COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

MEHMET REꢀĐT ARSLAN – TÜRKĐYE

(Baꢁvuru no. 31320/02)

KARAR

STRAZBURG

31 Ocak 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 31320/02 baꢀvuru numaralı davanın nedeni T.C.

vatandaꢀı Mehmet Reꢀit Arslan’ın (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 21

Ağustos 2001 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi

uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından S. Gürcan tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuran 1966 doğumludur ve AĐHM’ye baꢀvuru yaptığı sırada Diyarbakır

Cezaevinde hapis cezası çekmekteydi.

4 Nisan 1993 tarihinde, baꢀvuran, PKK (Kürdistan Đꢀçi Partisi) yasadıꢀı örgütüne üye

olma ꢀüphesi üzerine Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi’nde görevli polis

memurlarınca yakalanmıꢀtır. Yakalama raporuna göre, baꢀvuran tutulmaya karꢀı koymuꢀ ve

polis memurları onu yakalamak için kuvvete baꢀvurmak zorunda kalmıꢀlardır.

19 Nisan 1993 tarihinde, baꢀvuran, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi tetkik hakimi

önüne çıkarılmıꢀ ve burada hakkındaki iddiaları yalanlamıꢀtır. Hakim, baꢀvuranın

tutuklanmasına hükmetmiꢀtir.

29 Nisan 1993 tarihinde, baꢀvuran, Sağmalcılar Devlet Hastanesi’nde bir doktor

tarafından muayene edilmiꢀtir. Doktor, sağ omuzda ve dirsekte hareket kısıtlılığı olduğunu

kaydetmiꢀtir.

4 Mayıs 1993 tarihinde, Eyüp Adli Tıp Kurumu’nda görevli bir doktorun düzenlediği

rapora göre, baꢀvuranın bedeninin çeꢀitli kısımlarında çok sayıda ekimoz ve lezyon mevcuttur

ve sağ kolun hareketinde azalma vardır.

9 Temmuz 1993 tarihli ek bir raporda, baꢀvuranın bedenindeki yaraların onu on gün

süreyle çalıꢀamayacak hale getirdiği kararına varılmıꢀtır.

5 Mayıs 1993 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,

yirmi yedi kiꢀiyle birlikte baꢀvuran hakkında bir iddianame sunmuꢀ ve baꢀvuranı, Ceza

Kanunu’nun 168/1. maddesi uyarınca, yasadıꢀı bir örgüte üyelikle suçlamıꢀtır.

12 Temmuz 1993 tarihinde, baꢀvuran, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde,

polis nezaretinde ifadelerinin iꢀkence yapılarak alındığını ileri sürmüꢀtür. Duruꢀmanın

sonunda, mahkeme, baꢀvuranın temsilcisinin, baꢀvuranın kötü muamele iddiaları hakkında

yetkililere ꢀikayette bulunması kararına varmıꢀtır.

22 Ocak 1997 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuran hakkındaki suçlamayı, Ceza

Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca ağır cezalık suç oluꢀturan, devletin bütünlüğüne ihanet

suçlamasına çevirme teklifinde bulunmuꢀtur.

12 Temmuz 1993 ve 6 Mart 2000 tarihleri arasında, ilk derece mahkemesi kırk altı

duruꢀma düzenlemiꢀtir. Baꢀvuran, bu duruꢀmalardan yirmi sekiz tanesine katılmamıꢀtır.

6 Mart 2000 tarihinde, baꢀvuran, mahkemeye son savunma görüꢀlerini sunmuꢀtur.

Baꢀvuran, dilekçesinde, hakkındaki suçlamaları reddetmiꢀtir. Đꢀkence iddialarını yinelemiꢀ ve

polis nezaretindeyken kollarından asıldığını iddia etmiꢀtir.

Aynı tarihte, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, baꢀvuranı iddia makamının

talebine uygun biçimde suçlu bulmuꢀ ve Ceza Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca ölüm

cezasına çarptırmıꢀtır. Ölüm cezası müebbet hapis cezasına çevrilmiꢀtir. Đlk derece

mahkemesi, kararında, doktorların raporlarını göz önünde bulundurarak, baꢀvuranın polis

tarafından alınan ifadelerini delillerin arasına dahil etmemiꢀtir. Ancak, diğer delillerin polise

verdiği ifadeleri doğruladığı gerekçesiyle baꢀvuranı mahkum etmiꢀtir.

Baꢀvuran kararı temyiz etmiꢀtir. Dilekçesinde, ilk derece mahkemesi kararının,

iꢀkence yapılarak alınan polis ifadelerine dayandığını ileri sürmüꢀtür.

21 Mart 2001 tarihinde, Yargıtay, 6 Mart 2000 tarihli kararı onamıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, 4 ve 19 Nisan 1993 tarihleri arasında, polis nezaretindeyken kötü muamele

gördüğünü iddia etmiꢀtir.

Hükümet, baꢀvuranın AĐHS’nin 35/1. maddesinde yer alan kabuledilebilirlik

koꢀullarını yerine getirmemesi nedeniyle, bu ꢀikayetin kabuledilemez olduğuna karar

verilmesi gerektiğini ileri sürmüꢀtür.

Hükümet, ilk olarak, baꢀvuranın, polis nezaretindeyken kötü muamele gördüğü

iddialarına iliꢀkin olarak Cumhuriyet Savcısı’na hiçbir zaman resmi bir ꢀikayette bulunmadığı

gerekçesiyle iç hukuk yollarını tüketmiꢀ olarak değerlendirilemeyeceğini ifade etmiꢀtir.

Hükümet, ikinci olarak, baꢀvuranın altı ay kuralına uymadığını iddia etmiꢀtir.

Hükümet’in görüꢀüne göre, baꢀvuran, yetkililerin kötü muamele iddiasına iliꢀkin olarak bir

adım atmayacaklarını, Yargıtay’ın kararından önce, yavaꢀ yavaꢀ fark etmiꢀ olmalıdır.

(a) Đç hukuk yollarının tüketilmesi

AĐHM, Hükümet’in iddiasının aksine, baꢀvuranın, ꢀikayetinin esasını, 12 Temmuz

1993 tarihinde ilk duruꢀma esnasında Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin dikkatine

sunmuꢀ olarak değerlendirilebileceğini kaydetmiꢀtir. AĐHM’nin görüꢀüne göre, bu hareket,

yetkililerde baꢀvuranın ꢀikayetini soruꢀturma gereği uyandırmaya yeterli olmalıydı. Bu

koꢀulları göz önünde tutan AĐHM, baꢀvuranın, iddiasına yönelik bir soruꢀturma baꢀlatılması

amacıyla, ꢀikayetini yetkililerin dikkatine sunmak için kendisinden beklenebilecek her ꢀeyi

yapmıꢀ olarak değerlendirilebileceği kanısındadır (bkz., Veznedaroğlu – Türkiye, no.

32357/96, 7 Eylül 1999). Dolayısıyla, Hükümet’in itirazlarının bu kısmı reddedilmelidir.

(b) Altı ay süresi

AĐHM, Hükümet’in baꢀvuranın altı ay kuralına uymadığına iliꢀkin itirazı hususunda,

altı ay kuralının amacının hukukun güvenliğini artırmak ve AĐHS’yle bağlantılı olarak ileri

sürülen hususlarla makul süre içinde ilgilenilmesini sağlamak olduğunu yinelemiꢀtir. Bu

kural, ayrıca, makamları ve ilgili diğer kiꢀileri uzun süreli bir belirsizlik içinde kalmaktan

korumalıdır (bkz., Kenar – Türkiye, no. 67215/01, 1 Aralık 2005). AĐHM, aynı zamanda,

AĐHS’nin 35/1. maddesi uyarınca, bir baꢀvuruya, ancak, iç hukuk davasında nihai kararın

alındığı tarihten itibaren altı ay içinde bakabileceğini hatırlatmıꢀtır. Bununla birlikte,

baꢀvuranın önce bir iç hukuk yolundan yararlandığı ve ancak daha sonraki bir aꢀamada söz

konusu hukuk yolunu etkisiz kılan koꢀullardan haberdar olduğu veya olması gerektiği istisnai

durumlarda duruma özgü kararlar alınabilir. Böyle bir durumda, altı ay süresi, baꢀvuranın söz

konusu koꢀulların farkına vardığı veya varması gerektiği tarihten itibaren hesaplanabilir (bkz.,

Hazar ve Diğerleri – Türkiye, no. 62566/00, 10 Ocak 2002).

AĐHM, baꢀvuranın, 12 Temmuz 1993 tarihinde düzenlenen bir duruꢀmada, kötü

muamele iddialarını Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne sunduğunu gözlemlemiꢀtir.

Duruꢀma sonunda, yerel mahkeme, baꢀvuranın avukatının söz konusu iddialara iliꢀkin olarak

yerel mercilere ꢀikayette bulunabileceği kararını vermiꢀtir. Ayrıca, baꢀvuranın, temyiz

dilekçesinde, mahkumiyet kararının iꢀkence yapılarak alınan polis ifadelerine dayandığını

ileri sürdüğü kaydedilmiꢀtir. AĐHM, ceza davası boyunca ve daha sonra AĐHM huzurunda,

baꢀvuranın, polis nezaretindeki ifadelerinin iꢀkence yapılarak ve baskı altında alındığı

yönündeki iddialarının, maruz kaldığını iddia ettiği kötü muamele ꢀekline iliꢀkin açıklama

veya ayrıntı sunmadan yapıldığını gözlemlemiꢀtir. Baꢀvuran, sadece 6 Mart 2000 tarihli

savunma görüꢀlerinde, kollarından asıldığını ifade etmiꢀtir.

AĐHM, bu davanın koꢀulları karꢀısında, baꢀvuranın, Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin konuya iliꢀkin kararını verdiği tarih olan 6 Mart 2000 tarihine kadar, yargı

makamlarının harekete geçmediğinin yavaꢀ yavaꢀ farkına varmıꢀ olması gerektiği ve

dolayısıyla söz konusu tarihe kadar iç hukuk yollarının etkisizliğinin farkına varmıꢀ olması

gerektiği kanısındadır. Buna göre, AĐHS’nin 35. maddesinde öngörülen altı ay süresi, en geç 6

Mart 2000 tarihinden itibaren iꢀlemeye baꢀlamıꢀ olarak kabul edilmelidir (bkz., Đçöz –

Türkiye, no. 54919/00, 9 Ocak 2003; yukarıda anılan Kenar). Ancak, AĐHM baꢀvurusu 21

Ağustos 2001 tarihinde, yani altı aydan daha uzun bir süre sonra yapılmıꢀtır.

AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları uyarınca, baꢀvurunun bu

kısmının gerekli süre içinde yapılmadığı ve reddedilmesi gerektiği kararını vermiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6/1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, dava süresinin AĐHS’nin 6/1. maddesinde ortaya konan “makul süre”

ꢀartıyla uyumlu olmadığı yönünde ꢀikayetçi olmuꢀtur. Söz konusu madde ꢀöyledir:

“Herkes, ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan ... bir mahkeme

tarafından davasının makul bir süre içinde ... görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmıꢀtır.

Göz önüne alınacak süreç baꢀvuranın tutuklanmasıyla 4 Nisan 1993 tarihinde baꢀlamıꢀ

ve Yargıtay’ın kararıyla 21 Mart 2001 tarihinde sona ermiꢀtir. Dolayısıyla, bu süre, iki

aꢀamalı bir yargı için yaklaꢀık sekiz yıl sürmüꢀtür.

A. Kabuledilebilirliğe Đliꢁkin

Hükümet, baꢀvuranın, ꢀikayetini ulusal mahkemelere sunmadığı gerekçesiyle iç hukuk

yollarını tüketmediğini iddia etmiꢀtir.

AĐHM, iç hukuk yollarını tüketme yükümlülüğünün, sadece, bir baꢀvuranın etkili ve

uygun hukuk yollarından normal bir ꢀekilde yararlanması durumunda geçerli olduğunu

belirtir. Etkili ve uygun hukuk yollarından kasıt, ihtilaf konusu durumu telafi etmeye ve iddia

edilen ihlallere iliꢀkin tazminat sağlamaya ehil hukuk yollarıdır.

AĐHM, Türk hukuk sisteminin davayı hızlandırmak yönünde bir hukuk yolu

sunmadığını, ayrıca davanın uzaması karꢀısında tazminat imkanı sağlamadığını

gözlemlemiꢀtir. AĐHM, dolayısıyla, baꢀvuranın, AĐHS’nin 35/1. maddesi amaçları açısından

yararlanması gereken uygun ve etkili bir hukuk yolunun mevcut olmadığı kararına varmıꢀtır

(bkz., Mete – Türkiye, no. 39327/02, 25 Ekim 2005). Bu nedenle, Hükümet’in ön itirazını

reddetmiꢀtir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da

kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit etmiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir

niteliktedir.

B. Esas

Sanıkların sayısı ve haklarındaki suçlamaları dikkate alan Hükümet, davanın karmaꢀık

olduğunu belirtmiꢀtir. Bu durum, delillerin toplanmasını ve olayların saptanmasını

güçleꢀtirmiꢀtir. Hükümet, ayrıca, yargı makamlarına ihmal veya gecikme suçu

yüklenemeyeceğini ifade etmiꢀtir. Hükümet, ek olarak, baꢀvuranın, yirmi sekiz duruꢀmaya

katılmayarak davanın süresinde etkili olduğunu ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, dava süresinin makuliyetinin, davanın koꢀulları ıꢀığında ve davanın

karmaꢀıklığı ve baꢀvuran ve ilgili mercilerin tutumu ꢀeklindeki kriterler göz önünde tutularak

değerlendirilmesi gerektiğini yinelemiꢀtir (bkz., diğer pek çok kararın yanı sıra, Pélissier ve

Sassi - Fransa [BD], no. 25444/94).

AĐHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan davalarda, sıklıkla,

AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlalini tespit etmiꢀtir (bkz. yukarıda anılan Pélissier ve Sassi)

AĐHM, baꢀvuranın pek çok kez ilk derece mahkemesinde bulunmadığını

gözlemlemiꢀtir. Ancak, baꢀvuranın bazı duruꢀmalara katılmamıꢀ olmasının davanın toplam

süresini haklı çıkaramayacağı görüꢀündedir (bkz., Osman – Türkiye, no. 4415/02, 19 Aralık

2006).

AĐHM, AĐHS’nin 6 maddesinin 1. paragrafının Sözleꢀmeci Devletlere, yasal

sistemlerini, mahkemelerinin bu sistemin gereklerine uyabileceği ꢀekilde düzenlemeleri

görevini yüklediğini ve bu gereklere davanın makul süre içinde karara bağlanması

yükümlülüğünün de dahil olduğunu hatırlatarak (bkz. Arvelakis – Yunanistan, no. 41354/98,

12 Nisan 2001), ilk derece mahkemesinin davayı hızlandırmak için daha sıkı tedbirler

uygulamıꢀ olması gerektiğini değerlendirmiꢀtir. AĐHM, bu nedenle, Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin gerekli özeni göstermemiꢀ olması sebebiyle söz konusu davanın gereksiz yere

uzadığını tespit etmiꢀtir.

Kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen AĐHM, bu davada farklı bir sonuca

varmasını sağlayacak bir delil veya savunmanın Hükümet tarafından ortaya konmadığını

değerlendirmiꢀtir. AĐHM, konuya iliꢀkin içtihadını göz önünde tutarak, bu davada kovuꢀturma

süresinin aꢀırı olduğu ve “makul süre” ꢀartına uymadığı kararını vermiꢀtir.

Dolayısıyla, 6/1 madde ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

Sözleꢀme’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal

edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen

telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören

tarafın adil tatminine hükmeder.”

Baꢀvuran adil tatmin talebinde bulunmamıꢀtır. AĐHM, dolayısıyla, baꢀvurana herhangi

bir miktarın tazminat olarak ödenmesine gerek olmadığı kanısındadır.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Dava süresinin aꢀırı olmasına iliꢀkin ꢀikayetin kabuledilebilir olduğuna, baꢀvurunun

kalanının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve

3. paragrafları gereğince 31 Ocak 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

Santiago Quesada

Zabıt Katibi

Boštjan M. Zupančič

Baꢀkan