CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

MÜCAHĐT VE RIDVAN KARATAꢀ -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no:39825/98)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

14 Haziran 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve ( 39825/98) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaꢀlarından Mücahit Karataꢀ ve Rıdvan Karataꢀ’ın ( baꢀvuranlar) 28 Ekim 1997

tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na ( “ Komisyon”) Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi’nin (“ Sözleꢀme”) Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri koruma altına alan eski

25. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Adli yardımdan yararlanan baꢀvuranlar Diyarbakır Barosu avukatlarından T.Elçi

tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

DAVA KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar Mücahit Karataꢀ ve kardeꢀi Rıdvan Karataꢀ sırasıyla 1978 ve 1974

doğumlulardır. Olayların meydana geldiği dönemde Antalya’da ikamet etmekteydiler.

Yasadıꢀı PKK örgütü mensubu olmakla suçlanan Mücahit, kardeꢀi Rıdvan’ın

kahvehanesinde bulunduğu sırada, sahte evraklar bulundurmaktan dolayı yakalanmıꢀtır.

Baꢀvuranlar 27 Nisan 1997 yılında saat 10.00’a doğru yakalandıklarını belirtmiꢀlerdir. Oysa

bu olay baꢀvuranların avukatlarına göre 29 veya 30 Nisan günü, resmi belgelere göre ise 30

Nisan saat 14.00 sıralarında gerçekleꢀmiꢀtir.

Yakalanma Tutanağından, baꢀvuranların jandarma görevlileri tarafından etkisiz hale

getirilmeden önce kaçmaya teꢀebbüs ettikleri sırada kahvehanede bulunan masa ve

sandalyelere ꢀiddetli bir ꢀeklide çarparak yere düꢀtükleri sonucu çıkarılmaktadır.

30 Nisan 1997 tarihinde Antalya Cumhuriyet Baꢀsavcılığı baꢀvuranların gözaltında

tutulma sürelerini 4 Mayıs 1997 gününe kadar uzatmıꢀtır.

Aynı gün Antalya Adli Tıp Kurumunda baꢀvuranların muayenesi yapılmıꢀtır.

Rıdvan Karataꢀ’ın raporuna göre sağ eli sırtında ekimoz ve ꢀiꢀlik, göğsü sağ yanı üst

kısmında ekimoz, sağ kolu dıꢀ yüz alt kısmında sıyrık, her iki taraf tibial bölgelerde ekimoz

ve sıyrıklar, baꢀında ve sırt kısımlarında hassasiyet tespit edildiği ve Adli tıp doktoruna göre

iki gün süreyle mutad iꢀtigaline mani teꢀkil eder nitelikte olduğunu bildirmektedir.

Mücahit Karataꢀ’ın muayenesinde aynı adli tıp doktoru, baꢀvuranın göğüs ön yüzü

orta kısım altta yaygın ekimoz ve sıyrıklar, sağ kürek kemiği üzerinde ekimoz, sağ kolu

dıꢀında ve omuzlarında sıyrıklar, tibial bölgelerde sıyrıklar ve solda hafif ꢀiꢀlik, sol eli 1.

parmak sırtında sıyrıklar tespit etmiꢀtir. Doktor, baꢀvuranın iddialarına rağmen penisinden

elektrik verilmesine iliꢀkin bulguya rastlamamıꢀtır fakat yine de hastanın ürolojik

muayenesinin yapılmasını ön görmüꢀtür.

Ertesi gün Antalya Devlet Hastanesinde Mücahit Karataꢀ’a yapılan ürolojik

muayenede ꢀahsın normal olduğunu anlaꢀılmıꢀ ve belirtilen lezyonların iki gün süreyle mutad

iꢀtigaline mani teꢀkil eder nitelikte olduğu bildirilmiꢀtir.

2 Mayıs 1997 tarihinde, jandarmalar tarafından baꢀvuranların kolluk ifadeleri

alınmıꢀtır. Rıdavan, kardeꢀinin 1993 yılında evden ayrılıp, PKK’ya “gerilla” olarak katıldığını

ailesinden öğrendiğini ifade etmiꢀtir. Kardeꢀinin bu beyanı Mücahit tarafından inkar

edilmemiꢀtir. Rıdvan ayrıca kardeꢀinin 1994 yılının ꢁubat ayında, kendi rızasıyla PKK’dan

ayrıldığını da sözlerine eklemiꢀtir. Rıdvan son olarak kardeꢀinin geçmiꢀinde yaꢀadıklarından

dolayı tutuklanmaktan çekindiği için sahte kimlik kartı kullanmayı tercih ettiğini söylemiꢀtir.

4 Mayıs 1997 tarihinde, saat 11.15’te, yani gözaltında bulundukları sırada, Sema

Yazar Sağlık Ocağında baꢀvuranlar doktor G. Otuzaltı tarafından muayene edilmiꢀlerdir.

Muayene sonucu hazırlanan raporlarda “ hiçbir darp ve cebir izi Ø” ibaresi yer almakta, bu

sembol ile darp ve cebir izine rastlanılmadığı ifade edilmektedir.

Muayenelerinin ardından baꢀvuranlar, Antalya Cumhuriyet Baꢀsavcılığına sevk

edildiler; baꢀvuranlar,“ baskı altında” imzaladıkları gerekçesiyle jandarma tarafından alınan

ifadelerini kabul etmemiꢀler fakat Mücahit sahte belgelere iliꢀkin bir açıklamada

bulunamamıꢀtır.

Ardından iki kardeꢀ Antalya Asliye Ceza Mahkemesi önüne çıkarılmıꢀtır. Đki kardeꢀ

yalnızca haklarındaki suçlamaları reddetmiꢀlerdir. Hakim, Rıdvan’ın serbest bırakılmasına,

iꢀlediği suçun Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin görev alanına girdiğinden Mücahit’in tutuklu

yargılanmasına karar vermiꢀtir.

6 Mayıs 1997 tarihinde, soruꢀturma dosyası,3 Haziran günü, Mücahit’i PKK mensubu

olmakla ve Rıdvan’ı da kardeꢀine yardım etmekle suçlayan Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığına gönderilmiꢀtir.

Gerçekleꢀtirilen dört duruꢀmada, baꢀvuranlar Hakimler karꢀısında ifadelerinin “ baskı

altında” alındığını yinelemekle yetinmiꢀleridir.

23 Ekim 1997 tarihli karar ile Devlet Güvenlik Mahkemesi, delil yetersizliğinden

Rıdvan’ın beraatına ve 3853 sayılı Piꢀmanlık Yasasına bağlı olarak Mücahit’in PKK’yı kendi

isteğiyle terk etmesini dikkate alarak tahliyesine karar vermiꢀtir.

Temyiz baꢀvurusuna gidilmediğinden karar nihai hale gelmiꢀtir.

HUKUK AÇISINDAN

I. DAVA KONUSU

Baꢀvuranlar, gözaltında kötü muameleye maruz kaldıklarını, yetkili hakimler

karꢀısında yapmıꢀ oldukları ꢀikayetlere karꢀın bu yönde hiçbir etkili soruꢀturma açılmadığını

ileri sürmektedir. Baꢀvuranlar AĐHS’nin 13. maddesi ile birleꢀip AĐHS’nin 3. maddesinin

ihlal edildiğini iddia etmektedirler.

Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

II. TARAFLARIN ARGÜMANLARI

A. Baꢁvuranlar

Baꢀvuranlar, sorgulamalarının iꢀkence altında yapıldığını ifade etmektedirler. Rıdvan

üzerindeki elbiselerinin çıkarıldığını, dayak yediğini ve bir saat boyunca ayak parmaklarına

ve el parmaklarına bağlanan kablolarla kendilerine elektrik verildiğini iddia etmektedirler.

Mücahit ise maruz kaldıkları diğer iꢀkencelere iliꢀkin olarak ꢀunları ileri sürmektedir:

jandarmalar tarafından testislerinin sıkılmıꢀ, genital organlarına elektrik verilmiꢀ,

baꢀvuranların baꢀına poꢀet geçirilip boğazları sıkılmıꢀ ve baꢀvuranlara soğuk su dökülerek

nefes almakta güçlük çektikleri dar bir dolaba koyulmuꢀtur.

Baꢀvuranların avukatı müvekkillerinin Filistin usulü olarak adlandırılan ꢀekilde

kollarından bağlandıklarını ve müvekkillerine falaka uygulandığı da eklemiꢀtir.

Bu bağlamda baꢀvuranlar, Türkiye’de söz konusu dönemde güç kullanarak gözaltına

alma ve iꢀkenceyle ifade alma gibi yöntemlerin, memurlar hakkında yürütülen soruꢀturmaya

iliꢀkin yasanın çoğunlukla memurlar hakkında cezai iꢀlem uygulamamasından dolayı Devlet

görevlilerine karꢀı yürütülen tüm adli giriꢀimleri boꢀa çıkaran idari bir uygulamadan

kaynaklandığı ileri sürmektedirler.

Mevcut davada, baꢀvuranların kendilerini sorgulayanlar tarafından gördükleri kötü

muameleye dair ayrıntılı sözlerini kayda geçirmeye iliꢀkin yargıçların reddi de bu husustaki

idari uygulamanın içinde yer almaktaydı.

Ayrıca, bir yandan bu izlerin bazılarının gözaltı süresi boyunca kaybolacak nitelikte

olmaları diğer yandan zaten yüzeysel hazırlanan bu raporların kamu hizmetinde olan

dolayısıyla Devlet görevlileri karꢀısında iꢀlerini iyi gerçekleꢀtirmek için çekimser bir tutum

içinde olan doktorların ürünü olmalarından dolayı, baꢀvuranlar, AĐHM’ye vücutlarında

hiçbir darp izine rastlanılmadığı sonucunu içeren raporları dikkate almama çağrısında

bulunmuꢀlardır.

B. Hükümet

Hükümet, baꢀvuranların gözaltına alınmadan önce ve sonra alınan sağlık raporlarını

göndermekte, baꢀvuranların vücutlarında tespit edilen morluk ve hafif sıyrıkların

baꢀvuranların kendilerinin neden olduğunu ifade etmektedir. Jandarmadan kaçmaya

çalıꢀırken, baꢀvuranlar kahvehanenin masa ve sandalyelerine sert bir ꢀekilde çarpmıꢀlar

ardından etkisiz hale getirilmeden önce yere düꢀmüꢀlerdir.

Hükümet, Mücahit Karakaꢀ’ın genital bölgelere elektrik verildiği iddialarına iliꢀkin olarak

ise Karakaꢀ’ın bir ürolog tarafından muayene edildiğine ve yapılan ürolojik muayenede bu

iddiayı destekleyen hiçbir belirtiye rastlanmadığına dikkat çekmektedir. Zaten Hükümet,

baꢀvuranların ꢀu anda ifade etmiꢀ oldukları ꢀikayetleri hiçbir zaman kendilerini dinleyen

hakimlerin hiçbiri önünde dile getirmediklerini de belirtmektedir.

III. AĐHM’NĐN TAKDĐRĐ

AĐHM, öncelikle baꢀvuranların yakalanma tarihlerine iliꢀkin uyuꢀmazlığı not

etmektedir. Zira baꢀvuranlara göre bu tarih 27 Nisan 1997, avukatlarına göre 29 veya 30

Nisan ve resmi belgelere göre ise bu tarih 30 Nisan 1997’dir. Sahip olunan veriler

incelendiğinde, AĐHM bu son tarihi kabul etmektedir çünkü baꢀvuranlar bu sorunu hiçbir

zaman ulusal yetkililer önünde ortaya koymamıꢀlardır. Baꢀvuranlar ne konuya iliꢀkin 30

Nisan 1997 tarihi ile düzenlenen tutanakların içeriğine ne tutanakta, baꢀvuranların kaçma

teꢀebbüslerine iliꢀkin yer alan ifadeye ve ne de düꢀmelerinin ardından yakalanabildikleri

kahvehanede masaların ve sandalyelerin arasında kaçma-kovalamaya dönüꢀmüꢀ gibi görünen

ifadeye itiraz etmiꢀlerdir.

Yakalanmalarının ardından düzenlenen adli tıp raporlarına göre, baꢀvuranların

vücutlarında belirlenen izler çok sayıda ve farklı bölgelerde bulunan morluklar, sıyrıklar ve

ꢀiꢀlikler olarak özetlenebilir. Mücahit Karataꢀ’ın adli doktora ilettiği penisine elektrik

verilmesine iliꢀkin ꢀikayeti doğru olsa da baꢀvuranı ertesi gün muayene eden Antalya Devlet

Hastanesinde görevli ürolog gibi adli doktor da bu iddiayı doğrulamamıꢀtır.

4 Mayıs 1997 tarihinde alınan yani gözaltının sonucunda alınan sağlık raporlarından

darp ve yara izine rastlanmadığı sonucuna ulaꢀılmaktadır.

Mevcut davada baꢀvuranlar, tutuklu bulundukları sıradaki koꢀullardan değil gözaltında

görmüꢀ oldukları iꢀkenceden ꢀikayetçi olmaktadırlar. Bunundan dolayı AĐHM, bu kısma bağlı

olan daha önce gerçekleꢀmiꢀ olayları incelemeye kendini yükümlü görmemektedir. Bununla

birlikte, yukarıda bahsedilen raporlarda baꢀvuranların iç hukuk alanında hiçbir zaman

gündeme getirmedikleri yaraların tutuklu bulundukları esnada ya da en azından gözaltı

sırasında gördükleri söz konusu kötü muameleler ile birleꢀtirildiğinde baꢀka nedenlerden

meydana geldiğini de ifade etmek zordur.

Kesin kanıya ulaꢀtıran delillerin olmamasından dolayı, baꢀvuranlar bu konuya iliꢀkin

argümanı, özellikle Türkiye’de iꢀkencenin idari bir uygulama olduğu ve adli tıp kurumunun,

Devlet görevlileri tarafından uygulanan ꢀiddetlerin belirlenmesinde çekingen olduklarına

iliꢀkin genel kanıdan çıkarmaktadırlar.

Zaten 3.madde uyarınca bir delil ancak bir dizi emare veya çürütülemez karineler

sonucunda ortaya çıkabilmelidir, benzer iddialar, mevcut davaya uygun hiçbir somut olaya

dayanmadıklarından dolayı bu hususun içinde yer almaz. ( Bkz;örneğin, Gürü Toprak-

Türkiye, 39452/98; Mehmet Faruk Kaplan-Türkiye, 24932/94)

AĐHM, gözaltında kötü muameleye maruz kaldığını iddia eden bir ꢀahsın delil elde

etmedeki güçlüklerini ve bu güçlüklerin özellikle yetkili kiꢀilerin, suç teꢀkil eden eylemler

karꢀısında etkili bir biçimde harekete geçmelerindeki eksiklikten kaynaklanabileceğini inkar

etmemektedir. ( sözü edilen, Gürü Toprak) Bununla birlikte, bu hususta bile baꢀvuranların

ꢀikayetleri dayanaktan yoksundur zira dosyada baꢀvuranların gözaltından sonraki

dönemlerinde hassas bir durumda bulunduklarını gösteren herhangi bir unsur yer

almamaktadır. ( 18 Aralık 1996 tarihli Aksoy-Türkiye kararı)

Ayrıca, 4 Mayıs 1997 tarihinde serbest bırakılan Rıdvan Karataꢀ, kendisine uygulanan

darpların ve elektrik ꢀokunun dört gün sonra ortaya çıkabilen izlere yol açtığını belirtirken,

AĐHM, Karataꢀ’ın kendi seçtiği bir doktor tarafından muayene olmasının nasıl engellenmiꢀ

olabileceğini anlamamaktadır. Bu düꢀünce, Avukat Elçi’nin baꢀvurusunun aslında dile

getirdiği falaka ve Filistin askısı gibi uygulamalar içinde a fortiori geçerlidir. ( Bkz; sözü

edilen Mehmet Faruk Kaplan ve Hasan Kılıç-Türkiye, baꢀvuru no: 35044/97)

Daha da önemlisi AĐHM, baꢀvuranların Antalya Cumhuriyet Baꢀsavcılığı önünde

niçin sadece ifadelerinin “ baskı altında” alındığını söylemekle yetindiklerini ve ardından

Antalya Asliye Ceza Mahkemesi önünde neden sesiz kaldıklarını da anlamamaktadır. Diyelim

ki sorgu tutanakları baꢀvuranların söylediklerinin içeriklerini tam olarak yansıtmamıꢀ olsaydı

ki dosya da bununla ilgili hiçbir ꢀey belirtilmemekte, baꢀvuranlar kendilerini o zaman ne

sözlü olarak ne de yazılı olarak özgürce ifade etmemiꢀ olurlardı.( Bkz, koꢀuları karꢀılaꢀtırmak

için, sözü edilen Mehmet Faruk Kaplan ve Gürü Toprak )

Bu koꢀullarda baꢀvuranlar, ꢀikayetlerini Türk yetkililerin bilgisine yeterince

sunmamaktadır. Bu durumda baꢀvuranlar, kendilerinin ve avukatlarının bu ꢀikayetlere iliꢀkin

daha sağlam deliller sunmadan, AĐHS’nin 13. maddesi uyarınca derinlemesine bir soruꢀturma

yürütülmesini yasal olarak bekleyemezler. ( sözü edilen; Gürü Toprak ve ꢁ.T-Türkiye kararı,

no: 28310/95)

Kısaca AĐHM, baꢀvuranların jandarma görevlileri tarafından kötü muamele yaptıkları

konusunda makul ꢀüphe uyandırabilecek veya ulusal adli makamların baꢀvuranların

iddialarına tepki gösterme ꢀeklinin tartıꢀma konusu yapılmasını sağlayabilecek unsurların

bulunmadığı sonucuna varmaktadır. ( Bkz; sözü edilen, Gürü Toprak ve Mehmet Faruk

Kaplan)

Dolayısıyla bu davada, AĐHS’nin 3.maddesi tek baꢀına veya 13. madde ile birleꢀerek

ihlal edilmemiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE

AĐHS’nin 3. ve 13. maddelerinin ihlal edilmediğine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3.

maddesine uygun olarak 14 Haziran 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.