CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

MENEMEN MĐNĐBÜSÇÜLER ODASI -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 44088/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

9 Aralık 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Menemen Minibüsçüler Odası (baꢀvuran) tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 6 Ekim

2004 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin

(Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapılan 44088/04 numaralı

baꢀvuru sonucu bu dava görülmektedir

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đzmir Barosu avukatlarından V.

Seven ve N. Ay tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran Menemen Minibüsçüler Odası, yolcu kapasitesi ortalama on dört kiꢀiye kadar

olan minibüslerde özel toplu taꢀıma iꢀini üstlenmiꢀ ticari bir odadır. Merkezi Đzmir’de

bulunmaktadır.

Đzmir valiliği, ilgili ulusal yönetmelik uyarınca 3 Temmuz 1997 tarihinde zorunlu koltuk

ferdi sigortası (sigorta) yaptırmak ꢀartıyla baꢀvuranın araçlarına trafikte serbestçe

dolaꢀabilmelerini sağlayan bir güzergâh izin belgesi vermiꢀtir.

18 Ocak 2002 tarihinde, Đl Trafik Komisyonu genelge yayınlayarak, bu konuda yeni bir

yönetmelik hazırlanıncaya kadar geçerli olmak üzere bazı kategorilerdeki araçlara, yine

sigortalı olmak ꢀartıyla, geçici güzergâh izin belgesi « izin » vermiꢀtir.

Söz konusu genelge, baꢀvuranın Đzmir ilinin bir ilçesi olan Menemen ile Đzmir ili arasında

yolcu taꢀıyan araçlarını doğrudan ilgilendirmektedir.

Belirtilmeyen bir tarihte, Menemen Yolcu Otobüsleri Motorlu Taꢀıtlar Kooperatifi

(kooperatif), baꢀvuranın araçlarına verilen iznin yasal olmadığı gerekçesiyle, Đzmir Đdare

Mahkemesi’nde iptal davası açmıꢀtır.

Đdare Mahkemesi 29 Mayıs 2003 tarihinde aldığı kararda, verilen bu izni iptal etmiꢀtir.

Mahkeme, izin genelgesinin dayanağı olarak gösterilen yönetmeliğin esas amacının yolcuların

güvenliğini sağlamak olduğunu bildirmiꢀ ve bu iznin yoğun trafiği olan bir güzergâhta on dört

yolcu taꢀıma kapasiteli küçük araçlara verilmesinin yolcu güvenliğini tehlikeye sokabileceğini

kaydetmiꢀtir.

Đlk derece mahkemesinin kararı baꢀvurana 18 Ağustos 2003 tarihinde Menemen

Kaymakamlığı tarafından tebliğ edilmiꢀtir. Đzmir Valiliği kararı temyiz etmiꢀtir.

Yine bilinmeyen bir tarihte baꢀvuran, Danıꢀtay önündeki davada valiliğin yanında müdahil

olma talebinde bulunmuꢀtur. Danıꢀtay, baꢀvuranın müdahil olma talebini kabul ettikten sonra

aldığı 16 Mart 2004 tarihli kararda, ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır. Bu karar

baꢀvurana 4 Haziran 2004 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir.

8 Eylül 2004 tarihinde idare mahkemesi önünde ikinci bir dava açan kooperatif, baꢀvuranın

araçlarına tekrar izin veren 7 Mayıs 2004 tarihli yeni genelgesinin iptal edilmesini istemiꢀtir.

Mahkeme, 11 Ocak 2005 tarihinde alınan ve 4 Mart’ta valiliğe bildirilen kararında ikinci

genelgeyi de iptal etmiꢀtir.

Valilik, 23 Mart 2005 tarihinde iptal kararını baꢀvurana tebliğ etmiꢀ ve taꢀımacılık

faaliyetine son vermesini istemiꢀtir.

Bu karara itiraz edilmediğinden 7 Nisan 2005 tarihinde karar kesinleꢀmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN 1. FIKRASININ ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuran AĐHS’nin 6. maddesinin 1. fıkrasına atıfta bulunarak, esasen ulusal

mahkemelerin, Đdari Yargılama Usulü Kanunu’nun hükümlerini hiçe sayarak ve AĐHS’nin

sözkonusu maddesi hilafına, hak ve yükümlülüklerini doğrudan etkileyen bu davadan

kendisini haberdar etmedikleri için yargılamanın adil yapılmadığından ꢀikâyetçi olmaktadır.

Bu konuda baꢀvuran, ilgili mahkemeler önünde argümanlarını savunamadığını ve dolayısıyla

mahkeme önünde dinlenme hakkının ihlâl edildiğini ileri sürmektedir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

AĐHM, baꢀvurunun AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası anlamında açıkça dayanaktan

yoksun olmadığını tespit etmektedir. AĐHM, diğer taraftan ꢀikâyetin baꢀka bir

kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını kaydetmektedir. Bu itibarla, kabuledilebilir ilan

edilmesi uygun olacaktır.

B. Esasa iliꢀkin

Hükümet, baꢀvuranın iddialarını reddetmektedir. Hükümet, davanın esas tarafı olan

valiliğin baꢀvuranın haklarını savunduğunu ve dolayısıyla baꢀvuranın bilgilendirilmesine ve

ihtilaflı yargılamaya katılmasına gerek olmadığını ileri sürmektedir.

Baꢀvuran kendi iddialarını yinelemektedir.

AĐHM, yerleꢀik içtihadına göre, yargıya eriꢀim hakkı veya diğer bir deyimle hukuk davası

açma hakkı, AĐHS’nin 6. maddesinin « yargılanma hakkı » ile ilgili 1. fıkrasının yalnızca bir

yönünü oluꢀturmaktadır (bakınız Birleꢀik Krallık aleyhine Golder davası, 21 ꢁubat 1975, prg.

36, seri A n^o18). Eriꢀim hakkının etkin olabilmesi için, haklarına müdahale edilen bir

kimsenin açık ve kesin bir ꢀekilde bu iꢀleme itiraz edebilmesi gerekir (bakınız, Fransa

aleyhine Bellet davası, 4 Aralık 1995, prg. 36, seri A n^o333-B). Ayrıca, bu kural yalnızca

açılmıꢀ olan bir dava için değil, aynı zamanda « sivil haklarından birinin yasal olmayan

yollarla çiğnendiğini düꢀünen ve 6. maddenin 1. fıkrasındaki hükümlere uygun olarak bir

mahkeme önünde itiraz etme imkânı bulamayan herkes için » geçerlidir (bakınız, Belçika

aleyhine Le Compte, Van Leuven ve De Meyere davası, 23 Haziran 1981, prg. 44, seri A n^o

43 ; Yunanistan aleyhine Les saints monastères davası, 9 Aralık 1994, prg. 80, seri A n^o

301-A).

Mevcut davada AĐHM, Đdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 31. maddesinin uygulanması

konusunda taraflar arasında bir fikir ayrılığı olduğunu gözlemlemektedir. Söz konusu

maddenin mevcut davaya uygulanıp uygulanmayacağı hakkında en doğru kararı verecek olan

merciinin ulusal makamlar ve özellikle mahkeme ve yargı organları olduğunu dikkate alan

AĐHM, bu konuda soyut bir fikir bildirmenin doğru olmayacağı kanaatine varmaktadır.

AĐHM’nin rolü, bu tip yorumlamaların AĐHS’ne uygun olup olmadığını kontrol etmekle

sınırlıdır. Usul kurallarının ulusal mahkemeler tarafından yorumlanması konusunda en doğru

davranıꢀ ꢀekli de budur (bakınız Đspanya aleyhine Pérez de Rada Cavanilles davası, 28 Ekim

1998, prg. 44-45, Karar ve hükümlerin derlemesi 1998-VIII).

Đç hukukun uygulanması konusunda ulusal mahkemelerin yerine değerlendirme yapma

yetkisi olmamakla birlikte, AĐHM, AĐHS’nin gereklerine uyulup uyulmadığı konusunda nihai

karar verme merciidir (Bellet, ilgili bölüm, prg. 34). Bu amaçla, uygulama yöntemleri

baꢀvuranın mahkemeye eriꢀim hakkını doğrudan etkilediği için, AĐHM, Đdari Yargılama

Usulü Kanunu’nun 31. maddesi hükümlerine bakmakla yükümlüdür.

Bu durumda AĐHM, üçüncü ꢀahısların müdahil olma yöntemlerinin Hukuk Usulü

Muhakemeleri Kanunu’na bırakıldığını, ancak Đdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 31.

maddesinin özü itibarıyla, hakimin ilgili tüm kiꢀilere açılan idari davaları « resen » bildirmesi

gerektiği hükmünün yer aldığını kaydetmektedir.

Bu konuda AĐHM, 31. maddedeki çok açık ifadelere rağmen, baꢀvuranın ulusal

mahkemeler tarafından söz konusu dava hakkında bilgilendirilmediğini kaydetmektedir. Bu

nedenle, baꢀvuran ilk yargılamanın ancak temyiz safhasında müdahil olabilmiꢀ, bu da esas

hakimi önünde kendisini savunmasına imkân vermemiꢀtir. Öte yandan, Danıꢀtay önünde bir

itiraz davasının kabuledilebilirlik ꢀartlarının kurallara bağlı ve sınırlı sayıda (numerus

clausus) olması dolayısıyla, baꢀvuran, Danıꢀtay önünde de esasa iliꢀkin görüꢀlerini dile

getirememiꢀtir. Đkinci davada ise, AĐHM, yine 31. maddenin yerine getirilmemesi nedeniyle

baꢀvuranın tamamen davanın dıꢀında kaldığını gözlemlemektedir. Valilik esas taraf olarak

temyize gitmediği için baꢀvuran, Danıꢀtay önünde kendisini sınırlı bir ꢀekilde savunama

imkânı bile bulamamıꢀtır.

Yukarıda elde edilen bilgiler ıꢀığında AĐHM, ulusal mahkemelerin Đdari Yargılama Usulü

Kanunu’nun 31. maddesindeki usul hükümlerini yerine getirmemesi nedeniyle, baꢀvuranın

hak ve yükümlülüklerini doğrudan etkileyen bir ihtilaf konusunda kendisini savunamadığı

sonucuna varmaktadır.

Bunun sonucu olarak baꢀvuran mahkemeye eriꢀim hakkından yoksun bırakılmıꢀ ve

dolayısıyla AĐHS’nin 6. maddesinin 1. fıkrası ihlâl edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran toplam 697.575 TL (yaklaꢀık 397.000 Euro) maddi tazminat talep etmektedir.

Baꢀvurana göre bu meblağ araçlarının iꢀ yapamadığı dönemde uğradığı gelir kaybının

karꢀılığıdır. Baꢀvuran buna karꢀılık 41. maddeye iliꢀkin manevi tazminat baꢀlığı altında

herhangi bir talepte bulunmamaktadır.

Hükümet baꢀvuranın bu iddialarına karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM sözkonusu davaların AĐHS’nin 6/1 maddesinin gereklerine uygun olarak

gerçekleꢀtirilseydi sonucunun ne olacağı konusunda spekülasyonda bulunamayacağını ifade

etmektedir (Bkz. Montovanelli-Fransa kararı, 18 Mart 1997). O halde baꢀvurana maddi

tazminat adı altında bir ödeme yapılmasına gerek yoktur. Manevi zarar ile ilgili olarak AĐHM,

baꢀvuranın Đçtüzüğün 60. maddesine uygun ꢀekliyle taleplerini ortaya koyamadığını,

dolayısıyla bu yöndeki talebi reddettiğini ifade etmektedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Đç hukuktaki mahkemeler önünde ve AĐHM önünde yağmıꢀ olduğu yargılama masraf ve

giderleri için baꢀvuran uğradığı maddi kaybın % 25’ini avukatlık ücretinin oluꢀturduğunu ileri

sürmektedir. Baꢀvuran hiçbir kanıtlayıcı belge sunmamakta, yalnızca iç hukuktaki avukatlık

ücret tarifesine atıfta bulunmaktadır.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM bu baꢀvuruda baꢀvuranın öne sürdüğü

giderlere iliꢀkin herhangi bir belge sunmadığını kaydeder. Bu durumda AĐHM baꢀvurana

yargılama masraf ve giderleri için bir ödeme yapılmasını gerekli görmemektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 9 Aralık 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.