C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

OKUYUCU VE BĐLMEN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:65887/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

16 OCAK 2007

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 65887/01 baꢀvuru no’lu davanın nedeni, Türk

vatandaꢀı Mehmet ꢁirin Okuyucu ve Fatma Bilmen’in (Baꢀvuranlar) 3 Kasım 2000 tarihinde

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM), Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri

Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur. Baꢀvuranlar,

Đzmir Barosu avukatlarından M.N. Terzi tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

1969 doğumlu M. Okuyucu ve 1973 doğumlu Bilmen Đzmir’de ikamet etmektedirler.

Yasadıꢀı örgüt PKK’ya karꢀı yürütülen operasyon çerçevesinde sırasıyla 15 ve 16

Ocak 1995 tarihlerinde yakalanan baꢀvuralar, Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi (Đzmir

DGM) Cumhuriyet Baꢀsavcılığı tarafından dinlenildikleri 23 Ocak 1995 tarihine kadar

gözaltında tutulmuꢀlardır.

Aynı gün Đzmir DGM yedek hakimi, avukat yardımından faydalanamayan

baꢀvuranların tutuklu yargılanmasına karar vermiꢀtir.

Baꢀvuranlar, 13 ꢁubat 1995 tarihinde Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 169. maddesi

uyarınca silahlı çeteye yardım etme gerekçesiyle Đzmir DGM önüne çıkarılmıꢀlardır.

Bilgin ve Okuyucu sırasıyla 8 Kasım 1995 ve 24 Ocak 1996 tarihlerinde tutuksuz

yargılanmak üzere serbest bırakılmıꢀlardır.

Aralarında bir askeri hakimin de bulunduğu esasa bakan hakimler, 19 Mart 1997

tarihli bir kararla baꢀvuranların herbirini üç yıl dokuz ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Bu karar

29 Haziran 1998 tarihinde usul hatası gerekçesiyle bozulmuꢀ ve dava dosyası ilk derece

mahkemesine geri gönderilmiꢀtir.

Đzmir DGM 2 Aralık 1998 tarihinde, hatasını düzelttikten sonra daha önce verdiği

kararı yinelemiꢀtir.

Diğer sanıkların avukatları gibi, baꢀvuranların avukatı K.B. de, duruꢀma yapılması

talebiyle kararın temyizine gitmiꢀtir. Bu talep kabul edilmiꢀ ve 17 Nisan 2000 tarihinde

duruꢀma yapılmıꢀtır. Temyize giden avukatlar, duruꢀma tarihinden haberdar edilmiꢀ ancak

temyizlerinin kabuledilebilirliğine iliꢀkin Cumhuriyet Baꢀsavcısı tebliğnamesi kendilerine

tebliğ edilmemiꢀtir.

Yargıtay öngörülen tarihte duruꢀma yapmıꢀtır. K.B. duruꢀmaya katılmamıꢀtır. Yüksek

mahkeme, duruꢀma sonucunda karar vermeden önce, duruꢀmaya katılanlara kararın 26 Nisan

2000 tarihinde netleꢀeceğini ve aleni olarak açıklanacağını bildirmiꢀtir.

K.B., itiraz edilen kararı onaylayan bu kararın açıklanmasına da katılmamıꢀtır.

Resmi kayıtlardan ve Đzmir DGM Baꢀkanı’nın bildirisinden de anlaꢀıldığı üzere, dosya

ile birlikte bozma kararı, 1 Haziran 2000 tarihinde ilk derece mahkemesi kalemine geri

gönderilmiꢀtir. Baꢀvuranlar da 1 Kasım 2000 tarihinde bunların bir kopyasını edinmiꢀlerdir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 6§1 ve 3 maddesinin bir çok bakımdan ihlal edildiğini iddia

etmektedirler.

A. Kabuledilebilirliği Hakkında

Hükümet, baꢀvurunun geç yapıldığını ileri sürmekte ve sözüedilen Özdemir kararına

atıfta bulunmaktadır. Hükümet bu davada, altı aylık sürenin, Yargıtay’ın kararını 26 Nisan

2000 tarihinde aleni olarak açıklaması ile baꢀladığını ve 26 Ekim 2000 tarihinde sona erdiğini

ileri sürmektedir. Hükümet’e göre, ne temyiz duruꢀmasına ne de duruꢀma sonunda verilen

kararın açıklanmasına katılmayan baꢀvuranların avukatının, sözkonusu kararın bir kopyasını 1

Kasım 2000 tarihinden önce edinmesinin mümkün olmadığını yasal olarak ileri süremez.

Baꢀvuranlar, mevcut dava koꢀullarında ve AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına uygun olarak,

altı aylık sürenin baꢀlangıç tarihinin, dava dosyasının Đzmir DGM kalemine geri gönderildiği

1 Haziran 2000 olduğunu iddia etmektedirler.

AĐHM, incelemeye aldığı benzer koꢀullarda ilke olarak, altı aylık sürenin,

baꢀvuranların kendilerini ilgilendiren iç nihai karardan haberdar olabilecekleri tarihten

itibaren iꢀlemeye baꢀladığını daha önce birçok kez belirtmiꢀtir. Bu davada gözönünde

bulundurulması gereken tarih, baꢀvuranların 26 Nisan 2000 tarihinde verilen temyiz kararını

Đzmir DGM kaleminden edinebilecekleri 1 Haziran 2000 tarihidir (bkz. diğerleri arasından

Okul).

Buradan 3 Kasım 2000 tarihinde yapılan mevcut baꢀvurunun, baꢀvuranların avukatının

göstermiꢀ olduğu ihmalkarlıkların Yargıtay önünde görülen davanın seyrini etkilemesi

olasılığına rağmen, AĐHS’nin 35§1 maddesi açısından hiçbir soruna neden olmadığı sonucu

ortaya çıkmaktadır (Özdemir).

Dolayısıyla AĐHM Hükümet’in itirazını reddetmekte ve AĐHS’nin 35. maddesindeki

diğer hiçbir kabuledilemezlik gerekçesiyle ters düꢀmeyen baꢀvuruyu kabuledilebilir ilan

etmektedir.

B. AĐHS’nin 6. Maddesi Hakkında

1. Tarafların Argümanları

Baꢀvuranlar, oluꢀumunda bir askeri hakimin bulunması nedeniyle AĐHS’nin 6§1

maddesi uyarınca Đzmir DGM’nin tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olamayacağından

ꢀikayetçi olmaktadırlar.

Ayrıca baꢀvuranlar, avukat bulundurmadan alınan ifadelerine dayandırılan

haklarındaki ceza kararının ve Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı tebliğnamesinin tebliğ

edilmemesinin sırasıyla AĐHS’nin 6§3 maddesinin –c ve – b fıkralarını ihlal ettiğini

savunmaktadırlar.

Hükümet DGM’lerin kaldırılmasından önce, DGM’leri oluꢀturan hakimlerin seçilme

ve atanma ꢀekillerinin, konuya iliꢀkin AĐHM içtihadından doğan kriterlere cevap veren

anayasal güvenceleri sunduğunu ileri sürmektedir. Aynı ꢀekilde Đzmir DGM, tarafsızlık ve

bağımsızlık konusunda baꢀvuranların herhangi bir kuꢀku duymasına yol açmamıꢀtır.

Hükümet, 6§3 maddesi bakımından, 1 Haziran 2005 tarihinde yeni TCK’nın resmi

olarak yayımlandığından beri, Cumhuriyet Baꢀsavcılığı tebliğnamelerinin davacı ve davalı

taraflara iletildiğini hatırlatmaktadır. Bununla birlikte, Hükümet, hazırlık soruꢀturmalarından

sonraki usul iꢀlemleri süresince avukat yardımından faydalanan baꢀvuranların, sadece

sorgulamalar sırasında avukatın bulunmayıꢀı nedeniyle, 6§3 –c maddesine dayanılarak

argüman ileri süremeyeceklerine kanaat getirmektedir.

2. AĐHM’nin Takdiri

AĐHM, Türkiye aleyhinde açılan benzer davalarda, tarafsızlığı ve bağımsızlığı ortaya

konulmuꢀ bir mahkemenin, her türlü varsayımda, yargısına tabi kiꢀilere adil yargılanmayı

sağlayamayacağına hükmetmiꢀtir. Aynı ꢀekilde AĐHM, bu noktada 6§1 maddesinin ihlal

edildiği tespit edilirse, adil yargılanma hakkına iliꢀkin diğer ꢀikayetleri ayrıca incelemeye

gerek olmadığını birçok kez belirtmiꢀtir (Bkz. diğerleri arasında, Çıraklar-Türkiye, 28 Ekim

1998 tarihli karar).

Dolayısıyla daha çok önem arzeden bu ilk sorun üzerinde durmak yerinde olacaktır.

Đzmir DGM’nin tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmamasına iliꢀkin ꢀikayet

konusunda, Hükümet’in sözkonusu durumda, 6§1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varılan

benzer sorunların ortaya çıktığı davalardakinden farklı bir sonuca ulaꢀtırabilecek ne bir olay

ne de bir argüman sunduğunu gözlemlemek gerekir (bkz. örneğin Özel).

Oysa bu durumda, bu kadar ciddi suçlardan sorumlu tutulan baꢀvuranların aralarında

askeri hakimin de bulunduğu mahkeme heyeti önüne çıkmaktan çekinmeleri anlayıꢀla

karꢀılanmaktadır. Bu nedenden dolayı, baꢀvuranlar, Đzmir DGM’nin bu türden davalara ters

düꢀen değerlendirmelerle haksız yere yönlendirilmelerine izin vermesinden haklı olarak

çekinmektedirler.

Böylece, bu mahkemenin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında baꢀvuran tarafından

duyulan ꢀüpheler objektif olarak kanıtlanmaktadır. (sözüedilen Incal).

Dolayısıyla AĐHM, AĐHS’nin 6§1 maddesinin bu bakımdan ihlal edildiği sonucuna

varmakta ve netice itibariyle dava konusu yargılamanın adil olmamasına iliꢀkin ꢀikayetlerin

geri kalan kısmını incelemesine gerek olmadığına kanaat getirmektedir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Manevi Tazminat

Baꢀvuranlar, 9.000 Euro tutarında manevi zarara uğradıklarını iddia etmektedirler.

Hükümet’e göre bu talepler aꢀırıdır.

AĐHM, dava ꢀartlarında, tespit edilen ihlalin hakkaniyetli bir tatmin oluꢀturduğuna

dikkati çekmektedir (sözüedilen Çıraklar). Bu davada olduğu gibi bir kimse, AĐHS’nin ꢀart

koꢀtuğu tarafsızlık ve bağımsızlık koꢀullarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından

mahkum edildiğinde, ilgili kiꢀinin talebi üzerine davanın yeniden açılması yada yeniden

yargılanmanın, tespit edilen ihlalin düzeltilmesi için ilke olarak en iyi yolu oluꢀturduğunu

hatırlatmak gerekir (Öcalan-Türkiye, no: 46221/99).

B. Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuranlar, masraf ve harcamalar adı altında 4.000 Euro istemektedirler. Ancak

bunun için hiçbir belge sunmamaktadırlar.

Hükümet talebin haksız olduğuna kanaat getirmektedir.

AĐHM, elinde bulunan unsurlar ve benzer davalarda ödenmesine karar verilen tutarları

gözönünde bulundurarak, masraflar için 1.000 Euro tutarının baꢀvuranlara ödenmesinin uygun

olacağına kanaat getirmektedir.

C. Gecikme Faizi

Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Đzmir DGM’nin tarafsız ve bağımsız olmamasından dolayı AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal

edildiğine;

3. AĐHS’nin 6§3 maddesine göre yapılan diğer ꢀikayetler hakkında karar vermeye gerek

olmadığına;

4. Mevcut kararın manevi zarar için tek baꢀına adil tazmin oluꢀturduğuna;

5. a) Bu kararın, AĐHS’nin 44§2 maddesine göre kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet’in,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak baꢀvurana masraf ve harcamalar

için 1.000 (bin ) Euro ödemesine;

b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukarıda

belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankası’nın kredi faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

gecikme faizi uygulanmasına;

6. Hakkaniyete uygun tazminata iliꢀkin diğer taleplerin reddine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve 16 Ocak 2007 tarihinde, Đçtüzüğün 77.

maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.