COUNCIL  
OF EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ÜÇÜNCÜ DAĐRE  
MÜNĐRE DEMĐREL – TÜRKĐYE DAVASI  
(B a ꢀvuru no. 5346/03)  
KARAR  
STRAZBURG  
20 Mayıs 2008  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde  
kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
MÜNĐRE DEMĐREL – TÜRKĐYE KARARI  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 5346/03 no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı olan  
Münire Demirel’in (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 12 Kasım 2002  
tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ  
olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuran, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından M. A. Kırdök ve M. Kırdök  
tarafından temsil edilmiꢀtir.  
OLAYLAR  
DAVANIN KOꢁULLARI  
Baꢀvuran 1967 doğumludur ve Đstanbul’da yaꢀamaktadır. AĐHM’ye baꢀvuru yaptığı  
tarihte Kartal Özel Tip Cezaevinde hapis cezasını çekmekteydi.  
Baꢀvuran 4 ꢁubat 1995 tarihinde yasadıꢀı Dev-Sol örgütü üyesi olduğu ꢀüphesiyle  
gözaltına alınmıꢀ, 16 ꢁubat 1995 tarihinde tutuklanmıꢀtır.  
21 ꢁubat 1995 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi savcısı baꢀvuranı  
TCK’nın 168/1. maddesi uyarınca yasadıꢀı örgüt üyeliği ile suçlayan bir iddianame  
sunmuꢀtur.  
28 Nisan 1995 tarihinde Đstanbul DGM 2. Dairesi davanın ilk duruꢀmasını yapmıꢀtır  
(dava no. 1995/76). 31 Ekim 1995 tarihinde mahkeme baꢀvuranın tutuksuz yargılanmasına  
karar vermiꢀtir. Ancak Đstanbul DGM savcısının 9 Ekim 1995 tarihinde baꢀvuran hakkında  
yeni bir iddianame sunmuꢀ ve sonuç olarak Đstanbul DGM 1. Daire’de ikinci bir dava (no.  
1995/348) açılmıꢀ olması nedeniyle baꢀvuran serbest bırakılmamıꢀtır. Baꢀvuran, TCK’nın  
146. maddesi uyarınca Anayasal düzeni bozmaya teꢀebbüs etmekle suçlanmıꢀtır.  
3 Eylül 1996 tarihinde sözkonusu iki dava dosyası birleꢀtirilmiꢀ, dava Đstanbul DGM 1.  
Daire’de görülmeye devam etmiꢀtir.  
Baꢀvuran, çeꢀitli defalar tutuksuz yargılanma talebinde bulunmuꢀ ancak mahkemeler ya  
sebep göstermeksizin ya da suçun niteliği, dava dosyası ve delillerin durumunu dikkate alarak  
bu talepleri reddetmiꢀtir.  
31 Ekim 2002 tarihinde Đstanbul DGM 1. Daire baꢀvuranın tutuksuz yargılanma talebini  
bir kez daha reddetmiꢀ, baꢀvuran sözkonusu karara 4 Kasım 2002 tarihinde itirazda  
bulunmuꢀtur. Đstanbul DGM 2. Daire baꢀvuranın itirazını aynı tarihte reddetmiꢀtir.  
18 ꢁubat 2003 tarihinde birinci derece mahkemesi baꢀvuranın tutuksuz yargılanmasına  
karar vermiꢀtir.  
30 Haziran 2004 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 5190 sayılı Yasa ile devlet  
güvenlik mahkemeleri kaldırılmıꢀtır. Bu nedenle baꢀvuran hakkında açılan dava dosyası  
Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiꢀtir. Tarafların en son beyanlarına dayanan dava  
dosyası bilgilerine göre dava halen Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde devam etmektedir.  
1
MÜNĐRE DEMĐREL – TÜRKĐYE KARARI  
HUKUK  
I. AĐHS’NĐN 5/3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuran, tutuklu yargılanma süresinin AĐHS’nin 5/3. maddesinde belirtilen “makul  
süre” ꢀartını aꢀmasından ꢀikâyetçi olmuꢀtur.  
A. Kabuledilebilirlik  
Hükümet, baꢀvuranın AĐHS’nin 35/1. maddesinde belirtilen iç hukuk yollarını  
tüketmemiꢀ olması gerekçesiyle baꢀvurunun reddini Mahkemeden talep etmiꢀtir. AĐHM’nin  
Köse – Türkiye (no. 50177/99) kararına atıfta bulunarak baꢀvuranın eski CMUK’un 298.  
maddesi uyarınca Ekim 2002’ye kadar devam eden tutukluluk haline itiraz etmediğini  
savunmuꢀlardır.  
Baꢀvuran, etkisiz olduğunu düꢀündüğü için bu yola daha erken bir tarihte  
baꢀvurmadığını ifade etmiꢀtir.  
Mahkeme, daha önce benzer davalarda Hükümetçe yapılan itirazları inceleyip reddetmiꢀ  
olduğunu kaydeder (bkz. özellikle Koꢀti vd. – Türkiye, no. 74321/01, Mehmet ꢁah Çelik –  
Türkiye, no. 48545/99 ve Tamamboğa ve Gül – Türkiye, no. 1636/02). Mahkeme özellikle  
Koꢀti vd. (yukarıda anılan) davasında, AĐHS’nin 35/1 maddesi bağlamında sadece mevcut ve  
yeterli hukuk yollarına baꢀvurma zorunluluğu bulunduğu ve bir yolun ilgili dönemde teori ve  
uygulamada mevcut ve etkili olduğu; yani eriꢀilebilir ve baꢀvuranların ꢀikâyetleri bağlamında  
telafi sağlayabilmekte olduğu ve makul bir baꢀarı umudu vaat ettiği konusunda Mahkemeyi  
ikna etme yükümlülüğünün itiraz sahibi Hükümete ait olduğuna hükmetmiꢀtir (bkz. Cennet  
Ayhan ve Mehmet Salih Ayhan – Türkiye, no. 41964/98). Bu bağlamda Mahkeme, diğer  
hususlar yanında, devlet güvenlik mahkemelerinin somut baꢀvuruda olduğu gibi, her davadaki  
özel ilgisini açıklamadan, baꢀvuranların tutukluluğunun devamı için aynı resmi gerekçeleri  
göstermesine dayanarak AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlalinin tespit edildiği, Türkiye aleyhine  
açılmıꢀ belli davalara iꢀaret etmiꢀtir (bkz. diğer birçok karar yanında Hasan Ceylan – Türkiye,  
no. 58398/00, Pakkan – Türkiye ve Acunbay - Türkiye). Buna göre Mahkeme, bu tür  
basmakalıp gerekçelere karꢀı yapılacak bir itirazın baꢀka bir yargı derecesinde baꢀarı  
umudunun zayıf olacağını değerlendirmiꢀtir. Ayrıca sözkonusu temyiz yargılaması çekiꢀmeli  
usule göre yapılmamıꢀ, sözlü duruꢀma yapılmadan karar verilmiꢀtir (bkz. TCK 302/1. madde).  
Bu nedenle temyiz yargılaması, bahse konu özgürlükten mahrum bırakmaya iliꢀkin  
güvenceleri içermemiꢀtir (bkz. Koꢀti vd., yukarıda anılan).  
Yukarıda belirtilen görüꢀler dikkate alındığında Mahkeme bu davada, Koꢀti ve Diğerleri  
davasındaki bulgularından ayrılmasını gerektiren özel koꢀullar tespit etmemektedir.  
Mahkeme ayrıca AĐHS’nin 35/1 maddesinde yer alan iç hukuk yollarının tüketilmesi  
ꢀartıyla özgürlüklerin keyfi olarak kısıtlanmasına karꢀı güvence sağlamayı amaçlayan 5/3  
maddenin gerekleri arasında fark bulunduğunu hatırlatır. Ne var ki, tutarlı bir içtihadın bu tür  
bir güvencenin faydasız ya da eksik olduğunu gösterdiği durumlarda baꢀvurandan yetersiz  
güvenceleri tüketmesinin istenmesi AĐHS’nin ilkelerine aykırı olacak ve 35/1. maddenin aꢀırı  
ꢀekilcilikle uygulanmasına yol açacaktır (bkz. Estrikh – Letonya, no. 73819/01).  
Yukarıdakiler ıꢀığında Mahkeme, Hükümetin itirazını reddeder.  
2
MÜNĐRE DEMĐREL – TÜRKĐYE KARARI  
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun  
olmadığını kaydeden AĐHM, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik  
unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.  
B. Esas  
Hükümet baꢀvuranın tutukluluk süresinin makul ve iç hukuka uygun olduğunu  
savunmuꢀtur. Özellikle suçun ciddiyeti, kaçıꢀ veya suç iꢀlenmesi tehlikesi ve davanın özel  
koꢀullarının devamlı tutukluluk halini haklı çıkardığını ifade etmiꢀlerdir. Ayrıca yetkililerin  
baꢀvuranın devam eden tutukluluk halini titizlikle değerlendirdiklerini belirtmiꢀlerdir.  
Baꢀvuran iddialarında ısrarcı olmuꢀ ve Hükümetin görüꢀlerine itiraz etmiꢀtir.  
Mahkeme somut davada baꢀvuranın tutukluluğunun, gözaltına alındığı 4 ꢁubat 1995  
tarihinde baꢀlayıp birinci derece mahkemesi kararıyla serbest bırakıldığı 18 ꢁubat 2003  
tarihinde sona erdiğini gözlemler. Buna göre süre sekiz yıldır.  
Mahkeme, somut davadakine benzer hususlar ortaya çıkaran davalarda sıklıkla  
AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz, örneğin Dereci – Türkiye, no.  
77845/01; Taciroğlu – Türkiye, no. 25324/02 ve Çarkçı – Türkiye, no. 7940/05).  
Kendisine sunulan tüm delilleri inceleyen Mahkeme, bu davada farklı bir sonuca  
ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delilin Hükümet tarafından sunulmadığını  
değerlendirir. Konu hakkındaki içtihadını dikkate alan Mahkeme, somut davada baꢀvuranın  
tutukluluk süresinin fazla ve AĐHS’nin 5/3 maddesine aykırı olduğu kanaatindedir.  
Bu nedenle AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
AĐHS’nin 41. maddesine göre:  
“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek  
Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,  
hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”  
A. Tazminat  
Baꢀvuran 12,000 Euro manevi tazminat talebinde bulunmuꢀtur.  
Hükümet, hiçbir tazminata hükmedilmemesini Mahkemeden talep etmiꢀtir.  
Mahkeme baꢀvuranın sadece ihlal tespiti ile yeterli olarak tazmin edilemeyecek manevi  
zarara uğradığını kabul etmektedir. Dava koꢀullarını dikkate alarak baꢀvurana 6,000 Euro  
manevi tazminat ödenmesine hükmeder.  
3
MÜNĐRE DEMĐREL – TÜRKĐYE KARARI  
B. Yargılama masraf ve giderleri  
Baꢀvuran ayrıca AĐHM önündeki adli masraflar için 4,600 YTL (yaklaꢀık 2,695 Euro)  
ve kırtasiye, fotokopi ve posta gibi giderler için 210 YTL (yaklaꢀık 123 Euro) talep etmiꢀtir.  
Baꢀvuran 4,600 YTL’lik adli masrafları avukatı ile yaptığı ücret anlaꢀmasına göre  
belgelendirmiꢀtir. Ancak diğer masraflarla ilgili olarak avukatları tarafından hazırlanan bir  
harcama raporu sunmuꢀ, herhangi bir fatura ibraz etmemiꢀtir.  
Hükümet iddialara itiraz etmiꢀtir.  
AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢀvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için  
yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢀ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.  
Sözkonusu davada AĐHM, elindeki bilgileri göz önünde bulundurarak ve hakkaniyete uygun  
olarak bu baꢀlık altında 1,000 Euro ödenmesini uygun bulmaktadır.  
C. Gecikme faizi  
AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine  
uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar  
vermiꢀtir.  
BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;  
2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;  
3. (a) Sorumlu Devlet’in baꢀvurana, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği  
tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk  
Lirası’na çevrilerek:  
(i) 6,000 Euro (altı bin Euro) manevi tazminat;  
(ii) 1,000 Euro (bin Euro) yargılama masraf ve giderleri;  
(iii) bu miktarlara uygulanabilecek her tür vergiyi ödemesine;  
(b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa  
Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle  
elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;  
4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragrafları uyarınca 20 Mayıs 2008 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
Stanley NAISMITH  
Kâtip Yardımcısı  
Josep CASADEVALL  
Baꢀkan  
4