COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

MEHMET ZEKĐ DOĞAN – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 38114/03)

KARAR

STRAZBURG

6 Ekim 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 38114/03 no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı

Mehmet Zeki Doğan’ın (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 13 Kasım 2003

tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleꢀme’nin (“AĐHS”)

34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (“AĐHM”) önünde, Đstanbul Barosu

avukatlarından M. Ali Kırdök ve Mihriban Kırdök tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

Baꢀvuran, 1978 doğumludur ve halen Edirne Cezaevi’nde hapis cezasını çekmektedir.

Baꢀvuran, 13 Mart 1998 tarihinde yasadıꢀı bir örgüte üye olduğu ꢀüphesiyle gözaltına

alınmıꢀtır. 15 Mart 1998 tarihinde polis tarafından ifadesi alınmıꢀ ve 20 Mart 1998 tarihinde

delil yetersizliğinden serbest bırakılmıꢀtır.

Baꢀvuran, 7 Mayıs 1998 tarihinde adam yaralama ve zor kullanarak yasadıꢀı bir örgüt

adına zorla para toplama ꢀüphesiyle yeniden yakalanmıꢀtır. 12 Mayıs 1998 tarihinde baꢀvuran

avukat yardımından yararlanmadan sorgulanmıꢀtır. Baꢀvuran, 14 Mayıs 1998 tarihinde sağlık

muayenesinden geçmiꢀtir. Baꢀvuran, aynı gün önce Cumhuriyet Savcısı daha sonra sorgu

hakimi karꢀısına çıkartılmıꢀtır. Baꢀvuran, söz konusu ꢀahıslar huzurunda verdiği ifadesinde,

zorla imzalattırıldığını iddia ederek polise vermiꢀ olduğu ifadesini reddetmiꢀtir. Sorgulama

sonunda, sorgu hakimi baꢀvuranın tutuklanmasına karar vermiꢀtir. 25 Mayıs 1998 tarihinde,

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, eski Türk Ceza Kanunu’nun 146.

maddesi uyarınca baꢀvuranı anayasal düzeni bozmaya teꢀebbüsle suçlayan bir iddianame

hazırlamıꢀtır. 13 Aralık 2001 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, baꢀvuranı eski

Türk Ceza Kanunu’nun 168/2 maddesi çerçevesinde yasadıꢀı bir örgüte üye olmak suçundan

15 yıl 7 ay 15 gün hapis cezasına mahkum etmiꢀtir. Đlk derece mahkemesi, mahkumiyet

kararını, diğer hususlar meyanında, baꢀvuranın polise verdiği ifadelere dayandırmıꢀtır.

8 Temmuz 2002 tarihinde Yargıtay, baꢀvuranın eski TCK’nın 146. maddesi uyarınca

cezalandırılması gerektiğini ifade ederek Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını

bozmuꢀtur. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, davayı yeniden inceledikten sonra, 12

Kasım 2002 tarihinde, baꢀvuranı eski TCK'nın 146. maddesi çerçevesinde ömür boyu hapis

cezasına çarptırmıꢀtır. Yargıtay, 5 Mayıs 2003 tarihinde baꢀvuranın temyiz talebini

reddetmiꢀtir. Yargıtay’ın kararı, 2 Haziran 2003 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi Sekretaryası tarafından kaydedilmiꢀtir.

HUKUK

Baꢀvuran, gözaltındayken avukat yardımından yararlanamadığı ve baskı altında

alındığını iddia ettiği polis ifadesine dayanılarak mahkum edildiği konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ

ve bu ꢀikayetlerini AĐHS’nin 6/1 ve 6/3(c) maddelerine dayandırmıꢀtır.

Hükümet, baꢀvuranın yerel mahkemeler önündeki yargılamanın hiçbir aꢀamasında

gözaltındayken avukat yardımı alma hakkından mahrum edildiği konusunda ꢀikayetçi

olmaması nedeniyle, AĐHS’nin 35/1 maddesi gereğince iç hukuk yollarının tüketilmediğini

iddia etmiꢀtir. Hükümet, baꢀvuranın gözaltı sürecinin 14 Mayıs 1998 tarihinde sona ermesi

nedeniyle baꢀvurunun altı aylık sürenin dıꢀında yapıldığını ve 23 Temmuz 1998 tarihinde

yapılan ilk duruꢀma itibariyle baꢀvuranın avukat tarafından temsil edildiğini ifade etmiꢀtir.

AĐHM, 3842 No.lu Kanun’un 31. maddesi uyarınca, baꢀvuranın avukata eriꢀim

hakkına getirilen kısıtlamanın sistematik olduğunu ve Devlet Güvenlik Mahkemelerinin yetki

alanına giren suçlar nedeniyle gözaltında tutulan herkese uygulandığını kaydeder. Sonuç

olarak, söz konusu kısıtlama genel bir kural olarak uygulanmıꢀ ve baꢀvuran gözaltındayken

avukat yardımından yararlanma talebinde bulunamamıꢀtır. Buna göre, AĐHM, Hükümet’in iç

hukuk yollarının tüketilmesine iliꢀkin ön itirazını reddeder. Hükümet’in baꢀvuranın altı ay

kuralına uymadığı yönündeki iddiasıyla ilgili olarak, AĐHM, yargılamanın adilliği

değerlendirilirken yargılamanın bir bütün olarak göz önünde bulundurulması gerektiğini

hatırlatır (John Murray / Birleꢀik Krallık). Söz konusu davada, baꢀvuran, Yargıtay’ın verdiği

nihai karar tarihinden itibaren altı ay içerisinde AĐHM’ye baꢀvuruda bulunmuꢀtur.

Dolayısıyla, baꢀvuran AĐHS’nin 35/1 maddesinin gerektirdiği ꢀekilde altı ay içerisinde

AĐHM’ye baꢀvurmuꢀtur. Sonuç olarak, AĐHM, Hükümet’in ikinci itirazını da reddeder.

AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca baꢀvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

AĐHM, esasa iliꢀkin olarak, baꢀvuranın itiraz etmediği 14 Mayıs 1998 tarihli sağlık

raporunda, baꢀvuranın vücudunda herhangi bir kötü muamele izine rastlanmadığının

kaydedildiğini gözlemlemektedir. Baꢀvuranın polis ifadesini baskı altında imzaladığı

sonucuna götürecek baꢀka herhangi bir delil bulunmamaktadır. Bununla birlikte, baꢀvuranın

bu süre boyunca avukat yardımı almadığı da tartıꢀmasız bir gerçektir. Bu nedenle, AĐHM,

incelemesini yalnızca bu konuyla sınırlandırmanın uygun olacağı kanaatindedir.

AĐHM, aynı ꢀikayeti Salduz / Türkiye (36391/02) davasında incelediğini ve AĐHS’nin

6/1 maddesi ile birlikte 6/3(c) maddesinin ihlalini tespit ettiğini hatırlatır. AĐHM söz konusu

davayı incelemiꢀ ve bu davada Salduz kararında yapmıꢀ olduğu tespitlerden ayrılmasını

gerektirecek herhangi bir özel koꢀul bulunmadığı sonucuna varmıꢀtır. Dolayısıyla, söz konusu

davada AĐHS’nin 6/1 maddesi ile birlikte 6/3(c) maddesi ihlal edilmiꢀtir.

AĐHS’nin 41. maddesi çerçevesindeki adil tatminle ilgili olarak, baꢀvuran herhangi bir

maddi veya manevi tazminat talebinde bulunmamıꢀtır. Baꢀvuran, yalnızca yeniden yargılanma

talebinde bulunmuꢀtur. Baꢀvuran, ayrıca avukatlık ücret sözleꢀmesine dayanarak, avukatlık

ücretleri için 5,000 Euro, yargılama masraf ve giderleri için 400 TL (yaklaꢀık 190 Euro) talep

etmiꢀtir.

AĐHM, en uygun telafi yolunun, baꢀvuranın talep etmesi halinde AĐHS’nin 6/1

maddesinin gereklerine uygun olarak yeniden yargılanması olacağı kanaatindedir (Salduz).

AĐHM, ilgili içtihadına ve elindeki belgelere dayanarak, yargılama masraf ve giderleri

için baꢀvurana 1,000 Euro ödenmesine karar verir.

AĐHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesini uygun görmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. Gözaltı sırasında baꢀvurana avukat yardımı sağlanmaması nedeniyle AĐHS’nin 6/1

maddesi ile birlikte 6/3(c) maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet

tarafından baꢀvurana yargılama masraf ve giderleri için 1,000 Euro (bin Euro)

ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 6 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.