CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

M.Ö. - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 26136/95)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRASBOURG

19 Mayıs 2005

İşbu karar Sözleşmenin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (26136/95) başvuru no’lu davanın nedeni M.Ö.

ve M.R.Ö.’nün (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Komisyonuna 22 Ekim 1994 tarihinde

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (AİHS) Temel İnsan Haklarını güvence altına alan eski

25. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuranların kimliklerinin açıklanmaması

talebi Daire Başkanı tarafından kabul edilmiştir.

14 Ocak 1998 tarihinde Komisyon, ikinci başvuranın başvurusunu kabul edilemez bulmuş ve

M.Ö.’nün başvurusunu kısmi olarak kabul edilebilir bulmuştur.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

OLAYLAR

Başvuran 1933 doğumlu memur emeklisi olup Bartın’da ikamet etmektedir.

Olayların meydana geldiği dönemde başvuran bir tarım arazisine diğerleri ile birlikte N.C. ile

müşterek hissedar olduğunu ileri sürmekteydi.

10 Mayıs 1966 tarihinde N.C. Bartın Asliye Hukuk Mahkemesine giderek sözkonusu araziyi

fiilen ekip biçen üçüncül şahıslar (Genç ailesinden dört kişi) hakkında “men-i müdahale”

başvurusunda bulunmuştur.

9 Eylül 1970 tarihli kararı ile Asliye Hukuk Mahkemesi N.C.’yi haklı bulmuş ve mezkur

kişilerin araziyi boşaltmalarını kararlaştırmıştır.

Yargıtay 27 Nisan 1971 tarihli kararı ile adı geçen arazinin mülkiyetinin N.C.’ye ait olduğunu

gösteren yeterli delil bulunmadığı gerekçesiyle hükmü bozmuştur.

2 Eylül 1975 tarihinde davanın sevk edildiği Bartın Kadastro Mahkemesi N.C.’nin talebini

reddetmiştir.

15 Temmuz 1977 tarihli temyiz başvurusunun ardından Yargıtay, özellikle derinlemesine

bilirkişi teknik incelemesinin bulunmadığı ve tetkikin tamamlanmadığı gerekçesiyle 2 Eylül

1975 tarihli kararı bozmuştur.

Başvuran, 26 Temmuz 1989’da Bartın Kadastro Mahkemesi’ndeki süreçte sözkonusu arazi

üzerinde miras hakkının bulunduğunu ve N.C. ile müşterek hissedar olduğunu ileri sürmüştür.

3 Temmuz 1991 tarihinde Mahkeme bahsekonu alanlarda devir işlemlerini gerçekleştirmiş ve

bilirkişi raporu hazırlatmıştır. Başvuran bu rapora itirazda bulunmuştur.

16 Kasım 1994’te Bartın Kadastro Mahkemesi N.C.’nin itirazını reddetmiş ve arazinin karşı

taraf adına (Genç ailesinin dört üyesine) tapu sicil kaydına geçirilmesine hükmetmiştir.

Bu duruşma yüz celse sürmüştür.

Yargıtay 28 Şubat 1996 tarihli kararı ile 16 Kasım 1994 tarihli kararı onamıştır.

28 Şubat 1996 tarihli kararın tashihi için N.C. tarafından yapılan istisnai başvuru yolu

Yargıtay tarafından 5 Temmuz 1996 tarihinde reddedilmiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AİHS’NİN 6 § 1 MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE İLİŞKİN

Başvuran yargılama sürecinin uzunluğu ile AİHS’nin 6 § 1 maddesinde öngörülen «makul

süre» ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

A. Kabul edilebilirliğe ilişkin

AİHM, yapılan şikayetin AİHS’nin 35 § 3 maddesi uyarınca temelden yoksun bulunmadığı

tespitinde bulunmakta ve başvurunun kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçenin

olmadığına kanaat getirmektedir.

B. Esasa ilişkin

1. Dikkate alınacak dönem

Hükümet 26 Temmuz 1989 tarihinden önceki dönemin dikkate alınamayacağını, sadece bu

tarihte başvuranın müdahil taraf olarak bu sürece katıldığını savunmaktadır.

Başvuran AİHM’ye sözkonusu sürecin bütünü için yaklaşık otuz yıllık bir süreyi dikkate

alması önerisinde bulunmaktadır.

AİHM, bu yöndeki yerleşik içtihadını hatırlatmakta ve sivil süreçlerdeki üçüncül şahısların

müdahalelerine ilişkin şu ayrımı yapmaktadır: başvuran ulusal yargılama sürecine kendi adına

taraf olduğunda dikkate alınması gereken dönem bu tarihten itibaren başlamaktadır, başvuran

bu davaya mirasçı olarak katıldığı vakit bütün yargı süreci boyunca şikayette bulunabilir

(Bkz. Pandolfelli ve Palumbo-İtalya kararı, 27 Şubat 1992, seri: A no: 231-B, s. 16, § 2, X-

Fransa 31 Mart 1992, seri A no: 234-C, s. 89, § 26, Also Tripodi-İtalya, no:45078/98, 12

Ekim 2000 ve Antonio Ruocco-İtalya no: 34881/97, Komisyonun 27 Ekim 1998 tarihli

kararı).

AİHM, başvuranın 26 Temmuz 1989 tarihindeki ulusal süreçte halef sıfatıyla bulunmuş fakat

kendi adına de cujus mirasçı olarak yer almamıştır.

Bu durumda dikkate alınacak dönem 26 Temmuz 1989 tarihinde başlamakta ve 28 Şubat 1996

tarihli Yargıtay kararı ile son bulmaktadır ve her iki yargı süreci için yaklaşık olarak altı yıl

yedi aydır.

AİHM yine de bu sürecin yirmi üç yıl olduğu eleştirisini dikkate alacaktır.

2. Sürecin makullüğü hakkında

AİHM bir yargılama sürecinin uzunluğunun makul yapıda olmasının davanın ardından

meydana gelen olaylarla, mahkemenin bu yöndeki içtihadı ile değerlendirildiğini, özellikle

davanın karmaşık yapısının, başvuranların ve yetkili mercilerin tutumlarının dikkate alındığını

hatırlatmaktadır (Bkz. diğer birçokları arasında, Frydlender-Fransa kararı no: 30979/96, 43,

AİHM 2000-VII).

AİHM tarafların davanın karmaşıklığı hakkında görüş beyan etmediklerini not etmektedir.

Hükümet başvuranın özellikle himayesinde bulunan delilleri sunmayarak, bilirkişi incelemesi

için tanıklar bulmayarak sürecin uzamasına katkıda bulunduğunu savunmaktadır.

Başvuran sürenin uzamasına neden olmadığını ve mahkemelerin dava için yeterli ihtimamı

göstermediklerini ileri sürmektedir.

AİHM, ne davanın karmaşıklığının ne de başvuranın tutumunun yargı sürecinin uzunluğunu

açıklamaya yettiği tespitinde bulunmaktadır. Mahkeme özellikle başvuranın müdahil olarak

katıldığı tarihte sürecin iki temyize konu teşkil ettiğini ve Yargıtay’ın davayı geniş ölçüde

inceleme ve özellikle 15 Şubat 1977 tarihinden itibaren yargılama imkanını bulduğunu

gözlemlemektedir.

AİHM, benzer sorunları ortaya koyan birçok başvurunun AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlali ile

sonuçlandığını dile getirmiştir (Bkz. sözü edilen Frydlender kararı).

AİHM, sözleşmeci Devletlere düşen yükümlülüğün yargı sistemlerinin işlerliğini sağlayarak

yargının her bir bireyin yapmış olduğu başvuruda medeni haklar ve sorumluluklar dahilinde

makul bir süre zarfında nihai sonuca ulaşmalarını sağlayabilmek olduğunu bir kez daha

vurgulamaktadır (Bkz. sözü edilen Frydlender kararı).

Mahkemeye sunulan delillerin bütününün incelenmesi neticesinde AİHM, Hükümetin mevcut

davanın seyrini farklı sonuçlandıracak ne bir delili ne bir tespiti sunduğuna itibar etmektedir.

Mahkemenin bu yöndeki yerleşik içtihadı ışığında, AİHM sözkonusu yargı sürecinin

uzunluğunun aşırı olduğuna ve «makul süre» zorunluluğuna yanıt vermediğine kanaat

getirmiştir.

Bu nedenle 6 § 1 maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

A. Maddi ve manevi tazminat

Başvuran maruz kaldığı maddi ve manevi zarar için 7.500.000.000 TL talep etmektedir.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

AİHM, başvuranın manevi zarara uğradığının kesin olduğunu belirterek bu noktada

hakkaniyete uygun olarak başvurana 5.000 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.

B. Masraf ve harcamalar

Başvuran masraf ve harcamalar için herhangi bir talepte bulunmamıştır.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kalan kısmının kabul edilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden

Y.T.L.’ye çevrilmek suretiyle Savunmacı Hükümetin başvurana manevi tazminat olarak 5.000

(beş bin) Euro’yu ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin

uygulanmasına;

4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddelerine

uygun olarak 19 Mayıs 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.