COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

MÜDET KÖMÜRCÜ/TÜRKĐYE (no. 2)

(B a ꢀvuru no. 40160/05)

KARAR

STRAZBURG

21 Temmuz 2009

Sözkonusu karar AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Ancak ,ꢀekle iliꢀkin

değiꢀiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 40160/05 no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀı Müdet Kömürcü’nün (“baꢀvuran”), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 13 Ekim

2005 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34.

maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından Bay ve Bayan M. Kırdök ve M. Hanbayat

tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

Baꢀvuran, 1972 doğumludur ve Đstanbul’da yaꢀamaktadır.

25 Kasım 1997’de Đstanbul Emniyet Müdürlüğü’nde gözaltına alınmıꢀ, 2 Aralık 1997

tarihine kadar gözaltında tutulmuꢀ ve terör örgütüne katıldığı iddiasıyla sorgulanmıꢀtır.

2 Aralık 1997’de baꢀvuran ve diğer dokuz tutuklu adli tabip tarafından muayene

edilmiꢀtir. Adli tabip, baꢀvuranın sol bacağının alt kısmında 1 cm. uzunluğunda kabuk

bağlamıꢀ bir yara ve sol alt gözkapağını çevreleyen 2 cm. geniꢀliğinde bir lezyon tespit

etmiꢀtir.

Baꢀvuran, 1 Aralık 1997’de Devlet Güvenlik Mahkemesi ve 10 Mart 1998’de Fatih

Cumhuriyet Savcısı önünde vermiꢀ olduğu ifadelerde, gözaltında tutulduğu sırada polis

memurları tarafından iꢀkence yapıldığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Özellikle, dövülmek ve

testislerinin sıkıꢀtırılması gibi çeꢀitli baskı türlerine maruz kaldığını belirtmiꢀtir. Suçluları

tanıyabileceğini ifade etmiꢀtir.

17 Nisan 1998’de Đstanbul Cumhuriyet Savcısı, bir iddianame hazırlamıꢀ ve dört polis

memurunu (S.A., M.C., E.M. ve N.C.) baꢀvurana ve diğer üç tutukluya kötü muamele

etmekten dava açmıꢀtır.

25 Haziran 1998’de baꢀvuran, yargılamaya müdahil olarak katılmıꢀtır.

Suçlanan polis memurları, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi önünde yapılan

duruꢀmalarda baꢀvuranın vücudundaki izlerin, yakalanmaya direnmesinden kaynaklandığını

ileri sürmüꢀtür. Sonuç olarak, 29 Haziran 2000 tarihinde yapılan duruꢀmada baꢀvuran,

vücudundaki izlerin asıl nedeninin belirlenmesi için Adli Tıp Kurumu’nda muayene

edilmesini talep etmiꢀtir.

Adli Tıp Kurumu, 19 Aralık 2001 tarihinde düzenlediği raporunda, baꢀvuranın

bacağındaki kabuk bağlamıꢀ yaranın, 2 Aralık 1997’de adli tabip tarafından muayene edildiği

sırada yaklaꢀık yedi gün, sol gözünün alt kısmındaki mor lezyonunsa üç ila dört gün

öncesinde oluꢀmuꢀ olabileceği sonucuna varmıꢀtır. Raporda ayrıca gözün alt kısmındaki

lezyonların, sert bir cismin direkt olarak göze tatbikinden ya da kiꢀinin gözünü bir yere

çarpmasından veya kafasının, sert ve çukur bir yüzeye vurulmasından kaynaklanmıꢀ

olabileceği belirtilmektedir. Raporda, bu üç nedenden hangisinin asıl neden olduğunu tespit

etmenin mümkün olmadığı da kaydedilmiꢀtir.

20 Haziran 2003’te Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, dava dosyasındaki delillere

dayanarak, Ceza Kanunu’nun 243. maddesi uyarınca davacıların kötü muameleye maruz

bırakıldıkları sonucuna varmıꢀtır. Dolayısıyla, polis memurları ifadeleri alabilmek için kasıtlı

olarak kötü muamele uygulamıꢀtır. Diğer hususlar meyanında (inter alia), sağlık

raporlarındaki bulgulara atıfta bulunan mahkeme, daha önce baꢀvuran tarafından duruꢀmalar

sırasında teꢀhis edilen M.C. ve S.A.’yı suçlu bularak birer yıl hapis cezasına çarptırmıꢀ ve

delil eksikliği nedeniyle E.M. ve N.C.’nin beraatına karar vermiꢀtir.

Her iki taraf da itiraz etmiꢀtir. 29 Mart 2005’te Yargıtay, soruꢀturma yetersizliği

nedeniyle M.C. ve S.A. hakkındaki kararı bozmuꢀtur. Mahkeme, polis tarafından gözaltına

alındıkları sırada davacılara iliꢀkin düzenlenen sağlık raporlarının ve emniyet merkezinde

alınan ifadelerinin, dava dosyasında yer almadığını kaydetmiꢀtir.

Dava, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne iade edilmiꢀtir. Mahkeme zamanaꢀımı

nedeniyle 24 Haziran 2006’da yargılamayı sona erdirme kararı vermiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3., 6. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, AĐHS’nin 3. maddesi bağlamında polis tarafından gözaltında tutulduğu

sırada iꢀkenceye maruz bırakıldığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca AĐHS’nin 6. ve 13.

maddelerine dayanarak adil ꢀekilde yargılanmadığını ve kötü muameleye maruz kaldığı

yönündeki ꢀikayeti hususunda baꢀvurabileceği etkili bir iç hukuk yolu bulunmadığını ileri

sürmüꢀtür. Ulusal makamların, olayları tespit edecek ve kendisine iꢀkence edenleri teꢀhis edip

cezalandıracak kadar etkili bir resmi soruꢀturma yürütmediklerini iddia etmiꢀtir.

AĐHM, sözkonusu ꢀikayetlerin yalnızca AĐHS’nin 3. maddesi yönünden incelenmesi

gerektiği kanaatindedir.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, baꢀvuranın iç hukuk yollarını tüketmemiꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuran ayrıca, ne yargılamayı sona erdiren Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi kararına itiraz

etmiꢀ ne ulusal mahkemelerde medeni ya da idari hukuk yollarına baꢀvurmuꢀtur.

AĐHM, 35/1 maddenin haddinden fazla ꢀekilcilik olmaksızın, belirli bir esneklikle

uygulanması gerektiğini kabul etmiꢀtir. Ayrıca, iç hukuk yollarını tüketme kuralı ne kesin ne

otomatik olarak uygulanabilir bir kuraldır; bu kurala riayetin denetlenmesinde münferit

davanın koꢀullarının dikkate alınması esastır. Dolayısıyla, bir baꢀvuranın etkili ve yeterli

olması beklenen makul iç hukuk yollarından faydalanmıꢀ olması beklenmekte ve bir iç hukuk

yoluna baꢀvurulduğunda da, esasen aynı amacı haiz olan baꢀka bir hukuk yolunu kullanmak

gerekmemektedir. (bkz. Kozacıoğlu/Türkiye [BD], no. 2334/03, 40. paragraf, 19 ꢁubat 2009).

Bu bağlamda, AĐHM 24 Haziran 2005 tarihli kararında, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin

zaman aꢀımından dolayı davayı sonlandırdığını gözlemler. Olayların meydana geldiği

dönemde zamanaꢀımı ile ilgili yürürlükte olan mevzuatı göz önünde AĐHM, sözkonusu kararı

temyiz etmenin sonuç vermeyeceği kanaatindedir. AĐHM baꢀvuranın, polis memurları

aleyhindeki ꢀikayetine iliꢀkin iç hukuk yollarını tüketme hususunda kendisinden makul olarak

beklenilebilecek her ꢀeyi yaptığı sonucuna varmıꢀtır.

AĐHM ayrıca daha önceleri benzer davalarda Hükümet’in, medeni ve idari iç hukuk

yollarının tüketilmesine iliꢀkin ön itirazlarını incelemiꢀ ve reddetmiꢀ olduğunu hatırlatır (bkz.,

Ataꢀ ve Seven/Türkiye, no. 26893/02, 29. paragraf, 16 Aralık 2008). AĐHM, mevcut davada

önceki sonuçlardan farklı bir sonuca varmak için gerekçe görmemektedir. Bu nedenle,

Hükümet’in ilk itirazının sözkonusu kısmını reddeder.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde sözkonusu ꢀikayetlerin dayanaktan

yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik

unsuru taꢀımadıklarını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayetler, kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

1. AĐHS’nin 3. maddesinin esası yönünden sorumlu Hükümet’in yükümlülüğü

Hükümet, ꢀikayetlere itiraz etmiꢀ ve baꢀvuranın vücudunda bulunan izlerin

yakalanmaya direnmesi sonucu meydana geldiğini ileri sürmüꢀtür. Bu iddia, sağlık

raporlarıyla desteklenmektedir.

AĐHM, 3. maddeye iliꢀkin kararlarında ortaya konan temel ilkelere atıfta bulunur

(bkz., özellikle, Ivan Vasilev/Bulgaristan, no. 48130/99, 62. paragraf, 12 Nisan 2007;

Yavuz/Türkiye, no. 67137/01, 38. paragraf, 10 Ocak 2006; Emirhan Yıldız ve

Diğerleri/Türkiye, no. 61898/00, paragraflar 41-42, 5 Aralık 2006; Diri/Türkiye, no.

68351/01, paragraflar 35-39, 31 Temmuz 2007; Selmouni/Fransa [BD], no. 25803/94,

paragraflar 96-97, AĐHM 1999-V). Bu davayı bu ilkeler ıꢀığında inceleyecektir.

AĐHM, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin delillere iliꢀkin bilgi edinmesi ve dava

olaylarını incelemesi ardından, 20 Haziran 2003 tarihli kararında, davacıların kötü muameleye

maruz kaldıklarını ve baꢀvuranın polis memurları M.C. ve S.A.’yı duruꢀmalar sırasında suçlu

olarak teꢀhis ettiğini karara bağladığını gözlemler. Polis memurlarının uyguladıkları kötü

muamelenin Ceza Kanunu’nun 243. maddesi kapsamında yer aldığını tespit eden Đstanbul

Ağır Ceza Mahkemesi ayrıca bu muameleyi ifade almak için kasıtlı olarak kullandıkları

sonucuna varmıꢀtır. Baꢀvuran, 25 Kasım 1997’de gözaltına alınmıꢀ ve 2 Aralık 2007 tarihli

sağlık raporunda bacak ve göz çevresinde izler tespit edilmiꢀtir. Göz çevresindeki lezyonun,

sağlık muayenesinden üç ila beꢀ gün öncesinde oluꢀtuğu düꢀünülürken, bacağındaki kabuk

bağlamıꢀ yaranın yaklaꢀık yedi gün öncesinde oluꢀtuğu tespit edilmiꢀtir.

Olayların tespit edilmesi için AĐHM ‘her türlü makul ꢀüphenin ötesinde’ delil

kıstasına baꢀvurur (bkz. Đrlanda/Đngiltere, 18 Ocak 1978, 161. paragraf, A Serisi no. 25).

Böylesi bir delil itirazı kabil olmayan yeterince ciddi, belirgin ve tutarlı birtakım emare ya da

karinelerden doğabilir. Gözaltında tutulurken kendi kontrolleri altında bulunan kiꢀilerin

davasında görüldüğü gibi olayların, tamamen ya da büyük ölçüde, yalnızca yetkili

makamların bilgisi dahilinde bulunması halinde, sözkonusu gözaltı sürecinde meydana gelen

yaralanmalara iliꢀkin güçlü maddi karineler ortaya çıkacaktır. Tatmin ve ikna edici bir

açıklamada bulunmaya iliꢀkin ispat yükümlülüğünün yetkili makamlara ait olduğu kabul

edilebilir (bkz. Salman/Türkiye [BD], no. 21986/93, 100. paragraf, AĐHM 2000-VII).

Mevcut davada, sağlık raporları ve Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin kararları ile

desteklenen iddiaları göz önüne alan AĐHM, Hükümet’in baꢀvuranın vücudunda bulunan

izleri açıklamaya yönelik ikna edici ve inandırıcı bir açıklama yapmadığı sonucuna varmıꢀtır.

Bu nedenle AĐHM, 3. madde bağlamında Hükümet’in, polis tarafından gözaltında

tutulduğu sırada baꢀvuranın maruz bırakıldığı kötü muamele hususunda açıklama yapmakla

yükümlü olduğu kanaatindedir.

Sonuç olarak, AĐHS’nin 3. maddesi esas bakımından ihlal edilmiꢀtir.

2. AĐHS’nin 3. maddesinin usule iliꢀkin kısmı açısından Hükümet’in sorumluluğu ve

pozitif yükümlülüğü

AĐHM, bir Devlet görevlisi AĐHS’nin 3.maddesinin ihlaline neden olan suçlarla itham

edildiğinde, ilke olarak, cezai takibatın ve hükümün zaman aꢀımına tabi; iꢀlenen suçun

ertelemeye veya affa konu olmaması gerektiğini teyit eder (bkz. Erdoğan Yılmaz ve

Diğerleri/Türkiye, no. 19374/03, 56. paragraf, 14 Ekim 2008; ve mutatis mutandis, Ali ve

Ayꢀe Duran/Türkiye, no. 42942/02, 72. paragraf, 8 Nisan 2008).

AĐHM, mevcut davada yasal süre sınırının dolması nedeniyle polis memurları

aleyhinde açılan davanın, 24 Haziran 2006’da düꢀtüğünü kaydeder. Ayrıca, polis memurları

hiçbir zaman görevlerinden uzaklaꢀtırılmamıꢀtır. Sonuç olarak AĐHM daha önceki davalarda,

Türk ceza hukuku sisteminin titiz ve dikkatli ꢀekilde uygulanmadığı ve devlet görevlileri

aleyhinde baꢀlatılan cezai takibatın zaman aꢀımına uğraması nedeniyle düꢀürülmesi halinde

sözkonusu görevlilerin kanuna aykırı eylemler gerçekleꢀtirmelerini etkili ꢀekilde

engelleyebilecek kadar caydırıcı olmadığı yönündeki kararlarını yineler (bkz., diğerleri

yanında, Hüseyin ve Esen/Türkiye, no. 49048/99, 63. paragraf, 8 Ağustos 2006). AĐHM,

mevcut davada farklı bir sonuca varmak için gerekçe görmemektedir.

AĐHM, yukarıda kaydedilenler ıꢀığında, polis memurları aleyhinde baꢀlatılan cezai

takibatın yeterli olmadığı ve bu nedenle, Hükümet’in AĐHS’nin 3. maddesi bağlamındaki

usule iliꢀkin yükümlülüklerinin ihlal edildiği sonucuna varır.

Sonuç olarak, AĐHS’nin 3. maddesi usul açısından ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, polis memurları aleyhinde baꢀlatılan cezai takibatın yasal zaman sınırını

aꢀtığı için sona erdirilmesi nedeniyle hukuk mahkemeleri önünde tazminat talep etme

hakkından mahrum bırakıldığını iddia etmiꢀtir. Đddiasını, AĐHS’nin 13. maddesine

dayandırmıꢀtır.

Hükümet, sözkonusu iddiayı reddetmiꢀ ve baꢀvuran için etkili iç hukuk yollarının

mevcut olduğunu ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, yukarıda kaydedilen tespitlerine atıfta bulunur ve hukuk davalarının, benzer

durumlarda baꢀvuranlara iddia ettikleri ihlaller için tazminat ödenmesini sağlamaya

yetmediğinden, etkisiz olduklarına iliꢀkin daha önce birçok baꢀvuruda vardığı sonucu

tekrarlar (bkz., diğer hususlar meyanında, Batı ve Diğerleri, 148. paragraf). AĐHM, mevcut

davada daha önce vardığı sonuçlardan farklı bir sonuca varmak için gerekçe görmemektedir.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi aꢀağıda kaydedilmiꢀtir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun

bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Zarar

Baꢀvuran, manevi tazminat olarak 40,000 Euro (EUR) talep etmiꢀtir. Maddi tazminat

talep etmemiꢀtir. Hükümet, talep edilen meblağın aꢀırı ve gerekçesiz olduğunu ileri

sürmüꢀtür.

AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesinin esas ve usul açısından ihlal edildiği sonucuna

varmıꢀtır. Baꢀvuranın, yalnızca bu sonuçla telafi edilemeyecek derecede sıkıntı çekmiꢀ olduğu

kanısındadır. Hakkaniyet temelinde değerlendirmede bulunan AĐHM, baꢀvurana manevi

tazminat olarak 10,000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran ayrıca ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yaptığı masraflar için 600

Türk Lirası (TL) (yaklaꢀık 285 Euro) ve avukatının ücreti için 5,500 Euro talep etmiꢀtir.

Baꢀvuran, ileri sürdüğü harcamaları yasal temsilcisi ile yaptığı avukatlık ücreti sözleꢀmesine

dayandırmıꢀtır. Bu sözleꢀmeye göre, AĐHM baꢀvuruyu sonuca bağladığında, baꢀvuran

avukatına 5,500 Euro ödeyecektir. Baꢀvuran, diğer masraf ve giderler için faturaların yer

almadığı bir liste sunmuꢀtur. Hükümet, baꢀvuranın taleplerine gerekçe göstermediğini iddia

etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği

için yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak

kazanmaktadır. Sözkonusu davada özellikle avukatlık sözleꢀmeleri olmak üzere elindeki

belgeleri ve yukarıdaki ölçütleri göz önünde bulunduran AĐHM, baꢀvurana AĐHM önünde

yaptığı masraflar için 2,000 Euro ödenmesinin uygun olduğu kanaatindedir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin esas ve usul açısından ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

4. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere

Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana aꢀağıda kaydedilen meblağların ödenmesine;

(i) manevi tazminat olarak 10,000 EUR (on bin Euro) ve uygulanabilecek her tür

vergi;

(ii) yargılama masraf ve giderleri için 2,000 EUR (iki bin Euro) ve uygulanabilecek

her tür vergi;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının

üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 21 Temmuz 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.