CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ  
İKİNCİ DAİRE  
MENTEŞE VE DİĞERLERİ/TÜRKİYE DAVASI  
(Başvuru no: 36217/97)  
KARAR  
(Özet Çeviri)  
STRAZBURG  
18 Ocak 2005  
Bu karar Sözleşme’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen şartlar uyarınca kesinlik kazanacaktır.  
Editör tarafından revizyona tabi tutulması mümkündür.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USULİ İŞLEMLER  
Dava, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleşme’nin (“Sözleşme”)  
eski 25. maddesi uyarınca, Abdullah Menteşe, Zühra Bozkuş, Hatun Demirhan, Mustafa  
Demirhan, Ayşe Harman ve Süleyman Maço adlarında altı Türk vatandaşı (“başvuranlar”)  
tarafından Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’na (“Komisyon”) Türkiye Cumhuriyeti aleyhine  
yapılan 12 Kasım 1994 tarihli başvurudan (no. 36217/97) kaynaklanmaktadır.  
23 Mart 2004 tarihli kararıyla AİHM, Hükümet’in, başvuranların şikayetleri hakkında  
yürütülen cezai soruşturmaya ilişkin olarak iç hukuk yollarının tüketilmediğini vurgulayan ön  
itirazını da davanın esaslarına ekleyerek başvuruyu kabul edilebilir bulmuştur.  
OLAYLAR  
I. DAVA ŞARTLARI  
Lice doğumlu olan başvuranlar, şu an Diyarbakır’da yaşamaktadır.  
Dava olaylarına ilişkin olarak taraflar arasında ihtilaf bulunmaktadır.  
A. Başvuranların iddiaları  
Başvuranlar, 12 Mayıs 1994 gecesiyle 13 Mayıs 1994 gününün erken saatlerinde, Diyarbakır  
İlinin Lice İlçesine bağlı Yolçatı köyünün dışından gelen silah sesleri duymuştur. Sabah  
olduğunda askerler köye gelerek tüm köylülere köy camiinde toplanmalarını söylemiştir.  
Başvuranlar daha sonra şu olayların olduğunu iddia etmektedir:  
1. Abdullah Menteşe’nin ifadesi  
Başvuran 12 Mayıs 1994 tarihinde ailesiyle beraber evindedir. Gece köyün dışından gelen  
silah sesleri duymuştur. 13 Mayıs günü, sabahın erken saatlerinde oğlu Kamil Menteşe sürüyü  
köyün dışına çıkarmak için evden ayrılmıştır. Askerler köye girince tüm köylülere köy  
camiinin yanında toplanmalarını emretmiştir. Onları bölgedeki PKK faaliyetlerine ilişkin  
sorguya çekmişlerdir. Bundan sonra askerler köydeki evleri yakmaya başlamıştır. O sırada  
başvuranın oğlu köye dönmüş ve üç diğer köylü ile beraber askerler tarafından götürülmüştür.  
Geri kalan köylüler ile başvurana köyden ayrılmaları söylenmiştir. Köye geri geldiklerinde  
köylerinin yakılmış olduğunu görmüşlerdir. Ertesi gün başvuran Lice Cumhuriyet Savcısına  
ve askeri makamlara giderek oğlunun nerede olduğunu sormuştur. Ancak sorularına bir yanıt  
alamamıştır. Olaydan beş gün sonra, 17 Mayıs 1994’te, Kamil Menteşe, Sabri Akdoğan,  
Abdulvahap Maço ve Yusuf Bozkuş da dahil yirmi altı kişinin cesedi köyün yakınlarında  
bulunmuştur.  
2. Zühra Bozkuş’un ifadesi  
Başvuran ve ailesi Yolçatı köyünün Beğendik mezrasında yaşamaktadır. Başvuran 12 Mayıs  
1994 günü ailesiyle beraber evindedir. Yaklaşık gece saat 11 civarında evlerinin yakınında  
silah sesleri duymuşlardır. Sesler sabah saat 5’e kadar devam etmiştir. 13 Mayıs sabahı  
başvuranın kayınbiraderi Yusuf Bozkuş hayvanları Yolçatı köyüne doğru götürmüştür. Aynı  
zamanda başvuran ile çocukları mezrayı terk etmeye çalışmıştır. Başvuran uzaktan evinin  
yanmaya başladığını görmüştür. 13 Mayıs akşamı başvuran ve çocukları ormanda kalmış ve  
14 Mayıs’ta, sabahın erken saatlerinde Lice’ye doğru yola çıkmışlardır.  
Başvuran, 15 Mayıs 1994’te komşularından kayınbiraderi Yusuf Bozkuş’un, diğer altı  
köylüyle beraber Yolçatı köyünün yakınında güvenlik kuvvetleri tarafından tutuklandığını  
duymuştur. Daha sonra Yusuf’un cesedinin bulunduğunu ve kardeşi Hasan Bozkuş tarafından  
teşhis edildiğini öğrenmiştir. Başvuran bir ay sonra köye dönmüş ve evinin yanmış olduğunu  
görmüştür.  
3.Hatun Demirhan’ın ifadesi  
Başvuran ve çocukları 12 Mayıs 1994 gecesi köydedir. Gece boyunca silah sesleri  
duymuşlardır. 13 Mayıs’ta, sabah saat 6’da askerler köye gelerek köylülere camiinin etrafında  
toplanmalarını söylemişlerdir. Daha sonra komutan askerlere evleri yakmaya başlamalarını  
emretmiştir. Diğerleriyle beraber başvuranın evi de yakılmıştır. Başvuran Sabri Akdoğan,  
Abdulvahap Maço, Reşit Demirhan ve Kamil Menteşe’nin bir asker tarafından götürüldüğüne  
şahit olmuştur. Bir süre sonra başvuran sözkonusu kişilerin gittiği yönden silah sesleri  
duymuş ve daha sonra birkaç askerin o yönden köye döndüğünü görmüştür.  
4. Mustafa Demirhan’ın ifadesi  
Başvuran 12 Mayıs 1994 gecesi Yolçatı köyündedir. 13 Mayıs gününün erken saatlerinde,  
yaklaşık sabah 6 sularında, köy araçlar, panzerler ve bir helikopter ile gelen askerler  
tarafından sarılmıştır. Köylüler, cami etrafında toplanmaları emrini almış ve PKK  
etkinliklerine ilişkin sorguya çekilmiştir. Daha sonra askerler evleri yakmaya başlamıştır.  
Yaşları 60’ın altında olan erkeklere askerlerle beraber köyden çıkmaları söylenmiştir. Bu  
emrin ardından başvuranın 48 yaşındaki oğlu Reşit Demirhan ile Sabri Akdoğan ve  
Abdulvahap Maço askerler tarafından götürülmüştür. Başvuran olaydan iki gün sonra köye  
geri dönebilmiştir. Başvuranın oğlunun cesedi, daha sonra Sabri Akdoğan, Hasan Bayram,  
Mehmet İlkkaya, Yusuf Bozkuş, Fahri Bayram, Ramazan Bayram, Ekrem Bayram,  
Abdulvahap Maço ve Kamil Menteşe’nin cesetleri ile beraber köyün yakınlarında  
bulunmuştur.  
5. Ayşe Harman’ın ifadesi  
Başvuran, Yolçatı köyünde yaşamaktadır. Silah sesleri 13 Mayıs 1994 günü sabah 5 sularında  
kesilince başvuran köyden kaçmıştır. Kaçarken bir helikopterin köye indiğini görmüştür.  
Köyden duman çıktığına tanık olmuştur. İki hafta sonra köye döndüğünde evinin yanmış  
olduğunu görmüştür.  
6. Süleyman Maço’nun ifadesi  
Başvuran ve ailesi Yolçatı köyünün bir mezrasında yaşamaktadır. 12 Mayıs 1994 gecesi silah  
sesleri duymuşlardır. Silah sesleri kesilince başvuran ve ailesi Lice’ye gitmeye çalışmıştır.  
Ancak askerler tarafından durdurulmuşlar ve başvuranın oğlu olan Abdulvahap Maço askerler  
tarafından götürülmüştür. 15 Mayıs 1994 günü bazı köylüler, başvurana oğlu Abdulvahap  
Maço’nun diğer dört köylü, Reşit, Hasan, Yusuf ve Sabri ile birlikte ölü bulunduğunu  
bildirmiştir. Başvuran daha sonra Lice Cumhuriyet Savcısına ve Meclis liderine giderek olayı  
bildirmiştir. Ancak ikisi de ellerinden bir şey gelmeyeceğini belirtmiştir.  
B. Hükümet’in iddiaları  
Hükümet başvuranları iddialarını reddetmiştir. AİHM’ye 13 ve 14 Mayıs 1994 tarihlerinde,  
yine Lice İlçesine bağlı Dibek köyü yakınlarında bir silahlı çatışma yaşandığını bildirmiştir.  
Hükümet’e göre bu olay sırasında dört asker öldürülmüştür.  
Hükümet, Kamil Menteşe, Yusuf Bozkuş, Reşit Demirhan ve Abdulvahap Maço’nun  
ölümlerine ilişkin soruşturmaları kapsayan dava dosyalarının tamamını iddialarına kanıt  
olarak sunmuştur.  
15 Mayıs 1994’te Reşit Demirhan, Sabri Akdoğan ve Hasan Bayram’ın cesetleri Yolçatı  
köyünün yakınlarında bulunmuştur. Bir doktor ile Lice Cumhuriyet Savcısı tarafından  
üzerlerinde post mortem muayene yapılmıştır. Ceset üzerinde kurşun yaralarından başka bir  
ize rastlanmamıştır. Ölüm nedeni beynin kurşun ile parçalanması olarak belirlendiğinden,  
ceset üzerinde klasik bir otopsi yapılmasına gerek görülmemiştir.  
16 Mayıs 1994’te köylüler Yolçatı köyü yakınlarında Abdulvahap Maço’nun cesedini  
bulmuştur. Doktor, Lice Cumhuriyet Savcısı ile birlikte bir post mortem muayene yapmıştır.  
Raporda, rigor motrisin gerçekleştiği ve cesette morarmalar görüldüğü belirtilmiştir. Doktor,  
ceset üzerinde kurşun yaralarından başka bir ize rastlanmamıştır. Ölüm nedeni kurşun ile  
beynin parçalanması olarak belirlendiğinden, Abdulvahap Maço’nun cesedi üzerinde klasik  
bir otopsi yapılmasına gerek görülmemiştir.  
17 Mayıs 1994’te Yusuf Bozkuş ile Kamil Menteşe’nin cesetleri de köylüler tarafından  
Yolçatı köyünün çevresindeki dağların yakınında bulunmuştur. Doktor, Lice Cumhuriyet  
Savcısı’nın nezaretinde post mortem muayene yapmıştır.  
Yusuf Bozkuş’un cesedine ilişkin raporda doktor, kurşun yaralarından başka bir ize  
rastlamamıştır.  
Kamil Menteşe’nin cesedine ilişkin raporda rigor motrisin gerçekleştiği ve cesette  
morarmalar görüldüğü belirtilmiştir. Doktor, aynı zamanda, çeşitli kurşun yaralarının yanı sıra  
aşağıdakileri de saptamıştır:  
– femur bölgesinde keskin bir cisim tarafından açılmış, 10 cm boyutlarında lateral bir  
yara;  
– sağ pazuda keskin bir cisim tarafından açılmış, 8 x 3 cm boyutlarında bir yara;  
– sağ kolda keskin bir cisim tarafından açılmış iki ayrı yara;  
– otopsideki bir haftalık gecikme yüzünden tespit edilmesi mümkün olmayan sebeplerle  
kayıp sağ kulak  
Doktor, hem Yusuf Bozkuş’un hem de Kamil Menteşe’nin kurşun yaralanmaları nedeniyle  
öldüğünü saptadığından cesetler üzerinde klasik bir otopsi yapmaya gerek görmemiştir.  
Hükümet, bu cinayetleri işleyen kişinin bulunması için soruşturmalar açıldığını öne sürmüştür.  
Bu konuya ilişkin olarak, Lice Cumhuriyet Savcısı tarafından Jandarma Komutanına yazılan  
ve komutandan Kamil Menteşe, Yusuf Bozkuş, Reşit Demirhan ve Abdulvahap Maço’nun  
ölümlerine ilişkin bir soruşturma yürütülmesini isteyen birçok yazının kopyası AİHM’ye  
sunulmuştur. Jandarma Komutanı da Cumhuriyet Savcısına, cinayeti işleyenlerin yerini ya da  
kimliklerini saptamanın mümkün olmadığını bildiren düzenli raporlar göndermiştir.  
28 Aralık 1998 tarihinde Lice Cumhuriyet Savcısı, Kamil Menteşe ve Yusuf Bozkuş  
cinayetlerine ilişkin olarak iki köylü, Mehmet Baltan ve Ahmet Baltan’ın ifadelerini almıştır.  
Mehmet Baltan, verdiği ifadede, Yusuf Bozkuş ve Kamil Menteşe’yi tanımadığını ama  
Yolçatı köyünden birilerinin Mayıs 1994’te kaçırılıp öldürüldüğünü duyduğunu anlatmıştır.  
Yusuf Bozkuş ile Kamil Menteşe cinayetleri hakkında sorguya çekildiğinde ikinci tanık olan  
Ahmet Baltan, Kamil ve Yusuf’u tanıdığını söylemiştir. Bu iki köylünün ölü olarak  
bulunduğunu da bilmektedir. Ancak onları kimin öldürmüş olabileceğine ilişkin bir bilgisi  
yoktur.  
31 Ocak 2000’de Lice Cumhuriyet Savcısı Kamil Menteşe, Yusuf Bozkuş, Reşit Demirhan ve  
Abdulvahap Maço cinayetlerini işleyen şahısların kimliğini belirlemenin mümkün olmadığına  
karar vermiştir. Bu nedenle cinayetleri işleyenler için yasal zaman aşımı olan yirmi yıl  
boyunca geçerli olacak sürekli bir arama izni çıkartmıştır.  
Daha sonra, 16 Eylül 2001, 23 Mart 2002, 4 Eylül 2002, 10 Eylül 2002, 20 Aralık 2002 ve 4  
Mart 2003 tarihlerinde Lice Jandarma Komutanlığı’na bağlı jandarma subayları Yolçatı  
köyüne giderek olay yerinde incelemelerde bulunmuştur. Verdikleri raporlarda olaylar  
hakkında yeni bir kanıt bulunamadığını ve faillerin kimliklerinin tespit edilemediğini  
belirtmişlerdir.  
II. İLGİLİ İÇ HUKUK  
İlgili iç hukukla ilişkili olarak AİHM, Ergi/Türkiye (28 Temmuz 1998 tarihli karar, Karar ve  
Hüküm Raporları, 1998-IV, §§ 46-52) ve Menteş ve Diğerleri/Türkiye (28 Kasım 1997 tarihli  
karar, Raporlar 1997-VIII, §§ 36-50) davalarına atıfta bulunmaktadır.  
HUKUK  
I. HÜKÜMET’İN İTİRAZI  
Hükümet, başvuranların tüm iç hukuk yollarını tüketmiş sayılamayacaklarını, zira cezai  
soruşturmaların halen Lice Cumhuriyet Savcısı önünde beklemekte olduğunu öne sürmüştür.  
Üstelik, başvuranların iç hukuk uyarınca kendilerine sunulan tüm yollardan  
faydalanmadıklarını da iddia etmiştir.  
Başvuranlar, iç hukuk yollarını tüketmelerinin gerekli olmadığını, çünkü bunların yeterli ve  
etkili olmadıklarını belirtmiştir. Soruşturmanın süresi dikkate alındığında, şikayetlerinin  
çözüme kavuşması olasılığının pek fazla olmadığını ileri sürmüştür.  
AİHM, 23 Mart 2004 tarihli kararında sözkonusu cezai soruşturmanın AİHS uyarınca etkili  
olup olmadığı sorunu ile başvuranların şikayetlerin konusu arasında sıkı bir bağ olduğunu ve  
dolayısıyla bunun da esasa eklenmesi gerektiğini vurguladığını hatırlatır. Bu yaklaşım hala  
geçerlidir.  
II. AİHS’NİN 2. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI  
Birinci, ikinci, dördüncü ve altıncı başvuranlar akrabalarının Mayıs 1994’te güvenlik  
kuvvetleri tarafından öldürüldüğünü ve bu durumun AİHS’nin 2. maddesini ihlal ettiğini öne  
sürmüştür. Üstelik, yetkili makamların, akrabalarının ölümünü çevreleyen olayları  
soruşturmadaki başarısızlıklarından da şikayetçi olmuşlardır.  
Hükümet, başvuranların iddialarının asılsız olduğunu belirtmiştir.  
AİHS’nin 2. maddesi şöyledir:  
“1. Herkesin yaşam hakkı yasanın koruması altındadır. Yasanın ölüm cezası ile cezalandırdığı bir  
suçtan dolayı hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın yerine getirilmesi dışında hiç kimse kasten  
öldürülemez.  
2. Öldürme, aşağıdaki durumlardan birinde kuvvete başvurmanın kesin zorunluluk haline gelmesi  
sonucunda meydana gelmişse, bu maddenin ihlali suretiyle yapılmış sayılmaz:  
a) Bir kimsenin yasadışı şiddete karşı korunması için;  
b) Usulüne uygun olarak yakalamak için veya usulüne uygun olarak tutuklu bulunan bir kişinin  
kaçmasını önlemek için;  
c) Ayaklanma veya isyanın, yasaya uygun olarak bastırılması için.”  
A. AİHM’ye getirilen iddialar  
1.Başvuranlar  
Başvuranların dördü, yani Abdullah Menteşe, Zühra Bozkuş, Mustafa Demirhan ve Süleyman  
Maço, akrabalarının 13 Mayıs 1994 tarihinde Yolçatı köyünde düzenlenen bir operasyon  
sonrasında güvenlik kuvvetleri tarafından kasten öldürüldüğünü iddia etmektedir. Bununla  
ilişkili olarak, operasyondan sonra altmış yaşın altındaki tüm erkeklerin bir asker tarafından  
köyden uzaklaştırıldığını ve daha sonra yirmi altısının köyün yakınlarında ölü olarak  
bulunduğunu belirtmişlerdir. Cinayetlerin doğrudan tanığı olmasa da birinci, ikinci, dördüncü  
ve altıncı başvuranlar, bu kişiler canlı olarak en son görüldüklerinde güvenlik kuvvetlerinin  
denetimi altında oldukları için ölümlerinden yetkili makamların sorumlu tutulması gerektiğini  
ileri sürmektedir. Üstelik, başvuranlardan biri, Hatun Demirhan, askerlerin erkekleri  
götürdüğü yönden gelen silah sesleri duyduğunu söylemiştir. Başvuranlar, bu olaylara  
dayanarak akrabalarının ölümünün Devletin sorumluluğunda olduğunu öne sürmektedir.  
Dört başvuran, yetkili makamların akrabalarının öldürülmesine ilişkin etkili ve yeterli bir  
soruşturma yürütmede başarısız olduğunu ileri sürmektedir. Bu bağlamda, kendilerinden ya  
da olaya karıştığı iddia edilen güvenlik kuvvetlerinden ifade alınmamış olmasına dikkat  
çekmektedirler. Yerel soruşturma on yıldan uzun süredir hiçbir gelişme olmadan beklediği  
için, Devlet’in, akrabalarının ölümüne ilişkin yeterli bir soruşturma yürütme yükümlülüğünü  
ihlal ettiğine karar verilmesi gerektiğini belirtmişlerdir.  
2.Hükümet  
Hükümet tüm bu iddialara karşı çıkarak güvenlik kuvvetlerinin bu insanların öldürülmesine  
karıştığı ithamlarını reddetmektedir. Başvuranların anlattıkları olayları ispat edemediğini ve  
iddialarını destekleyen hiçbir kanıt getiremediğini belirtmektedir. Dolayısıyla başvuranlar  
iddialarını şüpheye yer bırakmayacak şekilde ispatlamayı başaramamıştır.  
Yerel soruşturmaya ilişkin olarak, Hükümet AİHS uyarınca getirilen yükümlülüğün sonuç  
değil, araç sağlama yükümlülüğü olduğunu hatırlatmaktadır. Başvuranların öldürülmesinden  
hemen sonra Cumhuriyet Savcısı tarafından bir yerel soruşturmanın başlatıldığını ve bu  
soruşturmanın halen devam etmekte olduğunu iddia etmektedir. Dava makamlardan  
kaynaklanan bir nedenle kesintiye uğramamıştır. Başvuranların akrabalarının  
öldürülmesinden sorumlu kişileri bulmak için 31 Ocak 2000’de Lice Cumhuriyet Başsavcılığı  
tarafından sürekli bir arama emri çıkartılmıştır. Jandarmalar 2001 ile 2003 yılları arasında  
olay yerinde altı incelemede bulunmuştur. Dolayısıyla, Hükümet, yetkili makamlar tarafından  
yürütülen soruşturmanın AİHS’nin getirdiği şartlara uygun olduğunu ileri sürmektedir.  
B. AİHM’nin değerlendirmesi  
1. Kamil Menteşe, Yusuf Bozkuş, Reşit Demirhan ve Abdulvahap Maço’nun  
öldürülmesine dair.  
2. madde ile getirilen korumanın önemi ışığında, AİHM yaşama hakkının ihlal edilmesi  
suçlamalarını büyük bir dikkatle incelemeli ve yalnızca Devlet temsilcilerinin davranışlarını  
değil, tüm şartları göz önüne almalıdır (bkz. diğerlerinin yanı sıra, Orhan/Türkiye, sayı  
25656/94, § 326, 18 Haziran 2002).  
AİHM Kamil Menteşe, Yusuf Bozkuş, Reşit Demirhan ve Abdulvahap Maço’nun ölümlerine  
yol açan olayların ihtilaflı biçimlerde anlatıldığına dikkat çeker. Başvuranlar, akrabalarının  
güvenlik kuvvetleri tarafından öldürüldüğünü öne sürerken Hükümet bu iddiaları  
reddetmektedir.  
Kanıtları değerlendirirken AİHM, “herhangi bir şüpheye yer bırakmayan” kanıt standardından  
yararlanmaktadır. Bu kanıt, yeterince güçlü, açık ve uyumlu akıl yürütmelerin ya da olaylara  
ilişkin benzer tahminlerin bir araya gelmesiyle elde edilebilir (bkz. İrlanda/İngiltere, 18 Ocak  
1978 tarihli karar, seri A sayı 25, s. 65, § 161, Avşar/Türkiye, sayı 25657/94, § 282, AİHM  
2001-VII, ve Ülkü Ekinci/Türkiye, sayı 27602/95, §§ 141-42, 16 Temmuz 2002).  
Buna göre, AİHM taraflarca sunulan mevcut kanıtlara dayanarak karar vermek zorundadır  
(bkz. en son hüküm, Çaçan/Türkiye, sayı 33646/96, § 61, 26 Ekim 2004). Bu nedenle, AİHM  
ortaya çıkan sorunları, sözkonusu davada sunulan belgesel kanıtların, özellikle de Hükümet  
tarafından dava hakkında yürütülen soruşturmalara ilişkin iletilen belgelerin ve tarafların  
yazılı görüşlerinin ışığında inceleyecektir.  
AİHM, Kamil Menteşe, Yusuf Bozkuş, Reşit Demirhan ve Abdulvahap Maço’nun ölümlerini  
çevreleyen olayların açık olmadığına dikkat çeker. Bir taraftan, yerel soruşturmadaki  
kusurların, olayların tam olarak hangi şartlar altında meydana geldiğine ilişkin değerlendirme  
yapılmasını engellediğine dikkat çekilmiştir (bkz. aşağıdaki 53-56. paragraflar). Dolayısıyla,  
neler olduğunun saptanmasında büyük katkısı olacak maddi kanıtların hiçbiri yerel  
soruşturma sırasında toplanamamıştır. Üstelik, başvuranların olaylara ilişkin ifadeleri tanıklar  
veya diğer maddi kanıtlar tarafından ikna edici bir şekilde desteklenmemekte, olayların tam  
olarak nasıl gerçekleştiğini belirlemek için yeterince kesin bilgi içermemektedir.  
Dolayısıyla AİHM, elindeki verilere dayanarak dört ölümü çevreleyen olayları tam olarak  
saptayamamaktadır. Bu dört kişinin gerçekte ölüm şekli, spekülasyonlara ve tahminlere  
dayanan bir konu olarak kalmıştır. Bu nedenle, AİHM, Kamil Menteşe, Yusuf Bozkuş, Reşit  
Demirhan ve Abdulvahap Maço’nun, başvuranların iddia ettiği gibi, kasten ya da dikkatsizlik  
sonucu güvenlik kuvvetleri tarafından öldürüldüğüne hiçbir şüpheye yer kalmayacak şekilde  
karar vermek için yeterli olgusal ve kanıtsal temel bulunmadığı kanısındadır.  
Bu nedenle, AİHS’nin 2. maddesi ihlal edilmemiştir.  
2.Soruşturmanın yetersiz olduğu iddialarına dair  
AİHM, içtihatlarına göre, AİHS’nin 2. maddesi uyarınca getirilen yaşamı koruma  
yükümlülüğünün, Devlet’in 1. maddede ortaya konulan “kendi yetki alanları içinde bulunan  
herkese bu Sözleşme’nin birinci bölümünde açıklanan hak ve özgürlükleri tanımaya” ilişkin  
görevi ile birlikte ele alındığında, bireylerin güç kullanımı sonucunda ölmeleri halinde bir tür  
etkili resmi soruşturma yürütülmesini gerektirdiğini hatırlatır. (bkz., mutatis mutandis,  
McCann ve Diğerleri/İngiltere, 27 Eylül 1995 tarihli karar, Seri A sayı 324, s. 49, § 161 ve  
Kaya/Türkiye, 19 Şubat 1998 tarihli karar, Raporlar 1998-I, s. 329, § 105). Bu  
soruşturmaların ana amacı, yaşamı koruyan ulusal yasaların etkin bir şekilde uygulanmasını  
ve Devlet’in temsilcilerini ya da kurumlarını ilgilendiren durumlarda, kendi sorumlulukları  
altında meydana gelen ölümler nedeniyle bunlardan hesap sorulabilmesini sağlamaktır. Farklı  
durumlarda farklı tür soruşturmalar bu amaçlara ulaşılmasını sağlayabilir. Ancak, hangi tür  
soruşturma kullanılırsa kullanılsın, yetkili makamın olayın dikkatine sunulmasından sonra  
kendi kendisine harekete geçmesi şarttır. Resmi bir şikayette bulunmayı ya da soruşturma  
işlemlerine başlanması için sorumluluk almayı en yakın akrabanın inisiyatifine bırakamaz  
(örneğin bkz. mutatis mutandis, İlhan/Türkiye [BD], sayı 22277/93, § 63, AİHM 2000-VII).  
Ayrıca soruşturma, bu tür davalarda kullanılan kuvvetin, sözkonusu şartlar altında meşru olup  
olmadığını belirleyebilme (örneğin bkz. yukarıda anılan Kaya, s. 324, § 87) ve sorumluları  
saptayıp cezalandırabilme (Oğur/Türkiye [BD], sayı 21594/93, § 88, AİHM 1999-III)  
anlamında da etkili olmalıdır. Bu sonuca değil, araca yönelik bir yükümlülüktür. Yetkili  
makamlar olayla ilgili kanıtları elde etmek için gereken makul önlemleri almalıdır; bu  
kanıtlara, inter alia, tanık ifadeleri, adli tıp kanıtları ve gerektiğinde yaralanmaların tam ve  
kesin bir kaydı ile ölüm nedenini de kapsayan klinik bulguların objektif analizini içeren bir  
otopsi de dahildir (otopsilere ilişkin olarak, örneğin bkz., Salman/Türkiye [BD], sayı 21986/93,  
§ 106, AİHM 2000-VII; tanıklara ilişkin olarak, örneğin, Tanrıkulu/Türkiye [BD], sayı  
23763/94, § 109, AİHM 1999-IV; adli tıp kanıtlarına ilişkin olarak örneğin, Gül/Türkiye, sayı  
22676/93, § 89, 14 Aralık 2000). Soruşturmadaki ölüm nedeninin ya da sorumlu kişinin  
belirlenebilmesini engelleyen bir kusur, bu standardı karşılayamama riskinin ortaya çıkmasına  
neden olacaktır.  
Aynı zamanda, bu bağlamdan, bir ivedilik ve makul takip şartının bulunması gerektiği de  
anlaşılmaktadır (bkz. Yaşa/Türkiye, 2 Eylül 1998 tarihli karar, raporlar 1998-VI, ss. 2349-40,  
§§ 102-4, Çakıcı/Türkiye [BD], sayı 23657/94, §§ 80-7 ve 106, AİHM 1999-IV, yukarıda  
anılan Tanrıkulu, § 109 ve Mahmut Kaya/Türkiye, sayı 22535/93, §§ 106-7, AİHM 2000-III).  
Belirli şartlar altında bir soruşturmanın ilerlemesini engelleyen bazı engeller ya da zorluklar  
olabileceği kabul edilmelidir. Ancak, genel olarak, ölümcül kuvvet kullanımı söz konusu  
olduğunda yetkili makamların ivedilikle harekete geçmesi, halkın hukukun üstünlüğüne  
duyduğu güvenin korunması ve yasadışı davranışlara iştirak edildiği ya da hoşgörü  
gösterildiği görüntüsünün engellenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. (genel olarak,  
bkz. McKerr/İngiltere, sayı 28883/95, §§ 108-15, AİHM 2001-III, ve yukarıda anılan Avşar,  
§§ 390-95).  
Sözkonusu davanın koşullarına döndüğünde AİHM, Kamil Menteşe, Yusuf Bozkuş, Reşit  
Demirhan ve Abdulvahap Maço’nun ölümlerine ilişkin farklı yerel soruşturmalar açıldığına  
dikkat çekmektedir. Ancak bu soruşturmaların yürütülmesinde çarpıcı eksikler vardır.  
Bu bağlamda, AİHM, suç mahallindeki ilk incelemenin 2001 yılında, olaydan neredeyse yedi  
yıl sonra yapıldığına dikkat çeker (bkz. yukarıdaki 31. paragraf). Bu nedenle olay yerinden,  
olanların saptanmasında büyük faydası olabilecek maddi kanıtların toplanması mümkün  
olmamıştır. Üstelik Lice Sağlık Ocağı’ndaki doktor da cesetler üzerinde ölüm nedenini  
belirlemek için dış muayeneler yapmakla yetinmiştir. Vücutlardaki kurşun giriş ve çıkış  
deliklerinin verilmesine rağmen, doktor, raporlarında ölümlerin tahmini zamanını saptamamış  
ve kurbanlar ile ateş eden kişi ya da kişiler arasındaki yaklaşık mesafeyi belirtmemiştir. Son  
olarak, doktor Kamil Menteşe’nin vücudundaki farklı türdeki yaralar için bir açıklama  
getirmemiştir (bkz. yukarıdaki 27. paragraf). Üstelik, dava dosyasından cesetlerden çıkartılan  
kurşunların balistik incelemeye gönderilmediği anlaşılmaktadır. Böyle bir incelemenin olayda  
kullanılan silah ya da silahların tipini belirlemede yararlı olacağı açıktır.  
AİHM, ayrıca, halihazırda on yıldan uzun bir süredir beklemekte olan soruşturmaların somut  
sonuçlar verecek gibi görünmediğine de dikkat çekmektedir. Hükümet, davanın halen  
Cumhuriyet Savcısı önünde beklediğini iddia etse de bir ilerleme kaydedildiğini gösteren bir  
belge sunamamıştır.  
Davanın yukarıda anlatılan geçmişi göz önüne alındığında, AİHM, yerel makamların Kamil  
Menteşe, Yusuf Bozkuş, Reşit Demirhan ve Abdulvahap Maço’nun ölümlerine ilişkin hızlı ve  
yeterli bir soruşturma yürütmediği kanısına varmıştır. İlgili makamların bu konudaki temel  
sorumluluklarını ihmal ettiğine karar vermiştir. Daha önceki kararlarda da belirtildiği gibi  
(örneğin bkz. yukarıda anılan Kaya, § 91, yukarıda anılan Yaşa, § 104 ve yukarıda anılan Ergi,  
§ 85), 1990’larda Türkiye’nin güneydoğusundaki güvenlik meseleleri bağlamında can  
kaybının trajik ve sık karşılaşılan bir durum olduğu ve bunun kanıt arama sürecini  
aksatabileceği gerçeğini de dikkate almıştır. Yine de, anılan bu şartlar, yetkili makamların 2.  
madde tarafından kendilerine verilen etkili soruşturma yürütme yükümlülüğünü göz ardı  
etmesi için bir gerekçe olamaz.  
Bu şartlar altında, AİHM, başvuranların kullanabileceği ceza hukuku yollarının, yürütülmekte  
olan soruşturmaların gidişi üzerinde önemli bir etkisi olacağına ikna olmamıştır. Bu nedenle  
başvuranların, ilgili ceza hukuku yollarını tüketme gereksinimine uyduğu kabul edilmelidir.  
Dolayısıyla AİHM, Hükümet’in itirazının iç hukuk yollarının tüketilmemesine dayanan  
kısmını (bkz. yukarıdaki 33-35. paragraflar) reddederek birinci, ikinci, dördüncü ve altıncı  
başvuranlar için AİHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.  
III. ÖLÜMLERE İLİŞKİN OLARAK AİHS’NİN 3 VE 8. MADDELERİNİN İHLAL  
EDİLDİĞİ İDDİALARI  
Birinci, ikinci, dördüncü ve altıncı başvuranlar akrabalarının öldürülmesine ilişkin olarak  
AİHS’nin 3 ve 8. maddelerinin ihlal edildiğini iddia etmişlerdir. Kamil Menteşe, Yusuf  
Bozkuş, Reşit Demirhan ve Abdulvahap Maço’nun ölümlerine ilişkin olayların ve belirsiz  
şartların sonucunda duygusal azap yaşadıklarını öne sürmüşlerdir. Sözkonusu hükümler  
şöyledir:  
Madde 3  
“Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya işlemlere tabi tutulamaz.”  
Madde 8  
“1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.  
“2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu otoritesinin müdahalesi, ancak ulusal güvenlik, kamu emniyeti,  
ülkenin ekonomik refahı, dirlik ve düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya  
ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için, demokratik bir toplumda, zorunlu olan  
ölçüde ve yasayla öngörülmüş olmak koşuluyla söz konusu olabilir.”  
Hükümet iddiaları reddetmiştir.  
AİHM, yukarıdaki (bkz. yukarıdaki 47-49. paragraflar), başvuranların akrabalarının ölümüne  
ilişkin olarak  
herhangi bir Devlet temsilcisinin, doğrudan ya da dolaylı biçimde  
suçlanmasının mümkün olmadığı kararını hatırlatır. Bu nedenle, başvuranların iddia ettiği gibi  
bu hükümlerin ihlal edildiği kararına varmayı gerektirecek olgusal bir temel bulunmamaktadır.  
Dolayısıyla, AİHM, başvuranların akrabalarının öldürülmesine ilişkin olarak AİHS’nin 3. ve  
8. maddelerinin ihlal edilmediğine karar vermiştir.  
IV. AİHS’NİN 5. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI  
Başvuranlar evlerini ve köylerini terk etme zorunda bırakılmalarının özgürlük ve kişisel  
güvenlik haklarını ihlal ettiğini öne sürmüşlerdir. AİHS’nin atıfta bulunulan 5 § 1 maddesi şu  
şekildedir:  
“Herkesin kişi özgürlüğüne ve güvenliğine hakkı vardır. Aşağıda belirtilen haller ve yasada belirlenen  
yollar dışında hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.”  
AİHM, AİHS’nin 5 § 1 maddesindeki temel hedefin, özgürlüklerin Devlet tarafından keyfi bir  
şekilde kısıtlanmasını engellemek olduğunu hatırlatır.  
Sözkonusu davada, başvuranlar hiçbir zaman tutuklanmamış veya alıkonulmamış ya da  
özgürlükleri başka bir şekilde kısıtlanmamıştır. Başvuranların, evlerini kaybetmeleri  
sonucunda düştükleri güvensiz kişisel şartlar AİHS’nin 5 § 1 maddesinde öngörülen kişisel  
güvenlik kavramına uymamaktadır ( bkz. Kıbrıs/Türkiye [BD], sayı 25781/94, § 228, AİHM  
2001 IV; yukarıda anılan Çaçan, §§ 69-70).  
Yukarıda anlatılanlar ışığında, AİHM, AİHS’nin 5 § 1 maddesinin ihlal edilmediğine karar  
vermiştir.  
V. KÖYÜN YAKILMASINA İLİŞKİN OLARAK, AİHS’NİN 3 VE 8. MADDELERİ İLE 1  
No.’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİALARI  
Başvuranlar, köylerinden zorla çıkarılmalarına ilişkin olarak AİHS’nin 3. maddesinin ihlal  
edildiğini öne sürmüşlerdir. Aile evlerini yakan güvenlik kuvvetlerinin davranışları nedeniyle  
psikolojik olarak zarar görmüşlerdir. AİHS’nin 8. maddesi uyarınca, mallarının yok  
edilmesinden şikayetçi olmuşlardır. Ayrıca, 1 No.’lu Protokolün 1. maddesi uyarınca,  
evlerinin yok edilmesinin ve köyden zorla çıkartılmalarının mallarından rahatça faydalanma  
haklarını ihlal ettiğini ileri sürmüşlerdir. AİHS’nin 3 ve 8. maddeleri yukarıdaki 59. paragrafta  
verilmiştir; 1 No.’lu Protokolün 1. maddesinin ilgili kısımları ise şöyledir:  
“Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.  
Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası  
hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.  
Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek…  
için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”  
Hükümet, başvuranların iddialarının asılsız olduğunu iddia etmiştir.  
AİHM, olayların nasıl meydana geldiğine ilişkin bir ihtilaf bulunduğuna dikkat çeker. Bu  
bağlamda, tarafların sunduğu kanıtlara dayanarak karar vermesi gerektiği görüşündedir (bkz.  
Pardo/Fransa, 20 Eylül 1993 tarihli karar, Seri A sayı 261-B, s. 31, § 28).  
AİHM, Hükümet’in, başvuranların evinin yok edilmesiyle bir ilişkisi olmadığını iddia ettiğine  
dikkat çeker. Bu bağlamda, Hükümet, başvuranların köyünde 13 Mayıs 1994’te ya da bu  
tarihin yakınlarında hiçbir askeri operasyon düzenlenmediğini belirtmiştir. AİHM’nin  
kanaatince, başvuranlar tarafından sunulan belgeler, olayların kendi anlattıkları şekilde  
gerçekleştiğini kanıtlamak için yeterli prima facie kanıt içermemektedir. AİHM’ye, olay  
sırasında Yolçatı köyünde bulunan diğer köylülerden alınan ifadeler sunulmamıştır. Üstelik,  
işlemlerin hiçbir aşamasında başvuranların yerel makamlara mallarının yok edildiği  
iddialarına ilişkin bir şikayette bulunmadığı anlaşılmaktadır.  
AİHM, olayın üzerinden on yıldan uzun bir süre geçmesinin ardından, anlatılan olaylara  
ilişkin olarak özellikle başvuranların evlerinin nasıl ve kim tarafından yıkıldığına ilişkin  
tutarsızlıkları çözüme kavuşturacak bir konumda olmadığı kanısındadır. İddia edildiği gibi  
güvenlik kuvvetlerinin başvuranın evine ve mülküne zarar verdiğine gerekli derecede kanıt  
oluşturacak yeterli, tutarlı ve güvenilir delil bulunmamaktadır.  
Sonuç olarak, başvuranların evlerine ve mallarına gelen zarardan Devlet’in sorumlu olduğuna  
yönelik şikayetler kanıtlanamamıştır ve yukarıdaki hükümlerin ihlal edildiğine karar verilmesi  
mümkün değildir.  
VI. AİHS’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI  
Başvuranlar, ayrıca, Kamil Menteşe, Yusuf Bozkuş, Reşit Demirhan ve Abdulvahap  
Maço’nun ölümlerinin veya evlerinden zorla çıkartılıp aile evleri ve mallarının yakılmasının  
etkili bir şekilde soruşturulmadığından şikayetçi olmuşlardır. Bu bağlamda, AİHS’nin 6 § 1  
maddesine aykırı olarak bir mahkemeye çıkma haklarının ellerinden alındığını öne  
sürmüşlerdir. Sözkonusu maddenin ilgili kısımları şu şekildedir:  
“Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar,… konusunda karar verecek… bir  
mahkeme tarafından davasının…hakkaniyete uygun… olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir.”  
AİHM, başvuranların AİHS’nin 6 § 1 maddesi uyarınca yaptığı şikayetlerin temelinde, yerel  
makamların, adı geçen ölümlere ve mala zarar verilmesine ilişkin etkin bir cezai soruşturma  
açmamasının yattığına dikkat çekmektedir. Dolayısıyla, AİHM’nin kanısınca, başvuranların 6.  
maddenin ihlaline yönelik şikayetlerini, AİHS’nin 13. maddesi uyarınca Sözleşmeci  
Devletlerin altında bulunduğu AİHS ihlallerine ilişkin etkili bir hukuk yolu sağlama  
yükümlülüğü ile bağlantılı olarak incelemek daha uygun olacaktır (diğerlerinin yanı sıra bkz.  
yukarıda anılan Kaya, s. 329, § 105 ve Aksoy/Türkiye, 18 Aralık 1996 tarihli karar, Raporlar  
1996-VI, s. 2286, § 93).  
Bu nedenle AİHM, AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edilip edilmediğine karar vermeyi  
gerekli görmemektedir.  
VII. AİHS’NİN 13. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI  
Başvuranlar, AİHS uyarınca bulundukları şikayetlere yönelik etkili bir hukuk yolu olmadığını  
iddia etmişlerdir. Yerel makamlar, şikayetlerini ciddi bir incelemeye tabi tutmadığı için,  
mahkemeye başvurma hakkından yararlanamadıklarını öne sürmüşlerdir.  
Hükümet, yerel soruşturmalarda bir kusur olmadığını savunmuştur.  
AİHM içtihatları, yerel iç hukuk tarafından bir şekilde korunması gereken AİHS hak ve  
özgürlüklerinin esasının uygulanabilmesini sağlayacak ulusal seviyede bir hukuk yolunun  
mevcudiyetinin AİHS’nin 13. maddesi ile güvence altına alındığını belirtir. Dolayısıyla 13.  
maddenin etkisi AİHS uyarınca getirilen “savunulabilir iddia” esası ile ilgilenecek ve uygun  
tazmin sunacak bir iç hukuk yolu oluşturulmasını gerektirmektir; ancak Sözleşmeci  
Devletlerin, bu hüküm uyarınca AİHS yükümlülüklerini nasıl yerine getireceklerine ilişkin bir  
miktar takdir hakkı bulunmaktadır. 13. maddenin getirdiği yükümlülüğün kapsamı,  
başvuranın AİHS uyarınca yaptığı şikayetin doğasına bağlı olarak değişebilir. Yine de 13.  
maddenin öngördüğü hukuk yolu kanunen olduğu kadar pratikte de “etkili” olmalı, özellikle  
de kullanımı ilgili Devletin yetkili makamlarının hareketleri ya da ihmalleri yüzünde adil  
olmayan bir şekilde engellenmemelidir (bkz. yukarıda anılan Aksoy, s. 228, § 95;  
Aydın/Türkiye, 25 Ekim 1997 tarihli karar, Raporlar 1997-VI, ss. 1895-96, § 103; yukarıda  
anılan Kaya, ss. 329-30, § 106, Dulaş/Türkiye, sayı 25801/94, § 65, 30 Ocak 2001; ve  
Yöyler/Türkiye, sayı 26973/95, § 87, 24 Temmuz 2003).  
Hayatın korunması hakkının taşıdığı önem göz önüne alındığında, 13. madde, gerektiğinde  
tazminat ödenmesinin yanı sıra, yaşama hakkının ihlalinden sorumlu kişilerin saptanıp  
cezalandırılmasına yol açabilecek ve şikayetçinin soruşturma sürecine etkin bir şekilde  
erişebilmesini sağlayan yolları da kapsayan kapsamlı ve etkili bir soruşturmayı de gerekli  
kılmaktadır (bkz. yukarıda anılan Kaya, ss. 330-31, § 107).  
AİHM, başvuranların, yerel soruşturmalarının etkisizliğinin iki farklı yönü nedeniyle şikayetçi  
olduklarına dikkat çeker: birincisi akrabalarının öldürülmesine, ikicisi de mallarının yakıldığı  
iddialarına yöneliktir. Dolayısıyla 13. maddeyle ilişkili şikayetleri iki kısımda incelemek  
uygun olacaktır.  
A. Kamil Menteşe, Yusuf Bozkuş, Reşit Demirhan ve Abdulvahap Maço’nun  
öldürülmelerine ilişkin  
Birinci, ikinci, dördüncü ve altıncı başvuranlar şikayetleriyle ilişkili olarak etkili bir hukuk  
yollarının olmadığından şikayetçi olmuştur. Bu bağlamda, uygun bir soruşturmanın  
yapılmaması nedeniyle akrabalarının öldürülmesine dair şikayetlerini etkili bir hukuk yoluna  
götürme hakkından mahrum edildiklerini öne sürmüşlerdir.  
Hükümet, yetkili makamlar tarafından yürütülen soruşturmalarda bir kusur bulunmadığını  
iddia etmiştir.  
Sözkonusu davada sunulan kanıtlar ışığında AİHM, Devlet temsilcilerinin, başvuranın  
kardeşinin öldürülmesinde rol oynadıklarının, ya da başka bir şekilde bundan sorumlu  
olduklarının şüpheye yer bırakmayacak şekilde kanıtlandığına karar vermemiştir (bkz.  
yukarıdaki 47-49. paragraflar). Ancak bu durum, daha önceki davalarda da olduğu gibi, 2.  
maddeye ilişkin şikayetin, 13. madde açısından “savunulabilir” bir iddia teşkil etmesini  
engellememektedir (bkz. Boyle ve Rice/İngiltere, 27 Nisan 1988 tarihli karar, Seri A sayı 131,  
s. 23, § 52; yukarıda anılan Kaya, ss. 330-31, § 107; ve yukarıda anılan Yaşar, s. 2442, § 113).  
Bu bağlamda, AİHM’ye göre; birinci, ikinci, dördüncü ve altıncı başvuranların akrabalarının  
kanunsuz bir adam öldürmenin kurbanı oldukları ve dolayısıyla bu başvuranların AİHS’nin 2.  
maddesinin ihlal edildiğine yönelik “savunulabilir bir iddiada” bulunabilecekleri tartışma  
konusu değildir.  
Dolayısıyla yetkili makamların, başvuranların akrabalarının hangi şartlar altında  
öldürüldüğüne yönelik etkili bir soruşturma yürütme yükümlülüğü bulunmaktaydı. Ancak 13.  
maddenin 2. madde ile getirilen soruşturma yapma yükümlülüğünden daha geniş kapsamlı  
şartlarını (bkz. yukarıda anılan Kaya, ss. 330-31, § 107) karşılayabilecek bir soruşturma  
yapılmamıştır (bkz. yukarıdaki 53-58. paragraflar). Bu nedenle, AİHM birinci, ikinci,  
dördüncü ve altıncı başvuranların akrabalarının ölümüne ilişkin etkili bir hukuk yolundan,  
dolayısıyla da tazminat talebi gibi diğer hukuk yollarından mahrum bırakıldıklarına karar  
vermiştir.  
B. Başvuranların mülklerinin yok edilmesine ilişkin  
AİHM, sözkonusu davada sunulan kanıtlara dayanarak, başvuranların evlerinin ve mülklerinin  
iddia edildiği gibi güvenlik kuvvetleri tarafından yok edildiğinin, şüpheye yer bırakmayacak  
şekilde kanıtlanamadığına karar verdiğini hatırlatır (bkz. yukarıdaki 68-73. paragraflar).  
AİHM içtihatlarına göre, 13. madde yalnızca bir kişinin bir AİHS hakkının ihlali nedeniyle  
mağdur olduğuna dair “savunulabilir bir iddiası” olması halinde geçerlidir (bkz. yukarıda  
anılan Boyle ve Rice, § 52; ve Matyar/Türkiye, sayı 23423/94, § 154, 21 Şubat 2002).  
Başvuranların olgusal iddialarının kanıtlanamadığı göz önüne alındığında, AİHS’nin 13.  
maddesi bu davada uygulanamaz ve bir ihlal kararı verilemez.  
VIII. AİHS’NİN 2, 3, 6, 8 VE 13. MADDELERİ VE 1 No.’LU PROTOKOLÜN 1.  
MADDESİ İLE BİRLİKTE DEĞERLENDİRİLDİĞİNDE AİHS’NİN 14. MADDESİNİN  
İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI  
Başvuranlar, Kürt kökenli olduklarından ayrımcılığa maruz kaldıklarını ve bu durumun  
AİHS’nin 2, 3, 6, 8 ve 13. maddeleri ve 1 No.’lu Protokolün 1. maddesi ile birlikte  
değerlendirildiğinde AİHS’nin 14. maddesini ihlal ettiğini öne sürmüştür. 14. madde şöyledir:  
“Bu Sözleşmede tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya  
diğer kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensupluk, servet, doğum veya herhangi  
başka bir durum bakımından hiçbir ayırımcılık yapılmadan sağlanır.”  
AİHM, kendisine sunulan kanıtlar ışığında başvuranların iddiasını incelemiş ancak asılsız  
olduğuna karar vermiştir. Dolayısıyla AİHS’nin 14. maddesi ihlal edilmemiştir.  
IX. AİHS’NİN 18. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI  
Başvuranlar, şikayetçi oldukları müdahale veya kısıtlamaların AİHS’ye uymayan nedenlerle  
uygulandığını iddia etmiştir. AİHS’nin aşağıda yer alan 18. maddesine atıfta bulunmuşlardır:  
“Bu Sözleşmenin hükümleri gereğince, sözü edilen hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamalar ancak  
öngörülen amaçlar için uygulanabilir.”  
AİHM, bu iddiayı da kendisine sunulan kanıtların ışığında incelemiş ve asılsız bulmuştur.  
Dolayısıyla bu hükmün ihlal edilmediğine karar verilmiştir.  
X. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI  
AİHS’nin 41. maddesi şöyledir:  
“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci  
Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete  
uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
A. Maddi Tazminat  
Maddi tazminat başlığı altında birinci, dördüncü ve altıncı başvuranlar ölen akrabalarının  
çocuklarının okul masrafları için tazminat talep etmiştir. Bu bağlamda, Kamil Menteşe’nin  
dört, Mustafa Demirhan’ın beş ve Süleyman Maço’nun bir çocuğu olduğunu belirtmişlerdir.  
Dolayısıyla ilk başvuran 6.316 Euro (EUR) karşılık gelen 12.000.000.000 Türk Lirası (TRL),  
dördüncü başvuran 30.000.000.000 TRL (15.822 EUR karşılığı) ve altıncı başvuran  
6.000.000.000 TRL (3.164 EUR karşılığı) tazminat talep etmiştir.  
Hükümet başvuranların iddialarını reddetmiştir.  
AİHM, AİHS’yi ihlal ettiğine karar verilen konu –etkili bir soruşturmanın yokluğu– ile bu  
başvuranlar tarafından talep edilen maddi tazminat arasında bir sebep-sonuç ilişkisi  
görememiştir. İçtihatlarında yer alan ilkeler uyarınca bu başlık altındaki talepleri tamamen  
reddeder. (bkz. Buldan/Türkiye, sayı 28298/95, 113, 20 Nisan 2004; ve Önen/Türkiye, sayı  
22876/93, § 115, 14 Mayıs 2002).  
B. Manevi tazminat  
Birinci, ikinci, dördüncü ve altıncı başvuranların her biri, akrabalarının ölümü sebebiyle  
çektikleri psikolojik sıkıntı nedeniyle toplam 60.000 EUR manevi tazminat talep etmiştir.  
Hükümet, bu talebin aşırı olduğunu öne sürmüştür.  
AİHS’nin 2. ve 13. maddelerinin ihlal edildiği kararıyla ilişkili olarak AİHM yetkili  
makamların Kamil Menteşe, Yusuf Bozkuş, Reşit Demirhan ve Abdulvahap Maço’nun  
ölümlerini etkili bir şekilde soruşturamamasının birinci, ikinci, dördüncü ve altıncı  
başvuranlar için önemli bir sıkıntı ve üzüntü kaynağı oluşturduğuna dikkat çekmektedir. Bu  
nedenle AİHM, tarafsız bir değerlendirme neticesinde, manevi tazminat olarak birinci, ikinci,  
dördüncü ve altıncı başvuranların her birine, her türlü vergiden muaf olmak üzere 15.000’er  
EUR manevi tazminat ödenmesine ve bu meblağın ödeme günündeki kur üzerinden Türk  
Lirasına çevrilerek sözkonusu başvuranların Türkiye’deki banka hesaplarına yatırılmasına  
karar vermiştir.  
C. Mahkeme masrafları  
100. Başvuranlar davalarını AİHS kurumları huzuruna getirebilmek için yaptıkları masraflar  
için 18.019,81 EUR’a eşdeğer, toplam 12.604 İngiliz Sterlini talep etmiştir.  
101. Hükümet bu meblağın aşırı ve temelsiz olduğunu öne sürmüştür.  
102. Tarafsız bir değerlendirme neticesinde ve sunulan iddiaların ayrıntılarını da göz önüne  
alarak, mahkeme masraflarına ilişkin olarak AİHM, birinci, ikinci, dördüncü ve altıncı  
başvuranların tamamına her türlü katma değer vergisinden muaf olmak üzere toplam 10.000  
EUR tazminat ödenmesine; bu meblağın adil tazmin taleplerinde belirtildiği şekilde İngiliz  
Sterlinine çevrilerek başvuranların temsilcilerinin İngiltere’deki banka hesabına yatırılmasına  
karar vermiştir.  
D. Gecikme faizi  
103. Mahkeme, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç  
puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın benimsenmesine karar vermiştir.  
YUKARIDAKİ GEREKÇELERE DAYANARAK MAHKEME OYBİRLİĞİYLE,  
1. Hükümet’in ön itirazının reddine;  
2. Birinci, ikinci, dördüncü ve altıncı başvuranların, akrabalarının ilgili Devletin  
temsilcilerinin sorumluluğu altında öldürüldüğü iddialarına ilişkin olarak, AİHS’nin 2.  
maddesinin ihlal edilmediğine;  
3. İlgili Devletin yetkili makamlarının birinci, ikinci, dördüncü ve altıncı başvuranın  
akrabalarının öldüğü şartlara ilişkin yeterli ve etkili bir soruşturma yürütememesi nedeniyle  
AİHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğine;  
4. Birinci, ikinci, dördüncü ve altıncı başvuranların akrabalarının ölümüne ilişkin olarak,  
AİHS’nin 3 ve 8. maddelerinin ihlal edilmediğine;  
5. AİHS’nin 5 § 1 maddesinin ihlal edilmediğine;  
6. Başvuranların AİHS’nin 6 § 1 maddesi uyarınca yaptığı şikayetlerin incelenmesine gerek  
bulunmadığına;  
7. Başvuranların mülklerinin yok edildiği iddialarına ilişkin olarak, AİHS’nin 3 ve 8.  
maddeleri ile 1 No.’lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edilmediğine;  
8. Birinci, ikinci, dördüncü ve altıncı başvuranların akrabalarının ölümüne dair şikayetlerine  
ilişkin olarak, AİHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;  
9. Başvuranların mülklerinin yok edildiğine dair şikayetlerine ilişkin olarak, AİHS’nin 13.  
maddesinin ihlal edilmediğine;  
AİHS’nin 14. maddesinin ihlal edilmediğine;  
11.AİHS’nin 18. maddesinin ihlal edilmediğine;  
a) Sorumlu Devletin, Sözleşme’nin 44 § 2 maddesi uyarınca kararın kesinleştiği tarihten  
itibaren üç ay içerisinde,  
i) birinci, ikinci, dördüncü ve altıncı başvuranların her birine, Türkiye’deki banka  
hesaplarına ödeme günündeki kur üzerinden ulusal para birimine dönüştürülerek  
yatırmak üzere miktara yansıtılabilecek vergilerle birlikte 15.000’er EUR (onbeşbin  
Euro) manevi tazminat;  
ii) birinci, ikinci, dördüncü ve altıncı başvuranlara, adil tazmin taleplerinde belirtildiği  
şekilde başvuranların temsilcilerinin İngiltere’deki banka hesaplarına ödeme  
günündeki kur üzerinden İngiliz Sterlinine dönüştürülerek yatırmak üzere mahkeme  
masrafları için toplam 10.000 Euro (onbin Euro) ödemesine,  
b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aşılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için  
Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek  
oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;  
4. Başvuranın diğer adil tazmin taleplerinin reddine  
KARAR VERMİŞTİR.  
Karar İngilizce çıkmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 § 2 ve 3. bentleri uyarınca 18 Ocak  
2005 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.  
S. DOLLÉ  
J. –P. COSTA  
Bölüm Sekreteri  
Başkan