CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

MÜDET KÖMÜRCÜ -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:2623/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

23 Eylül 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (2623/04) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı

Müdet Kömürcü’nün (baꢀvuran), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 15 Aralık 2003

tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları

Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından M.A. Kırdök ve M. Kırdök

tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

Baꢀvuran, 1972 doğumludur ve Kocaeli’nde ikamet etmektedir.

26 Kasım 1997 tarihinde, baꢀvuran yasadıꢀı örgüt olan MLSPB/DK mensubu olduğu ve

patlayıcı madde kullandığı gerekçeleriyle yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀtır.

2 Aralık 1997 tarihinde, baꢀvuran, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi nöbetçi hakimi

karꢀısına çıkarılmıꢀtır. Nöbetçi hakim baꢀvuranı dinlemiꢀ ve baꢀvuranın tutuklanmasına karar

vermiꢀtir. Hakim karꢀısında, baꢀvuran, kötü muamelenin ardından göz altı sırasında verdiğini

ileri sürdüğü ifadesinin içeriğine itiraz etmiꢀtir.

8 Aralık 1997 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranı ve diğer sekiz kiꢀiyi, yasadıꢀı örgüt

mensubu olmak ve patlayıcı madde kullanmakla suçlamıꢀtır. Savcı, Türk Ceza Kanunu’nun

168/2 ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Yasası’nın yasadıꢀı örgüt mensubu olmakla ilgili 5.

maddesi uyarınca baꢀvuranın mahkumiyetini talep etmiꢀtir. Savcı ayrıca baꢀvuran hakkında

patlayıcı madde kullanmaktan Türk Ceza Kanunu’nun 246/6 ve 246/8 maddelerinin de

uygulanmasını talep etmiꢀtir.

Baꢀvuran, diğer yedi sanıkla birlikte Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılanmıꢀtır.

25 ꢁubat 1998 tarihinden 12 Temmuz 2000 tarihine kadar, Devlet Güvenlik Mahkemesi, on

bir duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀ, duruꢀmalar sırasında sanıkların ve avukatlarının savunmalarını

dinlemiꢀtir. Sözkonusu dönem boyunca, Devlet Güvenlik Mahkemesi, atılı suçların niteliğine,

dosyanın kapsamına, kanıtların durumuna ve tutuklu kaldığı süreye dayanarak baꢀvuranın

serbest bırakılma taleplerini reddetmiꢀtir. Baꢀvuranın avukatı, müvekkilinin tutukluluk halinin

devamının, kötü muamele sonucunda hukuka aykırı bir biçimde elde edilen kanıtlara

dayandığını ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuranın avukatı, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 254.

maddesi ve AĐHM içtihadı uyarınca, bu ꢀekilde kanıt unsurlarının toplanamayacağını

savunmuꢀtur. Baꢀvuranın, avukatı ayrıca, sorumlu polis memurları hakkında ceza davası

açıldığını belirtmektedir. Baꢀvuran ve avukatı, 2 Kasım 1998 ve 29 Aralık 1999 tarihli

duruꢀmalara katılmamıꢀtır. 12 Mayıs 2000 tarihli duruꢀma sırasında, baꢀvuranın avukatı,

cezaevi giriꢀinde yapılan kontroller nedeniyle müvekkili ile görüꢀme imkanı bulamamasından

dolayı savunmasını hazırlayamadığını beyan etmiꢀtir.

26 Aralık 2001 tarihinde, Devlet Güvenlik Mahkemesi, yirmi birinci duruꢀmasını

gerçekleꢀtirmiꢀtir. Duruꢀma sırasında, baꢀvuran, savunma layihasını sunmuꢀ ve serbest

bırakılma talebini yinelemiꢀtir. Sözkonusu talep, atılı suçların niteliği, kanıtların durumu ve

tutukluluk süresi göz önüne alınarak reddedilmiꢀtir.

5 Nisan 2002 tarihinden 23 Nisan 2003 tarihine kadar Devlet Güvenlik Mahkemesi üç

duruꢀma gerçekleꢀtirmiꢀ ve her seferinde gözaltı sırasında baꢀvuran hakkında düzenlenen adli

tıp raporunun örneğinin mahkemeye tevdi edilmesini talep etmiꢀtir. Baꢀvuranın avukatı,

tutukluluk süresinin çok uzun olduğunu ve bu süreyi destekleyecek kanıt unsurlarının

bulunmadığını belirterek baꢀvuranın serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir. Mahkeme, atılı

suçların niteliğini, kanıtların durumunu, tutuklandığı tarihi ve tutuklu bulunduğu süreyi göz

önüne alarak, baꢀvuranın tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.

20 Haziran 2003 tarihinde, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, bir polis memurunu, sorgu

sırasında baꢀvurana kötü muamelede bulunduğu gerekçesiyle, bir yıl hapis cezasına mahkum

etmiꢀ ve üç ay süre ile memuriyetten mahrumiyetine karar vermiꢀtir.

2 Temmuz 2003 tarihinde, baꢀvuranın avukatı, sözkonusu mahkumiyet kararını Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nin bilgisine sunmuꢀ ve bu mahkumiyetin, baꢀvuran hakkında toplanan

kanıtların yasadıꢀı sorgu yöntemleri ile tedarik edildiğini ortaya koyduğunu ifade etmiꢀtir.

Avukat ayrıca, baꢀvuranın tutukluluk süresinin uzun olduğunu belirtmiꢀ ve bu bağlamda

AĐHS’ye ve AĐHM’nin içtihadına atıfta bulunmuꢀtur. Mahkeme, atılı suçların niteliğine ve

özelliğine, kanıtların durumuna ve tutukluluk süresine dayanarak sözkonusu talebi

reddetmiꢀtir.

3 Aralık 2003 tarihinde, baꢀvuranın avukatı, tutukluluk halinin makul süreyi aꢀması nedeniyle

müvekkilinin serbest bırakılmasını talep ettiği savunma layihasını sunmuꢀtur. Baꢀvuranın

avukatı, sözkonusu tutukluluğun masumiyet karinesi ilkesini ihlal ettiğini ve cezanın infazı

anlamına geldiğini ileri sürmüꢀtür.

Aynı gün Devlet Güvenlik Mahkemesi, sözkonusu talebi, atılı suçların niteliğine, mevcut

kanıtlara ve tutukluluk tarihine dayanarak reddetmiꢀtir.

Belirtilmeyen bir tarihte, baꢀvuranın avukatı, 4 No’lu Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne

baꢀvuruda bulunarak serbest bırakmaya iliꢀkin ret kararına ve tutukluluk halinin devamına

itiraz etmiꢀtir.

9 Aralık 2003 tarihinde, dosyayı inceleyen 4 No’lu Devlet Güvenlik Mahkemesi, uygulanan

cezanın sınırını ve tutukluluk süresini göz önüne alarak, sözkonusu talebi reddetmiꢀtir.

10 Mart 2004 tarihli duruꢀma sırasında, baꢀvuranın avukatı, baꢀvuranın tutukluluğunun

cezanın infazı halini aldığını belirterek, serbest bırakma talebini yinelemiꢀtir. Sözkonusu

duruꢀmanın sonunda, Devlet Güvenlik Mahkemesi, atılı suçların niteliğini ve özelliğini,

kanıtların durumunu ve tutuklama tarihini göz önüne alarak baꢀvuranın tutukluluk halinin

devamına karar vermiꢀtir.

23 Haziran 2004 tarihli duruꢀma sırasında, Devlet Güvenlik Mahkemesi, Devlet Güvenlik

Mahkemeleri’nin kaldırılmasına iliꢀkin yasanın kabul edilmekte olduğunu belirtmiꢀtir.

Mahkeme, davanın hükme varılacak düzeye geldiğine kanaat getirmiꢀse de meydana

gelebilecek her türlü karıꢀıklığı önlemek için kararın yeni mahkeme tarafından verilmesinin

uygun olacağına karar vermiꢀtir. Sözkonusu duruꢀmanın sonunda, atılı suçların niteliğini ve

özelliğini, kanıtların durumunu ve tutuklama tarihini göz önüne alarak, baꢀvuranın tutukluluk

halinin devamına karar vermiꢀtir. Devlet Güvenlik Mahkemesi, uygulanan cezanın süresinin

yedi yıldan fazla olmasını ve firar riskini de göz önüne almıꢀtır.

Bilahare, dava, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülmüꢀtür.

8 Eylül 2004 tarihinde, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın serbest bırakılmasına

karar vermiꢀtir.

Dosya unsurlarına göre, iꢀbu baꢀvurunun kabul edildiği tarihte, dava halen derdest

bulunmaktaydı.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, özgürlük hakkının ve masumiyet ilkesine saygı hakkının ihlal edildiğini belirterek

tutukluluk süresinden ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran, bu bağlamda AĐHS’nin 5/3 maddesine

atıfta bulunmaktadır.

Hükümet, bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, dikkate alınacak tutukluluk süresinin baꢀvuranın yakalandığı tarih olan 26 Kasım

1997 tarihinde baꢀladığını ve serbest bırakıldığı tarih olan 8 Eylül 2004 tarihinde sona erdiğini

gözlemlemektedir. Bu durumda, sözkonusu süre yaklaꢀık altı yıl dokuz ay sürmüꢀtür.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Hükümet, AĐHM’nin hiçbir zaman tutukluluk hali kapsamında belirli bir süre belirtemediğini

ve sözkonusu sürenin her davanın kendi özgü koꢀularına bağlı olduğunu savunmaktadır.

Mevcut davada, atılı suçların niteliği ve sayısı ile sanıkların sayısı göz önüne alındığında,

baꢀvuranın tutuklu tutulması, suçun tekerrürü, firar ve kanıtların ortadan kaldırılması

tehlikesinin önlenmesinde gerekliydi. Ayrıca Hükümet, duruꢀma tutanaklarını talep ederek,

sanıkların ve avukatlarının da davanın uzamasına katkı sağladıklarını savunmaktadır.

Baꢀvuran, sözkonusu argümanlara karꢀı çıkmaktadır ve davanın uzun süre tutuklu kalmayı

haklı kılacak nitelikte bir karmaꢀıklığının bulunmadığını ileri sürmektedir. Ayrıca, ulusal

mahkemeler, baꢀvuranın tutukluluk halinin devamını basmakalıp gerekçelere dayandırmak ile

yetinmiꢀtir.

AĐHM, belirli bir durumda bir sanığın tutuklu yargılanma süresinin makul süre sınırını

geçmemesine özen göstermenin, ilk olarak ulusal hukuk mercilerinin üzerine düꢀen bir görev

olduğunu hatırlatmaktadır. Bu amaçla, masumiyet karinesi uyarınca, kiꢀisel özgürlüğe saygı

kuralına bir istisna olan tutukluluğu haklı kılan kamu çıkarı gerekliliğinin gerçekten var olup

olmadığını ortaya çıkaracak bütün unsurları incelemeli ve serbest bırakılmayı reddettiği

kararlarında bunları gerekçelendirmelidir. AĐHM, AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edilip

edilmediğini, esasen, söz konusu kararlarda yer alan gerekçelere ve baꢀvurularında ilgilinin

belirttiği reddedilemeyen olaylara dayanarak belirlemelidir (bakınız, Assenov ve diğerleri-

Bulgaristan, 28 Ekim 1998 tarihli karar).

AĐHM, tutukluluk halinin yalnızca kamu düzeni gerçekten tehdit altında olduğunda meꢀru

olabileceğini, tutukluluk halinin devamının erken verilmiꢀ özgürlükten yoksun bırakma cezası

olmaması gerektiğini hatırlatır (bakınız, Letellier-Fransa, 26 Haziran 1991 tarihli karar ve

I.A.-Fransa, 23 Eylül 1998 tarihli karar).

Bu bağlamda, yakalanan bir kiꢀinin suç iꢀlediği ꢀüphesini uyandıracak makul nedenlerin

sürekliliği, tutukluluk halinin devamı için sine qua non koꢀuludur ancak bir süre sonra bu da

yeterli değildir; dolayısıyla AĐHM, adli makamlar tarafından kabul edilen diğer gerekçelerin,

özgürlükten yoksun bırakmayı haklı göstermeye devam edip etmediğini ortaya koymalıdır. Bu

gerekçeler “uygun” ve “yeterli” olduğu takdirde, AĐHM bunun üzerine yetkili ulusal

makamların “yargılamanın devamına özel bir ihtimam gösterip göstermediğini araꢀtırmalıdır

(bakınız, diğerleri arasından, Mansur-Türkiye, 8 Haziran 1995 tarihli karar ve Ali Hıdır Polat-

Türkiye, baꢀvuru no: 61446/00, 5 Nisan 2005).

Dosya unsurlarından, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin, her duruꢀmanın sonunda düzenli bir

ꢀekilde, atılı suçun niteliği, kanıtların durumu, dosyanın içeriği, tutuklandığı tarih ve

tutukluluk süresi gibi neredeyse aynı hatta basmakalıp gerekçelere dayanarak ilgilinin

tutukluluk halinin devamına karar verdiğine ulaꢀılmaktadır. Devlet Güvenlik Mahkemesi, bir

kere baꢀvuranın firar riskini belirtmiꢀtir.

Ayrıca AĐHM, firar tehlikesinin sadece verilen cezanın ağırlığına göre değil aynı zamanda

firar tehlikesinin mevcudiyetini teyit edebilen veya tutuklu tutulmayı haklı kılamayacak

derecede düꢀük olduğunu ortaya koyabilen ilgili tamamlayıcı öğelerin tamamı ıꢀığında

değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir (bakınız, diğerleri arasından, Letellier).

AĐHM’ye göre, “delillerin durumu” suçluluğun ciddi göstergelerinin var olduğunu ve var

olmaya devam ettiğini anlama imkanı sunmuꢀ olsa da ve genel olarak bu koꢀullar uygun

etkenleri oluꢀturabilse de bu davada sözkonusu koꢀullar, bu kadar uzun bir süre baꢀvuranın

tutuklu kalmaya devam etmesini tek baꢀına haklı gösteremez (sözü edilen Mansur).

Bu durumda, AĐHM, ihtilaflı tutukluluk süresince baꢀvuranın tutukluluk halinin devam

etmesinin AĐHS’nin 5/3 maddesini ihlal ettiğine kanaat getirmektedir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran, maruz kaldığı manevi zarar için 12.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet, sözkonusu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, baꢀvurana 4.900 Euro manevi tazminat ödenmesinin uygun olacağı kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, avukatlık ücreti olarak 5.000 YTL [yaklaꢀık 2.480 Euro] ve AĐHM önünde yapmıꢀ

olduğu masraf ve giderler için 210 YTL [yaklaꢀık 104 Euro] talep etmektedir. Baꢀvuran, saati

200 YTL’lik [yaklaꢀık 99 Euro] bir avukatlık ücret sözleꢀmesi ile masraf dekontunu belge

olarak sunmaktadır.

Hükümet, bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, içtihadına göre, bir baꢀvuran, yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak

gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda olduğu ortaya konulduğu sürece elde edebilir. Mevcut

davada sahip olduğu unsurları ve yukarıda sözü edilen kriterleri göz önüne alarak, AĐHM,

AĐHM önündeki yargılama için baꢀvurana 1.500 Euro ödenmesinin makul olacağı

kanaatindedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç

puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet

tarafından baꢀvurana:

i. her türlü vergiden muaf tutularak, 4.900 Euro (dört bin dokuz yüz Euro) manevi

tazminat ödenmesine;

ii. her türlü vergiden muaf tutarak yargılama masraf ve giderleri için 1.500 Euro (bin

beꢀ yüz Euro) ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 23 Eylül 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.