀmenin eski 44 ve 48 (a) Maddeleri ile eski

Mahkeme A Đçtüzüğü¹’nün 32. maddesi 2. fıkrasına dayanmaktadır. Talebin

amacı, davaya iliꢀkin esasların, davalı Devlet tarafından Sözleꢀme’nin 6.

maddesi 1. fıkrası ve 10. ile 14. maddesi kapsamındaki yükümlülüklerin

ihlalini ortaya koyup koymadığına iliꢀkin bir kararın verilmesidir.

2. Eski Mahkeme A Đçtüzüğünün 33. maddesi 3. fıkrası uyarınca yapılmıꢀ

olan soruꢀturmaya cevaben baꢀvuran adli takibata katılmak istediğini

bildirmiꢀ ve Đ stanbul Barosu’ndan Sn. S. Okçuoğlu’nu kendisini temsil

edecek avukat olarak tayin etmiꢀtir (eski içtüzük 30. madde). Bunun

sonucunda, zamanın Mahkeme Baꢀkanı olan Sn. R. Bernhardt avukata yazılı

takibatlarda Türkçe dilini kullanma izni vermiꢀtir (eski içtüzük 27. madde,

3. fıkra).

3. 11 no’lu Protokol yürürlüğe girmeden önce ortaya çıkabilecek, özellikle

usule iliꢀkin hususları ele almak üzere kurulan Heyetin Baꢀkanı sıfatıyla (Sözleꢀ

menin eski 43. Maddesi ve eski içtüzük 21. maddesi) ve Sekreter aracılığıyla

hareket eden Sn. Bernhardt, Türk hükümeti (“Hükümet”) temsilcisi, baꢀvur-

an avukatı ve Komisyon Delegesi ile yargılama sürecinin organizasyonu ko-

nusunda temasa geçmiꢀtir (eski

_____________________________________________

3

19. Maddeyi değiꢀtiren 11 No’lu Protokolün yürürlüğe girmesinden itibaren Mahkeme sürekli

bazda faaliyet göstermiꢀtir.

1

A Mahkeme Đçtüzüğü, 9 no’lu Protokolün yürürlüğe girmesinden önce (1 Ekim 1994)

Mahkemeye sunulan davalar ile anılan tarih itibarıyla 31 Ekim 1998 tarihine dek ilgili Protokole

tabi olmayan Devletler ile ilgili davalar için geçerlidir.

______________________________________________________________________________________

Genel Müdürlüğü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının

tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri

Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle

ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

1

içtüzük 37. madde 1 fıkra ve 38. madde). Bunun sonucunda gönderilen

talebe iliꢀkin olarak Sekreter baꢀvuranın görüꢀünü 27 Temmuz 1998

tarihinde ve Hükümetin görüꢀünü 24 Ağustos tarihinde almıꢀtır. 29 Eylül

tarihinde Hükümet görüꢀüne eklenecek evrakları göndermiꢀtir ve 14 Ekim

tarihinde baꢀvuran adil tazmine yönelik olarak iddialarını desteklemek

amacıyla doküman sunmuꢀtur (Sözleꢀme’nin 41. maddesi).

4. 11. No’lu Protokol’ün 1 Kasım 1988 tarihinde yürürlüğe girmesinden

sonra ve anılan Protokol’ün 5. Maddesi 5. fıkrası uyarınca, dava Büyük

Daireye sunulmuꢀtur. 22 Ekim 1998 tarihinde Sn. Wildhaber, bu dava ve

Karataꢀ - Türkiye (baꢀvuru no. 23168/94); Arslan - Türkiye (baꢀvuru no.

23462/94); Polat - Türkiye (baꢀvuru no. 23500/94); Ceylan - Türkiye

(baꢀvuru no. 23556/94), Gerger - Türkiye (baꢀvuru no. 24919/94); Erdoğdu

ve Đnce - Türkiye (baꢀvuru no. 25067/94 ve 25068/94); Baꢀkaya ve

Okçuoğlu - Türkiye (baꢀvuru no. 23536/94 ve 24408/94); Sürek ve Özdemir

- Türkiye (baꢀvuru no. 23927/94 ve 24277/94); Sürek - Türkiye, No. 1

(baꢀvuru no. 26682/95), Sürek - Türkiye No. 2 (baꢀvuru no. 24122/94);

Sürek - Türkiye No.3 (baꢀvuru no. 24735/94) ve Sürek- Türkiye No. 4

(baꢀvuru no. 24762) olmak üzere, Türkiye’ye karꢀı açılan on iki dava için

adaletin doğru ꢀekilde uygulanmasına yönelik olarak tek bir Heyetin

kurulmasına karar vermiꢀtir.

5. Bu amaca yönelik olarak oluꢀturulan Heyet Türkiye için res’en,

seçilmiꢀ bulunan hakim Sn. R. Türmen (Sözleꢀme’nin 27. maddesi, 2.

fıkrası ve Mahkeme Đçtüzüğü 24. maddesi, 4. fıkrası), Mahkeme Baꢀkanı

Sn. Wildhaber, Mahkeme Baꢀkan Yardımcısı Sn. E. Palm ve Bölüm Baꢀkan

Yardımcıları Sn. J.P. Costa ile Sn. M. Fischbach’tan oluꢀmuꢀtur

(Sözleꢀme’nin 27. Maddesi, 3. fıkrası ve 24. Đçtüzük Maddesi 3 ve 5(a)

fıkrası). Heyet için atanan diğer üyeler: Sn. A. Pastor Ridruejo, Sn.

G.Bonello, Sn. J. Makarczyk, Sn. P. Kuris, Sn. F. Tulkens, Sn. V.

Straznicka, Sn. V. Butkevych, Sn. J. Casadevall, Sn. H. S. Gereve, Sn. A.

Baka, Sn. R. Maruste ve Sn. S. Botoucharova (Đçtüzük 24. maddesi 3. ve

5.(a) fıkrası ve Đçtüzük 100. maddesi, 4. fıkrası).

19 Kasım 1998 tarihinde Sn. Wildhaber Đçtüzük 28. maddesi, 4. fıkrasına

uygun olarak Oğur - Türkiye davasında alınan Heyet kararına iliꢀkin olarak

davadan çekilmesinden sonra Sn. Türmen’i oturumdan muaf tutmuꢀtur. 16

Aralık 1998 tarihinde Hükümet Sn. F. Gölcüklü’nün ad hoc hakim olarak

atandığını tebliğ etmiꢀtir (Đçtüzük 29. maddesi 1. fıkrası).

Bunun sonucunda, davanın ileriki aꢀamalarında yer alamayacak olan Sn.

Botoucharova’nın yerine Sn. K. Traja getirilmiꢀtir (Đçtüzük 24. maddesi, 5

(b) fıkrası).

6. 11 Mart 1999 tarihinde Büyük Daire dava dosyasına ve baꢀvuran ile

hükümetin bu konuya iliꢀkin taleplerinin olmamasına dayanarak duruꢀmanın

halka açık olarak gerçekleꢀtirilmemesine karar vermiꢀtir (Sözleꢀme’nin 31.

maddesi, fıkra (a) ve Mahkeme Đçtüzüğü Madde 31, 59, fıkra 2 ve 71).

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

2

DAVA ESASLARI

I. DAVA KONUSU OLAYLAR

7. Sn. Ahmet Zeki Okçuoğlu Kürt asıllı Türk olup 1950 doğumludur.

Đstanbul’da yaꢀamakta ve avukat olarak çalıꢀmaktadır.

8. Mayıs, 1991 tarihinde “Demokrat” adlı derginin 12. sayısında

baꢀvuranın da katıldığı ve Sn. M.Đ.S’nin baꢀkanlığında düzenlediği bir

yuvarlak masa tartıꢀmasına iliꢀkin bir makale yayınlanmıꢀtır. “Kürt Sorunun

Dünü ve Bugünü” baꢀlıklı makalede baꢀvuranın yorumları aꢀağıdaki ꢀekilde

yer almıꢀtır:

“M.Đ.S - Irak’taki Kürtlerin ꢀu andaki trajik durumlarının insani tarafını bir yana

bırakırsak, sorunun önemli siyasi yönleri vardır, belki de esas konu, Körfez Krizi ile

birlikte Kürt hareketleri arasındaki iliꢀkilerin uluslararası düzeyde yoğunlaꢀmasıdır. Bu

aꢀamada ꢀu sorunun sorulması gerekiyor: Birleꢀik Devletler ile Avrupa Devletleri

arasında kurulan iliꢀkilerden ne kazanmayı bekliyorduk ve aslında neler kazandık? ..

Đzin verirseniz soruya dönmek istiyorum... Özellikle Birleꢀik Devletler ve Batı

tarafından bölgesel konumdaki geliꢀmelerin yönetilmesi ile ilgili olarak... Sn. Okçuoğlu,

üniter Devlet bağlamında cevabınızı ifade etmenizi rica edebilir miyim?

A.Z. Okçuoğlu - Sorunuzu yanlıꢀ ifade ettiniz. Belirli ideolojik hususları

içermektedir. Cevap vermeden önce, sanırım Kürt sorununun ne ile ilgili olduğunu

açıklamam gerekiyor. Tarihin baꢀlamasından bu yana bölgede mevcut olan ve burada

kurulan diğer uluslar ile birlikte tarihsel açıdan önemli rol oynayan yaklaꢀık 40.000.000

kiꢀilik bir ulusla ilgilidir; fakat aynı zamanda bu ulus yüzyılın baꢀından bu yana ve

uluslararası ve bölgesel güçlerin etkisi altında ulusal haklarından mahrum edilen,

bölgedeki devletler arasında topraklarının paylaꢀıldığını gören ve egemenlik

haklarından mahrum bırakılıp diğer Devletlerin hegemonyasına tabi tutulan bir ulus. Bu

soruda bir geliꢀme kaydedeceksek, baꢀlangıç noktası bu olmalı. Herkesin kabul edeceği

gibi, sorunun radikal çözümünün ꢀu yada bu gün bulunacağı anlamına gelmemektedir.

Sorunuza geri dönersek ... Kürt sorununun dıꢀ güçler, emperyalist güçler tarafından

ateꢀlendiği fikri yeni değildir. Yaklaꢀık bir asırdır bazı gözlemciler sorunu bu açılardan

ele almıꢀtır. Altında yatan sebepler ꢀu ꢀekilde özetlenebilir.

Đlk olarak, Kürtleri kendi hakimiyetleri altında tutan uluslar ile ilgili hususlar var.

Baꢀlangıçtan bu yana, bu güçler sorunun Kürtlerin ulusal bir varlık olmadığı,

kendilerine ait bir iddiaları olmadığı ve dıꢀ güçlerce manipüle edildikleri iddialarını

sürdürmüꢀlerdir. Bu yüzden hedefleri uluslararası güçlerin soruna müdahale etmelerini

engellemek ve sorunun meꢀruluğu üzerine gölge düꢀürmek ve ilgiyi baꢀka yöne

çekmektir. Aynı zamanda uluslararası sosyalist hareket ve bu tür dairelerde süregelen

emperyalizm doktrini bulunmaktadır. Bildiğiniz gibi, Sovyetler Birliği klasik anlamda

bir imparatorluğa benzemektedir. Sovyet Hükümeti her zaman Kürtlere karꢀı olmuꢀtur

çünkü Kürtlere belirli haklar tanınırsa güç kullanarak kontrol ettiği ulusların taleplerde

bulunmasının kaçınılmaz olacağını düꢀünmekte ve bu tür konuların uluslararası düzeyde

tartıꢀılması ꢀebekelerini daha az eriꢀilebilir kılacaktır. Bu yüzden Sovyetler Lenin

zamanından bu yana tutarlı olarak Kürtleri egemenlikleri altında tutan güçlerin yanında

olmuꢀtur ve yerel sosyalist uydu güçleri benzer tartıꢀmaları ileri sürmüꢀtür. Kürtlere

yönelik bu sosyalist güçlerin olumsuz yaklaꢀımları göz önünde bulundurulduğunda,

Sovyetlerin hakimiyet gücü ile bu güçlerin resmi ideolojisi arasındaki iliꢀki de rol

oynamıꢀtır. Bu yaklaꢀım Sovyet konumu tarafından güçlendirilmiꢀtir. Sovyet

ideolojisinin kendisi egemen ulus ideolojisidir. Bu açıdan, Sovyet hakimiyetinin ideoloji

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

3

ve bölgede uygulanan ꢀekliyle Türk ulusal ideolojisi aynı idi. Ancak, emperyalizmin

belirtilen doktrini burada sona ermemektedir. Yetmiꢀli yıllardan sonra, Kürtler, Sovyet

ve Çin sosyalist propagandası altında, ister bilinçli ister bilinçsiz olarak, aynı yolu

uygulamıꢀtır. Bu da Kürt hareketini ciddi ölümcül sonuçlara götürmüꢀtür.

Kürt sorununun dıꢀarıdaki provokasyonların bir sonucu olarak ortaya çıktığına

yönelik iddialar asılsızdır. Ortadoğu’daki emperyalist korumacılıktan bahsedilecekse,

bunun Kürtlere hiçbir fayda getirmediği ve bunun yanı sıra ilgili emperyalist güçler

tarafından korunduğu ve durumun Türkler, Araplar ve Đranlılara yaradığı söylenecektir.

Đngiltere Osmanlıların lehine Kırım Savaꢀında müdahalede bulunmasaydı, Rus çarı

Osmanlı Devleti’ni tarih kitaplarından çıkartacak ve Bizans mirasını ele geçirmiꢀ

olacaktı. Bazı sol görüꢀlü tarihçilerin ileri sürdüğünün aksine, emperyalistler onu

öldürmekten ziyade “hasta adamı” kurtarmaya çalıꢀmıꢀtır. Bu Araplar için de geçerlidir.

Bugüne dek, - Filistinlileri kabul ederseniz - Orta Asya’daki ulusal hakları için

mücadele eden tek halk Kürt halkıdır. Türkler, Araplar ve Đranlılar ulusal hakları için

tek bir kurꢀun bile atmamıꢀlardır. Đngiltere 1918’de Osmanlı Devleti’ni iꢀgal ettiği

zaman tek bir ateꢀ edilmemiꢀtir. Sözde kurtuluꢀ savaꢀı sadece Yunanlılar ile Türkler

arasındaki tarihi çatıꢀmanın bir sonucudur. Kimin haklı olduğu sorusu tartıꢀmaya yol

açacak bir sorudur. Antep ve Urfa’ya yerleꢀen Fransızlara karꢀı direniꢀ Kürtlerden geldi.

Tam olarak, yerel yetkililerin kalkanı altında geliꢀen direniꢀ Türk - Kürt direniꢀidir.

Halkın kendiliğinden ortaya çıkan direniꢀiydi. Ne Türk ordusu ne de siyasi yetkililer

bunda yer almıꢀtır. Kürtler, belirli evrelerde ileri sürülen ꢀekilde, kendi ulusal haklarını

elde etme konusunda geri kalmıꢀlardır çünkü dıꢀ güçlere bağlı idiler ama, bunun aksine,

uluslararası iliꢀkileri güçlendirmede baꢀarısız olmuꢀlardır ve uluslararası güçler

Kürtlerin kabul edilmelerini ret etmiꢀtir.

Kürt sorunu Kürtlerin sorunu iken bu sorunun çözümü çıkarlarını doğrudan

etkilediğinden dolayı bölgesel ve uluslararası güçleri de ilgilendirmektedir. Gerçek

konumla az benzerlik gösterdiklerinden dolayı emperyalizm, anti-emperyalizm,

sosyalizm ve anti-sosyalizm gibi kavramlar kullanılarak bu sorun ele alınamaz. ‘Bu

bizim sorunumuz. Siz Birleꢀik Devletler, Đngiltere, Sovyetler, Türkler, karıꢀmayın; siz

Araplar, Đranlılar bu konunun dıꢀında kalın’ diyemezsiniz. Menfaatleri tehlikede

olanlarla birlikte bu sorunu çözmeliyiz. Yardımları olsun olmasın. Burada, Kürt sorunu

ile ilgili tüm taraflar arasında en az insiyatife sahip olanların Kürtler olduğunun

belirtilmesi gerekmektedir. Bu yüzden, Kürtler gerçekçi olmalıdır. Sorun kendi

mevcudiyetleri ile ilgili olduğundan ve en az seviyede çaba gösterdikleri bir zamanda

ortaya çıktığından insiyatiflerin alındığını inkar ederek yada bunlara karꢀı çıkarak

sorunları çözmeye kalkıꢀmak gözükaralık olacaktır. Uygulamada, Kürtler bu noktada

soruna çözüm bulma konusunda daha büyük bir rolü nasıl ve ne ölçüde

oynayabileceklerini belirlemelidirler. Bu pratik bir yaklaꢀım olacaktır.

...

M.Đ.S - Söylediğimi yanlıꢀ anlamanızı istemem. Kürt ayaklanmasını emperyalist

etkenlere dayalı olduğunu ileri sürmüyorum. Tüm dediğim, bölgedeki ülkeler burada

bulunan sorunları kendi baꢀlarına çözmelerini sağlayacak kaynaklara sahip

olmadıklarıdır. Bunun sonucunda, uluslararası güçlerin varlığı devam edecek gibi

gözükmektedir. Bu koꢀullar altında, Kürtler nasıl daha büyük bir role sahip olabilirler?

A.Z.Okçuoğlu - Đlk olarak, Kürt sorunu ile ilgili olarak uluslararası güçler kendi

çıkarlarına önem vermektedir. Ortak çıkarlarımızın nerelerde olduğunun farkında olmalı

ve bunları tespit etmeliyiz. Dünyada Kürtler gibi çok sayıda ulus bulunmaktadır.

Birleꢀmiꢀ Milletler ꢁartı ve temel anlaꢀmaların insanların kendi geleceklerine

kendilerinin karar vermesi hakkına sahip olduklarını belirtmelerine rağmen uygulamada

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

4

bu hakkın Kürtler için geçerli olduğu kabul edilmemektedir ve bunun ötesinde bu

hakkın diğer uluslar için geçerli olduğu kabul edilmektedir. Bu tür uluslar yaꢀadıkları

ülkelerin sınırlarını aꢀmayan belirli insani ve kültürel hakları elde edebilmeyi

baꢀarmıꢀlardır. Hiçbiri bunun ötesine gidememiꢀtir. Azınlık konumundaki insanların

sorunları bu etken göz önünde bulundurulmadan ele alınıp çözümlenemez. Tüm

sınırların değiꢀikliğe ihtiyacı vardır ancak bunun gerçekleꢀtirilmesi çok zordur. Bu

sebeple, Kürtlerin bir yargılama hatası iꢀlediklerine inanıyorum. Bununla ren uç

noktaya kadar mevcut konumlarını kabul etmeleri gerektiğini kastetmiyorum. Tarih

kitaplarına girmek istiyorlarsa, varlıklarının zorunlu kıldığı uluslararası anlamların

farkında olmalıdırlar.

Kürtlerin “aldatıldığı” yada satıldığı” fikrine itibar göstermediğimi eklemek isterim.

Son zamanlarda, Birleꢀik Devletler Kürtleri kendilerine hakim olarak hareket

konusunda uyarmıꢀtır; Kürtler Talabani ile iliꢀkilerini kesmiꢀ ve silahlara iliꢀkin tüm

taleplerini geri çevirmiꢀlerdir. Benim görüꢀüme göre, Kürtler bir yargılama hatası

yapmıꢀlardır. Iraklı Kürdistan örgütlerinin sorumlu tutulamayacağı gayet radikal bir

yaklaꢀım uygulamıꢀlardır. Kürtler Saddam’ın sona erdiğine inanarak yıllardır maruz

kaldıkları baskılara tepki olarak kendiliklerinden ayaklanma giriꢀiminde

bulunmuꢀlardır. Barzani ve Talabani diğer Kürt liderler ile birlikte bu süreci kabule

zorlanmıꢀtır. Amerika, Fransa, Sovyetlerin benzerlerine yada ayakların üzerinde daha

fazla duramayacağı bir noktada tükenmiꢀ olan Saddam’ın benzerlerine karꢀı koyacak

kadar güçlü değiliz. Bu realitelerin ıꢀığı altında sorunu incelemeliyiz. Kürtlerin

demokratik birliklerine acilen ihtiyaç duyulmaktadır. Düꢀmanlık nosyonundan

vazgeçmeliyiz. Hiçbir taraf diğerine zara verecek kadar güçlü değildir ve her durumda

bunun olması için bir sebep de bulunmamaktadır. Đliꢀkilerimiz dostane olmalıdır,

düꢀmanca değil. Benzer ꢀekilde, batılı güçlerle iliꢀkilerimizi güçlendirdiğimiz zaman

ulusal değerlerin tercih edilmesine yer verilmesi gerekli ve hatta zaruridir.

...

Kendi açımdan, son zamanlarda sık sık ileri sürülen ilkel milliyetçilik tanımına

karꢀıyım. Bu tür bir terminolojinin kullanılması bazen anlayıꢀ eksikliğini ortaya

çıkartmaktadır. Milliyetçilik iki ꢀekilde olur. Birincisi baskı uygulayan ulusun, ikincisi

ise baskıya maruz kalan ulusun milliyetçiliğidir. Bunun ötesinde, milliyetçiliğe iliꢀkin

bilimsel araꢀtırmalar baꢀka bir tanım sunmamıꢀtır. ‘Đlkel milliyetçilik’ nosyonunun

neleri kapsadığını bilmek zordur: milliyetçiliği toptan ret etmekte midir, yada bir baꢀka

milliyetçilik ꢀekli önermekte midir? Bu belirsizdir. Ayrıca, bu terminoloji bilimsel

değildir, bir değer taꢀımamaktadır ve sadece belirli absürd siyasi kaygıları yansıtmaya

yöneliktir.

Kürtlerin baꢀarı eksikliklerinin ilkel milliyetçilikten dolayı olduğu teorisine

katılmıyorum. Aslında, baꢀarısızlıklarından sorumlu olanlar Kürtler değildir. Bunun

sebepleri Kürtlerin uluslararası konumlarında yatmaktadır. Dünyadaki birçok ulus

Kürtlerle aynı konumdadır. Hiçbiri bugüne dek ister silah gücüyle yada diğer ꢀekillerde

kendi sınırları çizme fırsatına sahip olmamıꢀtır. Diğer hiçbir ulusa sunulmayan bir

fırsatın Kürtlere tanınmasını nasıl bekleyebiliriz? Litvanya örneğini ele alalım.

Litvanyalılar bağımsızlık sorunlarıyla ilgili bir referandum düzenlediler ve sonuç olarak

baskın bir çoğunluk elde ederek kendilerini bağımsız ilan ettiler. Ancak Birleꢀik

devletler onay verince, Sovyetler tanklarla iꢀgal ettiler. Litvanya izole edildi. Bu yüzden

geçmiꢀteki deneyimlerden de faydalanarak konuꢀmalıyız. Irak’taki Kürdistan’da

yüzyılın baꢀından bu yana mücadele devam etmektedir. Ortadoğu’daki mücadelede yer

alan tek halk Kürt halkıdır. Buna rağmen, konumları hiçbir ꢀekilde geliꢀmemiꢀtir.

Kürtler sorunlarına kesinlikle bir çözüm bulacaktır ancak söz konusu etkenlerin sadece

Kürtlere dayalı olmadığı bilinmelidir.

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

5

Hakkında pek çok ꢀey söylenen milliyetçilik nosyonunu açıklığa kavuꢀturmak

isterim. Bildiğiniz gibi, milliyetçi hareketler batıda Fransız devrimi ile baꢀlamıꢀ ve

bunun sonucunda Asya ve Afrika’ya yayılmıꢀtır. Milliyetçiliğin sonucunda koloniler

özgürlüklerine kavuꢀmuꢀtur. Ancak, milliyetçilik konusu hala canlıdır. Ulusal

haklarından mahrum edilen halklar bulunmaktadır. Özgür bırakılırlarsa milliyetçi bir

hassasiyet göstereceklerdir. Milliyetçi hareketlerin mağdurların lanet tepkilerini

çekmeleri anlaꢀılabilir. Bunun aksine, ezilenin tarafında olduklarını iddia edenlerin,

kendilerini devrimci yada yenilikçi addedenlerin neden benzer bir ꢀekilde tepki

göstermeleri gerektiğini kavramak imkansızdır.

Baskı altındaki ulusun milliyetçiliği diğer bir ulusun haklarının gasp edilmesi olarak

görülemez. Aksine, modern anlamda enternasyonalizmin milliyetçiliğin doğasında

bulunduğuna inanmaktayım. Baskı uygulayan ulusun milliyetçiliği ile baskı uygulanan

ulusun milliyetçiliği arasındaki farkı bilmeden her türlü milliyetçiliğin bir araya

konmasını onaylamıyorum. Bu farkı göz ardı ederseniz, o zaman baskı uygulayan ulusa

hizmet etmektesinizdir.

Kürt milliyetçiliğini yasadıꢀı ilan eden Türk sosyalistleri neden kendilerine

bakmıyorlar? Özellikle Kemalizm olmak üzere tüm zamanların en sağlam

milliyetçiliğini savunuyorlar ancak Kürt milliyetçiliğini yasaklıyorlar. Baskı uygulanan

bir ulusu milliyetçi olmaktan alıkoymak onu köleliğe mahkum etmektir.

Dostum S. tutarlı bir ꢀekilde aynı çizgidedir. Politik görüꢀleri her zaman gericidir.

Kürtler tepki gösterebilir ancak bir politikayı bu tepkinin sırtına yaslamak pek baꢀarı

kazanmayacaktır. Politikada, insanın dostları yada düꢀmanları yoktur, çıkarları vardır.

Ayrıca, politika makulü arama sanatıdır. Özerklik taraftarlarını ve Kürt bağımsızlığını

eleꢀtirenler Irak’taki Kürt ulusal hareketinin ulaꢀtıklarından farklı mıdır? Hayır.

Türkiye’de de bazı faydalar elde edilmiꢀtir ama bağımsızlığa yönelik politikalardan

değil. Bağımsızlık taraftarı olanlar ‘genel bir af kararı çıkartın, örgütlenmemize izin

verin’ diyerek taleplerini gönüllü olarak sınırlayabilirler. ‘Bölünme istemiyoruz’ dahi

diyebilirler. Bu tür politikalar kelime oyunlarıyla istediklerini elde edemez. Bugün,

Kürtler uluslararası bağlama adapte edilmiꢀ orta vadeli politikalar sunmalıdır.”

9. 10 Haziran 1991 tarihinde, 2 no’lu Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı (“Devlet Güvenlik Mahkemesi”) baꢀvuranı

Devletin bütünlüğü aleyhine propaganda yapmakla suçlamıꢀtır. Yukarıda

belirtilen yorumlara dayanarak (bkz. Yukarıdaki paragraf 8) Terörle

Mücadele Kanunu’nun (3713 sayılı kanun - aꢀağıdaki paragraf 17’ye

bakınız) 8 (1) maddesinin uygulanmasını ve yukarıda belirtilen derginin

ilgili sayısının nüshalarının toplatılmasını talep etmiꢀtir (bkz. Aꢀağıdaki

paragraf 16).

10. Baꢀvuran Devlet Güvenlik Mahkemesi huzurunda özellikle bölücülük

niyeti taꢀımadığını ileri sürerek suçlamaları ret etmiꢀtir.

11. 11 Mart 1993 tarihinde, bir askeri hakim dahil olmak üzere üç

hakimden oluꢀan Devlet Güvenlik Mahkemesi baꢀvuranı suçlu bulmuꢀ ve

3713 sayılı kanunun 8 (1) Maddesi uyarınca bir yıl, sekiz ay hapis cezasına

ve yirmi aylık taksitle ödenecek 41.666.666 Türk Lirası (“TRL”) tutarında

para cezasına çarptırmıꢀtır. Aynı zamanda ilgili yayınların toplatılması

emrini vermiꢀtir.

Söz konusu dokümanın baꢀvuranın da katıldığı yuvarlak masa

tartıꢀmasında söylenenlerinin tam kopyası teyit edildikten sonra, Devlet

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

6

Güvenlik Mahkemesi, inter alia olarak, baꢀvuranın yorumlarında bazı Türk

vatandaꢀlarının Kürt asıllı olmaları nedeniyle “ulusal haklarından” mahrum

edildiklerini ve topraklarının ilgili bölgedeki Devletler arasında

paylaꢀıldığını ileri sürdüğünü tespit etmiꢀtir. Baꢀvurana göre, bu Devletler

tarafından yönetilen Kürt nüfusu kendi ulusal haklarını elde etmek için

mücadele etmektedir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi bütün olarak ele alınan bu yorumların Türk

Ulusunun birliği ve Türk Devletinin toprak bütünlüğüne zarar verecek

bölücü propaganda ꢀeklinde değerlendirilebileceğini ve Sn. Okçuoğlu’nun

mahkumiyeti için haklı sebep teꢀkil ettiğini kabul etmiꢀtir.

12. 24 Eylül 1993 tarihli karar ile Yargıtay baꢀvuranın temyiz

baꢀvurusunu ret etmiꢀtir.

13. 20 ꢁubat 1995 tarihinde, baꢀvuranın talebi üzerine, Devlet Güvenlik

Mahkemesi baꢀvuranın daha önceki cezai iꢀlemlerle bağlantılı olarak

yargılanmak üzere tutuklu kaldığı 28 Ekim ila 18 Kasım 1990 tarihleri

arasındaki süreyi hapis cezası süresinden çıkartmayı kabul etmiꢀtir. Sonuç

olarak talebi olmaksızın salıverilmiꢀtir.

Baꢀvuran kendisine uygulanan para cezasını aynı gün ödemiꢀtir.

14. 30 Ekim 1995 tarihinde, 27 Ekim 1995 tarih ve 4126 sayılı kanun

yürürlüğe girmiꢀtir. Bu kanun 3713 sayılı kanunun 8. maddesi uyarınca

uygulanabilecek hapis cezası sürelerini azaltırken para cezalarını artırmıꢀtır

(bkz. Aꢀağıdaki 17. paragraf). 2. maddeye iliꢀkin geçiꢀ hükmünde, 4126

sayılı kanun 3713 sayılı kanunun 8. maddesi uyarınca uygulanan cezaların

otomatik olarak gözden geçirileceği hükmünü getirmiꢀtir (bkz. Yukarıdaki

18. paragraf).

15. Sonuç olarak, Devlet Güvenlik Mahkemesi baꢀvuranın davasını dava

esaslarına dayalı olarak yeniden incelemiꢀtir. 8 Mart 1996 tarihli kararında,

Mahkeme Sn. Okçuoğlu’nun hapis cezasını bir yıl, bir ay ve on güne

indirmiꢀ ancak para cezasını 111.111.110 TRL tutarına çıkartmıꢀtır.

II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMALARI

A. Ceza Kanunu

1. Ceza Kanunu

16. Ceza Kanununun 36. maddesi 1. fıkrası ꢀu ꢀekildedir:

Madde 36, 1. fıkra

“Mahkümiyet halinde cürüm veya kabahatte kullanılan veya kullanılmak üzere

hazırlanan veya fiilin irtikabından husule gelen eꢀya fiilde methali olmıyan kimselere ait

olmamak ꢀartiyle mahkemece zabıt ve müsadere olunur.”

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

7

3. Terörle Mücadele Kanunu (3713 sayılı kanun)

17. 3713 sayılı ve 12 Nisan 1991 tarihli Terörle Mücadele kanunu 30

Ekim 1995 tarihinde yürürlüğe giren 27 Ekim 1995 tarih ve 4126 sayılı

kanun ile değiꢀiktir. 8. ve 13. Maddeler ꢀu ꢀekildedir:

Eski 8. Madde, 1. fıkra

“Türkiye Cumhuriyeti Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü

bozmayı hedef alan yazılı ve sözlü propaganda ile toplantı, gösteri ve yürüyüꢀ

kullanılan yöntem ve niyet dikkate alınmaksızın yapılamaz. Yapanlar hakkında iki

yıldan beꢀ yıla kadar hapis ve elli milyon liradan yüz milyon liraya kadar ağır para

cezası hükmolunur. Bu suçun mükerreren iꢀlenmesi halinde, verilecek cezalar paraya

çevrilemez.”

Yeni 8. Madde, 1. fıkra

“Türkiye Cumhuriyeti Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü

bozmayı hedef alan yazılı ve sözlü propaganda ile toplantı, gösteri ve yürüyüꢀ

yapılamaz. Yapanlar hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yüz milyon liradan üç

yüz milyon liraya kadar ağır para cezası hükmolunur. Bu suçun mükerreren iꢀlenmesi

halinde, verilecek cezalar paraya çevrilemez.

...

Birinci fıkrada belirtilen propaganda suçunun ikinci fıkrada yazılı mevkuteler

dıꢀında basılı eser ve sair kitle iletiꢀim araçları ile iꢀlenmesi halinde, sorumluları ve

ayrıca kitle iletiꢀim araçları sahipleri hakkında altı aydan iki yıla kadar hapis, yüzmilyon

liradan üçyüzmilyon liraya kadar ağır para cezası hükmolunur. Ayrıca bu fiilin radyo ve

televizyonlar vasıtasıyla iꢀlenmesi halinde mahkemece ilgili radyo ve televizyon

kuruluꢀunun bir günden onbeꢀ güne kadar yayından men'ine karar verilir.”

Eski 13. Madde

“Bu Kanun kapsamına giren suçlardan dolayı verilen cezalar, para cezasına veya

tedbirlerden birine çevrilemez ve ertelenemez.”

Yeni 13. Madde

“Bu Kanun kapsamına giren suçlardan dolayı verilen cezalar, para cezasına veya

tedbirlerden birine çevrilemez ve ertelenemez.

Ancak bu madde hükmü, 8 inci madde uyarınca verilen mahkumiyet için

uygulanmaz.”

3. 3713 sayılı Kanunu değiꢀtiren 27 Ekim 1995 tarih ve 4126 sayılı

Kanun

18. 27 Ekim 1995 tarihli Kanun bu kanunun 3713 sayılı kanunun 8.

maddesinin ceza hükümlerine yaptığı değiꢀiklikler için geçerli olan “2.

maddeye iliꢀkin geçici hüküm” içermektedir. Bu geçici hüküm ꢀu

ꢀekildedir:

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

8

“Mevcut kanunun yürürlüğe girmesini takip eden ay içinde, kararı veren mahkeme

Terörle Mücadele kanunun 8. maddesi uyarınca (3713 sayılı kanun) ve 3713 sayılı

Kanunun 8. Maddesine .... yapılan değiꢀikliğe uygun olarak mahkum edilen kiꢀinin

davasını yeniden inceleyecek, kiꢀiye uygulanan hapis cezası süresini yeniden ele alacak

ve kiꢀinin 13 Temmuz 1965 tarihli ve 647 sayılı kanunun 4 ve 6. maddelerinden

faydalanıp faydalanamayacağına dair bir karara varacaktır.”

4. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu

19. Asliye mahkemeleri kararları aleyhine kanun açısından temyiz ile

ilgili kabul edilebilir gerekçelerle iliꢀkin Ceza Muhakemeleri Usul Kanunun

ilgili hükümleri ꢀu ꢀekildedir:

Madde 307

“Temyiz ancak hükmün kanuna muhalif olması sebebine müstenit olur.

Hukuki bir kaidenin tatbik edilmemesi yahut yanlıꢀ tatbik edilmesi kanuna

muhalefettir.”

Madde 308

“Aꢀağıda yazılı hallerde kanuna mutlaka muhalefet edilmiꢀ sayılır:

1- Mahkemenin kanun dairesinde teꢀekkül etmemiꢀ olması,

2 - Hakimlik vazifesine iꢀtirakten kanunen memnu olan bir hakimin hükme iꢀtirak

etmesi,

....”

B. Đçtihat

20. Hükümet, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesine bağlı Cumhuriyet

Savcısı tarafından özellikle dini gerekçelerle halkı kin ve düꢀmanlığa teꢀvik

etmekten (Ceza Kanunun 312. maddesi) sanık ꢀahısların aleyhine

suçlamaların geri çekilmesine ve Devletin bölünmez bütünlüğü aleyhine

propaganda yapmaktan sanık (3713 sayılı Kanunun 8. Bölümü - yukarıdaki

17. paragrafa bakınız) ꢀahısın aleyhine suçlamaların geri çekilmesine iliꢀkin

diğer birkaç kararın bazı suretlerini temin etmiꢀtir. Suçların neꢀir yoluyla

iꢀlendiği davaların çoğunluğunda, Cumhuriyet Savcısının kararına yönelik

sebeplerin takibatların zaman aꢀımına uğraması, suç teꢀkil eden unsurlardan

bazılarının tespit edilememesi yada yetersiz delil olması gibi hususları

içermektedir. Diğer gerekçeler yayınlanan neꢀriyatların dağıtılmaması,

yasadıꢀı bir amacın olmadığı yada suç iꢀlenmediği yada sorumlu ꢀahısların

tespit edilememesi gibi hususları içermiꢀtir.

Ayrıca, Hükümet yukarıda belirtilen suçlardan sanık davalıların suçlu

bulunmadığı içtihatlarda Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından verilen

birkaç kararı sunmuꢀtur. Bunlar 19 Kasım (no. 1996/428) ve 27 Aralık 1996

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

9

(no. 1996/519), 6 Mart (no. 1997/33), 3 Haziran (no. 1997/102), 17 Ekim

(no. 1997/527), 24 Ekim (no. 1997/541) ve 23 Aralık 1997 (no. 1997/606);

21 Ocak (no. 1998/8), 3 ꢁubat (no. 1998/14), 19 Mart (no. 1998/56), 21

Nisan 1998 (no. 1998/87) ve 17 Haziran 1998 (no. 1998/133) tarihli

kararlardır.

Kürt sorunu ile ilgili eserlerin yazarları aleyhine olan takibatlar

açısından, bu davalarda Devlet Güvenlik Mahkemeleri suç teꢀkil eden

unsurlardan biri olan “propagandanın” yapılmadığı gerekçesine dayanarak

yada kullanılan kelimelerin tarafsız özelliklerini dikkate alarak bu kararları

vermiꢀlerdir.

C. Devlet Güvenlik Mahkemeleri

21. Devlet Güvenlik Mahkemeleri 1961 Anayasası’nın 136. Maddesine

uygun olarak 11 Temmuz 1973 tarih ve 1773 sayılı Kanun ile

oluꢀturulmuꢀtur. Bu kanun 15 Haziran 1976 tarihinde Anayasa Mahkemesi

tarafından yürürlükten kaldırılmıꢀtır. Söz konusu mahkemeler daha sonra

1982 Anayasası ile Türk yargı sistemine yeniden dahil edilmiꢀtir.

Gerekçenin ilgili bölümü aꢀağıdaki metni içermektedir:

“Đꢀlendiği zaman uygun kararın verilebilmesi için özel bir yargı gerektiren ve

Devletin mevcudiyeti ve istikrarını etkileyen eylemler olabilir. Bu tür davalar için

Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kurulması gereklidir. Anayasamızın doğasında

bulunan ilkeye uygun ꢀekilde, iꢀlendikten sonra belli bir eyleme iliꢀkin karar verilmesi

amacıyla özel bir mahkemenin kurulması yasaklanmıꢀtır. Bu sebeple Devlet Güvenlik

Mahkemeleri yukarıda belirtilen suçları içeren davaları yargılamak için Anayasamızda

Devlet Güvenlik Mahkemeleri kurulmuꢀtur. Yetkilerini belirleyen özek hükümlerin

önceden yürürlüğe sokulduğu ve herhangi bir suç iꢀlenmeden mahkemelerin kurulduğu

göz önünde bulundurularak...., anılan türden suçlar iꢀlendikten sonra bu suçların ele

alınması için kurulmuꢀ olan mahkemeler olarak tanımlanamazlar.”

Devlet Güvenlik Mahkemesinin yapısı ve iꢀlevi aꢀağıdaki kurallara

tabidir.

1. Anayasa

22. Yargı organlarına iliꢀkin anayasal hükümler ꢀu ꢀekildedir:

138. Madde, 1 ve 2. fıkra

“Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak

vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler.

Hiçbir organ, makam, ... veya ... kiꢀi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere

ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde

bulunamaz.”

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

10

139. Madde, 1. fıkra

“Hakimler ... azlolunamazlar, kendileri istemedikçe Anayasada gösterilen yaꢀtan

önce emekliye ayrılamaz...”

143. Madde, 1-5. fıkraları

“Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, hür demokratik düzen ve

nitelikleri Anayasada belirtilen Cumhuriyet aleyhine islenen ve doğrudan doğruya

devletin iç ve diꢀ güvenliğini etkileyen suçlara bakmak üzere Devlet Güvenlik

Mahkemeleri kurulacaktır.

Devlet Güvenlik Mahkemesinde bir baꢀkan, iki asil ve iki yedek üye ile savcı ve

yeteri kadar savcı yardımcısı bulunur.

Baꢀkan, bir asil ve bir yedek üye ile savcı, birinci sınıfa ayrılmıꢀ hakim ve

Cumhuriyet savcıları arasından; bir asil ve bir yedek üye, birinci sınıf askeri hakimler

arasından; savcı yardımcıları ise Cumhuriyet savcıları ve askeri hakimler arasından özel

kanunlarında gösterilen usule göre atanır.

Devlet Güvenlik Mahkemesi Baꢀkanı, üye ve yedek üyeleriyle savcı ve savcı

yardımcıları dört yıl için atanırlar, süresi bitenler yeniden atanabilirler.

Devlet Güvenlik Mahkemeleri kararlarının temyiz mercii Yargıtay’dır.

…”

145. Madde, 4. fıkra

“Askeri yargı

Askeri hakimlerin özlük isleri ve yükümlülükleri … mahkemelerin bağımsızlığı,

hakimlik teminatı, askerlik hizmetinin gereklerine göre kanunla düzenlenir. Kanun,

ayrıca askeri hakimlerin yargı hizmeti dıꢀındaki askeri hizmetler yönünden askeri

hizmetlerin gereklerine göre teꢀkilatında görevli bulundukları komutanlık ile olan

iliꢀkilerini de gösterir…”

2. Devlet Güvenlik Mahkemelerinin Kuruluꢀ ve Yargılama Usulleri

Hakkındaki 2845 Sayılı Kanun

23. Anayasa’nın 143. Maddesine dayalı olarak, 2845 Sayılı Kanunun

Devlet Güvenlik Mahkemeleri ile ilgili hükümleri ꢀu ꢀekildedir:

1. Madde

“Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, hür demokratik düzen ve

nitelikleri Anayasada belirtilen Cumhuriyet aleyhine iꢀlenen ve doğrudan doğruya

Devletin iç ve dıꢀ güvenliğini ilgilendiren suçlara iliꢀkin davalara bakmak üzere … il

merkezlerinde, bu illerin adlarıyla anılan Devlet güvenlik mahkemeleri kurulmuꢀtur.”

3. Madde

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

11

“Devlet güvenlik mahkemeleri, bir baꢀkan ile iki üyeden oluꢀur ve ayrıca iki yedek

üye bulunur.”

5. Madde

“Devlet güvenlik mahkemesinin baꢀkan ve bir asıl bir yedek üyesi … adli yargı

hakimler arasından; bir asıl bir yedek üyesi birinci sınıfa ayrılmıꢀ askeri hakimler

arasından … tanır.”

6. Madde, (2), (3) ve (6) Fıkraları

“Askeri hakimler arasından üye,yedek üye ve Cumhuriyet savcı yardımcılarının

atanmaları, Askeri Hakimler Kanununda gösterilen usule göre yapılır.

Bu Kanun ve diğer kanunlardaki istisnalar saklı olmak üzere Devlet Güvenlik

Mahkemeleri baꢀkan, üye ve yedek üyeleri … muvafakatları alınmadıkça dört yıldan

önce baꢀka bir yere veya göreve atanamazlar.

...

Devlet güvenlik mahkemelerinde görevli baꢀkan, üye, yedek üye, Cumhuriyet

savcısı ve Cumhuriyet savcı yardımcıları hakkında kendi kanunlarına göre yapılacak

soruꢀturma sonunda görev yerlerinin değiꢀtirilmesine dair yetkili kurul veya mercilerce

karar verildiği takdirde, ilgili hakimin … görev yeri veya görevi, özel kanunlarında

gösterilen usule göre değiꢀtirilebilir.”

9. Madde, (1). Fıkrası

“Devlet Güvenlik Mahkemeleri aꢀağıdaki suçlarla ilgili davalara bakmakla

görevlidir.

…

(d) Anayasanın 120'nci maddesi gereğince Olağanüstü Hal Đlan Edilen Bölgelerde,

Olağanüstü Halin ilanına neden olan olaylara iliꢀkin suçlar.

(e) “Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, hür demokratik düzen ve

nitelikleri Anayasada belirtilen Cumhuriyet aleyhine islenen ve doğrudan doğruya

devletin iç ve diꢀ güvenliğini etkileyen suçlar.

…”

27. Madde, 1. Fıkra

“Devlet güvenlik mahkemesi kararlarının temyiz mercii Yargıtay’dır.”

34. Madde, 1. ve 2. Fıkra

“Devlet güvenlik mahkemelerinde göreve atanan askeri hakimlerin … özlük

iꢀlerinde, denetimlerinde, haklarında disiplin soruꢀturması açılması ve disiplin cezası

verilmesinde, ꢀahsi ve görevle ilgili suçlarının soruꢀturma ve kovuꢀturulmasında bu …

kendi mesleklerine ait kanunların ilgili hükümleri uygulanır. …

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

12

Askeri yargıya mensup hakimler hakkında verilecek Yargıtay notları ve adalet

müfettiꢀlerince

…

yapılacak soruꢀturmalara iliꢀkin evrak Adalet Bakanlığına

gönderilir.”

38. Madde

“Devlet güvenlik mahkemesinin yargı çevresinin tamamını veya bir kısmını

kapsayacak ꢀekilde sıkıyönetim ilan edilmesi halinde o yargı çevresinde birden fazla

Devlet güvenlik mahkemesi olmak kaydıyla, Devlet güvenlik mahkemesi aꢀağıdaki

esaslara göre sıkıyönetim askeri mahkemesine dönüꢀtürülebilir…”

3. Askeri Hakimler Kanunu (357 Sayılı Kanun)

24. Askeri Hakimler Kanununun ilgili hükümleri aꢀağıda ꢀekildedir:

Ek Madde 7

“Devlet güvenlik mahkemesi üyeliği veya yedek üyeliği … görevlerine atanan

askeri hakim subayların rütbe terfii, rütbe kıdemliliği, kademe ilerlemesi yapmalarını

sağlayacak yeterlikleri, bu Kanunun ve 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel

Kanununun hükümleri saklı kalmak ꢀartı ile, aꢀağıda belirtilen ꢀekilde düzenlenecek

sicillerle saptanır.

(a) Birinci sınıfa ayrılmıꢀ üye ve yedek üye askeri hakimlere subay sicil belgesi

düzenlemeye ve sicil vermeye yetkili birinci sicil amiri Milli Savunma Bakanlığı

Müsteꢀarı, ikinci sicil amiri Milli Savunma Bakanıdır.”

…”

Ek Madde 8

“Devlet güvenlik mahkemelerinin askeri yargıya mensup; mahkeme üyeleri …,

Genelkurmay Personel Baꢀkanı, Adli Müꢀaviri ile atanacakların mensup olduğu Kuvvet

Komutanlığının personel baꢀkanı ile adli müꢀaviri ve Milli Savunma Bakanlığı Askeri

Adalet Đꢀleri Baꢀkanından oluꢀan Kurul tarafından seçilir ve usulüne uygun olarak

atanırlar…”

16. Madde, 1. ve 3. Fıkra

“Askeri hakimlerin … atanmaları bu kanun hükümleri saklı kalmak ꢀartıyla Silahlı

Kuvvetler mensuplarının nakil ve tayinleri hakkındaki hükümler esas alınarak Milli

Savunma Bakanı ve Baꢀbakanın müꢀterek kararnamesi ile Cumhurbaꢀkanın onayına

sunulur ve Resmi Gazete ile yayınlanır.”

“Askeri hakimlik kadrolarına yapılacak atamalarda … Askeri Yargıtay notları,

müfettiꢀ raporları ve idari üstlerce düzenlenen siciller göz önünde tutularak iꢀlem

yapılır.”

18. Madde, 1. Fıkra

“Askeri hakimler … maaꢀ dereceleri, maaꢀ yükselmeleri ve diğer özlük hakları

subaylar hakkındaki kanun hükümlerine tabidir.”

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

13

29. Madde

“Askeri Hakim subaylar hakkında Milli Savunma Bakanı tarafından, savunmaları

aldırılarak, aꢀağıda açıklanan disiplin cezaları verilebilir:

A. Uyarma: Görevde daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.

...

B. Kınama: Belli bir eylem veya davranıꢀın kusurlu sayıldığının yazı ile

bildirilmesidir.

...

Bu cezalar kesin olup, ilgilinin kuvvet komutanlığındaki dosyası ile kıta ꢀahsi

dosyasına konur, siciline iꢀlenir.”

38. Madde

“Askeri hakimler … görevlerini yaparlarken eꢀiti adliye hakimlerinin ve savcılarının

özel kıyafetini taꢀırlar…”

4. Askeri Ceza Kanunu

25. 22 Mayıs 1930 tarihli Askeri Ceza Kanunun 112. Maddesi aꢀağıdaki

hükümleri öngörmektedir:

“Memuriyetinin nüfuzunu suiistimal ile askeri mahkemeler üzerinde tesir yapanlar

beꢀ seneye kadar hapsolunur.”

5. 4 Temmuz 1972 tarih ve 1602 Sayılı Yüksek Askeri Đdari

Mahkemesi Kanunu

26. 1602 sayılı kanunun 22. maddesi kapsamında Askeri Yargıtay’ın

Birinci Dairesi adli kararlara iliꢀkin baꢀvurular ve baꢀta mesleki terfi olmak

üzere subayların kiꢀisel durumu ile ilgili ihtilaflara dayalı zarar taleplerini

inceleme yetkisine sahiptir.

KOMĐSYON HUZURUNDA YAPILAN TAKĐBAT

27. Sn. Okçuoğlu 15 Mart 1994 tarihinde Komisyon’a baꢀvuruda

bulunmuꢀtur. Baꢀvuran, Sözleꢀme’nin 6. Maddesinin 1. Fıkrası uyarınca

bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olarak kabul edilemeyeceğinden Devlet

Güvenlik Mahkemesinde adil bir yargı olduğunu ret ettiğini belirtmiꢀtir.

Yuvarlak Masa oturumunda yaptığı yorumlardan dolayı mahkumiyetinin

ayrı ayrı yada 14. Madde ile birlikte ele alınan Madde 9 ve 10’un ihlalini

teꢀkil ettiğini ileri sürmüꢀtür.

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

14

28. Komisyon baꢀvuruyu (no. 24246/94) 14 Ekim 1996 tarihinde kabul

etmiꢀtir. 11 Aralık 1997 tarihli raporunda (Sözleꢀme’nin eski 31. Maddesi),

Sözleꢀme’nin 9. Maddesi ile birlikte müꢀtereken ele alınan 10. Maddesinin

ve 6. Maddenin 1. fıkrasının ihlal edildiği ve 14. Maddeye iliꢀkin olarak

farklı bir konunun ortaya çıkmadığı yönünde (31’e karꢀı 1 oyla) görüꢀ

bildirmiꢀtir.

Komisyon görüꢀünün ve raporda bulunan kısmi muhalefet ꢀerhinin tam

metni bu kararın ekinde sunulmuꢀtur.¹

MAHKEMEYE YAPILAN NĐHAĐ SUNUMLAR

29. Görüꢀlerinde Hükümet Mahkemeden

“... askeri hakim bu davada önyargılı hareket etmediğinden ve aslında baꢀvuran

ulusal mahkemeler huzurunda bu konuya iliꢀkin herhangi bir ꢀikayette

bulunmadığından.”

Baꢀvuranın mahkumiyetinin Sözleꢀme’nin 9, 10 yada 14. Maddesinin

yada 6. Maddenin 1. fıkrasının ihlalini teꢀkil etmediğinin kabulünü talep

etmiꢀtir.

30. Sn. Okçuoğlu görüꢀ mektubunda 11 Aralık 1997 tarihli Komisyon

raporunda belirtilen ꢀekilde

Komisyon huzurundaki baꢀvurusu ve

gözlemlerinde yaptığı sunumlara baꢀvurmuꢀtur (bkz. Yukarıdaki paragraf

29). Aynı zamanda baꢀvuran 41. Madde uyarınca adil tazmin talebinde

bulunmuꢀtur.

HUKUK AÇISINDAN

I. DAVA KAPSAMI

31. Mahkeme huzurunda baꢀvuran Sözleꢀme’nin 7. Maddesinin

ihlalinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ancak Mahkeme Sn. Okçuoğlu’nun bu

ꢀikayetlerini Komisyon baꢀvurunun kabul edilebilirliğini incelediği aꢀamada

sunmadığından (yukarıdaki paragraf 27’ye bakınız) bu ꢀikayetleri inceleme

yetkisine sahip olmadığını bildirmiꢀtir (bkz. mutatis mutandis, 25 ꢁubat

1997 tarihi Findlay - Birleꢀik Kraliyet davası kararı, 1997-I sayılı Karar ve

Hüküm Raporları, sayfa 277, 63. fıkra).

II. SÖZLEꢁME’NĐN 9. VE 10. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI

¹Sekreter Notu. Uygulama sebeplerinden dolayı, bu ek sadece kararın basılmıꢀ nüshasında

(1999 Karar Raporları) yer alacaktır ancak Komisyon raporunun bir sureti Sekreterlikten

elde edilebilir.

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

15

32. Sn. Okçuoğlu baꢀvurusunda Terörle Mücadele Kanunun (3713 sayılı

kanun) 8. maddesi uyarınca mahkumiyetinin Sözleꢀme’nin 9. ve 10.

Maddesini ihlal ettiğini bildirmiꢀtir. Ancak, Mahkeme huzurunda yapılan

duruꢀmada, bu ꢀikayetin sadece 10. madde açısından ele alınması

gerektiğine yönelik olarak Hükümet ve Komisyon tarafından sunulan teklife

itirazda bulunmamıꢀtır. (bkz. 9 Haziran 1998 tarihli Đncal - Türkiye kararı,

Karar ve Hükümler Raporu, 1998-I, sayfa..., 60. fıkra). 10. Madde ꢀu

ꢀekildedir:

“1. Herkes ifade özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğünü, kamu

otoritelerinin müdahalesi ve ülke sınırları söz konusu olmaksızın haber veya fikir alma

ve verme özgürlüğünü de içerir. Bu madde, devletlerin televizyon ve sinema

iꢀletmelerini bir izin rejimine bağlı tutmalarına engel değildir.

2. Kullanılması görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler, demokratik bir

toplumda, zorunlu tedbirler niteliğinde olarak,ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün

veya kamu güvenliğinin korunması, asayiꢀsizliğin veya suç iꢀlenmesinin önlenmesi,

sağlığın veya ahlakın, baꢀkalarının ün ve haklarının korunması, gizli kalması gereken

haberlerin yayılmasına engel olunması veya yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının

sağlanması için kanunla öngörülen bazı formalitelere ꢀartlara,sınırlamalara ve

yaptırımlara bağlanabilir.”

33. Mahkeme huzurunda bulunanlar, yorumlarının yayınlanmasını

takiben baꢀvuranın mahkumiyetinin ifade özgürlüğü hakkına müdahale

teꢀkil ettiği konusunda mutabakata varmıꢀlardır. Bu tür bir müdahale Madde

10’un ikinci paragrafın gereklerini yerine getirmediği sürece Madde 10’u

ihlal etmektedir. Bu sebepten dolayı Mahkeme “kanun tarafından öngörülen

ꢀekilde” anılan paragrafta belirtilen bir yada daha fazla meꢀru amaca

yönelik olup olmadığını ve ilgili amaçların gerçekleꢀtirilmesi için

“demokratik bir toplumda gerekli” olup olmadığını tespit etmesi

gerekmektedir.

1. “Kanunlar tarafından öngörülme”

34. Ne baꢀvuran ne de Hükümet Terörle Mücadele Kanunun 8.

Maddesinin Sözleꢀmenin amaçlarına yönelik olarak “kanun” olarak ele

alınıp alınmayacağına dair herhangi bir görüꢀ bildirmemiꢀtir.

35. Komisyon baꢀvuranın mahkumiyetinin Terörle Mücadele Kanunun 8.

Maddesine dayalı olduğunu tespit etmiꢀ ve bunun sonucunda müdahalenin

kanunlar tarafından öngörüldüğünü kabul etmiꢀtir.

36. Komisyon ile aynı ꢀekilde Mahkeme baꢀvuranın mahkumiyetinin

Terörle Mücadele Kanununun (3713 sayılı kanun) 8. maddesine dayalı

olmasından dolayı, bunun sonucunda meydana gelen ifade özgürlüğü

hakkına müdahalenin özellikle baꢀvuranın bu konuya belirgin bir ꢀekilde

itirazda bulunmamasından dolayı “kanunlar tarafından öngörülmüꢀ” olarak

kabul edilebileceği tespitinde bulunmuꢀtur.

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

16

2. Meꢀru amaç

37. Baꢀvuran, bu konuda herhangi bir görüꢀ beyanında bulunmamıꢀtır.

38. Hükümet söz konusu müdahalenin amacının Komisyon’un tespit

ettiği ꢀekilde sadece “ulusal güvenliği” muhafaza etmek ve “[kamu]

düzenini” korumak olmadığını fakat buna ek olarak “toprak bütünlüğünü”

ve “ulusal birliği” korumak olduğunu belirtmiꢀtir.

39. Mahkeme, Güneydoğu Türkiye’deki güvenlik durumunun

hassasiyetini (bkz. 25 Kasım 1997 tarihli Zana - Türkiye kararı, 1997-VII

Raporları, s. 2539, 10. fıkra) ve yetkililerin gereksiz ꢀiddeti destekleyecek

hareketlere karꢀı tetikte olma gereğini de dikkate alarak, baꢀvuran aleyhinde

alınan önlemlerin, baꢀta ulusal güvenliğin ve ülke bütünlüğünün korunması

ve asayiꢀsizlik ve suçun önlenmesi olmak üzere Hükümet tarafından

belirlenen belli amaçların uzantısı olduğu kanaatine varmıꢀtır. Bu durum

özellikle bölücü faaliyetlerin ꢀiddet kullanımına dayalı yöntemlere bağlı

olduğu, dava konusu olayların cereyan ettiği tarihlerdeki Güneydoğu

Türkiye’deki durum için geçerlidir.

3. “Demokratik Toplum için Zaruret”

(a)Mahkeme huzurunda bulunanların iddiaları

(i) Baꢀvuran

40. Baꢀvuran görüꢀlerinin adli yorum sınırları dahilinde tutulduğunu

belirtmiꢀtir. Sunumlarında, baꢀvuran sadece “Kürt sorununa” yönelik

görüꢀlerini ifade ettiği için mahkum edildiğini belirtmiꢀtir.

(ii) Hükümet

41. Hükümet, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesinin tespit ettiği

ꢀekilde, baꢀvuranın söz konusu tartıꢀmaya katılarak bölücü propaganda

yapmaktan suçlu bulunduğunu belirtmiꢀtir. Tartıꢀma esnasında baꢀvuran

tarafından kullanılan kelimeler PKK’nın tüm sınırlarda asker ve sivillere

saldırdığı ve her gün düzinelerce insanları vahꢀi bir ꢀekilde katlettiği bir

dönemde Kürt kökenli vatandaꢀların duygu, zihin ve isteklerini kendi

Devletlerini kurmaya davet etmektedir. Diğer katılımcılar gibi, nitekim Sn.

Okçuoğlu da bölücü ꢀiddetin sebebine yardım etmiꢀtir.

Madde 10 toprak bütünlüklerinin terörizm tehdidi altında bulunduğu

durumlarda Akit Devletlere geniꢀ bir takdir marjı sağlamaktadır Ayrıca,

Türkiye’deki durumla karꢀı karꢀıya kalındığı zaman Türk yetkilileri

toplumun çeꢀitli kesimleri arasında ꢀiddet ve düꢀmanlığı teꢀvik edebilecek

ve insan hakları ve demokrasiyi tehlikeye atabilecek tüm ayırımcı

propagandaları yasaklama görevine sahiptir.

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

17

Son olarak, mesaj Körfez Savaꢀı ile Irak sınırında yaratılan

düzensizlikten faydalanarak PKK’nın Güneydoğu Türkiye’deki

operasyonlarını artırdığı bir dönemde okunduğundan Hükümet baꢀvuranın

mahkumiyetinin hiçbir ꢀekilde öngörülen amaçlarla orantısız olmadığını

belirtmiꢀtir.

(iii) Komisyon

42. Komisyon da benzer ꢀekilde hassas siyasi konularda alenen fikir

bildiren insanlar tarafından “yasadıꢀı siyasi ꢀiddeti” mazur gösterilmemesini

önemli kılan 10. maddenin “görev ve sorumluluklarına” katılmaktadır. Đfade

özgürlüğü örneğin durumun altında yatan sebepleri inceleme yada olası

çözümlere iliꢀkin fikir bildirme açısından Türkiye’nin karꢀı karꢀıya kaldığı

zor sorunlara benzer sorunların aleni tartıꢀmalarına katılma hakkını

içermektedir.

Komisyon baꢀvuranın yorumlarında Kürt sorununu tarihi bir açıdan

açıklamaya çalıꢀtığını tespit etmiꢀtir. Görüꢀlerini nispeten ılımlı bir ꢀekilde

ifade ettiği ve Kürt bölücüler tarafından ꢀiddet uygulanmasını kabul

etmediği yönünde görüꢀ bildirmiꢀtir. Buna dayanarak, baꢀvuranın

mahkumiyeti Madde 10 gereklerine aykırı ꢀekilde bir tür sansür teꢀkil

etmektedir.

(b) Mahkeme’nin değerlendirmesi

43. Mahkeme, örneğin Zana - Türkiye kararı (yukarıda belirtilmiꢀtir, s.

2547-48, 51. madde) ve 21 Ocak 1999 tarihli Fressoz ve Roire - Fransa

Kararında (1999-… Raporları, s. …, 45. Madde) olduğu üzere, Madde 10

ile ilgili olarak kararlarının dayandığı temel ilkeleri vurgulamaktadır.

(i) Đfade özgürlüğü demokratik bir toplumun zorunlu temellerinden birini

ve toplumun ilerlemesi ve her bireyin öz-güveni için gerekli temel

ꢀartlardan birini teꢀkil etmektedir. 10. Madde’nin 2. paragrafı uyarınca, bu

kabul gören veya zararsız veya kayıtsızlık içeren “bilgiler” veya “fikirler”

için değil aynı zamanda kırıcı, ꢀok edici veya rahatsız edici olanlar için de

geçerlidir. Bunlar, bir “demokratik toplumun” olmazsa olmaz çokseslilik,

tolerans ve hoꢀgörünün gerekleridir. 10. Maddede belirtilen ꢀekilde bu

özgürlük, ancak harfiyen uyulması gereken ve ikna edici bir ꢀekilde tespit

edilmesi gereken bazı istisnalara tabidir.

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

18

(ii) 10. Maddenin 2. Fıkrasında belirtilen anlamda “zaruri” sıfatı “acil bir

sosyal ihtiyaç” anlamındadır. Akit Devletler anılan ihtiyacın mevcut olup

olmadığının değerlendirilmesi konusunda belli bir marja sahiptir, ancak

bağımsız bir mahkeme tarafından verilenler de dahil olmak üzere, tabi

olduğu yasama ve kararları kapsayacak ꢀekilde Avrupa denetimi ile iç içe

olmalıdır. Mahkeme bu sebeple, bir “sınırlamanın” Sözleꢀme’nin 10.

Maddesinin güvencesinde olan ifade özgürlüğü ile bağdaꢀıp bağdaꢀmadığı

konusunda nihai kararı verme yetkisini haizdir.

(iii) Denetim salahiyetinin uygulanmasında Mahkeme müdahaleyi,

suçlanan ifadeler ve bunların ifade edildiği bağlam da dahil olmak üzere

davayı bir bütün olarak ele alarak incelemelidir. Đlk olarak müdahalenin

“meꢀru amaçlar ile orantılı” ve ulusal otoriteler tarafından anılan

müdahalenin meꢀru gösterilmesi için belirtilen gerekçelerin “ilgili ve

yeterli” olup olmadığı tespit edilmelidir. Bunu yaparken de Mahkeme,

ulusal otoritelerin Madde 10 kapsamında bulunan ilkelere uygun standartları

uyguladığı ve ilgili bulguların kabul edilebilir bir değerlendirmesine dayalı

oldukları konusunda olumlu kanaate varmalıdır.

44. Baꢀvuran sürekli yayın aracı ile bölücü propaganda yapmak suçundan

mahkum edildiğinden, hakkında ꢀüphe beyan edilen müdahale basının siyasi

demokrasinin doğru iꢀlevselliğinin temin edilmesindeki ana rolü bağlamında

ele alınmalıdır (bkz. Lingens - Avusturya davası 8 Temmuz 1986 tarihli

kararı, A serisi, no. 103, sayfa 26, 41. fıkra; ve yukarıda belirtilen Fressoz -

Roire kararı, sayfa..., 45. fıkra). ꢁiddet tehdidine karꢀı devlet güvenliği yada

toprak bütünlüğü gibi Devlet’in ana çıkarlarını koruma veya asayiꢀsizlik

yada suçun önlenmesi için basının belirlenen sınırları aꢀmaması gerekir ve

basının bölücü olanlar da dahil olmak üzere siyasi konulara iliꢀkin bilgi ve

görüꢀleri bildirmesi zorunludur. Sadece basın bu tür bilgi ve fikirleri

bildirme görevine sahip değildir; kamunun da bunları alma hakkı

bulunmaktadır. Basın özgürlüğü kamuya siyasi liderlerin fikir ve

yaklaꢀımlarına iliꢀin bir fikir elde etme ve oluꢀturmanın en iyi yollarından

birini sunmaktadır (mutatis mutandis, yukarıda belirtilen Lingens kararı,

sayfa 26, 41-42. fıkralar).

45. Yaptığı yorumlarda, Sn. Okçuoğlu uluslararası iliꢀkiler tarihiyle Kürt

asıllı nüfusun mevcut durumunu açıklamaya çalıꢀmıꢀtır. Đncelemesinin

tarafsız olmamasına ve açıklanan durumun çözümlenmesi için neler

yapılması gerektiğine yer vermesine rağmen, kullanılan dil aꢀırı yada uç

noktada değildir.

46. Mahkeme

Sözleꢀmenin 10. Maddesinin 2. fıkrasında kamu

çıkarlarına iliꢀkin siyasi konuꢀmalar veya sorunlara iliꢀkin tartıꢀmaların

sınırlanmasına dair çok dar bir kapsam olduğuna iꢀaret etmektedir (bkz. 25

Kasım 1996 tarihli Wingrove - Birleꢀik Kraliyet davası, 1996 Raporları-V,

s. 1957, 58. Madde). Ayrıca, izin verilebilir eleꢀtirilerin sınırları hükümet ile

ilgili hususlarda, özel vatandaꢀlar veya siyasetçiler açısından daha geniꢀtir.

Demokratik bir sistemdeki hareketler veya hükümetin ihmalleri sadece

yasama ve adli otoritelerin değil aynı zamanda kamuoyunun da yakın

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

19

takibinde olmalıdır. Ayrıca, Hükümetin sahip olduğu egemen konum,

özellikle haksız saldırılar ve düꢀmanlarının eleꢀtirilerine cevap verilmesine

iliꢀkin baꢀka araçların bulunduğu durumlarda, cezai iꢀlemlere baꢀvurulması

konusunda bir sınırlamanın uygulanmasını zorunlu kılmaktadır. Bununla

birlikte, kamu düzeninin garantörleri sıfatıyla hareketle, ceza kanunu

niteliğinde olanlar da dahil olmak üzere, doğru tepkiyi verecek ve anılan

ifadeler aꢀılmadan önlemlerin benimsenmesi Devlet otoritelerinin yetkisine

açıktır (bkz. 9 Haziran 1998 tarihli Đncal - Türkiye kararı, 1998-IV

Raporları, s. 1567, 54. Madde). Son olarak, anılan sözler bir birey veya bir

kamu görevlisi veya bir nüfusun bir kesimine karꢀı bir ꢀiddeti teꢀvik ettiği

durumlarda Devlet otoriteleri, ifade özgürlüğüne iliꢀkin müdahale gereğinin

incelenmesinde daha geniꢀ bir marja sahiptir.

47. Mahkeme özellikle terörle mücadele ile ilgili olan sorunlar olmak

üzere kendisine sunulan davaların geçmiꢀini dikkate alacaktır (yukarıda

belirtilen Đncal kararı, sayfa 1568, 58. fıkra). Bu noktada, Türk yetkililerinin

yaklaꢀık on beꢀ yıldır Türkiye’de devam eden ciddi karıꢀıklığı

ꢀiddetlendirebileceğini düꢀündükleri fikirlerin yayılmasına yönelik

endiꢀelerini göz önünde bulundurmaktadır (yukarıdaki paragraf 39’a

bakınız).

48. Ancak Mahkeme yuvarlak masa oturumunda baꢀvuranın belirttiği

yorumlar tirajı düꢀük olan ve böylece “ulusal güvenlik”, “kamu düzeni”

yada “toprak bütünlüğü” üzerindeki potansiyel etkisi belirgin ꢀekilde düꢀük

olan bir sürekli yayında yayınlandığı gözleminde bulunmuꢀtur. Ayrıca

Mahkeme bazı görüꢀlerinin Türk asıllı nüfusa iliꢀkin olumsuz bir tablo

çizmesine ve yorumlarını düꢀmanca bir tonda söylenmiꢀ duruma

getirmesine rağmen, bu yorumların ꢀiddet uygulamaya, silahlı direniꢀe yada

bir ayaklanmaya teꢀvik etmediğini belirtmiꢀtir. Bu durum Mahkeme’nin

görüꢀüne göre göz önünde bulundurulması elzem olan bir etkendir.

49. Ayrıca, Mahkeme baꢀvurana verilen cezanın ağırlığı karꢀısında -

özellikle bir yıl, sekiz ay hapis cezasına çarptırılmasına - ve Baꢀsavcının

Baꢀvuranın mahkumiyeti konusundaki ısrarlı yaklaꢀımına ꢀaꢀırmıꢀtır. Bu

açıdan hapis cezasını tamamladıktan sonra baꢀvuranın yeni yürürlüğe giren

4126 sayılı kanun uyarınca ek bir para cezasına çarptırıldığını belirtmiꢀtir

(yukarıdaki paragraf 18’e bakınız).

Mahkeme, bununla bağlantılı olarak, uygulanan cezaların özellik ve

ağırlıklarının müdahalenin orantılı olup olmadığının değerlendirilmesi

hususunda da dikkate alınması gereken etkenler olduğunu belirtmektedir.

50. Sonuç olarak, Sn. Okçuoğlu’nun mahkumiyeti hedeflenen amaçlar

açısından orantısız olup “demokratik bir toplumda gerekli” değildir. Bu

sebepten dolayı Sözleꢀme’nin 10. Maddesi ihlal edilmiꢀtir.

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

20

III. SÖZLEꢁMENĐN 6. MADDESĐNĐN 1. FIKRASININ ĐHLAL

EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

51. Baꢀvuran, kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet

Mahkemesinin hakimler kurulunda askeri bir hakimin bulunmasının

Sözleꢀme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasını ihlal edecek ꢀekilde adil

yargılamadan mahrum edilmesi anlamına geldiğini belirtmiꢀtir. Anılan

hüküm aꢀağıdaki ꢀekildedir:

“Herkes, … kendisine yöneltilen herhangi bir suçlamanın karara bağlanması

konusunda, kanunla kurulmuꢀ bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının …

adil … olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

52. Komisyon iddiayı kabul ederken Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmıꢀtır.

53. Baꢀvuranın görüꢀlerinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi gibi

Devlet Güvenlik Mahkemelerine atanan askeri hakimlerin Savunma Bakanı

ve Baꢀbakanın ortak kararı ile atandıklarından ve Cumhurbaꢀkanının

onayına tabi olduklarından idari yetkililere bağımlı oldukları belirtilmiꢀtir.

Memuriyet sürelerinin güvenliğinin yanı sıra mesleki değerlendirmelerinin

ve terfilerinin idari ꢀubenin ve ordunun kontrolü altında olduğu

belirtilmiꢀtir. Đdari ꢀubeye ve orduya bağlayan bağlar askeri hakimlerin

kurulda kendi iꢀlevlerini bağımsız ve tarafsız bir ꢀekilde

gerçekleꢀtirmelerini imkansız kılmaktadır. Ayrıca baꢀvuran askeri

hakimlerin ve bulundukları mahkemelerin bağımsızlık ve tarafsızlığının

uzlaꢀtırıldığını çünkü bu hakimlerin amirlerinin görüꢀlerine karꢀı olabilecek

bir konumda bulunamayacaklarını vurgulamıꢀtır.

Baꢀvuran bu hususların Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesinin

tarafsızlık ve bağımsızlığına zarar verdiğini ve kendisinin adil bir ꢀekilde

yargılanmasını engellediğini ve bunun sonucunda 6. Maddenin 1. fıkrasının

ihlal edildiğini belirtmiꢀtir.

54. Hükümet, cevap olarak Devlet Güvenlik Mahkemelerine askeri

hakimlerin katılımına iliꢀkin kuralların ve adli iꢀlevlerin yerine

getirilmesinde sahip oldukları teminatların 6. Maddenin 1. fıkrası anlamında

bağımsızlık ve tarafsızlık gereklerine tam uygunluğunun sağlanması için

olduğunu belirtmiꢀtir. Askeri hakimlerin amirlerine karꢀı sorumlu oldukları

yönündeki baꢀvuranın iddiasına itiraz etmiꢀtir. Đlk olarak, resmi bir

görevlinin bir askeri hakimin adli iꢀlevlerini yerine getiriꢀ ꢀeklini etkilemeye

çalıꢀmasının Askeri Kanunun 112. maddesi uyarınca bir suç teꢀkil ettiğini

belirtmiꢀtir (bkz. yukarıdaki paragraf 25). Đkinci olarak, adli kapasitede

hareket ederken, bir askeri hakimin tam olarak bir sivil hakim ꢀeklinde

değerlendirilmektedir. Askeri hakimler kendilerine ait değerlendirme

raporlarına eriꢀime sahiptir ve Yüce Askeri Đdari Mahkemesi huzurunda

kendilerini savunma hakkına sahiptirler (bkz. yukarıdaki paragraf 26). Yargı

yetkisi dahilinde hareket ederken askeri bir hakim sivil bir hakim ile aynı

ꢀekilde değerlendirilmektedir.

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

21

55. Hükümet Devlet Güvenlik Mahkemesi kurulunda bir askeri hakimin

bulunmasının baꢀvuranın yargılanmasının adilliğine zarar vermediğini

eklemiꢀtir. Ne baꢀvuranın davasına katılan askeri hakimin üstlerinin ne de

anılan hakimi atayan kamu yetkililerinin takibatlara yada davanın sonucuna

iliꢀkin herhangi bir çıkarı bulunmamaktadır.

Hükümet Anayasanın 143. Maddesi uyarınca Devlet Güvenlik

Mahkemesinin kurulmasına iliꢀkin kararın verildiği güvenlik bağlamına

gerekli önemin verilmesi gereğini vurgulamıꢀtır. Silahlı kuvvetlerin terörle

mücadele kampanyası konusundaki deneyimi de dikkate alınarak,

yetkililerin güvenlik ve Devlet bütünlüğüne iliꢀkin tehditler ile baꢀa

çıkabilmesi için olan gerekli uzmanlık ve bilginin sağlanması için bir askeri

hakimin katılımı ile anılan mahkemelerin güçlendirilmesinin gerekli

olduğunu düꢀündüklerini belirtmiꢀtir.

56. Komisyon, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesinin Sözleꢀme’nin 6.

Maddesinin 1. fıkrası uyarınca “bağımsız ve tarafsız bir mahkeme” olarak

kabul edilemeyeceği sonucuna varmıꢀtır. Komisyon bu görüꢀü ile ilgili

olarak 25 ꢁubat 1997 tarihinde benimsenen Đncal - Türkiye davası

raporunun 31. Maddesi ve görüꢀünü destekleyen nedenlere gönderme

yapmıꢀtır.

57. Mahkeme, 9 Haziran 1998 tarihli Đncal - Türkiye kararı (1998-IV

Raporları, s. 1504) ve 28 Ekim 1998 tarihli Çıraklar - Türkiye kararında

(1998- Raporları, s. …) mevcut dava için Hükümet tarafından öne sürülen

hususlara benzer hususların ele alınmıꢀ olduğunu vurgulamaktadır. Anılan

kararlarda Mahkeme, Devlet Güvenlik Mahkemesinde bulunan askeri

hakimlerin durumunun bağımsızlık ve tarafsızlık açısından belli teminatları

içerdiğini belirtmiꢀtir (bakınız yukarıda anılan Đncal kararı, s. 1571, madde

65 ve yukarıda anılan 32. paragraf). Diğer yandan Mahkeme, bu hakimlerin

statüsünün bazı hususlarının bağımsızlık ve tarafsızlıklarını tartıꢀma konusu

yaptığı kararına varmıꢀtır (aynı yerde, Madde 68): örneğin, orduya ait

görevliler olduğundan ve dolayısıyla amirinden emirler aldığı; veya askeri

disipline tabi kaldıkları; ve atamalarına iliꢀkin kararların büyük ölçüde idari

yetkililer ve ordu tarafından alındığı gerçekleri (bkz. yukarıdaki 23-24.

paragraf). Sn. Okçuoğlu kendi görüꢀlerinde bu eksikliklerden bazılarına

değinmiꢀtir.

58. Đncal kararında olduğu üzere Mahkeme görevinin, Devlet Güvenlik

Mahkemelerinin kuruluꢀunun gerekliliğinin Hükümet tarafından in

abstracto tespit edilmesi olmadığı düꢀüncesindedir. Görevi, Ankara Devlet

Güvenlik Mahkemesinin iꢀleyiꢀ ꢀeklinin Sn. Okçuoğlu’nun adil yargılanma

hakkını ihlal edip etmediği, özellikle de tarafsız olarak incelendiğinde

kendilerin yargılayan mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığına iliꢀkin

haklı bir korkunun mevcut olup olmadığının tespit edilmesidir (bkz.

yukarıda anılan Đncal Kararı, s. 1572, Madde 70; ve yukarıda anılan Çıraklar

kararı, s. …, Madde 38).

Bu soruya iliꢀkin olarak, Mahkeme mevcut baꢀvuru sahibi gibi sivil olan

Sn. Đncal ve Sn. Çıraklar’ın davasında varılan sonuca varılmaması için

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

22

herhangi bir neden görmemektedir. Devletin toprak bütünlüğünü ve ulusal

birliği zedelemeye yönelik propaganda yapma suçundan bir Devlet

Güvenlik Mahkemesinde yargılanan baꢀvuranın, Askeri Hakimler üyesi

olan bir düzenli askeri görevlisinin katılımını içeren bir heyet tarafından

yargılanma konusunda endiꢀe içinde olmaları anlaꢀılır bir husustur (bkz.

Yukarıdaki paragraf 23). Bu itibarla, yargılamada Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin davanın özü ile herhangi bir iliꢀkisi olmayan hususlardan

gereksiz yere etkilenebileceğini düꢀünmek için yeterli sebepleri mevcuttur.

Bir baꢀka deyiꢀle, baꢀvuranın mahkemenin bağımsızlık ve tarafsızlığına

iliꢀkin korkularının haklı sebebe dayandığı kabul edilebilir. Yargıtay’daki

yargılama da, ilgili mahkemenin tam yetkili olmaması nedeniyle bu

korkuların bertaraf edilmesini sağlayamamıꢀtır (bkz. yukarıda anılan Đncal

kararı, s. 1573, Madde 72 sonu).

59. Yukarıda anılan nedenlerden dolayı Mahkeme 6. Maddenin 1.

fıkrasının ihlal edildiği tespitinde bulunmuꢀtur.

III. MADDE 10 ĐLE BĐRLĐKTE ELE ALINAN SÖZLEꢁME’NĐN 14.

MADDESĐNĐN ĐHLALĐ ĐDDĐASI

60. Baꢀvuran Kürt asıllı bir kiꢀinin eseri olduğundan ve Kürt sorununa

iliꢀkin olduğundan yazılarına iliꢀkin olarak aleyhinde dava açıldığını

belirtmiꢀtir. Buna dayalı olarak Madde 10 ile birlikte ele alınan

Sözleꢀme’nin 14. Maddesi aleyhine ayrımcılık mağduru olduğunu

belirtmiꢀtir. Anılan madde ꢀu ꢀekildedir:

“Bu Sözleꢀme'de tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil,

din, siyasal yada baꢀka görüꢀler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensup

olma, servet, doğuꢀ veya herhangi baꢀka bir durum bakımından hiçbir ayrım

gözetilmeksizin sağlanır.”

61. Hükümet, baꢀvuran mahkum edildiği zaman verilen kararın Sn.

Okçuoğlu’nun belirli bir etnik gruba ait olduğundan değil ulusal birliğin

esas çıkarlarını tehlikeye atan bölücü propaganda yapmaktan dolayı

mahkum edildiğini belirtmiꢀtir.

62. Komisyon Madde 10 ile birlikte ele alınan 14. madde uyarınca

herhangi bir farklı konunun bulunmadığına yönelik görüꢀ bildirmiꢀtir.

63. Ayrı olarak ele alınan 10. Maddenin ihlal edildiğine yönelik görüꢀüne

iliꢀkin olarak (bkz. yukarıdaki paragraf 50), Mahkeme ꢀikayeti Madde 14

altında incelemenin gerekli olmadığı kanaatindedir.

IV. SÖZLEꢁME’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

64. Baꢀvuran aꢀağıdaki ꢀekildeki Sözleꢀme’nin 41. Maddesi altında adil

tazminat talebinde bulunmuꢀtur:

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

23

“Mahkeme tarafından Sözleꢀme veya protokollerinin ihlal edildiğinin tespit edilmesi

ve ilgili Yüksek Akit Tarafın yerel hukukunun sadece kısmi bir tazminatı öngörmesi

durumunda, Mahkeme gerektiğinde mağdur olan tarafın adil ꢀekilde tazmin edilmesini

öngörebilir.”

A. Maddi zarar

65. Baꢀvuran maruz kaldığı zarara iliꢀkin olarak tazminat talebinde

bulunmuꢀ ancak tutarı Mahkemenin sağduyusuna bırakmıꢀtır.

66. Hükümet herhangi bir görüꢀ beyanında bulunmamıꢀtır.

67. Mahkeme kendisine herhangi bir maddi zarara iliꢀkin olarak kanıt

sunulmadığını belirtmiꢀtir. Diğer taraftan davanın sonuçları nedeniyle

baꢀvuran sıkıntı çekmiꢀtir. Adil bazda bir değerlendirme yaparak, Mahkeme

baꢀvurana manevi zarar tazminatı olarak bu bağlamda 40.000 Fransız Frankı

(“FRF”) ödenmesine karar vermiꢀtir

B. Masraflar ve Giderler

68. Baꢀvuran masraf ve giderler konusunu da mahkemenin takdirine

bırakmıꢀtır. Ancak ücret olara avukatına 25.000 ABD doları ödediğini

belirtmiꢀtir.

69. Hükümet bu ifadenin gerçekliği konusunda ꢀüpheleri olduğunu ifade

etmiꢀtir.

70. Mahkeme, elde ettiği bilgilere dayanarak, masraf ve giderlerinin geri

ödenmesi için baꢀvurana 20.000 FRF tutarının ödenmesinin makul olduğuna

karar vermiꢀtir.

C. Temerrüt Faizi

71. Mahkeme iꢀbu kararın düzenlenmiꢀ olduğu tarihte, eldeki verilere

göre tespit edilmiꢀ olan yıllık % 3,47 oranına tekabül eden Fransa’da

uygulanan yasal faiz oranının uygulanmasının yerinde olacağı kanaatine

varmıꢀtır.

YUKARIDA BELĐRTĐLEN GEREKÇELERE DAYANARAK

MAHKEME

1. Sözleꢀmenin 10. maddesinin ihlal edildiğinin oybirliği ile kabulüne;

2. Sözleꢀme’nin 6. Maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğinin 16’ya karꢀı 1

oyla kabulüne;

3. 14. Madde ile birlikte ele alınan Sözleꢀme’nin 10. Maddesine iliꢀkin ayrı

bir hususun ortaya çıkmadığın oy birliği ile kabulüne;

4. Oybirliği ile;

(a) Üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk lirasına

çevrilecek olan ve aꢀağıda belirtilen tutarların davalı Devlet tarafından

Baꢀvurana ödenmesinin:

8 TEMMUZ 1999 TARĐHLĐ OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

24

(i) Manevi zarar için 40.000 (kırk bin) Fransız Frankı;

(ii) Harcama ve masraflar için 20.000 (yirmi bin) Fransız Frankı;

(b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden ödeme tarihine dek

bu tutarlar için yıllık % 3,47 faiz oranı uygulanmasının kabulüne;

5. Baꢀvuranın adil tazminata iliꢀkin diğer taleplerinin oybirliği ile reddine;

iliꢀkin alınan iꢀbu karar Đngilizce ve Fransızca dillerinde olmak üzere, 8

Temmuz 1999 tarihinde Strazburg’da bulunan Đnsan Hakları Binası’ndaki

halka açık oturumda düzenlemiꢀtir.

Đmza: Luzius Wildhaber

Baꢀkan

Đmza: Paul Mahoney

Sekreter Yardımcısı

Sn. Wildhaber’in bir bildirgesi ile birlikte Sözleꢀmenin 45. Maddesinin 2.

Fıkrası ile Mahkeme Đçtüzüğünün 74. Maddesinin 2. Fırkası uyarınca bu

karara aꢀağıda belirtilen ꢀerhler eklenmiꢀtir:

(a) Sn. Palm, Sn. Tulkens, Sn. Fischbach, Sn. Casadevall ve Sn. Greve

Müꢀterek Mutabakat ꢁerhi;

(b) Sn. Bonello’nun mutabakat ꢀerhi;

(c) Sn. Gölcüklü’nün kısmi muhalefet ꢀerhi.

Paraf: L. W.

Paraf: M. de.S.

OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

25

HAKĐM WĐLDHABER’ĐN BĐLDĐRGESĐ

9 Haziran 1998 tarihli Đncal - Türkiye (1998 Raporları, s. 1547) davada

Sözleꢀme’nin 6. Maddesinin 1. Fıkrasının ihlaline iliꢀkin oylamada karꢀı oy

kullanmıꢀ olmama rağmen, mevcut davada Mahkeme’nin çoğunluğu

tarafından ulaꢀılan görüꢀü benimsemek durumundayım.

HAKĐMLER PALM, TULKENS, FISCHBACH, CASADEVALL

VE GREVE’ĐN MÜꢁTEREK MUTABAKAT ꢁERHĐ

Hakim Palm’ın Sürek - Türkiye (No. 1) davasındaki muhalefet ꢀerhinde

kısmen belirtilmiꢀ olduğu üzere, daha çok bağlam üzerinde bir yaklaꢀım

kullanarak aynı sonuca ulaꢀmıꢀ olmamıza rağmen, mevcut davada 10.

Maddenin ihlal edildiğine iliꢀkin Mahkeme kararına katılıyoruz.

Muhatap devlet aleyhinde olan davalarda 10. Maddeye iliꢀkin çoğunluğa

ait değerlendirmenin yayınlar üzerinde kullanılan kelimelerin ꢀekli üzerine

çok fazla ağırlık verildiği ve kelimelerin genel olarak kullanıldığı bağlama

ve bunların olası etkilerine yeterli önemin verilmediği kanaatindeyiz. Söz

konusu dilin ılımlı olmaması ve hatta sert olabileceği ꢀüphesizdir. Ancak

Mahkememiz tarafından vurgulandığı üzere, bir demokraside “kavga”

sözleri bile 10. madde kapsamında korunabilecektir.

Mahkeme’nin içtihatlarındaki siyasi konuꢀmalara sağlanan kapsamlı

korumasına yönelik bir yaklaꢀım, kullanılan kelimelerin körükleyici özelliği

üzerine daha az ve konuꢀmanın yapılmıꢀ olduğu bağlama iliꢀkin ortama

daha fazla ağırlık verilmesini sağlamaktadır. Dil, ꢀiddetin körüklenmesi ve

tahrik etmek amacıyla mı kullanılmıꢀtır? Gerçekten de gerçekleꢀtirebileceği

böyle bir gerçek ve hakiki bir amacı var mıdır? Bu soruların cevapları

sırasıyla her davanın koꢀullarının genel bağlamını oluꢀturan pek çok farklı

tabakanın değerlendirilip ölçülmesini gerektirmektedir. Diğer sorular

sorulmalıdır. Söz konusu metnin yazarı, toplum içinde kelimelerinin etkisini

artıracak bir konuma sahip midir? Yayına, söz konusu konuꢀmanın etkisini

artırabilecek önemli bir gazete veya baꢀka bir ortam aracılığıyla bir önem

verilmiꢀ midir? Kelimeler ꢀiddetten çok uzak mı yoksa hemen ꢀiddetin

eꢀiğinde mi kullanılmıꢀtır?

10. Maddenin kapsamında korunmuꢀ olan ꢀok edici veya saldırı

niteliğindeki dil ile bir demokratik toplumda hoꢀgörü hakkını kaybeden dil

arasındaki anlamlı ayrım ancak suç unsuru teꢀkil eden kelimelerin

kullanılmıꢀ olduğu bağlamın dikkatli ꢀekilde incelenmesi sonucunda

yapılabilir.

OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI

26

HAKĐM BONELLO’NUN MUTABAKAT ꢁERHĐ

Madde 10’un ihlalinin tespiti için çoğunlukla birlikte oy verdim. Ancak

yerel yetkililerin Baꢀvuranın ifade özgürlüğüne müdahalesinin demokratik

bir toplumda meꢀru olup olmadığının tespitine yönelik olarak Mahkeme

tarafından uygulanan ana ölçütü onaylamadım.

Bu iꢀlemlerde ve ꢀiddete teꢀvikin söz konusu olduğu daha önceki ifade

özgürlüğüne iliꢀkin Türk davalarında Mahkeme tarafından ortak olarak

kullanılan ölçüt ꢀu ꢀekilde olmuꢀtur: Baꢀvuran tarafından yayınlanan yazılar

ꢀiddeti destekliyor yada buna teꢀvik ediyor ise, ulusal mahkemeler

tarafından Baꢀvuranın mahkumiyeti demokratik bir toplumda haklı

gerekçelere dayandırılabilir. Ben bu değerlendirmeyi yetersiz bulmaktayım.

Sadece teꢀvik “açık ve mevcut tehlike” yaratması durumunda bu tür

ꢀiddete teꢀviklerin yerel yetkililerce cezalandırılmasının demokratik bir

toplumda makul gerekçelere dayandırılabileceğini düꢀünmekteyim. Güç

kullanmaya çağrı entelektüelleꢀtirilip soyutlanarak, asıl yada gelecekteki

ꢀiddet odaklarından zaman ve mekan olarak uzaklaꢀtırıldığında, ifade

özgürlüğü temel hakkı genel olarak baskın çıkacaktır.

Yasa ve asayiꢀin dengesini bozma eğilimindeki kelimeler için tüm

zamanların en güçlü anayasa hukukçularından biri tarafından söylenen

sözleri yinelemek isterim: “Ülkenin kurtarılması için derhal bir kontrolün

yapılmasını gerektiren kanunun meꢀru ve zorunlu amaçlarını yakın bir

gelecekte tehdit etmedikleri sürece beğenmediğimiz ve ölüm taꢀıdığına

inandığımız görüꢀlerin ifade edilmesini kontrol etmekten kendimizi daima

alıkoymalıyız.”¹

Đfade özgürlüğünün teminat altına alınması, bir devletin güç kullanma

taraftarlığını, bu tür taraftarlığın gelecekteki kanunsuzluğu teꢀkil etme yada

teꢀvik etmeye yönelik olduğu yada bu tür bir eylemi teꢀvik etme yada

meydana getirme eğiliminde olduğu durumlar hariç olmak üzere,

yasaklamasına yada men etmesine izin vermemektedir.²Bu bir yakınlık ve

derece sorunudur.³

Đfade özgürlüğünün kısıtlanmasını haklı sebeplere dayayan mevcut ve

belirgin bir tehlikenin tespit edilmesini desteklemek amacıyla, kısa sürede

ortaya çıkacak ciddi bir ꢀiddetin beklenip beklenmediğinin yada savunulup

savunulmadığının yada Baꢀvuranın geçmiꢀteki eyleminin ꢀiddet

taraftarlığının en kısa zamanda ve zarar verici eylemleri yaratacağı hususuna

inanılması ile ilgili olarak sebep teꢀkil edip etmediğinin tespit edilmesi

gereklidir.¹

¹Abrahams – Birleꢀik Devletler davası Hakimi Oliver Wendell Holmes, 250 U.S. 616

(1919) 630.

²Brandenbrg- Ohio, 395 U.S. 444 (1969) 447.

³Schenk- Birleꢀik Devletler 294 U.S. 47 (1919) 52.

¹Whitney- California 274 U.S. 357 (1927) 376.

OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI - HAKĐM

BONELLO’NUN MUHALEFET ꢁERHĐ

27

Bazılarının ölüme gebe görünmesine rağmen, Baꢀvuranın suçlandığı

kelimelerin hiçbirinin ulusal düzen üzerinde büyük etki yaratacak tehdit

oluꢀturma potansiyeline sahip olduğu görüꢀü, benim açımdan açık değildir.

Aynı zamanda bu ifadelerin sindirilmesinin Türkiye’nin kurtarılması için

kaçınılmaz olduğu görüꢀünü de onaylamamaktayım. Bırakın belirgin ve

mevcut olanını, hiçbir tehlike oluꢀturmamıꢀlardır. Kısacası, Mahkeme

Baꢀvuranın ceza mahkemeleri tarafından mahkumiyetine göz yumması

durumunda ifade özgürlüğünün bozulmasını desteklemiꢀ olacaktır.

Özet olarak, “algılanan kötü niyetin etkisinin tam olarak tartıꢀmaya fırsat

kalmadan meydana gelecek ꢀekilde çok yakın durumlar haricinde,

konuꢀmalardan kaynaklanan hiçbir tehlike bariz ve mevcut olarak

nitelendirilmez. Kötü niyetin engellenmesi için eğitim süreci vasıtasıyla

tartıꢀılarak, yanlıꢀlık ve mantıksızlıkların bariz hale getirilmesi için yeterli

zaman olduğunda uygulanacak çözüm, zorla kabul ettirilen sessizlikten

ziyade, konuꢀmak olmalıdır.”²

HAKĐM GÖLCÜKLÜ’NÜN MUHALEFET ꢁERHĐ

(Geçici çeviri)

Aynı zamanda Mahkemede bir askeri hakimin bulunması nedeniyle, ilgili

hüküm kapsamında Devlet güvenlik Mahkemesinin “bağımsız ve tarafsız”

olmadığı gerekçesi ile 6. Maddenin ihlal edildiği yönündeki Mahkeme’nin

çoğunluk görüꢀüne katılmadığımı üzüntü içinde belirtmek isterim. Bununla

bağlantılı olarak, 9 Haziran 1998 tarihli Đncal - Türkiye kararında sayın

hakimler Sn. Thor Vilhjalmsson, Sn. Matscher, Sn. Foighel, Sir John

Freeland, Sn. Lopes Rocha, Sn. Wildhaber ve Sn. Gotchev ile müꢀtereken

sunduğum muhalefet ꢀerhime ve 28 Ekim 1998 tarihli Çıraklar - Türkiye

kararında münferiden sunduğum muhalefet ꢀerhime baꢀvurmuꢀ

bulunmaktayım. Đkisi sivil olan üç hakimden oluꢀan bir mahkemede bir

askeri hakimin mevcudiyetinin, askeri olmayan (sivil) adli düzeyde bulunan

ve kararları Yargıtay’ın incelemesine tabi olan Devlet Güvenlik

Mahkemesinin bağımsızlık ve tarafsızlığını herhangi bir ꢀekilde

etkilemediğine

iliꢀkin inancım devam etmektedir. Tekrar etmekten

sakınmak için, yukarıda belirttiğim muhalefet ꢀerhlerime gönderme

yapmaktayım.

(1) Çoğunluğun kararının dıꢀtan görünüꢀler kuramının haklı olmayan bir

uzantısından kaynaklandığını; (2) kararın 62. paragrafında çoğunluk

tarafından belirtildiği üzere, “... baꢀvuranların, Askeri Hakimler üyesi olan

bir düzenli askeri görevlinin katılımını içeren bir heyet tarafından

yargılanma konusunda endiꢀe içinde olmaları anlaꢀılır bir husustur” demesi

ve bunu basitçe önceki Đncal kararına dayandırmasının (Çıraklar kararı,

Đncal kararında belirtilenin sadece bir tekrarı niteliğindedir) yeterli

olmadığını (3) çoğunluğun görüꢀünün soyut olduğu ve bu nedenle haklı

²Whitney- California davası hakimi Louis D. Brandeis, 274 U.S. 357 (1927) 377.

OKÇUOĞLU MAHKEME KARARI - HAKĐM

BONELLO’NUN MUHALEFET ꢁERHĐ

28

çıkarılabilmesi için hem gerçekler hem de hukuk açısından daha iyi

desteklenmiꢀ olması gerektiğini vurgulamak isterim.