COUNCIL

A V R U P A

OF E U R O P E

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

MÜRSEL EREN - TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 60856/00)

KARAR

STRAZBURG

7 ꢁubat 2006

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,

üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Mürsel Eren – Türkiye davasında,

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Đkinci Daire),

Baꢀkan J.-P. COSTA,

Yargıçlar A.B. BAKA,

R. TÜRMEN,

K. JUNGWIERT,

M. UGREKHELIDZE,

D. JOCIENE,

D. POPOVIC,

Yazı Đꢀleri Müdürü S. DOLLE’nin katılımı ile kapalı oturumda 17 Ocak 2006 tarihinde

toplanmıꢀ ve anılan tarihte izleyen kararı vermiꢀtir:

USUL

1.Dava, Mürsel Eren (“baꢀvuran”) isimli Türk vatandaꢀının, 26 Haziran 2000

tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34.

maddesine dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢀvurudan (no.

60856/00) kaynaklanmaktadır.

2.Kendisine adli yardım sağlanmıꢀ olan baꢀvuran, Diyarbakır Barosu avukatlarından

Tahir Elçi tarafından temsil edilmiꢀtir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) AĐHM’deki yargılama

için bir Ajan tayin etmemiꢀtir.

3.Baꢀvuran, AĐHS’nin 1 no’lu Protokol’ünün 2. maddesi çerçevesinde eğitim

hakkından yoksun bırakıldığını iddia etmiꢀtir.

4.Baꢀvuru AĐHM’nin Üçüncü Dairesi’ne tevzi edilmiꢀtir (Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 52

§ 1. maddesi). Bu Daire’de ise, davaya bakacak olan Bölüm ise 26 § 1. maddenin gerektirdiği

ꢀekilde oluꢀturulmuꢀtur (AĐHS’nin 27 § 1. maddesi).

5.6 Haziran 2002 tarihinde, AĐHM baꢀvurunun kısmen kabuledilebilir olduğunu ilan

etmiꢀtir.

6.Baꢀvuran ve Hükümet, esaslara iliꢀkin ayrı ayrı görüꢀ bildirmiꢀtir.

7.1 Kasım 2004 tarihinde, AĐHM, Dairelerinin oluꢀumunu değiꢀtirmiꢀtir (25 § 1.

madde). Bu dava, yeni oluꢀturulmuꢀ olan Đkinci Daire’ye tevzi edilmiꢀtir (52 § 1. madde).

OLAYLAR

I.DAVA ꢁARTLARI

8.Baꢀvuran 1972 doğumludur ve Ankara’da ikamet etmektedir. 1993 yılında liseden

mezun olmuꢀ ve 1994 yılında üniversite sınavlarına girmeye baꢀlamıꢀtır.

9.Sözkonusu tarihte, Türkiye’de üniversite eğitimi alabilmek için, öğrencilerin

Yükseköğretim Kurulu Öğrenci Seçme ve Yerleꢀtirme Merkezi tarafından yılda bir defa

yapılan çoktan seçmeli sınava girmesi gerekli idi. Sınavın birinci basamağında baꢀarısız olan

öğrenciler, ileri tarihlerde yapılacak birinci basamak sınavına girme hakkına sahipti.

2

10.Baꢀvuran, 1994 ve 1996 arasında ilk üç denemesinde üniversite giriꢀ sınavının

birinci basamağını geçememiꢀtir. Dolayısıyla, su süre zarfında ikinci ve son sınava girmesine

izin verilmemiꢀtir.

11.Baꢀvuran, 1997 yılındaki sınavlara hazırlanmak için Ankara’da özel bir dersaneye

devam etmiꢀtir.Bu sırada çok çalıꢀtığını ve zaman zaman deneme sınavlarında sınıfta en

yüksek puanları aldığını ifade etmiꢀtir.

12.1997 yılında yapılan sınavların birinci basamağında baꢀvuran 131 puan almıꢀtır.

Đkinci basamağa girmesi için gerekli olan asgari puan 105 idi. Đkinci basamaktan sonra ise,

baꢀarılı olduğunu ve baꢀvuru formunda seçtiği üniversite programlarından birine girmesini

sağlayacak puanı alacağını düꢀünmüꢀtür. Sınav sonuçları açıklandığında baꢀvuran

üniversiteye girmeye hak kazananlar arasında isminin olmadığını görmüꢀtür. ÖSYM ile

irtibata geçtiğinde, ikinci sınavda 493 puan aldığını öğrenmiꢀtir.

13.11 Ağustos 1997 tarihli bir yazı ile, baꢀvuran, aldığı yüksek puana rağmen seçtiği

üniversite programlarından birine neden yerleꢀtirilmediğini ÖSYM’ye sormuꢀtur.

14.ÖSYM, 12 Ağustos 1997 tarihli cevabında, baꢀvuranın ikinci sınava giren

öğrenciler arasında en yüksek puanlardan birini aldığını, ancak sınav sonuçlarının, üç

profesörden müteꢀekkil bir akademik konseyin, bu baꢀarısının geçmiꢀ yıllardaki düꢀük

puanları dikkate alındığında bu baꢀarısının izah edilemediği yönündeki görüꢀü üzerine iptal

edildiğini baꢀvurana bildirmiꢀtir. ÖSYM’nin yazısında, baꢀvuranı herhangi bir uygunsuz

davranıꢀtan ꢀüpheli bulan hiçbir ifade bulunmamaktaydı.

Đdare Mahkemelerindeki Yargılamalar

15.27 Ağustos 1997 tarihinde, baꢀvuran, bir avukat aracılığıyla Danıꢀtay’a baꢀvurmuꢀ

ve “emsali olmayan bu ÖSYM kararının” durdurulması ve iptalini talep etmiꢀ, aksi takdirde

“üniversite eğitimi hakkının ihlal edileceğini” ifade etmiꢀtir. Eski sınav sonuçlarının iyi

olmamasının, sonraki sınavları asla geçemeyeceği anlamına gelmeyeceğini ileri sürmüꢀtür.

16.Davaya bakan Danıꢀtay tetkik hakimine göre, ÖSYM’nin kararı, tamamen

varsayıma dayalıydı ve herhangi bir yasal dayanağı olmadığından iptali gerekliydi. Ancak, 10

Ekim 1997 tarihinde, Danıꢀtay Sekizinci Dairesi, ikiye karꢀı üç oy çokluğuyla, eski sınavlarda

çok düꢀük puanlar alan bir öğrencinin sonraki sınavlarda bu derece baꢀarılı olmasının izah

edilemeyeceğini tespit ederek ÖSYM kararının iptali baꢀvurusunu reddetmiꢀtir. Azınlık ise,

muhalefet ꢀerhlerinde, yetkililerin sınavları usulüne uygun yapma görevleri olduğunu ve

kopya gibi uygunsuz bir davranıꢀı yeterli kanıtla ispatlamanın onların sorumluluğu olduğunu

belirtmiꢀtir.

17.Baꢀvuranın 30 Ekim 1997 tarihli temyiz baꢀvurusu, 28 Kasım 1997 tarihinde,

Danıꢀtay Đdari Dava Daireleri Genel Kurulu’nda beꢀe karꢀı on oy çokluğuyla reddedilmiꢀtir.

18.Baꢀvuran, belirli olmayan bir tarihte, Danıꢀtay Sekizinci Dairesi’ne yaptığı diğer

baꢀvurusunda, ÖSYM kararının iptal edilmesini talep etmiꢀtir. 5 Kasım 1998 tarihinde, talep,

davanın esaslarını inceleyen aynı mahkeme tarafından, bire karꢀı dört oy çokluğuyla

reddedilmiꢀtir.

3

19.30 Aralık 1998 tarihinde, baꢀvuran, temyize gitmiꢀ ve temyiz incelemesi devam

ederken, ÖSYM kararının yürütülmesinin durdurulmasını talep etmiꢀtir.

20.29 Ocak 1999 tarihinde Danıꢀtay Đdari Dava Daireleri Genel Kurulu, baꢀvuranın

yürütmenin durdurulması talebini incelemeye almıꢀ, ancak konuyu temyiz sonuçlanıncaya

kadar ertelemeye karar vermiꢀtir.

21.5 Kasım 1998 tarihli karara iliꢀkin temyiz, 15 Mart 1999 tarihinde, Danıꢀtay Đdari

Dava Daireleri Genel Kurulu’nda yediye karꢀı sekiz oy çokluğuyla reddedilmiꢀtir. Çoğunluk,

baꢀvuranın, bu sonucu kendi bilgi ve yeteneğiyle elde etmediği sonucuna varmıꢀtır. Azınlık

ise, muhalefet ꢀerhlerinde, üniversite giriꢀ sınavlarının ve bir üniversiteye yerleꢀtirilmeye

giden aꢀamaların usulüne uygun yapılmasını sağlamada, ÖSYM’nin önlem alma görevinin

bulunduğunu ifade etmiꢀtir. Yeterli kanıt üzerine dayandırılmıꢀ ise, ÖSYM’nin kanun ve

kuralları ihlal eden adayları cezalandırma yükümlülüğü ve yetkisi bulunmaktadır. Azınlığa

göre, ÖSYM kendi noksanlıklarının sonuçları yüzünden, baꢀvuranı sorumlu tutamazdı.

ÖSYM, yalnızca usullerini yeniden gözden geçirebilir ve bu tür durumların tekrarlanmaması

için önlem alabilirdi.

22.8 Haziran 1999 tarihinde, baꢀvuran, 5 Kasım 1998 tarihli kararın düzeltilmesini

talep etmiꢀtir ki bu, idari konularda, Türk hukukunda nihai hukuk yoludur.

23. Karar düzeltme talebi 9 Kasım 1999 tarihinde, Danıꢀtay Đdari Dava Daireleri Genel

Kurulu tarafından reddedilmiꢀtir. Bu karar, yediye karꢀı sekiz oy çokluğuyla alınmıꢀ ve

baꢀvurana 30 Aralık 1999 tarihinde bildirilmiꢀtir.

II.ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMA

24.Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 42. maddesine göre, hiç kimsenin eğitim ve

öğretim hakkı elinden alınamaz.

25.1981 tarihli Yüksek Öğretim Kanunu’nun (no. 2547) 10. maddesine göre, ÖSYM

(Öğrenci Seçme ve Yerleꢀtirme Merkezi), Yükseköğretim Kurulunun tespit ettiği esaslar

çerçevesinde yükseköğretim kurumlarına öğrenci alınması amacıyla sınavları hazırlayan,

gerçekleꢀtiren ve test sonuçlarını öğrenci adaylarının tercihlerine göre değerlendirerek baꢀarılı

öğrencilerin üniversitelere ve diğer yükseköğretim kurumlarına yerleꢀtirilmesini sağlayan bir

kuruluꢀtur.

26. 1981 tarihli Yüksek Öğretim Kanunu’nun (no. 2547) 45. maddesinin ilgili

bölümlerine göre,

“Öğrenciler Devlet Yükseköğretim Kurumlarına, esasları Yükseköğretim Kurulu

tarafından tespit edilen sınavla girerler. Sonuçların değerlendirilmesinde adayların

ortaöğretimdeki baꢀarıları dikkate alınır…”

4

HUKUK

I.1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 2. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

27.Baꢀvuran, ÖSYM’nin sonuçlarını keyfi olarak iptal etmesinin 1 no’lu Protokol’ün

2. maddesi kapsamındaki eğitim hakkını ihlal ettiğini ileri sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur. Bu

maddenin ilgili bölümlerine göre:

“Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz. …”

A. AĐHM’deki savunmalar

1. Baꢀvuran

28. Baꢀvuran, akademik kurulun tavsiyesine dayalı olan ÖSYM kararının, herhangi bir

yasal dayanaktan yoksun olduğunu ileri sürmüꢀtür. Uygunsuz bir davranıꢀ sözkonusu

olmadan sınavı baꢀarıyla geçmiꢀ olarak, üniversiteye giriꢀ ꢀartlarını yerine getirmiꢀ olduğunu,

ancak bu konuların idare mahkemeleri tarafından dikkate alınmadığını iddia etmiꢀtir.

29. Hükümet’in, orta öğretim genelindeki baꢀarısızlığına atıfları hakkında, baꢀvuran,

orta öğretim eğitimini, Türkiye’nin güneydoğu bölgesinde bulunan Diyarbakır’da, bölgede

ꢀiddetin en fazla olduğu dönemde tamamlamıꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür. Diyarbakır’ın,

Türkiye’nin diğer bölgelerine kıyasla oldukça geri kalmıꢀ bir bölgede bulunduğunu iddia

etmiꢀtir. Ayrıca, öğretim kalitesi de Türkiye’nin diğer kısımlarındaki okullardan oldukça

düꢀüktür, zira, Türkiye’nin güney-doğu bölgesine atanan öğretmenlerin çoğu

güvenliklerinden endiꢀe etmeleri nedeniyle ya baꢀka bir yere atanmayı talep etmiꢀler ya da

görevden ayrılmıꢀlardır. Orta öğretim eğitimi boyunca, öğretmen eksikliğinden dolayı çok

sayıda ders iptal edilmiꢀtir. Savunmasını destekleyici olarak baꢀvuran, o yıl sınav sonuçları

iptal edilmiꢀ olan diğer on sekiz adayla ilgili olarak Hükümet tarafından sunulan bilgiye atıfta

bulunmuꢀtur (bkz. aꢀağıda 35. paragraf). Bu adayların neredeyse tamamı Türkiye’nin doğu

veya güney doğu bölgelerinden gelmiꢀtir.

30. Baꢀvuran, Devlet’in ona üniversite eğitimi sağlamak konusunda kesin bir

yükümlülük altında olduğu ꢀeklinde bir iddiası olmadığını vurgulamıꢀtır. Bunun yerine, iç

hukuka uygun olarak eğitim hakkı elde etmiꢀ olduğunu ve bu hakkın kanuna aykırı olarak

ihlal edilmemesi gerektiğini iddia etmiꢀtir. Baꢀvuranın görüꢀüne göre, akademik kurulun

kararı keyfi bir karardır ve 1 No.’lu Protokol’ün 2. maddesinin anlamı dahilinde eğitim

hakkını ihlal etmiꢀtir.

2. Hükümet

31. Belçika’da Eğitimde Kullanılan Diller Hakkındaki Kanunların Belli Yönlerine

Đliꢀkin Dava – Belçika kararına (23 Temmuz 1968 tarihli karar, Seri A no. 6, s. 31, § 3;

bundan sonra “Belçika Dil Davası” olarak anılacaktır) atıfta bulunan Hükümet, 1 No.’lu

Protokol’ün 2. maddesinin anlamı dahilinde eğitim hakkının, belli bir zamanda mevcut olan

eğitim imkanlarından yararlanma hakkını kapsadığını belirtmiꢀtir. Hükümet’e göre, bu hak,

tüm eğitim düzeylerini ilgilendirmektedir. Ancak Hükümet, eğitim hakkı kapsamının,

ülkeden ülkeye farklılık gösterebileceğini ve geliꢀmelere tabi olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Sözleꢀmeye taraf ülkelerden birinde, eğitimin yeni bir dalı veya yeni bir türü sağlanmaya

5

baꢀlanırsa, giriꢀ koꢀullarını karꢀılamaları kaydıyla, o ülkedeki insanların buna eriꢀim hakkı

vardır.

32. Hükümet, 1974’ten beri, Türkiye’deki yüksek öğretim kurumlarının neredeyse

tamamının ÖSYM tarafından düzenlenen sınavların sonuçlarına göre öğrenci kabul ettiğini

bildirmiꢀtir. 2547 sayılı Kanun’a uygun olarak kurulan ÖSYM, üniversite sınavlarının

kurallarını belirlemiꢀ ve adaylara rehberlik sağlamak amacıyla kılavuzlar yayınlamıꢀtır.

33. Hükümet, Türkiye’de, diğer çoğu ülkede olduğu gibi, yüksek öğretim talebinin

mevcut kurumların kapasitesini fazlasıyla aꢀtığını belirtmiꢀtir. ÖSYM, yüksek öğretim

programlarına öğrenci seçme ve yerleꢀtirmede dört faktörü dikkate almıꢀtır. Bu faktörler,

kontenjan, örneğin her yüksek öğretim programına kabul edilecek azami öğrenci sayısı, aynı

yüksek öğretim programına girmek isteyen adayların puanlarının sıralaması, adayların yüksek

öğretim programlarına iliꢀkin kendi tercih ve sıralamaları ve son olarak, yüksek öğretim

programlarının özel ꢀartlarıdır. ÖSYM’nin, adayların sınav salonlarına dağıtımı, baꢀvuru

formlarının kontrol edilmesi, sınav kağıtlarının iꢀaretlenmesi, puanların hesaplanması ve son

olarak adayların üniversite programlarına yerleꢀtirilmesi gibi iꢀlemlerinin çoğu elektronik

sistemle yürütülmektedir. Adayın baꢀarısı, esas olarak, sınavlardaki performansına ve bununla

birlikte lisedeki baꢀarısına dayalı olarak değerlendirilmektedir. Adayların lise not ortalamaları

ise 0,5 ile çarpılmakta ve sınav puanlarına eklenmektedir.

34. ÖSYM Kılavuzu’nun 3. bölümü cevapların değerlendirilmesi üzerinedir.

Kılavuz’un 3. bölümünün 6. maddesi, sınav sırasında bir adayın kopya çektiğinden

ꢀüphelenilmesi durumunda, o aday tarafından verilen cevapların, farklı üniversitelerden gelen

üç profesörden oluꢀan Akademik Konsey tarafından inceleneceğini öngörür.

35. Bu davadaki Akademik Konsey, o yıl sınavın ikinci basamağına katılmıꢀ olan

baꢀvuran ve bir grup diğer adayın kopya çekip çekmediklerini saptamak amacıyla, yukarıdaki

maddeye uygun olarak toplanmıꢀtır. Baꢀvuran da dahil olmak üzere on dokuz adayın çok

baꢀarılı olmasının açıklaması mümkün değildir, zira, bu adaylar önceki yıllardaki sınavlarda

kötü sonuçlar almıꢀlardır.

36. Akademik Konsey, ölçme ve değerlendirme bilimi temel ilkesine uygun olarak, bir

adayın gelecekteki baꢀarısını gösteren en güvenilir göstergenin geçmiꢀ baꢀarıları olduğunu

değerlendirmiꢀtir. Baꢀvuranın geçmiꢀ performansını, 1997 yılındaki sınavın ikinci

basamağındaki baꢀarısıyla karꢀılaꢀtıran akademik kurul, 1997 yılındaki sınavın birinci ve

ikinci basamağı arasındaki kısa süre dolayısıyla, baꢀvuranın çok baꢀarılı olmasının

açıklanmasının mümkün olmadığı kararına varmıꢀtır. Akademik Konsey kararı, ayrıca, 10

üzerinden 5.31 olan diploma notuyla orta öğretimde baꢀarılı bir öğrenci olmamıꢀ olan

baꢀvuranın, 1994 ve 1996 yılları arasındaki üniversiteye giriꢀ sınavlarını geçememiꢀ olduğu

gerçeğini dikkate almıꢀtır. 1997 yılında, baꢀvuran, ancak sınavın ikinci basamağına girmesini

sağlamaya yetecek kadar puan almıꢀtır.

37. Hükümet, baꢀvuranın davasında yürütülen değerlendirmenin, ÖSYM’nin,

üniversiteye giriꢀ sınavlarının adaletli oluꢀunu sağlamak ve baꢀarı olasılığı en yüksek olan

öğrencileri uygun yüksek öğretim programlarına seçmek ve yerleꢀtirmek ꢀeklindeki temel

görevi çerçevesinde yapılmıꢀ olduğunu AĐHM’nin gözönünde bulundurmasını talep etmiꢀtir.

Baꢀvuranın sınav sonuçları iptal edilmiꢀ olmasaydı, en baꢀarılı öğrenciler arasında olurdu ve

böylece ilk tercihlerinden birine kaydolmaya hak kazanırdı. Bu durum, diğer öğrenciler

6

arasında huzursuzluğa sebep olurdu, zira, lisede baꢀarılı bir öğrenci olmamıꢀ olan baꢀvuranın

üniversiteye girmeyi nasıl baꢀardığına dair ꢀüpheler oluꢀurdu.

38. Hükümet’e göre, ÖSYM, öğrencilerin adaletli olarak yerleꢀtirilmesini gözönünde

tutarak, baꢀvuranın üniversite eğitimine eriꢀimini reddetme yetkisini kullanmıꢀtır. Hükümet,

Mason ve van Zon – Hollanda davasına (28 Eylül 1995 tarihli karar, Seri A no. 327-A, § 51)

atıfta bulunarak, ÖSYM’nin bu konuda çok geniꢀ yetkiye sahip olduğunu ileri sürmüꢀtür, öyle

ki, üniversiteye kabul edilmeye iliꢀkin mevcut bir hak kanunda tanınmamıꢀtır.

39. Hükümet, baꢀvuranın, ÖSYM tarafından belirlenen, üniversiteye giriꢀ ꢀartlarını

karꢀılamamıꢀ olduğu ve dolayısıyla eğitim hakkının reddedilmemiꢀ olduğu kararına varmıꢀtır.

B. AĐHM’nin değerlendirmesi

1. 1. No.’lu Protokol’ün 2. maddesinin uygulanabilirliği

40. AĐHM, baꢀvuranın, ilgili giriꢀ sınavlarından sonra, tercih ettiği bir üniversiteye

girmek için gerekli puanı almıꢀ olduğu gerçeğine rağmen üniversiteye giriꢀ yapamadığı

konusunda tarafların anlaꢀtığını gözlemler.

41. AĐHM, ayrıca, 1 No.’lu Protokol’ün 2. maddesindeki güvencelerin, Avrupa

Konseyi’ne üye Devlet’lerdeki mevcut yüksek öğretim kurumlarında geçerli olduğunun

tartıꢀma konusu olmadığını gözlemler. Bu ilkeyi, son dönemdeki kararlardan Leyla ꢁahin –

Türkiye kararında ([BD], no. 44774/98, [BD], §§ 134-142, AĐHM 2005-…) teyit etmiꢀ, bu

kararda, belirli bir zamanda mevcut herhangi bir yüksek öğretim kurumuna eriꢀimin, 1 No.’lu

Protokol’ün 2. maddesinin ilk cümlesinde ortaya konan hakkın ayrılmaz bir parçası olduğu

kararını vermiꢀtir.

2. Akademik kurulun, baꢀvuranın sınav sonuçlarını iptal etme yetkisi var mıdır?

a. Hükümet

42. Hükümet’e göre, akademik kurul, baꢀvuranın sınav sonuçlarını iptal etme kararını,

ÖSYM Kılavuzunun 3. Bölümünün 6. maddesine dayandırmıꢀtır. Bu madde, sınav sırasında

bir adayın kopya çektiğinden ꢀüphelenilmesi durumunda, o aday tarafından verilen

cevapların, farklı üniversitelerden gelen üç profesörden oluꢀan Akademik Konsey tarafından

incelenmesini öngörür. ÖSYM’nin, ayrıca, üniversiteye giriꢀ sınavlarının ve öğrencilerin

seçilmesi ve yerleꢀtirilmesinin adaletli oluꢀunu sağlamaya dair genel bir yükümlülüğü vardır.

Hükümet, sözkonusu yükümlülüklerin ıꢀığında ÖSYM’nin bu konuda çok geniꢀ yetkiye sahip

olduğu sonucuna varmıꢀtır, öyle ki, üniversiteye kabul edilmeye iliꢀkin mevcut bir hak

kanunda tanınmamıꢀtır (bkz. yukarıda 38. paragraf).

b. Baꢀvuran

43. Baꢀvuran, ilgili iç mevzuata uymuꢀ olarak, üniversiteye giriꢀ hakkını elde etmiꢀ

olduğunu, ancak, eğitim hakkının keyfi ve haksız olarak reddedildiğini iddia etmiꢀtir.

7

c. AĐHM

44. AĐHM, Belçika Dil Davası’nda, 1 No.’lu Protokol’ün 2. maddesinin ilk cümlesi

tarafından güvence altına alınan eğitim hakkının, “doğası gereği, Devlet tarafından, bireylerin

ve toplumun kaynakları ve ihtiyaçları doğrultusunda yer ve zamana göre değiꢀiklik

gösterebilecek, bir düzenleme gerektirdiği”ne karar vermiꢀtir. “Böyle bir düzenlemenin, asla

eğitim hakkının esasına zarar vermemesi veya AĐHS’de yer alan diğer haklarla çeliꢀmemesi

gerektiği aꢀikardır” (yukarıda anılan, Belçika Dil Davası, § 5).

45. AĐHM, baꢀlangıçta, baꢀvuranın, giriꢀ ꢀartlarına itiraz etmediğini, ancak, o ꢀartları

karꢀılamıꢀ olduktan sonra kazanmıꢀ olduğu hakkın keyfi olarak reddedildiğini ileri sürdüğünü

gözlemler.

46. AĐHM’ye göre, ÖSYM’nin, adayların baꢀarılı olmalarına bir açıklama getirememe

gerekçesiyle onların sınav sonuçlarını iptal etme yetkisi için, Hükümet, herhangi bir yasal

dayanak gösterememiꢀtir. AĐHM, böyle geniꢀ bir yetki tanıyan herhangi bir yasal dayanağın,

AĐHS’de belirtilen demokratik toplumun temel ilkelerinden biri olan hukukun üstünlüğü ile

uyuꢀmayan (bkz. Hasan ve Chaus – Bulgaristan [BD], no. 30985/96, § 84, AĐHM 2000-XI)

veya eğitim hakkının esasına zarar veren (bkz. aꢀağıda 55. paragraf), yasal belirsizlik

yaratabileceğine karar verir.

47. AĐHM bu durumda sınav sırasında kopya çekerken yakalanan bir adayın sınav

sonuçlarının iptal edilmesinin, ÖSYM’nin takdirine bırakılan bir mesele değil, Merkez’in

görevlerinden biri olduğunu vurgular. Bu bakımdan, Akademik Konsey’in veya idari

Mahkemeler’den herhangi birinin, sözkonusu davada baꢀvuranın uygunsuz bir davranıꢀta

bulunduğunu kanıtlayamamıꢀ olması dikkate değerdir.

48. AĐHM, Türkiye’de düzenlenen üniversiteye giriꢀ sınavlarında adayların sınav

sonuçlarının, çok dikkatli bir biçimde, yetkili makamların sınav kağıtlarını kiꢀisel görüꢀlerine

göre iꢀaretleyerek bilgisayarlı sistemin sonuçlarını değiꢀtirmelerine olanak vermeyecek

ꢀekilde hesaplandığını gözlemler. ÖSYM düzenlemelerinin açık üslubu, iyi niyetli (bona fide)

bir öğrencinin, sınavda, girmek istediği üniversite için gerekli puanı alarak bu üniversiteye

girmesinin gerçekleꢀeceğine iliꢀkin meꢀru bir beklenti içine girmesine izin verir. Diğer bir

deyiꢀle, kanunun bir üniversiteye kabul etme koꢀullarını ortaya koyduğu ve bir adayın, bu

koꢀulları gerçekleꢀtirdiği durumlarda, sözkonusu üniversiteye kabul edilme hakkını kazanmıꢀ

olur (bkz., mutatis mutandis, De Moor/Belçika, 23 Temmuz 1994 tarihli karar, A Serisi no.

292-A, sayfa 15, § 43).

49. AĐHM, ÖSYM’nin düzenlemelerinin, idari makamların, Sözleꢀme tarafından

korunma altına alınmıꢀ bir hak olan eğitim hakkına keyfi olarak müdahale etmelerine karꢀı

yasal bir koruma sağladığı kanısındadır. Bu nedenle, idari makamların sözkonusu

düzenlemeleri gözardı etmeleri durumunda, yasal koruma zarar görecektir.

50. Baꢀvuranın kopya çektiğine dair bir kanıt – veya bu hususta aleyhine yöneltilen

açık bir suçlama – olmadığını ve 1997 senesinde düzenlenen sınava dersaneye giderek

hazırlanmıꢀ olduğu açıklamalarına da itiraz edilmediğini gözönüne alan AĐHM, baꢀvuranın

iyi sonuçlar almasının açıklanamaz olduğuna dair Akademik Konsey tarafından varılan

sonucun, savunulması mümkün olmadığı kanısındadır. Bu nedenle, AĐHM, yerel

Mahkemelerce onanan baꢀvuranın sınav sonuçlarını feshetme kararının, yasal ve makul bir

temele dayanmadığı ve keyfi olarak varılmıꢀ sonuçlar doğurduğu kanısına varır.

8

51. Yukarıda kaydedilenler ıꢀığında AĐHM, ÖSYM’nin, Akademik Konsey’in

tavsiyesine dayanarak baꢀvuranın sınav sonuçlarını feshetmesinin, baꢀvuranın eğitim hakkını

reddetmek olduğu sonucuna varır.

52. Sonuç olarak AĐHS’nin 1 No.lu Protokol’ünün 2. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

53. AĐHS’nin 41. maddesi aꢀağıda kaydedilmiꢀtir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun

bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Maddi Zarar

54. Baꢀvuran, ailesinin özel ders ücreti ve geçim masrafları için ödediği meblağı talep

etmiꢀtir: kurs ücreti için 2.000 Euro, ve ikametgah, yol, kitap masrafları gibi geçim masrafları

için ayrıca 2.000 Euro.

55. Hükümet, baꢀvuranın iddiasını destekleyecek bir kanıt sunmadığını ileri sürmüꢀtür.

Ayrıca, “ꢀartlara bağlı kazançlar” için yapmıꢀ olduğu taleplere itiraz etmiꢀ ve AĐHM’nin bu

talepleri reddetmesini istemiꢀtir.

56. AĐHM, baꢀvuranın maddi tazminat taleplerinin, – Hükümet tarafından öne

sürülmüꢀ olduğu gibi – kazanç kaybına iliꢀkin değil, özel hazırlık kursları alırken yapmıꢀ

olduğu masraflara iliꢀkin olduğunu gözlemler. Ancak AĐHM, AĐHS’nin ihlaline neden olduğu

sonucuna varılan konu ile – eğitim hakkının reddedilmesi – baꢀvuran tarafından ileri sürülen

maddi zarar arasında nedensel bir bağ görmemektedir. Sonuç olarak, baꢀvuranın maddi

tazminat talebini reddeder.

B. Manevi Zarar

57. Baꢀvuran, sınav sonuçlarının yalnızca Türkiye’deki en prestijli üniversitelerden

birine girmeyi planladığı sırada iptal edilmiꢀ olduğunu belirtmiꢀtir. Bu durum kendisinde ꢀok

etkisi yaratmıꢀtır ve psikolojik sorunlar yaꢀamıꢀtır. Sonuç olarak, çekmiꢀ olduğu sıkıntı için

toplam 100.000 Euro talep etmiꢀtir.

58. Hükümet, baꢀvuranın AĐHS usullerinden kar sağlamaya çalıꢀtığı kanısındadır.

Avukatı, kazanç elde etme amacına dönüꢀtürerek Sözleꢀme usullerini kötüye kullanmıꢀtır.

59. AĐHM, ÖSYM’nin uygulamasının baꢀvuranın sıkıntıya girmesine neden olduğu

kanısındadır. Bu nedenle, bir tazminat ödenmesinin adil olduğu sonucuna varır. AĐHM,

baꢀvurana toplam 5.000 Euro ödenmesinin adil olacağı kararına varır.

C. Mahkeme Masrafları

60. Baꢀvuran, davayı açarken yapmıꢀ olduğu masraf ve harcamalar için toplam 2.755

Euro tazminat talep etmiꢀtir. Bu meblağ; avukatlık ücreti için 2.400 Euro’yu, çeviri ve

9

yazıꢀma masrafları için 355 Euro’yu kapsamaktadır. Taleplerini destekleyici nitelikte bir

masraf listesi sunmuꢀtur.

61. Baꢀvuran ayrıca yerel mahkemelerdeki davalar sırasında avukatına ödemede

bulunmak ve ꢀikayetlerini yerel Mahkemeler huzurunda sunmak üzere yaptığı masraflar için

toplam 6.000 Euro harcamıꢀ olduğunu ileri sürmüꢀtür.

62. Hükümet, yalnızca gerçekten yapılmıꢀ masrafların tazmin edilebileceğini ve

sözkonusu tazmin için, tüm masraf ve harcamaların, baꢀvuran ve avukatı tarafından

listelenmesi gerektiğini belirtmiꢀtir. Đddia edilen masraflar için baꢀvuranın vekili tarafından

hiçbir makbuz ya da belgenin sunulmamıꢀ olduğunu da ileri sürmüꢀtür. Son olarak,

baꢀvuranın avukatınca AĐHS iꢀlemleri için harcanmıꢀ olduğu iddia edilen süre makul değildir.

63. Hükümet, baꢀvuranın yerel davalar süresince yapmıꢀ olduğu masraf ve harcamalar

hususundaki taleplerinin, adil bir değerlendirmeden fazlasına olanak verecek kadar kesinlikte

olmadığı, sözkonusu dava iꢀlemleri hususunda talep edilen miktarların, kısmen AĐHS

huzurunda görülen davalar çerçevesinde esasa iliꢀkin olmayan meselelere, kısmen gerekli

olmayan iꢀlere iliꢀkin olduğu kanısındadır. Saatlik ücret, AĐHS iꢀlemleri için kabuledilebilir

olsa da, dava iꢀlemleri için haddinden fazladır.

64. AĐHM, baꢀvuran tarafından AĐHS iꢀlemleri için talep edilen masraf ve harcama

iddialarının, makul olduğu sonucuna varmıꢀtır.

65. Dava iꢀlemleri için yapılmıꢀ masraf iddialarına iliꢀkin AĐHM, baꢀvuranın avukatı

tarafından bu meseleye iliꢀkin harcanmıꢀ olan saatleri gösteren hiçbir detayın ya da masraf

listesinin sunulmamıꢀ olduğunu gözlemler. Bu nedenle, 6.000 Euro’luk masrafın, gerektiği

için veya mantıklı olarak yapılıp yapılmadığını değerlendiremez.

66. AĐHM, AĐHS’nin ihlal edilmiꢀ olduğunu tespit etmesi durumunda, ihlalin

önlenmesi veya tazmini için baꢀvuranın yerel Mahkemeler huzurunda yapmıꢀ olduğu masraf

ve harcamaların karꢀılanmasına iliꢀkin bir karara varabileceğini hatırlatır (bkz. Société Colas

Est ve Diğerleri/Fransa, no. 37971/97, § 56, ECHR 2002-III, ve orada kaydedilen davalar).

Sözkonusu davada, Türkiye’deki davalar baꢀvuranın, yüksek eğitim hakkına iliꢀkindir ve

baꢀvuran, 27 Ağustos 1997 tarihinde Yüksek Đdari Mahkeme’ye baꢀvurduğu zaman davaların

baꢀlangıcında sözkonusu hakka değinmiꢀtir.

67. Yukarıda kaydedilenler ıꢀığında ve yerel dava iꢀlemlerine iliꢀkin detaylı bir masraf

ve harcama listesi mevcut değilken adil temellere dayanarak karar veren AĐHM, baꢀvurana

yerel ve AĐHM huzurundaki davalarda yaptığı masraf ve harcamalar için toplam 5,000 Euro

ödenmesine karar vermiꢀtir.

D. Gecikme Faizi

68. Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranının üç puan fazlası uygulanacaktır.

YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM

1. Bire karꢀı altı oyla, AĐHS’nin 1 No.lu Protokolü’nün 2. maddesinin ihlal edilmiꢀ olduğuna,

10

2. Bire karꢀı altı oyla

(a) sorumlu Devlet’in, kararın AĐHS’nin 44 § 2 Maddesi’ne göre kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içerisinde baꢀvurana, ödeme tarihinde uygulanan kur üzerinden Yeni Türk

Lirası’na çevrilmek üzere 5.000 Euro (beꢀ bin Euro) manevi tazminat ve buna ek olarak

uygulanabilecek her türlü vergiyi ödemesine,

(b) masraf ve harcamalar için sorumlu Devlet’in sözkonusu üç ay içerisinde baꢀvurana,

ödeme tarihinde uygulanan kur üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere ödenebilecek her

türlü katma değer vergisi ile birlikte 5.000 Euro’dan (beꢀ bin Euro) adli yardım olarak verilen

630 Euro (altı yüz otuz Euro) düꢀülerek ödemesine,

(c) yukarıda sözü edilen üç aylık sürenin bitiminden ödeme gününe kadar, Avrupa Merkez

Bankası’nın gecikme süresince uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle oluꢀacak

faiz oranı üzerinden basit faizin yukarıdaki miktarlara uygulanmasına karar vermiꢀ,

3. Baꢀvuranın, adil tazmin talebinin kalan kısmını oybirliğiyle reddetmiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3.

maddeleri uyarınca 7 ꢁubat 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

S. DOLLÉ

J.-P. COSTA

Yazı Đꢀleri Müdürü

Baꢀkan

11