CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

OKUR-TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 76567/01)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

13 Haziran 2006

İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve 76567/01 başvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaşı olan Fatma Okur’un (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM)

31 Ekim 2000 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Temel İnsan Haklarını güvence

altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, AİHM önünde Ankara Barosu avukatlarından Tekin Akıllıoğlu, Adil Aktay

ve Mustafa Nerse tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVA KOŞULLARI

Karayolları Genel Müdürlüğü, İskenderun’da otoyol yapımı için 1993 tarihinde

başvurana ait olan taşınmazı kamulaştırmıştır.

Ödenen tutar üzerinde anlaşmazlık doğması üzerine başvuran, İskenderun Asliye

Hukuk Mahkemesi’ne kamulaştırma bedelinin artırılması talebiyle başvuruda bulunmuştur.

İskenderun Asliye Hukuk Mahkemesi, Fatma Okur’u haklı bularak 26 Kasım 1998

tarihli bir kararla İdare tarafından başvurana, mülkün devir tarihinden itibaren işlemek üzere

yıllık %50 oranında gecikme faiziyle birlikte 8.802.675.000 Türk Lirası tutarında ek tazminat

ödenmesine karar vermiştir.

Yargıtay, 9 Mart 1999 tarihli bir kararla verilen bu kararı onamıştır.

Ek tazminat bedeli, gecikme faizi ile birlikte 9 Haziran 2000 tarihinde başvurana

ödenmiştir. O dönemde bu meblağ 26.118.002.000 T.L. tutarına denk gelmektedir.

HUKUK AÇISINDAN

I. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ

İDDİASI HAKKINDA

Başvuran iki nedenden dolayı 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini

iddia etmektedir. Başvuran öncelikle, 1993 yılında saptanan ilk tazminatın, taşınmazın kesin

olarak İdare’ye devredildiği tarihten sonra, 1995 yılında kendisine ödendiğini belirtmektedir.

Başvuran ayrıca daha sonra yapılan yargılama sonucunda belirlenen ek kamulaştırma

bedelinin kendisine geç ödendiğini ileri sürmektedir. Bu konu ile ilgili olarak, ilk bedelin

ödenmesinin gecikmesi nedeniyle herhangi bir gecikme faizinin kendisine ödenmediğini,

ikinci ile ilgili olarak ise Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karşısında yetkililerin ödediği

ek bedelin yetersiz olduğunu belirtmektedir.

A. Kabul edilebilirliğe ilişkin

Birinci şikayet ile ilgili olarak AİHM başvuranın, kamulaştırma kararının tapu siciline

kaydının yapılması sonrasındaki ilk üç sene boyunca orantısız bir zarara uğradığını

ispatlayamadığını not etmektedir. Her ne olursa olsun şikayetin bu kısmı iç hukuk yollarının

tüketilmesi ilkesi ile ters düşmektedir, başvuran bununla ilgili olarak herhangi bir girişimde

bulunmamıştır. Sonuç olarak, AİHM davayı yalnızca ek kamulaştırma bedelinin ödenmesinin

gecikmesi konusunda yapılan şikayet kapsamında inceleyecektir.

2

Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediğini belirtmektedir. Başvuran ne yerel

mahkemeler nezdinde bu iddialarını dile getirmiş ne de Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi ile

tanınan başvuru yolunu kullanmıştır.

Başvuran bu iddialara karşı çıkmaktadır.

AİHM başvuranın dile getirdiğine benzer şikayetler sözkonusu olduğunda, teoride

uygun olan tek başvuru yolunun Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi ile öngörülen başvuru

yolu olduğunu kabul etmektedir. Bununla birlikte, sözkonusu başvuru yolunun etkisiz olduğu

yönünde karar alınmasına neden olan gerekçeler nedeniyle (Aka kararı) bu konuda yapılan

itiraz reddedilmelidir.

AİHM, içtihatlarından doğan kriterler ışığında (Bkz., özellikle, Akkuş kararı) ve

elindeki mevcut unsurların tümü gözönüne alındığında başvurunun esastan incelenmesi

gerektiği kanaatine varmıştır. AİHM başvuruda hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile

karşılaşılmadığını tespit etmiştir.

B. Esas Hakkında

AİHM, daha önceki kararlarda benzer şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1

No’lu Protokolün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını dile getirmektedir (Bkz. Akkuş kararı

ve Aka kararı).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak

hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre

kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvurana verilmesi gereken ek tazminatın

ödenmesindeki gecikme, başvuranı, mülkünün kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara

daha sokmuştur. Sözkonusu davanın toplam fiili süresine eklenen bu gecikme, AİHM’yi,

başvuranın toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında

hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak

zorunda kaldığı yönünde düşünmeye sevk etmektedir.

Sonuç olarak AİHM, I No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar

vermiştir.

II. AİHS’NİN 6. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran kamulaştırma kararının sicil kayıtlarında yer almasıyla 1993 tarihinde

başlayan ve 2000 yılının Haziran ayında ek kamulaştırma bedelinin ödenmesi ile son bulan

kamulaştırmaya ilişkin yargılama sürecinin, AİHS’nin 6 § 1. maddesini ihlal ettiğinden

şikayetçi olmaktadır.

AİHM sözkonusu şikayetin AİHS’nin 35 § 3. maddesine göre açıkça dayanaktan

yoksun ilan edilemeyeceğine kanaat getirmiştir. Başka hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi

bulunmamaktadır. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi kapsamında ulaşılan sonuç dikkate

alındığında, AİHM şikayetin ayrıca Sözleşme’nin 6§1 maddesi açısından incelenmesine gerek

olmadığına karar vermiştir.

3

III. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI HAKKINDA

AİHS’nin 41. maddesinde yer alan unsurlar.

A. Tazminat ve Masraf ve Harcamalar

Başvuran, 9 Aralık 2003 tarihli yazılı görüşlerinde başvurusunda dile getirdiği

iddiaları yinelemiştir. Başvuran, yalnızca 11.492 Amerikan Doları tutarında maddi zarara

uğradığını iddia etmektedir.

Buna karşın başvuran, başvuru dilekçesinde, rakam belirtmeksizin manevi tazminat

talebinde bulunmuş, AİHM ve yerel mahkemeler nezdinde yapmış olduğu masraf ve

harcamaların ödenmesini talep etmiştir.

Hükümet bu tutarların aşırı olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, AİHM’den bu konuda bir

tazminat ödenmesine karar verdiği takdirde, bu durumun hiçbir şekilde haksız bir zenginliğe

sebep olmaması hususunu dikkate almasını istemektedir.

AİHM, Akkuş kararında benimsenen hesaplama yöntemini gözönünde bulundurarak ve

ilgili ekonomik veriler ışığında, başvurana maddi tazminat olarak talep edilen tutarın

tamamının, yani 11.492 Amerikan Doları’na tekabül eden 8.997 Euro’nun ödenmesine karar

vermiştir.

Manevi tazminat konusunda ise, AİHM davanın mevcut koşulları ışığında ihlal

kararının başlı başına bir tazmin olacağını ifade etmektedir.

AİHM masraf ve harcamalar konusunda, AİHS’nin 41. maddesi alanında, gerçekliği,

zorunluluğu ortaya konulan ve makul miktarlarda olan masraf ve harcamaların geri

ödenebileceğini hatırlatmaktadır (Bkz.,diğerleri arasında, Nikolava-Bulgaristan no:31195/96).

Mevcut davada her ne kadar talebi belgelendirilmemiş olsa da, AİHM iç tüzüğünün

60. maddesi uyarınca tüm masraflarla birlikte başvurana 1.000 Euro ödenmesinin uygun

olacağına karar vermiştir.

B. Gecikme Faizi

Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Ek kamulaştırma bedelinin geç ödenmesi konusunda 1 No’lu Ek Protokol’ün 1.

maddesine ilişkin şikayetin ve aynı zamanda AİHS’nin 6 § 1. maddesine ilişkin şikayetin

kabuledilebilir olduğuna;

2. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

3. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

4

4. AİHS’nin 6 § 1. maddesine yönelik yapılan şikayetin esası hakkında inceleme

yapılmasının gerekli olmadığına;

5. İhlal kararının tespitinin manevi tazmin için yeterli olduğuna;

6. a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay

içinde, döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere, Savunmacı Hükümet tarafından

başvurana:

i. maddi tazminat olarak 8.997 Euro (sekiz bin dokuz yüz doksan yedi) ödenmesine;

ii. masraf ve harcamalar için 1.000 Euro (bin) ödenmesine;

iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

7. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 13 Haziran 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

5