CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ÜÇÜNCÜ DAĐRE  
MEHMET OKÇUOĞLU-TÜRKĐYE DAVASI  
(B a ꢀvuru no:48098/99)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
14 Haziran 2007  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup  
ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (48098/99) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke  
vatandaꢀı olan Mehmet Selim Okçuoğlu’nun (baꢀvuran) 4 Mayıs 1999 tarihinde Avrupa Đnsan  
Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) Đnsan Hakları  
ve Temel özgürlükleri güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuran, Hamburg Barosu avukatlarından Osman Aydın tarafından temsil  
edilmektedir.  
OLAYLAR  
A. DAVANIN UNSURLARI  
Baꢀvuran 1997 yılının Ocak ayında üyesi olduğu Halkın Demokrasi Partisi (HADEP)  
isimli siyasi parti bülteninde “Yöneticilerimiz Hakkında Sürdürülen Dava Üzerine” isimli bir  
makale yayınlamıꢀtır.  
Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Baꢀsavcısı, baꢀvuranın 3713  
sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 8. maddesi uyarınca mahkum edilmesini talep etmiꢀtir.  
Baꢀvuran, yazdığı makalenin barıꢀa ve kardeꢀliğe çağrı yaptığını belirterek aleyhinde  
yapılan suçlamaları DGM önünde reddetmiꢀtir.  
DGM, Devlet’in bölünmez bütünlüğünü hedef alan propaganda yaptığı, ırk ve bölge  
ayrımcılığı gözeterek halkı kin ve düꢀmanlığa sevk ettiği gerekçesiyle 17 Eylül 1998  
tarihinde, baꢀvuranı bir yıl hapis ve 2.800.000.000 Türk Lirası ağır para cezasına mahkum  
etmiꢀtir.  
Baꢀvuran temyiz talebinde bulunmuꢀtur. Baꢀvuran dava konusu makalenin, HADEP  
isimli siyasi partinin, 23 Haziran 1996 tarihinde yapılan olağanüstü kongresi sırasında  
meydana gelen olaylar nedeniyle bu parti yöneticileri aleyhinde açılan ceza davası ile ilgili  
düꢀüncelerine iliꢀkin olduğunu ifade etmiꢀtir.  
Yargıtay, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun gerekliliklerine uygun olduğu  
gerekçesiyle sözkonusu kararı 8 ꢁubat 1999 tarihinde onamıꢀtır.  
Baꢀvuran, 22 Mart 1999 tarihinde baꢀka bir ülkeye yerleꢀmek üzere Türkiye’yi  
terketmek durumunda kalmıꢀtır.  
3 Eylül 1999 tarihinde, erteleme süresince suçu tekrar etmemesi ꢀartıyla baꢀvurana  
verilen cezanın, 4454 sayılı Basın ve yayın Yoluyla Đꢀlenen Suçlara Đliꢀkin Dava ve Cezaların  
Ertelenmesine Dair Yasa uyarınca üç yıl süreyle ertelenmesine karar verilmiꢀtir.  
2002 yılında sözkonusu süre bitiminde DGM, ek bir kararla baꢀvuranın suçu tekrar  
etmediğini tespit etmiꢀ ve 17 Eylül 1998 tarihinde verilen mahkumiyet kararının tüm  
sonuçları ile birlikte yok sayılmasına karar vermiꢀtir.  
2
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran, hakkında verilen mahkumiyet cezasının ifade özgürlüğü hakkını ihlal  
ettiğinden dolayı ꢀikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 10. maddesine atıfta bulunmaktadır.  
Hükümet bu iddiaya itiraz etmektedir.  
A. Kabuledilebilirlik Hakkında  
Hükümet, baꢀvuranın mağdur sıfatının bulunmadığını ve iç hukuk yollarının  
tüketilmediğini belirtmiꢀtir.  
Hükümet birinci husus ile ilgili olarak baꢀvuranın, 4454 sayılı Kanundan yararlandığı  
andan itibaren mahkumiyet kararı nedeniyle zarara uğramıꢀ sayılmadığını ve dolayısıyla  
AĐHM içtihadı uyarınca mağdur sıfatının bulunduğunu iddia etmesinin sözkonusu olmadığını  
belirtmektedir.  
Đkinci husus ile ilgili olarak ise Hükümet, mevcut davada baꢀvuranın aleyhinde  
yapılan suçlamaları reddetmekle yetindiğini, davanın hiçbir safhasında ifade ve düꢀünce  
özgürlüğü hakkını dile getirmediğini belirtmektedir. Bununla ilgili olarak Hükümet, Ahmet  
Sadık-Yunanistan (15 Kasım 1996 tarihli karar, Derleme Kararlar ve Hükümler) kararına  
atıfta bulunmakta ve AĐHM’den iç hukuk yollarının tüketilmemiꢀ olması sebebiyle bu ꢀikayeti  
reddetmesini talep etmektedir.  
Baꢀvuran bu itirazların dayanaktan yoksun olduğunu ileri sürmektedir.  
AĐHM, ulusal makamlar tarafından baꢀvuranın lehine alınan bir karar veya  
uygulamanın baꢀvuranın mağduriyetini ortadan kaldırması ancak, ulusal makamların  
AĐHS’nin ihlal edildiğini açıkça veya esastan kabul etmesi ve bu ihlali düzeltmesi halinde  
gerçekleꢀir. (Öztürk-Türkiye [Büyük Daire], no: 22479/93). Oysa ki mevcut davada, 2002  
yılında açıklanan karar, 4454 sayılı Kanun uyarınca tanınan üç yıllık erteleme süresi  
içerisinde baꢀvuranın suçu tekrar etmediğini ortaya koymakla yetinmiꢀtir.  
AĐHS’nin 10. maddesi uyarınca AĐHM daha önce bu tür durumların, ilgililerin  
faaliyetlerini kısmen sınırlandırdığına ve kamuya açık bir tartıꢀmada yeri olan açıkça eleꢀtiri  
yapma yeteneklerini büyük ölçüde sınırlandırdığına kanaat getirmiꢀtir (Bkz Hertel-Đsviçre, 25  
Ağustos 1998 tarihli karar, derleme, Erdoğdu-Türkiye, no: 25723/94, ve Çetin-Türkiye, no:  
42779/98, 20 Aralık 2005 tarihli karar).  
Sonuç olarak 2002 tarihinde alınan kararın, ifade özgürlüğünün engellenmesi  
nedeniyle baꢀvuranın doğrudan zarar gördüğü cezai yargılamanın sonuçlarını önlemesi ya da  
telafi etmesi mümkün değildir.  
Bu nedenle Hükümet tarafından baꢀvuranın mağdur sıfatının bulunmadığına iliꢀkin  
olarak dile getirilen itirazın reddedilmesi uygun olacaktır.  
Đkinci hususla ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranın, ulusal mahkemeler önünde dava  
konusu makalesinin, siyasi bir partinin yöneticileri aleyhinde yürütülen cezai yargılama ile  
3
ilgili düꢀüncelerini yansıttığını, barıꢀ ve kardeꢀliğe çağrıda bulunduğunu belirttiğini  
kaydetmektedir.  
Bu nedenle baꢀvuranın hâlihazırda AĐHM önünde dile getirdiği ꢀikayetini, ulusal  
mahkemeler önünde de dile getirdiğine kanaat getirilmesi gerekmektedir.  
Sonuç olarak itirazın bu kısmının da kabuledilmesi mümkün değildir.  
AĐHM, incelenen ꢀikayetin AĐHS’nin 35/3. maddesi uyarınca açıkça dayanaktan  
yoksun olmadığını tespit etmektedir. AĐHM ayrıca bu ꢀikayetin baꢀka hiçbir kabuledilemezlik  
gerekçesi iꢀe çeliꢀmediğini tespit etmektedir.  
Bu nedenle ꢀikayetin kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.  
B. Esas Hakkında  
AĐHM sözkonusu müdahalenin yasa ile öngörüldüğüne ve toprak bütünlüğünün  
korunması gibi meꢀru bir amaç güttüğüne yönelik taraflar arasında bir ihtilafın bulunmadığını  
kaydetmektedir (Bkz., Yağmurdereli-Türkiye, no: 29590/96, 4 Haziran 2002 tarihli karar).  
AĐHM bu değerlendirmeyi kabul etmektedir. Bu durumda anlaꢀmazlık, müdahalenin  
“demokratik bir toplum için gereklilik” oluꢀturup oluꢀturmadığı sorusuna dayanmaktadır  
AĐHM bu davadakine benzer soruların gündeme geldiği çok sayıda dava incelemiꢀ ve  
bu davalarda AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (Bkz., özellikle, Ceylan-  
Türkiye [Büyük Daire], no:23556/94, Öztürk kararı, Đbrahim Aksoy-Türkiye, no: 28635/95,  
30171/96 ve 34535/97, 10 Ekim 2000, Karkın-Türkiye, no: 43928/98, 23 Eylül 2003, ve  
Kızılyaprak-Türkiye, no: 27528/95, 2 Ekim 2003).  
AĐHM mevcut davayı içtihatları ıꢀığında incelemiꢀ ve Hükümet’in davayı farklı  
ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığına karar vermiꢀtir. AĐHM bilhassa  
dava konusu makalede kullanılan ifadelere ve yayınlandığı bağlama özel bir özen  
göstermektedir. Bu bakımdan AĐHM, özellikle terörle mücadeleye bağlı zorluklar gibi  
incelemesine sunulan olayı çevreleyen koꢀulları göz önünde bulundurmaktadır (Bkz. Đbrahim  
Aksoy, ve Incal-Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar, Derleme).  
Dava konusu makalede, HADEP’in olağanüstü kongresi sırasında meydana gelen  
olaylardan sonra bu parti yöneticileri aleyhinde ceza davası açılması gibi gündemde olan  
olaylarla dayanılarak Hükümet eleꢀtirilmiꢀtir.  
AĐHM, DGM’nin sözkonusu makalenin bölge ve ırk ayrımı gözetilerek halkı  
ayrımcılığa sevkedecek ifadeler içerdiğine kanaat getirdiğini tespit etmektedir.  
AĐHM ulusal mahkemelerin kararlarında yer alan ve mevcut halleriyle baꢀvuranın  
ifade özgürlüğüne yönelik bir ihlali haklı göstermek için yeterli olmayan mahkumiyet  
gerekçelerini incelemiꢀtir (Bkz., mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4) [Büyük Daire], no:  
24762/94, 8 Temmuz 1999 tarihli karar). AĐHM, dava konusu makalede yer alan bazı  
ifadelerin, Türk Devleti hakkında negatif bir tablo çizerek, metne düꢀmanlık uyandıran bir  
anlam yüklese de, bunların ne ꢀiddet kullanmaya, ne silahlı mücadeleye ne de ayaklanmaya  
teꢀvik ettiği kanaatindedir ve AĐHM’ye göre değerlendirmeye alınması gereken temel unsur  
4
budur (Bkz. a contrario, Sürek-Türkiye (no:1) [Büyük Daire], no: 26682/95 ve Gerger-  
Türkiye, [Büyük Daire], no:24919/94, 8 Temmuz 1999).  
Ayrıca baꢀvuranın cezasının ertelenmesi, baꢀvuranın faaliyetlerini kısmen sınırlamıꢀ  
ve kamuya açık bir tartıꢀmada yeri olan açıkça bir eleꢀtiri yapma yeteneğini büyük ölçüde  
sınırlandırmıꢀtır (Bkz., Hertel kararı ve Erdoğdu kararı).  
Sonuç olarak AĐHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran, kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin,  
bünyesinde askeri bir hakim bulunması sebebiyle “bağımsız ve tarafsız bir mahkeme”  
olmadığını ileri sürmektedir. Baꢀvuran bu itibarla AĐHS’nin 6 § 1. maddesine atıfta  
bulunmaktadır.  
Hükümet, AĐHM’den gecikmiꢀ olması ya da baꢀvuranın mağdur sıfatının  
bulunmaması nedeniyle baꢀvurunun bu kısmının kabuledilemez ilan edilmesini talep  
etmektedir.  
AĐHM öncelikle ꢀikayetin kabuledilebilir olduğu kanaatindedir. Bununla birlikte  
AĐHS’nin 10. maddesi ile ilgili olarak ulaꢀtığı ihlal tespiti dikkate alındığında mevcut  
baꢀvuruda ortaya çıkan temel hukuki soruyu incelediğini düꢀünmektedir. (Bkz., örneğin,  
Aksoy (Eroğlu)-Türkiye, no: 59741/00, 31 Ekim 2006 tarihli karar). Dava olaylarının tamamı  
ve tarafların argümanları dikkate alındığında AĐHM, AĐHS’nin 6/1. maddesi bakımından  
baꢀvuran tarafından dile getirilen ꢀikayetin ayrıca incelenmesinin gerekli olmadığına karar  
vermektedir.  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
Baꢀvurana hitaben yazılmıꢀ olan 12 Temmuz 2005 tarihli bir yazıyla, AĐHS’nin 41.  
maddesine göre yapılacak tüm adil tazmin taleplerinin, esas hakkında yazılı görüꢀlerde  
belirtilmesi gerektiğini öngören AĐHM Đç Tüzüğü’nün 60. maddesine dikkat çekilmesine  
rağmen baꢀvuran tarafından herhangi bir adil tazmin talebinde bulunulmamıꢀtır.  
Yukarıda anılan yazıyla birlikte tespit edilen süre içinde herhangi bir cevap  
gelmediğinden dolayı AĐHM, adil tazmin adı altında herhangi bir ödeme yapılmasına gerek  
olmadığına karar vermiꢀtir (Willekens-Belçika, no: 50859/99, 24 Nisan 2003 tarihli karar ve  
son olarak Palenik-Çek Cumhuriyeti, no: 64737/01, 21Haziran 2005 tarihli karar).  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE;  
1. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;  
2. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;  
3. AĐHS’nin 6/1. maddesine iliꢀkin olarak dile getirilen ꢀikayetin ayrıca  
incelenmesine gerek olmadığına;  
Karar vermiꢀtir.  
5
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77/2 ve 77/3 maddesi  
gereğince 14 Haziran 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
6